Nhà soạn nhạc cho piano: đặc trưng và nên bắt đầu từ đâu

Mỗi nhà soạn nhạc đặt lên đôi tay bạn một kiểu đòi hỏi riêng: Bach cần hai tay độc lập, Mozart cần sự trong suốt, Chopin cần giọng hát và bàn đạp, Bartók cần nhịp chính xác. Trang này tóm tắt cảm giác khi chơi nhạc của hơn 30 nhà soạn nhạc piano và gợi ý cho từng người một lộ trình từ bản dễ đến bản khó. Tiểu sử chung xem ở trang Nhà soạn nhạc.

Đọc mức độ thế nào

Mỗi dòng "Bắt đầu bằng" đi từ bản dễ đến bản khó. "Chặng 4" là chặng của bài học tác phẩm trên site, theo Lộ trình. "Grade 5" nghĩa là bản ấy (hay một chương, một bản trong tập) có trong đề cương thi piano của ABRSM ở Grade 5, các kỳ 2021–2022 đến 2025–2026; "Initial Grade" là cấp trước Grade 1. Bản không ghi gì là chưa có nguồn xếp cấp. Tay nhỏ sẽ thấy Rachmaninoff khó hơn, người đọc nhạc chậm sẽ thấy Bach khó hơn. Xem thêm Tác phẩm theo cấp độ.

Muốn chơi… thì bắt đầu với…

Muốn chơi…	…thì bắt đầu với	Rồi tới
Fugue và Bình quân luật của Bach	Minuet Sol trưởng, Little Preludes	Invention số 1, Sinfonia, French Suites
Sonata của Mozart	Clementi, Sonatina Op. 36 số 1	Mozart, K. 545, rồi K. 283
Sonata lớn của Beethoven	Für Elise, hai sonata Op. 49	Pathétique, chương 2, Op. 79, rồi trọn một sonata
Nocturne, Ballade của Chopin	Valse La thứ, Prélude Mi thứ	Nocturne Op. 9 số 2, rồi Ballade số 1
Étude của Chopin	Czerny Op. 299, Op. 740	Những étude vừa phải như Op. 25 số 1, số 2 và ba Nouvelles études
Schumann	Album für die Jugend	Träumerei, Kinderszenen, Waldszenen
Liszt	Nuages gris, Consolation số 3	Liebestraum số 3, Un sospiro
Brahms	Valse Op. 39 số 15	Intermezzo Op. 117 số 1, Op. 118 số 2
Debussy, Ravel	Debussy, The Little Shepherd; Ravel, Menuet sur le nom d'Haydn	Debussy, Arabesque số 1, Clair de lune; Ravel, Pavane
Rachmaninoff	Nocturne và étude của Chopin để có nền	Prelude Op. 3 số 2, Op. 23 số 4
Nhạc thế kỷ 20	Bartók, Mikrokosmos; Kabalevsky, Op. 39	Prokofiev, Music for Children; Bartók, Romanian Folk Dances
Nhạc tĩnh lặng, tối giản	Satie, Gymnopédie số 1	Pärt, Für Alina; Glass, Opening
Nhạc mang màu jazz	Gershwin, Prelude số 2	Prelude số 1 và 3, rồi étude của Kapustin

Những người viết riêng cho người học

Xen giữa các tác phẩm lớn những bài tập có nhạc tính: Carl Czerny (1791–1857, học trò của Beethoven, thầy của Liszt) với Op. 599, 299, 740; Friedrich Burgmüller (1806–1874) với 25 étude dễ Op. 100 (xem Arabesque); Stephen Heller (1813–1888) với Op. 45–47; các sonatina của Kuhlau và Diabelli.

Baroque

Phần lớn nhạc phím thời này viết cho harpsichord, clavichord hay organ, chưa phải cho piano (xem Lịch sử cây đàn piano). Trên piano: rất ít bàn đạp, rõ từng bè, nốt hoa mỹ đúng phong cách (xem Nốt hoa mỹ).

François Couperin (1668–1733)

• Đặc trưng khi chơi: nhạc phím Pháp tinh tế. Gần như nốt dài nào cũng có nốt hoa mỹ (agrément), và chúng là một phần của giai điệu chứ không phải đồ trang sức thêm vào. Nhiều bản rải nốt so le giữa các bè.
• Tác phẩm chính: bốn quyển Pièces de clavecin (1713–1730) gồm 27 ordre (tổ khúc) với những cái tên gợi hình; sách L'art de toucher le clavecin (Nghệ thuật chơi harpsichord, 1716), kèm tám prélude và một allemande.
• Bắt đầu bằng: Les Bergeries (có trong Notebook for Anna Magdalena Bach, 1725) → Sœur Monique → Les Barricades mystérieuses → Le Tic-Toc-Choc, hai tay đan chồng lên nhau.

