Dấu vân tay nhà soạn nhạc

Khi đã nhận ra thời kỳ, bước tiếp theo là đoán tác giả. Mỗi nhà soạn nhạc lớn có những thói quen riêng, như nét chữ. Trang này liệt kê những dấu hiệu dễ nghe nhất, kèm một tác phẩm để kiểm chứng. Đây là xu hướng, không phải quy luật: mọi nhà soạn nhạc giỏi đều có lúc làm khác thói quen của mình.

Baroque

Vivaldi

Violin độc tấu điêu luyện; ritornello rõ ràng; nhạc miêu tả (chim, bão). Kiểm chứng: Bốn Mùa.

J. S. Bach

Phức điệu: nhiều bè độc lập cùng chuyển động, nhất là trong fugue; viết nhiều cho organ và harpsichord, những nhạc cụ hợp với đối âm. Kiểm chứng: Brandenburg Concerto, Fugue BWV 847.

Handel

Nhiều hợp xướng (oratorio) và dùng cùng phong cách với opera của ông; trong hợp xướng, kết cấu chuyển giữa chủ điệu và phức điệu. Kiểm chứng: Messiah, Hallelujah.

Cổ điển

Haydn

Hóm hỉnh: bất ngờ (như hợp âm to đột ngột trong "Surprise"), kết giả; xây cấu trúc lớn từ những môtip ngắn, đơn giản; hay dùng chất dân gian. Kiểm chứng: Giao hưởng số 94.

Mozart

Cảm giác về hình thức và sự cân đối; bề ngoài rạng rỡ, vui nhưng có mạch u sầu bên dưới; nhạc opera nới rộng nghệ thuật của ca sĩ; đệm Alberti, như đầu Sonata K. 545. Kiểm chứng: Giao hưởng số 40, Sonata K. 545.

Beethoven

Phát triển một ý nhạc nhỏ qua nhiều biến đổi (xem bài 30), như phân mảnh chủ đề trong Giao hưởng số 5; dùng nhiều sforzando; coda mở rộng thành cao trào; các tác phẩm giai đoạn giữa thường được gọi là "anh hùng", thể hiện đấu tranh. Kiểm chứng: Giao hưởng số 5.

Lãng mạn

Schubert

Giai điệu hát hơi dài; cách chuyển giọng độc đáo, hay dùng quan hệ quãng 3 nửa cung (chromatic mediant) giữa các hợp âm. Kiểm chứng: Con cá hồi.

Chopin

Chủ yếu viết cho piano (mọi tác phẩm đều có piano); rubato là một phần lối chơi của ông; điệu nhảy Ba Lan (mazurka, polonaise) và nocturne. Kiểm chứng: Nocturne Op. 9 số 2.

Liszt

Kỹ thuật piano phô diễn; chuyển đổi chủ đề: dùng lại một chủ đề ở nhiều phần với tính cách khác nhau để thống nhất tác phẩm; mở đầu thể loại thơ giao hưởng. Kiểm chứng: Liebestraum số 3.

Wagner

Âm nhạc liền mạch: "giai điệu bất tận" thay cho sự tách bạch giữa aria và recitative; hòa âm nửa cung dày đặc; dàn nhạc có vai trò và sức mạnh lớn hơn; leitmotif. Kiểm chứng: Tristan und Isolde, Khúc dạo đầu.

Brahms

Hình thức cổ điển chặt chