Bizet: Habanera (Carmen)

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Georges Bizet (1838–1875)
Tác phẩm	Opera Carmen
Công diễn	1875, Opéra-Comique, Paris
Aria	L'amour est un oiseau rebelle (Tình yêu là con chim nổi loạn), màn 1
Giọng	Mezzo-soprano
Độ dài	Khoảng 4–5 phút
Bản thu gợi ý	Elīna Garanča, Metropolitan Opera (2010)

Điều cần biết trước khi nghe

Carmen kể chuyện cô gái Digan tự do, quyến rũ ở Seville và người lính Don José, người vì cô mà đánh mất tất cả. Ở buổi công diễn đầu, vở opera gây sốc vì đưa những nhân vật bình dân, thô ráp lên sân khấu và kết thúc bằng một vụ án mạng. Bizet mất ba tháng sau đó (3/6/1875), không kịp thấy Carmen thành công trọn vẹn ở Vienna vào tháng 10 cùng năm, rồi ở Brussels, St. Petersburg, London, New York.

Habanera là màn ra mắt của Carmen. Bizet dựa trên bài El arreglito của nhà soạn nhạc Tây Ban Nha Sebastián Yradier, và dùng tiết tấu habanera (điệu nhảy gốc Cuba) ở bè trầm:

Tiết tấu habanera ở bè trầm (bốn ô mở đầu)

Sơ đồ cấu trúc

Lời 1Carmen

Điệp khúc+ hợp xướng

Lời 2Carmen

Điệp khúc+ hợp xướng

Habanera: hai lời, mỗi lời theo sau bằng điệp khúc có hợp xướng.

Nghe kèm bản thu

Theo dõi khi nghe

Thời điểm	Sự kiện
…	Bè trầm bắt đầu tiết tấu habanera, lặp lại suốt bài như nhịp bước uốn lượn
…	Carmen hát câu đầu: giai điệu đi xuống từng nửa cung, trơn tuột và quyến rũ, ở giọng Rê thứ
…	Điệp khúc: chuyển sang Rê trưởng, sáng rõ. Carmen ngân "L'amour!" trong khi hợp xướng hát lại câu đi xuống; rồi Carmen hát "L'amour est enfant de Bohême", hợp xướng xen tiếng "Prends garde à toi!" (Coi chừng đấy!)
…	Lời thứ hai, giai điệu nửa cung trở lại
…	Điệp khúc lần hai: hợp xướng hát lại "L'amour est enfant de Bohême", Carmen và hợp xướng cùng kết bằng "Prends garde à toi!" thật mạnh

Câu hỏi để nghe chủ động

• Giai điệu đi xuống từng nửa cung tạo cảm giác gì về tính cách Carmen?
• Vì sao chuyển từ giọng thứ sang giọng trưởng ở điệp khúc lại hiệu quả? (Xem bài 7.)
• Bạn có nhận ra tiết tấu habanera ở những bài hát hiện đại nào không?

Đọc thêm: Nhập môn opera.

Ghi chép của bạn

(Dùng mẫu ghi chép để điền cảm nhận.)

Nguồn

• Bản nhạc và tổng phổ: IMSLP (tìm theo tên nhà soạn nhạc và số hiệu danh mục).
• Thứ tự các đoạn, giọng và bè trầm trong khuông nhạc: bản piano–thanh nhạc của Choudens (Paris, khoảng 1900) và G. Schirmer (New York, 1895), bản quét trên Internet Archive.
• Xem tài liệu tham khảo.