Jean-Philippe Rameau (1683–1764)

• Đặc trưng khi chơi: khỏe và phô diễn hơn Couperin: vắt tay, nốt lặp, nhảy quãng rộng, hợp âm rải nhanh, nhịp nhảy múa. Hình ảnh rất cụ thể: tiếng chim gọi nhau, con gà mái cục tác (La Poule). Cần ngón chắc, tiếng gọn.
• Tác phẩm chính: ba tập nhạc cho harpsichord (1706, 1724, khoảng 1726–1727) với Le Rappel des oiseaux, Tambourin, Les Sauvages, La Poule, Gavotte et six doubles (Gavotte và sáu biến tấu).
• Bắt đầu bằng: Menuet en rondeau Đô trưởng → Tambourin Mi thứ → Les Sauvages (Grade 7), Le Rappel des oiseaux → La Poule, Gavotte et six doubles.

Domenico Scarlatti (1685–1757)

• Đặc trưng khi chơi: mỗi sonata là một bài toán cho đôi tay: vắt tay, nốt lặp đổi ngón, nhảy quãng rộng, gam nhanh, những chùm nốt nghịch tai. Thường chỉ có hai bè, nên chỗ nào không đều đều lộ ra.
• Tác phẩm chính: 555 sonata, phần lớn một chương hai phần (xem hướng dẫn nghe); 30 bản đầu tiên in ở London năm 1738 với tên Essercizi per gravicembalo.
• Bắt đầu bằng: K. 32 Rê thứ, Aria → K. 1 Rê thứ, K. 466 Fa thứ → K. 380 Mi trưởng (Grade 7) → K. 141 Rê thứ với chuỗi nốt lặp rất nhanh.

Johann Sebastian Bach (1685–1750)

• Đặc trưng khi chơi: phức điệu. Mỗi tay thường giữ hai bè, bè nào cũng phải hát. Hãy tự chọn cách phát âm cho chủ đề (nối hay tách từng nốt) và giữ nhất quán mỗi lần nó trở lại. Ghi ngón từ đầu, tập từng bè, ghép hai bè trong một tay rồi mới ghép hai tay.
• Tác phẩm chính: Notebook for Anna Magdalena Bach (1725), Little Preludes, 15 Invention và 15 Sinfonia, French Suites, English Suites, sáu Partita, hai quyển Bình quân luật, Goldberg Variations (1741). Xem Fugue.
• Bắt đầu bằng: Minuet Sol trưởng của Petzold trong Notebook (chặng 2) → Little Preludes như BWV 939 (chặng 3), BWV 999 (Grade 4) → Prelude Đô trưởng BWV 846 (chặng 4) → Invention số 1 (chặng 4), số 4, số 8 (Grade 5) → Sinfonia, các chương trong French Suites, Prelude và fugue Đô thứ BWV 847 (chặng 6) → các prelude và fugue khác trong Bình quân luật, Partita → Goldberg.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

George Frideric Handel (1685–1759)

• Đặc trưng khi chơi: thoáng và dễ tay hơn Bach: giai điệu trên bè trầm, hợp âm rải rộng, nhiều biến tấu, những prelude như đang ứng tác. Hợp với người muốn chơi Baroque mà chưa sẵn sàng cho fugue ba bè.
• Tác phẩm chính: tám tổ khúc in năm 1720 (Tổ khúc số 5 Mi trưởng HWV 430 kết bằng bộ biến tấu The Harmonious Blacksmith); Sarabande trong Tổ khúc Rê thứ HWV 437; Chaconne Sol trưởng HWV 435.
• Bắt đầu bằng: các minuet, gavotte ngắn (Gavotte Đô trưởng: Grade 1; Gavotte Sol trưởng HWV 491: Grade 3) → Sarabande trong Tổ khúc HWV 437 → các chương khác trong tổ khúc → trọn The Harmonious Blacksmith, Chaconne HWV 435.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Cổ điển

Kết cấu thường là giai điệu và đệm: tay phải hát, tay trái hay rải hợp âm kiểu Alberti. Ít nốt, nên nốt nào cũng phải đẹp.

Carl Philipp Emanuel Bach (1714–1788)

• Đặc trưng khi chơi: phong cách "nhạy cảm" (Empfindsamkeit): tâm trạng đổi đột ngột, dấu lặng bất ngờ, hòa âm rẽ ngang. Hãy chơi như đang nói: có ngập ngừng, có nhấn giọng.
• Tác phẩm chính: sách Versuch über die wahre Art das Clavier zu spielen (Tiểu luận về nghệ thuật chơi đàn phím đích thực, 1753 và 1762), sáu tập Für Kenner und Liebhaber (sonata, rondo, fantasia), Solfeggietto Đô thứ.
• Bắt đầu bằng: các hành khúc và polonaise BWV Anh. 122–125 trong Notebook for Anna Magdalena Bach, thường được cho là của ông → Solfeggietto (Grade 6) → sonata và rondo trong Für Kenner und Liebhaber → các fantasia tự do.

Joseph Haydn (1732–1809)

• Đặc trưng khi chơi: hóm hỉnh: dấu lặng đặt bẫy, kết giả, đổi giọng bất ngờ, những câu ngắn hỏi đáp nhau. Cần phát âm rõ, staccato nhẹ và một chút diễn kịch.
• Tác phẩm chính: khoảng 60 sonata (Hob. XVI), bản cuối, Hob. XVI:52, viết ở London năm 1794; Biến tấu Fa thứ Hob. XVII:6 (1793).
• Bắt đầu bằng: minuet, German Dance và các sonata sớm, ngắn (Menuet và Trio trong Hob. XVI:1: Grade 4; Hob. XVI:6: Grade 6) → Sonata Đô trưởng Hob. XVI:35 → Rê trưởng Hob. XVI:37 (Grade 8), Mi thứ Hob. XVI:34 → Mi♭ trưởng Hob. XVI:52, Biến tấu Fa thứ.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Wolfgang Amadeus Mozart (1756–1791)

• Đặc trưng khi chơi: trong suốt. Ít nốt, nên mọi chỗ lệch nhịp hay to nhỏ không đều đều nghe thấy. Tay phải hát như giọng opera, nhiều luyến hai nốt như tiếng thở dài; tay trái đệm Alberti nhẹ và đều; gam phải mịn. Đừng phóng đại sắc thái.
• Tác phẩm chính: 18 sonata, Fantasia Rê thứ K. 397, Rondo La thứ K. 511, các bộ biến tấu (như K. 265 trên giai điệu "Ah, vous dirai-je, maman"), các concerto (nghe Concerto số 21).
• Bắt đầu bằng: các bản nhỏ K. 1–5, viết lúc 5–6 tuổi, như Minuet Fa trưởng K. 2 (chặng 2) và Allegro K. 3 (Grade 3) → Sonata Đô trưởng K. 545, mà chính ông ghi là sonata nhỏ "cho người mới học" (chặng 5) → K. 283, K. 330 → Fantasia K. 397, K. 331 → K. 310, K. 457, Rondo K. 511.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Muzio Clementi (1752–1832)

• Đặc trưng khi chơi: viết thẳng cho piano: gam, hợp âm rải, quãng ba, quãng tám, luồn ngón cái liên tục. Khỏe, sáng, cấu trúc rõ, nên là trường học tốt cho hình thức sonata. Năm 1781 ông từng đấu đàn với Mozart trước Hoàng đế Joseph II.
• Tác phẩm chính: sáu Sonatina Op. 36 (1797), tuyển tập Gradus ad Parnassum (1817–1826), hàng chục sonata.
• Bắt đầu bằng: Sonatina Op. 36 số 1 (chặng 3) → Op. 36 số 2 và 3 (chương 1 của số 3: Grade 5) → số 4 đến 6 → các sonata lớn và Gradus.

Ludwig van Beethoven (1770–1827)

• Đặc trưng khi chơi: kịch tính: sforzando bất ngờ, subito piano ngay sau đỉnh crescendo, hợp âm dày ở âm vực thấp, motif ngắn phát triển không ngừng. Cần trọng lượng cánh tay, sức bền và kỷ luật nhịp, vì kịch tính của Beethoven nằm ngay trong nhịp. Chương chậm đòi tiếng hát dài trên những nốt ngân.
• Tác phẩm chính: 32 sonata, ba tập Bagatelle (Op. 33, 119, 126), 32 biến tấu Đô thứ WoO 80, Diabelli Variations Op. 120, năm concerto.
• Bắt đầu bằng: Sonatina Sol trưởng (Anh. 5 số 1, chưa chắc của Beethoven; chặng 3) hoặc 6 biến tấu WoO 64 → Für Elise (chặng 4), Bagatelle Op. 119 (số 1: Grade 5) → hai sonata ngắn Op. 49, thường gọi là "sonata dễ", như Op. 49 số 2 (chặng 4) → chương 1 Ánh trăng (chặng 5) → Op. 79, Pathétique, chương 2 (chặng 6) → trọn Pathétique, Op. 10, Op. 14 → Waldstein, Appassionata, các sonata cuối.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Lãng mạn

Ba kỹ năng trung tâm: hát trên piano, bàn đạp nối hòa âm mà không đục (xem Bàn đạp), và rubato có kiểm soát.

Franz Schubert (1797–1828)

• Đặc trưng khi chơi: ca khúc không lời: giai điệu dài như một Lied trên lớp đệm lặp (hợp âm lặp, chùm ba) phải nhỏ và đều suốt nhiều trang. Hòa âm trượt giữa trưởng và thứ, sang những giọng xa; cần pianissimo thật mỏng và kiên nhẫn với cấu trúc dài.
• Tác phẩm chính: Impromptu D. 899 và D. 935, Moments musicaux D. 780, Wanderer-Fantasie D. 760, ba sonata cuối D. 958–960 (1828), Fantasia Fa thứ D. 940 cho bốn tay.
• Bắt đầu bằng: các điệu nhảy ngắn: ländler, valse, écossaise, minuet (Minuet D. 41: Grade 4) → Moment musical số 3 Fa thứ (Grade 6) → Impromptu La♭ trưởng D. 935 số 2 (Grade 8) → Impromptu Sol♭ trưởng D. 899 số 3 (chặng 7; hướng dẫn nghe) → Impromptu D. 899 số 2 và 4 → Sonata La trưởng D. 664 → ba sonata cuối.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Felix Mendelssohn (1809–1847)

