Piano
Hai tuần đầu tiên bên phím đàn
Kế hoạch 14 ngày, mỗi ngày 20–30 phút, cho người lớn chưa từng chạm vào phím đàn. Cuối tuần thứ hai, bạn sẽ ngồi đúng, tìm được mọi nốt trên bàn phím, đọc những nốt đầu tiên trên khuông kép và chơi ba bài ngắn bằng hai tay cho một người nghe.
Trước ngày đầu tiên
Phần tiêu đề “Trước ngày đầu tiên”Bạn cần ít thứ hơn bạn nghĩ:
- Một cây đàn: piano cơ, hoặc piano điện 88 phím có phím nặng (mô phỏng cơ chế búa của đàn cơ). Đàn phím nhẹ dùng tạm được, nhưng cảm giác phím khác đàn cơ. Xem Chọn đàn và góc tập.
- Một chiếc ghế chỉnh được độ cao, hoặc ghế cứng kèm gối lót.
- Điện thoại để thu âm, đặt trên giá hoặc một chồng sách.
- Máy đếm nhịp của site, hoặc bất kỳ ứng dụng nào.
- Một cây bút chì để ghi số ngón lên bản nhạc, nếu bạn in 10 bài đầu tiên ra giấy.
- Một khung giờ cố định. Tập lúc nào cũng được, miễn là ngày nào cũng tập.
Một buổi tập trong hai tuần này
Phần tiêu đề “Một buổi tập trong hai tuần này”| Phút | Việc | Ghi chú |
|---|---|---|
| 2 | Thả lỏng vai, thả rơi cánh tay, kiểm tra ghế | Danh sách kiểm tra ở cuối trang Tư thế |
| 5 | Việc mới của ngày | Cột "Trọng tâm" trong bảng của tuần |
| 5 | Đọc nốt hoặc nhạc lý | Đọc nốt, nhạc lý bài 1–3 |
| 8–15 | Bài khởi động và bài đang tập | Chậm, đếm to |
| 2–3 | Chơi một lượt trọn vẹn, ghi vài dòng | Nhật ký luyện tập |
Nếu chỉ có 20 phút, rút ngắn phần bài đang tập nhưng đừng bỏ phần đọc nốt.
Tuần 1: bàn phím, đôi tay và bài đầu tiên
Phần tiêu đề “Tuần 1: bàn phím, đôi tay và bài đầu tiên”| Ngày | Trọng tâm | Việc làm |
|---|---|---|
| 1 | Ngồi đúng, tìm Đô giữa | Chỉnh ghế theo Tư thế, thế tay và cách dùng lực; thả rơi cánh tay; tìm mọi nhóm 2 và nhóm 3 phím đen; tìm mọi nốt Đô, rồi Đô giữa. Nhạc lý: bài 1 |
| 2 | Bảy tên nốt, số ngón | Gọi tên phím trắng từ Đô đến Si ở ba quãng tám (Bản đồ bàn phím); chơi nhóm 2 phím đen bằng ngón 2–3, nhóm 3 phím đen bằng ngón 2–3–4, từng tay; tay phải ở thế Đô, chơi 1–2–3–4–5 lên xuống |
| 3 | Tay trái, đếm to | Tay trái ở thế Đô; đếm to với máy đếm nhịp ♩ = 60; giữ một nốt đủ 4, 2, rồi 1 phách; khởi động 1, từng tay |
| 4 | Khuông kép | Nhạc lý: bài 2; ba nốt mốc Đô giữa, Sol4, Fa3; 5 phút đọc nốt; khởi động 1 trọn bài |
| 5 | Bài 1: Au clair de la lune | Nghe bài trên trang 10 bài đầu tiên; đọc tên nốt thành tiếng; tập phần của tay phải, rồi phần của tay trái |
| 6 | Au clair de la lune trọn bài | Nối từng câu hai ô nhịp; ♩ = 60, đếm to; 5 phút đọc nốt |
| 7 | Ôn và thu âm lần đầu | Khởi động 1 và bài 1; thu âm; nghe lại một lần; ghi vào nhật ký một điều làm tốt, một điều cần sửa |
Ngày 1. Chưa vội chơi bài. Chỉnh ghế để cẳng tay gần song song với mặt phím, hai bàn chân đặt phẳng. Thả rơi cánh tay xuống đùi vài lần để cảm nhận sức nặng của nó: đó là nguồn lực bạn sẽ dùng thay cho việc ép ngón. Rồi tìm Đô giữa (C4): phím trắng ngay bên trái nhóm hai phím đen nằm gần giữa đàn.
Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.
Ngày 2–3. Hai tay được đánh số giống nhau: ngón cái là 1, ngón út là 5. Đặt tay phải vào thế Đô: ngón 1 trên Đô giữa, mỗi ngón một phím trắng, ngón 5 trên Sol4. Tay trái là ảnh gương: ngón 5 trên Đô3, ngón 1 trên Sol3 (Vị trí năm ngón). Chơi thật chậm, nối mỗi nốt liền vào nốt sau (legato), và nghe xem năm nốt có to đều nhau không. Nếu ngón 4 và 5 chưa đều bằng các ngón khác, đó là chuyện bình thường khi mới tập: đừng bù bằng cách ép mạnh.
số ngón tay phải số ngón tay trái
Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.
Từ ngày 3, hãy đếm to "một – hai – ba – bốn" thành tiếng, và giữ tiếng đếm cả khi đang chơi. Nốt tròn ngân 4 phách, nốt trắng 2 phách, nốt đen 1 phách.
Ngày 4. Học khuông kép: khuông khóa Sol ở trên (thường cho tay phải), khuông khóa Fa ở dưới (thường cho tay trái). Chỉ cần thuộc ba nốt mốc: Đô giữa nằm trên dòng kẻ phụ giữa hai khuông; Sol4 nằm trên dòng thứ hai của khóa Sol, dòng mà khóa Sol quấn quanh; Fa3 nằm trên dòng thứ tư của khóa Fa, giữa hai dấu chấm của khóa. Nốt nào khác cũng đọc theo khoảng cách tới mốc gần nhất.
Ngày 5–6. Bài đầu tiên. Trong Au clair de la lune, giai điệu chuyền từ tay này sang tay kia, nên bạn tập đọc cả hai khóa và đổi tay đúng nhịp trước khi phải cho hai tay chơi cùng lúc. Đặt tay đúng vị trí ghi ở đầu bài và làm theo số ngón trên bản nhạc. Bài này cũng là lần đầu tay trái rời thế Đô: tay trái chuyển sang thế Sol (ngón 5 trên Sol2, ngón 1 trên Rê3), còn tay phải vẫn ở thế Đô; xem bảng các thế tay ở Vị trí năm ngón.
số ngón tay phải số ngón tay trái
Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.
Ngày 7. Lần thu âm đầu tiên. Chơi khởi động 1 và bài 1 như đang có người nghe, rồi nghe lại một lần, không phán xét: nhịp có đều không, bạn dừng ở đâu? Giữ bản thu này cho ngày 14.
Khởi động 1: Hỏi và đáp
Phần tiêu đề “Khởi động 1: Hỏi và đáp”Cả hai tay ở thế Đô. Tay phải "hỏi" hai ô nhịp, tay trái "đáp" bằng cùng năm nốt, thấp hơn một quãng tám; rồi cả hai tay chơi lại theo chiều đi xuống, vẫn tay phải trước. Ô cuối cùng, hai tay chơi Đô cùng lúc: lần "hai tay" đầu tiên của bạn.
Đếm to cả trong những ô nghỉ: tay đang nghỉ vẫn phải "biết" mình ở phách nào. Khi đã chắc, thử chơi tay trái to hơn tay phải một chút, rồi ngược lại.
Cuối tuần 1, bạn có thể…
- Ngồi đúng và tự kiểm tra tư thế trong một phút
- Tìm mọi nốt Đô, Fa, Sol trên đàn mà không phải đếm phím
- Đặt hai tay vào thế Đô và nói ngón nào nằm trên phím nào
- Gọi tên Đô giữa, Sol4 và Fa3 trên khuông
- Chơi Au clair de la lune chậm, không dừng, vừa chơi vừa đếm
Tuần 2: hai tay cùng lúc
Phần tiêu đề “Tuần 2: hai tay cùng lúc”| Ngày | Trọng tâm | Việc làm |
|---|---|---|
| 8 | Trường độ; bài 2 | Nhạc lý: bài 3; khởi động 2, từng tay; Ah! vous dirai-je, maman (Twinkle, Twinkle, Little Star), tay phải |
| 9 | Ghép tay thật sự | Bài 2: tay trái riêng, rồi ghép từng câu hai ô nhịp theo bốn bước bên dưới; 5 phút đọc nốt khóa Fa |
| 10 | Bài 2 trọn bài | Khởi động 2 hai tay; bài 2 trọn bài ở ♩ = 60; ôn bài 1 |
| 11 | Bài 3: Ode to Joy | Khởi động 3; vỗ tay tiết tấu bài 3 và đếm to; tập tay phải |
| 12 | Bài 3 hai tay | Tay trái riêng, rồi ghép từng câu; ôn bài 2 |
| 13 | Tổng duyệt | Chơi ba bài theo thứ tự như thật, không dừng khi sai; tập riêng hai ô nhịp yếu nhất |
| 14 | Buổi biểu diễn nhỏ | Chơi ba bài cho một người nghe; thu âm; nghe bản thu ngày 7 và ngày 14 liền nhau; ghi nhật ký |
Ngày 8–10: lần đầu hai tay cùng chơi. Trong bài 2, tay phải chơi giai điệu còn tay trái chơi những nốt trầm đơn, ngân dài. Ghép tay theo bốn bước, không bỏ bước nào:
- Tay trái riêng, đếm to, đến khi không cần nghĩ tay trái chơi gì.