• Đặc trưng khi chơi: hai mặt. Giai điệu hát trên lớp đệm rải đều, nhiều khi trong cùng một tay (ngón 4–5 hát, các ngón còn lại đệm); và sự nhẹ nhàng "thần tiên": staccato nhanh, sáng, rất ít bàn đạp. Cầu nối tốt giữa Mozart và Chopin.
• Tác phẩm chính: tám tập Lieder ohne Worte (48 bài hát không lời), Rondo capriccioso Op. 14, Variations sérieuses Op. 54, Kinderstücke Op. 72.
• Bắt đầu bằng: Kinderstücke Op. 72 → Lieder ohne Worte Op. 19 số 6 (chặng 5), Op. 30 số 6 → Op. 19 số 1 (Grade 7), Op. 62 số 6 → Rondo capriccioso → Variations sérieuses.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Frédéric Chopin (1810–1849)

• Đặc trưng khi chơi: giọng hát bel canto trên lớp đệm tay trái trải rộng hơn một quãng tám, nên cổ tay trái phải lướt ngang thật mềm. Bàn đạp là một phần của âm thanh. Rubato: giai điệu co giãn, tay trái giữ nhịp. Ngón bấm tự do, ngón cái được đặt lên phím đen. Tiếng tròn, không gắt.
• Tác phẩm chính: 21 nocturne, 24 prélude Op. 28, 27 étude, 4 ballade, 4 scherzo, mazurka, polonaise, valse, ba sonata, Barcarolle Op. 60, hai concerto. Nên dùng bản Wydanie Narodowe (Jan Ekier biên tập) hoặc Henle.
• Bắt đầu bằng: Prélude số 7 La trưởng, số 4 Mi thứ (cả hai chặng 4), số 20 Đô thứ → Valse La thứ (di cảo) (chặng 5), các mazurka dễ (Mazurka Sol thứ Op. 67 số 2: Grade 6) → Nocturne Đô♯ thứ (di cảo), Nocturne Mi thứ Op. 72 số 1 → Valse Si thứ Op. 69 số 2, Nocturne Op. 9 số 2 (cả hai chặng 6), Valse Op. 64 số 2 → Fantaisie-Impromptu (chặng 7), các polonaise → Ballade số 1 (chặng 7), scherzo, étude.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Robert Schumann (1810–1856)

• Đặc trưng khi chơi: mỗi bản một nhân vật, tâm trạng đổi rất nhanh. Giai điệu hay ẩn ở bè giữa; chấm dôi và đảo phách làm mờ vạch nhịp; kết cấu dày ở âm vực giữa, dễ đục nếu bàn đạp không khéo. Nhiều chỗ khó tay mà người nghe không nhận ra.
• Tác phẩm chính: Album für die Jugend Op. 68 (1848, 43 bản; khởi đầu là album sinh nhật cho con gái Marie), Kinderszenen Op. 15, Papillons, Carnaval, Kreisleriana, Fantasie Op. 17, Arabeske, Waldszenen, Concerto La thứ.
• Bắt đầu bằng: Album für die Jugend (chặng 2), những bản đầu tập: Melodie (Grade 1), Soldatenmarsch, Wilder Reiter (Grade 3) → các bản về sau trong tập (số 30: Grade 7) → Kinderszenen (số 1: Grade 5; số 12: Grade 7), Träumerei (chặng 5) → Waldszenen (Einsame Blumen: Grade 6), Arabeske → Papillons, Carnaval, Kreisleriana.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Clara Schumann (1819–1896)

• Đặc trưng khi chơi: bà viết thuận tay mà vẫn đòi hỏi: hợp âm rải rộng, giai điệu ở bè giữa, kết cấu dày gần với Brahms.
• Tác phẩm chính: Concerto La thứ Op. 7, ba Romance Op. 11, Quatre pièces fugitives Op. 15, ba Prelude và Fugue Op. 16, Tam tấu piano Op. 17, Biến tấu trên một chủ đề của Robert Schumann Op. 20 (1853), ba Romance Op. 21.
• Bắt đầu bằng: các bản trong Op. 15 (Grade 7, Grade 8) và các Romance Op. 11 → các Romance Op. 21 → Biến tấu Op. 20 → Concerto La thứ.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Các nhà soạn nhạc nữ.

Franz Liszt (1811–1886)

• Đặc trưng khi chơi: piano như cả dàn nhạc: quãng tám liên tục, nhảy quãng xa, nốt lặp nhanh, cadenza, giai điệu ở giữa do ngón cái giữ trong khi hai tay rải nốt bao quanh. Dùng trọng lượng cả cánh tay và phải thật thả lỏng (xem Sức khỏe khi chơi đàn). Liszt cũng có những trang trữ tình như opera và những bản cuối đời thưa thớt, lạ lùng.
• Tác phẩm chính: Années de pèlerinage (Những năm hành hương), 12 Études d'exécution transcendante, Grandes études de Paganini (có La campanella), ba Liebesträume, sáu Consolations, 19 Hungarian Rhapsody, Sonata Si thứ, rất nhiều bản chuyển soạn.
• Bắt đầu bằng: những bản cuối đời ít nốt như Nuages gris (1881) → các Consolation (số 5: Grade 7; số 2: Grade 8), số 3 Rê♭ trưởng → Liebestraum số 3 (chặng 7), Un sospiro → Hungarian Rhapsody, các étude → Sonata Si thứ.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Johannes Brahms (1833–1897)

• Đặc trưng khi chơi: ấm, dày, trầm. Tay trái trải quãng mười, một tay chơi quãng ba và quãng sáu song song, nhịp hai chồng nhịp ba, hemiola làm lệch phách. Giai điệu thường kẹp giữa các lớp hợp âm. Cần bàn tay mở rộng mà thả lỏng, và tư duy phức điệu như Bach.
• Tác phẩm chính: ba sonata thời trẻ, Biến tấu Handel Op. 24, Biến tấu Paganini Op. 35, 16 valse Op. 39 (bản gốc cho bốn tay), hai Rhapsody Op. 79, các tiểu phẩm cuối đời Op. 116–119 (1892–1893), hai concerto.
• Bắt đầu bằng: Valse Op. 39 số 15, trong bản cho piano một người do chính Brahms chuyển soạn (La♭ trưởng) → Intermezzo Op. 117 số 1 → Intermezzo Op. 118 số 2 → các Intermezzo Op. 119 → Rhapsody Op. 79 → Biến tấu Handel, các concerto.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Cuối thế kỷ 19

Nga, Na Uy và Pháp mang giọng nói riêng vào cây đàn: dân ca, màu sắc dàn nhạc, hòa âm tinh tế.

Modest Mussorgsky (1839–1881)

• Đặc trưng khi chơi: viết như cho dàn nhạc: khối hợp âm nặng, âm vực trầm dày, nhịp đổi liên tục (Promenade đầu tiên xen kẽ nhịp 5/4 và 6/4). Nhiều chỗ không thuận tay như Chopin hay Liszt, nên phải tự tìm ngón bấm và cách chia nốt giữa hai tay.
• Tác phẩm chính: Tranh triển lãm (1874; Ravel phối khí cho dàn nhạc) và vài tiểu phẩm như Une larme (Giọt lệ).
• Bắt đầu bằng: Une larme, Promenade đầu tiên → Il vecchio castello, Bydło → trọn Tranh triển lãm (trình độ hòa nhạc).

Pyotr Ilyich Tchaikovsky (1840–1893)

• Đặc trưng khi chơi: nhà soạn nhạc của giai điệu. Tiểu phẩm piano có kết cấu dễ hiểu (giai điệu, bè trầm, hợp âm đệm) nhưng tư duy như dàn nhạc; khó nhất là làm giai điệu hát và cân bằng các lớp. Concerto thì ngược lại: hợp âm và quãng tám đồ sộ.
• Tác phẩm chính: Album for the Young Op. 39 (24 bản, 1878), Các mùa Op. 37a (1876, mỗi tháng một bản), Dumka Op. 59, Concerto số 1 Op. 23.
• Bắt đầu bằng: Album for the Young: Bài ca Pháp cổ (chặng 2), Búp bê bị ốm, Cầu nguyện buổi sáng (chặng 3) → Các mùa: Tháng Mười (Bài ca mùa thu), Tháng Sáu (Barcarolle) → Tháng Mười một (Troika) → Dumka, Concerto số 1.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Edvard Grieg (1843–1907)

• Đặc trưng khi chơi: những bức tranh nhỏ đậm chất Na Uy: quãng năm ngân dài ở bè trầm, điệu thức dân gian, nhịp nhảy múa, giai điệu giản dị trên hòa âm cromatic tinh tế. Kết cấu rõ, vừa tay, rất hợp trình độ trung cấp.
• Tác phẩm chính: 66 Lyric Pieces trong 10 tập (1867–1901), Ballade Op. 24, tổ khúc Holberg Op. 40 (bản piano), Concerto La thứ Op. 16.
• Bắt đầu bằng: Arietta Op. 12 số 1, bài đầu tiên trong 66 bài, giai điệu sẽ trở lại ở bài cuối cùng Op. 71 số 7 (chặng 4) → Valse (Grade 4), Elfin Dance trong Op. 12 → Notturno Op. 54 số 4, Butterfly Op. 43 số 1 (Grade 7) → Wedding Day at Troldhaugen Op. 65 số 6 → Ballade Op. 24, Concerto.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Gabriel Fauré (1845–1924)

• Đặc trưng khi chơi: dòng nốt rải liên tục chia giữa hai tay, giai điệu ở bè giữa, giọng chuyển liên tục qua những phép đổi tên nốt (enharmonic), nên bản nhạc dày dấu hóa và khó đọc. Âm nhạc kín đáo; cần legato thật mịn, thay bàn đạp thường xuyên, sắc thái tiết chế.
• Tác phẩm chính: 13 nocturne, 13 barcarolle, 5 impromptu, Thème et variations Op. 73 (1895), 9 prélude Op. 103, Dolly Op. 56 cho bốn tay.
• Bắt đầu bằng: Dolly, chơi bốn tay cùng người khác → Romance sans paroles Op. 17 số 3 → vài bản trong Pièces brèves Op. 84 (số 5: Grade 7) → Nocturne số 1, Barcarolle số 1 → Thème et variations.

Thế kỷ 20

Thế kỷ 20 mở rộng vốn từ của đôi tay: màu sắc âm thanh, nhịp lẻ, tiếng gõ, hòa âm mới (xem Kỹ thuật thế kỷ 20). Đừng đợi đến trình độ cao: Bartók, Kabalevsky, Prokofiev và Shostakovich đều viết những bản rất hay cho người mới học.

Claude Debussy (1862–1918)

• Đặc trưng khi chơi: âm thanh là trên hết: nhiều tầng pianissimo, chạm phím bằng phần thịt đầu ngón thay vì gõ, bàn đạp tạo những lớp vang (thay một nửa, giữ ngân qua nhiều hòa âm). Hợp âm song song, gam toàn cung, gam ngũ cung. Dưới lớp sương mờ, nhịp vẫn phải chính xác.
• Tác phẩm chính: Deux Arabesques, Suite bergamasque, Estampes (1903), L'isle joyeuse, hai tập Images, Children's Corner (1906–1908, viết cho con gái), hai tập Préludes (24 bản, tên đặt ở cuối mỗi bản; xem hướng dẫn nghe quyển 1), 12 Études (1915, tưởng nhớ Chopin).
• Bắt đầu bằng: The Little Shepherd trong Children's Corner (Grade 7) → Arabesque số 1 → Clair de lune (chặng 6) → La fille aux cheveux de lin, Rêverie (cả hai Grade 8) → Golliwogg's Cakewalk, Doctor Gradus ad Parnassum (tên gợi tới tập luyện ngón Gradus ad Parnassum của Clementi) → các prelude khác, Estampes, Images → Études.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Erik Satie (1866–1925)

• Đặc trưng khi chơi: ít nốt, chậm, lặp lại: tay trái một nốt trầm rồi một hợp âm, tay phải một giai điệu mảnh. Không khó về ngón, nhưng khó giữ tiếng đều, nhịp tĩnh và không làm điệu. Trong các Gnossienne, những lời dặn kỳ quặc chen giữa các dòng nhạc.
• Tác phẩm chính: ba Gymnopédie (1888), các Gnossienne, valse Je te veux, Sports et divertissements.
• Bắt đầu bằng: Gymnopédie số 1 (chặng 4) → Gnossienne số 1 → Je te veux → Sports et divertissements.

Isaac Albéniz (1860–1909) và Enrique Granados (1867–1916)

• Đặc trưng khi chơi: nhịp nhảy Tây Ban Nha, tiếng guitar giả bằng nốt lặp và nốt láy ngắn (acciaccatura), giai điệu uốn lượn kiểu hát flamenco. Granados lãng mạn, nhiều rubato; Iberia của Albéniz dày đặc nốt, hai tay chồng lên nhau, rất khó.
• Tác phẩm chính: Albéniz: España Op. 165 (có Tango), Suite española, Iberia (bốn tập, 1905–1908); Asturias (Leyenda) vốn là prelude mở đầu Chants d'Espagne (in khoảng 1892). Granados: 12 Danzas españolas (1890), Goyescas (1911, cảm hứng từ tranh Goya).
• Bắt đầu bằng: Granados, Cuentos de la juventud Op. 1 (Dedicatoria: Grade 4; La huérfana: Grade 5) → Albéniz, Tango Op. 165 số 2 (Grade 6) → Granados, Danza española số 5 Andaluza → Asturias, Valses poéticos → Goyescas, Iberia.

Alexander Scriabin (1872–1915)

• Đặc trưng khi chơi: thời đầu như Chopin qua lăng kính Nga: tay trái nhảy rộng và rải qua hơn một quãng mười, nhịp chồng nhịp (ba chồng hai, năm chồng ba), bàn đạp dày. Thời cuối, hòa âm rời xa giọng trưởng thứ, âm thanh lung linh và nóng bỏng.
• Tác phẩm chính: 24 Prelude Op. 11 (xếp giọng theo đúng thứ tự Op. 28 của Chopin), Étude Op. 2 số 1, 12 Étude Op. 8, Prelude và Nocturne cho riêng tay trái Op. 9, mười sonata, Vers la flamme Op. 72.
• Bắt đầu bằng: Prelude Op. 11 số 4 Mi thứ, số 9 Mi trưởng → Étude Op. 2 số 1 Đô♯ thứ → các prelude khác → Étude Op. 8 số 12, Sonata số 2 (trình độ hòa nhạc) → các sonata muộn.