- Tay phải riêng, cũng như vậy.
- Hai tay, chậm bằng nửa tốc độ chơi từng tay, mỗi lần một câu hai ô nhịp.
- Nối các câu lại. Chỉ tăng tốc khi chơi đúng ba lần liền.
Nếu hai tay "giành nhau", dừng ở phách 1 của ô nhịp khó: đặt cả hai tay lên đúng phím, nhìn, rồi mới đánh. Đó là phối hợp hai tay ở dạng đơn giản nhất.
Khởi động 2: Tay trái giữ nhịp
Phần tiêu đề “Khởi động 2: Tay trái giữ nhịp”Tay trái chơi nốt trắng ở phách 1 và phách 3 (ô cuối mỗi câu là nốt tròn); tay phải chủ yếu đi từng phách. Đây chính là cách hai tay phối hợp trong bài 2.
Lắng nghe phách 1 và phách 3: hai tay phải chạm phím đúng cùng một lúc, không tay nào "đi trước". Tay trái nhẹ hơn tay phải một chút.
Ngày 11–12: Ode to Joy. Giai điệu của Beethoven, từ chương cuối Giao hưởng số 9, đi gần như toàn bước liền, nhưng có một tiết tấu mới ở cuối câu: nốt đen chấm dôi (một phách rưỡi) theo sau là một nốt móc đơn (nửa phách). Vỗ tay tiết tấu và đếm "một – hai – và – ba – bốn" trước khi chơi: nốt chấm dôi bắt đầu ở "một" và ngân qua "hai", nốt móc đơn rơi đúng vào chữ "và".
Khởi động 3: Nốt đen chấm dôi
Phần tiêu đề “Khởi động 3: Nốt đen chấm dôi”Tay trái gần như đứng yên, để toàn bộ sự chú ý dồn vào tiết tấu của tay phải. Hãy để nốt chấm dôi ngân đủ, đừng chơi nốt móc đơn quá sớm.
Ngày 13–14: buổi biểu diễn nhỏ. Chọn thứ tự (bài chắc nhất trước) và một tốc độ thoải mái, không phải tốc độ nhanh nhất bạn từng chơi được. Ngày 13, chạy thử một lần như thật. Ngày 14, mời một người thân nghe, hoặc đặt điện thoại quay như thể có khán giả. Trước mỗi bài, đặt tay vào thế, đếm thầm một ô nhịp, rồi mới bắt đầu. Lỡ sai thì đi tiếp: đó là kỹ năng biểu diễn đầu tiên cần tập (Học thuộc và biểu diễn). Sau đó nghe hai bản thu liền nhau, và viết vào nhật ký ba điều đã khác đi.
Cuối tuần 2, bạn có thể…
- Chơi ba bài đầu của 10 bài đầu tiên bằng hai tay, không dừng, ở ♩ = 60–72
- Đếm to trong lúc chơi mà không bị rối
- Đọc đúng ít nhất 8 trên 10 nốt trong công cụ đọc nốt, ở cả khóa Sol và khóa Fa
- Giải thích nốt tròn, nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn và dấu chấm dôi
- Có hai bản thu để so sánh và 14 ngày trong nhật ký luyện tập
Nếu tuần đầu thấy khó…
Phần tiêu đề “Nếu tuần đầu thấy khó…”Nếu thấy "sao mình vụng thế", đó là bình thường ở người mới tập: hãy tập đều và cho đôi tay thời gian.