Sergei Rachmaninoff (1873–1943)

• Đặc trưng khi chơi: viết cho bàn tay lớn: hợp âm dày trải rộng, tiếng chuông nhà thờ Nga ở âm vực trầm, giai điệu dài ẩn trong lớp hợp âm, hợp âm rải quét khắp bàn phím. Cần trọng lượng cánh tay để tiếng to mà không gắt, biết làm nổi nốt trên cùng của hợp âm, và sức bền.
• Tác phẩm chính: Morceaux de fantaisie Op. 3 (1892, có Prelude Đô♯ thứ), 24 prelude (Op. 3 số 2, Op. 23, Op. 32), Moments musicaux Op. 16, Études-tableaux Op. 33 và Op. 39, Biến tấu Corelli Op. 42, bốn concerto và Rhapsody on a Theme of Paganini.
• Bắt đầu bằng: xây nền bằng nocturne và étude của Chopin → Élégie Op. 3 số 1, Prelude Op. 3 số 2 → Prelude Op. 23 số 4 Rê trưởng, Op. 32 số 5 Sol trưởng → Moments musicaux (số 5: Grade 8), Études-tableaux → Concerto số 2.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Maurice Ravel (1875–1937)

• Đặc trưng khi chơi: chính xác như đồng hồ: ký hiệu rất chi tiết, ngón rõ và nhanh, tay chồng tay, nốt lặp nhanh, glissando. Hình thức thường cổ điển (sonatine, minuet, tổ khúc kiểu Baroque) nhưng hòa âm và màu sắc mới. Bàn đạp nhiều hơn Mozart mà đường nét vẫn phải trong.
• Tác phẩm chính: Pavane pour une infante défunte (1899), Jeux d'eau (1901), Sonatine, Miroirs, Gaspard de la nuit (1908), Ma mère l'Oye (bốn tay), Le tombeau de Couperin, hai concerto.
• Bắt đầu bằng: Ma mère l'Oye, chơi bốn tay (số 1, Pavane de la belle au bois dormant: Grade 2) → Menuet sur le nom d'Haydn (1909), Prélude La thứ (1913) → Pavane → Sonatine, Menuet và Forlane trong Le tombeau de Couperin → Jeux d'eau, Miroirs → Gaspard de la nuit.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Béla Bartók (1881–1945)

• Đặc trưng khi chơi: piano như nhạc cụ gõ: tiếng chắc, dấu nhấn, staccato khô, ostinato lặp đi lặp lại. Nhịp lẻ từ dân ca Đông Âu (5/8, 7/8), điệu thức cổ, nghịch âm. Ký hiệu cực kỳ chính xác. Không gì rèn độc lập hai tay và nhịp tốt hơn.
• Tác phẩm chính: For Children (dựa trên dân ca Hungary và Slovakia), Mikrokosmos (153 bài trong 6 tập), Allegro barbaro (1911), Romanian Folk Dances (1915), Sonatina, Suite Op. 14, Out of Doors, Sonata (1926), ba concerto.
• Bắt đầu bằng: Mikrokosmos tập 1–2 (ngay từ những tháng đầu) → For Children (Sorrow: Grade 2; Winter Solstice Song: Grade 5) → Mikrokosmos tập 3–4 → Romanian Folk Dances, Sonatina (chương Bagpipers: Grade 7) → Allegro barbaro, Suite Op. 14 → Out of Doors, Sonata.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

Sergei Prokofiev (1891–1953)

• Đặc trưng khi chơi: "ngón tay thép": nhịp máy chạy đều kiểu toccata, staccato sắc, nhảy quãng rộng, hòa âm rẽ đột ngột sang giọng khác như một cái nháy mắt; bên cạnh là những giai điệu trữ tình nhiều bước nhảy. Cần nhịp không lay chuyển và tiếng gõ không thô.
• Tác phẩm chính: Toccata Op. 11 (1912), Visions fugitives Op. 22, các sonata (như số 3, số 7), Music for Children Op. 65, 10 bản trích ballet Romeo và Juliet Op. 75, 5 concerto.
• Bắt đầu bằng: Music for Children: Morning, Promenade, March (Grade 4), Tarantella (Grade 5) → vài bản trong Visions fugitives → Romeo và Juliet Op. 75, như Montagues and Capulets → Sonata số 3, Toccata → Sonata số 7.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

George Gershwin (1898–1937)

• Đặc trưng khi chơi: nhạc cổ điển gặp jazz: đảo phách, nốt "blue", tay trái nhảy kiểu stride (nốt trầm rồi hợp âm ở giữa bàn phím). Nhịp phải "đung đưa" mà vẫn chính xác.
• Tác phẩm chính: Rhapsody in Blue (1924), Concerto Fa trưởng, Three Preludes (1926), Songbook (1932, 18 ca khúc của ông trong bản cho piano).
• Bắt đầu bằng: Prelude số 2 → Prelude số 1 và 3 → Songbook → Rhapsody in Blue bản độc tấu. Đi xa hơn: étude viết bằng ngôn ngữ jazz của Nikolai Kapustin (1937–2020).

Dmitry Kabalevsky (1904–1987)

• Đặc trưng khi chơi: mỗi bản nhắm một kỹ năng rõ ràng (staccato, luân phiên hai tay, gam, hợp âm rải) mà vẫn là âm nhạc thật, với hòa âm thế kỷ 20 dễ nghe. Người lớn mới học cũng được lợi như trẻ em.
• Tác phẩm chính: 24 bản nhỏ Op. 39, 30 bản cho trẻ em Op. 27 (có Toccatina), các sonatina Op. 13, 24 Prelude Op. 38, ba sonata.
• Bắt đầu bằng: Op. 39 (A Little Scherzo: Initial Grade; Galop: Grade 2) → Op. 27, như Toccatina (Grade 4) → Sonatina Op. 13 số 1 → Prelude Op. 38 → Sonata số 3.

Dmitri Shostakovich (1906–1975)

• Đặc trưng khi chơi: gọn và sắc: kết cấu hai bè trong trẻo, giai điệu ngây thơ bị bẻ cong bởi một nốt nghịch, châm biếm xen bi kịch. Cần staccato khô, nhịp chính xác và cảm nhận được sự mỉa mai.
• Tác phẩm chính: 24 Prelude Op. 34 (1932–1933), Children's Notebook Op. 69 (1944–1945, viết cho con gái Galina), Dances of the Dolls, 24 Prelude và Fugue Op. 87 (1950–1951), hai concerto (số 2 viết cho con trai Maxim).
• Bắt đầu bằng: Children's Notebook → Dances of the Dolls → vài prelude Op. 34 → Prelude và Fugue Op. 87, như số 1 Đô trưởng hoặc số 7 La trưởng → Concerto số 2.
• Cuộc đời và các tác phẩm khác: Nhà soạn nhạc.

György Ligeti (1923–2006)

• Đặc trưng khi chơi: ảo giác nhịp: hai tay chạy những lớp nhịp khác nhau, nhấn lệch nhau, tạo ra những nhịp "thứ ba" mà không tay nào chơi. Sắc thái cực đoan, từ gần như không nghe thấy đến cực mạnh. Đòi hỏi độc lập hai tay và sức bền ở mức cao nhất.
• Tác phẩm chính: Musica ricercata (1951–1953, 11 bản: bản 1 chỉ dùng nốt La, nốt Rê chỉ đến ở cuối; mỗi bản sau thêm một cao độ, đến bản 11 đủ 12 nốt), 18 Études trong ba tập (1985–2001).
• Bắt đầu bằng: Musica ricercata số 1 và 2 → số 7 → Étude số 5 Arc-en-ciel (trình độ hòa nhạc) → Désordre và các étude khác.

Hôm nay

Những nhà soạn nhạc dưới đây vẫn còn sống, và nhạc piano của họ có những bản vừa sức người học:

• György Kurtág (sinh 1926): bộ Játékok (Trò chơi), viết từ năm 1973 cho việc dạy đàn, nhưng không phải giáo trình kỹ thuật đi từ dễ đến khó: những bản rất ngắn với chùm nốt bấm bằng cả lòng bàn tay, những cú lướt khắp bàn phím, những khoảng lặng. Chơi được từ những tuần đầu, và bản nào cũng dạy bạn nghe từng âm thanh.
• Arvo Pärt (sinh 1935): Für Alina (1976) và Variationen zur Gesundung von Arinuschka rất ít nốt, nhưng là bài học về độ vang, bàn đạp và sự tĩnh lặng. Nghe thêm Spiegel im Spiegel.
• Philip Glass (sinh 1937): Opening trong album Glassworks, Metamorphosis, 20 Étude. Mẫu hình lặp lại rất lâu; dạy sự đều đặn và sức bền.

Các nhà soạn nhạc đương đại khác: xem Âm nhạc hôm nay. Muốn biết nghe ai chơi những tác phẩm này, xem Nghệ sĩ piano và bản thu.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Khi tập một bản phức điệu của Bach, trang này gợi ý thứ tự nào?

   • Ghép hai tay ngay từ đầu, chơi chậm
   • Tập từng bè, ghép hai bè trong một tay, rồi mới ghép hai tay
   • Chơi cả bài với bàn đạp vang để nối các bè

2. Sonata nào Mozart tự ghi là sonata nhỏ "cho người mới học"?

   • K. 331
   • K. 310
   • K. 545

3. Điều gì làm tay trái trong nocturne của Chopin khó?

   • Hợp âm rải trải rộng hơn một quãng tám, cổ tay phải lướt ngang mềm mại
   • Tay trái chỉ chơi quãng tám liên tục
   • Tay trái phải chơi to hơn giai điệu

4. Bản số 1 trong Musica ricercata của Ligeti dùng những cao độ nào?

   • Đủ 12 nốt
   • Chỉ nốt La, và nốt Rê ở cuối
   • Chỉ các phím đen

Nguồn

• Maurice Hinson, Wesley Roberts, Guide to the Pianist's Repertoire, tái bản lần 4, Indiana University Press, 2014.
• Jane Magrath, The Pianist's Guide to Standard Teaching and Performance Literature, Alfred Publishing, 1995.
• François Couperin, L'art de toucher le clavecin, Paris, 1716; C. P. E. Bach, Versuch über die wahre Art das Clavier zu spielen, 1753 và 1762.
• Mức độ khó: đề cương thi piano của ABRSM, các kỳ 2021–2022, 2023–2024 và 2025–2026.
• Bản nhạc: IMSLP (tìm theo tên tác phẩm và số danh mục); bản Urtext của G. Henle Verlag, Wiener Urtext, Bärenreiter; với Chopin, Wydanie Narodowe (Jan Ekier biên tập).
• Xem thêm tài liệu tham khảo.