| Dấu hiệu | Thử cách này |
|---|---|
| Phải đếm phím từ một nốt Đô mới tìm ra nốt cần chơi | Mỗi ngày 2 phút tìm phím khi nhắm mắt: chạm nhóm 2 hoặc nhóm 3 phím đen, rồi trượt sang phím cần tìm (Bản đồ bàn phím) |
| Đọc nốt chậm, hay quên tên nốt | Bám vào ba nốt mốc; đọc theo bước (sang dòng hoặc khe kề bên) và nhảy (cách một dòng); thử chia thành hai lần đọc nốt 5 phút thay vì một lần 10 phút |
| Hai tay không chịu chơi cùng lúc | Thu lại còn một ô nhịp; chơi tay trái trong khi hát giai điệu tay phải; hạ máy đếm nhịp xuống ♩ = 50 |
| Khớp đầu ngón 4, 5 gập vào khi chơi | Chơi chậm và nhẹ hơn, giữ ngón cong tự nhiên; tập bài "cầu tay" ở trang Tư thế |
| Nhịp chậm lại ở chỗ khó | Chọn tốc độ theo chỗ khó nhất của bài, không theo chỗ dễ nhất |
| Mỏi vai, đau cổ tay | Dừng lại và nghỉ. Kiểm tra độ cao ghế, thả rơi cánh tay; đọc Giữ đôi tay khỏe |
| Không có đủ 20 phút | 10 phút mỗi ngày vẫn hơn hẳn không tập. Giữ phần đọc nốt và bài đang tập, bỏ phần còn lại |
| Chậm hơn kế hoạch | Kéo mỗi "tuần" thành 10 ngày, hay hai tuần. Kế hoạch phục vụ bạn, không phải ngược lại |
Sau hai tuần
Phần tiêu đề “Sau hai tuần”Bạn đang ở những tuần đầu của chặng 1, Khởi đầu trong lộ trình 7 chặng. Từ tuần thứ ba:
- Tiếp tục 10 bài đầu tiên từ bài 4. Hänschen klein đưa vào hai hợp âm đầu tiên của tay trái, hợp âm chủ (I) và hợp âm bảy át (V7); Frère Jacques có thử thách chơi canon bằng hai tay.
- Mở rộng sang thế Sol và thế Fa (Vị trí năm ngón), rồi bắt đầu gam Đô trưởng một quãng tám, từng tay.
- Học tiếp nhạc lý: bài 4: Nhịp và bài 5: Dấu hóa.
- Giữ nhịp tập: thu âm mỗi tuần, ghi nhật ký mỗi ngày, mỗi ngày 5 phút đọc nốt.
Kế hoạch theo từng tháng cho cả năm đầu nằm ở Lộ trình piano năm đầu.
Kiểm tra nhanh 5 câu
Đô giữa (C4) nằm ở đâu trên bàn phím?
- Phím trắng ngay bên trái nhóm hai phím đen nằm gần giữa đàn
- Phím trắng ngay bên trái nhóm ba phím đen ở giữa đàn
- Phím trắng đầu tiên bên trái của đàn
Ở thế Đô, ngón nào của tay trái đặt trên Đô3?
- Ngón 5
- Ngón 1
- Ngón 3
Lần đầu ghép hai tay, nên làm gì?
- Chơi chậm bằng khoảng nửa tốc độ từng tay, mỗi lần một câu ngắn, đếm to
- Chơi đúng tốc độ của từng tay để hai tay quen nhau
- Chơi cả bài từ đầu đến cuối nhiều lần cho thuộc
Trong nhịp 4/4, nốt đen chấm dôi dài bao nhiêu phách?
- Một phách rưỡi
- Hai phách
- Ba phách
Vì sao nên thu âm vào ngày 7 và ngày 14?
- Để nghe lại chính mình và so sánh hai bản thu
- Để gửi đi thi
- Vì máy đếm nhịp không đủ chính xác
Nguồn
Phần tiêu đề “Nguồn”- Nancy Faber, Randall Faber, Adult Piano Adventures: All-in-One Piano Course, Book 1, Faber Piano Adventures.
- Willard A. Palmer, Morton Manus, Amanda Vick Lethco, Alfred's Basic Adult Piano Course, Level 1, Alfred Music.
- Gerald Klickstein, The Musician's Way (Oxford University Press, 2009): tập luyện, thói quen hằng ngày và chuẩn bị biểu diễn.
- Xem thêm tài liệu tham khảo.
Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).
Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT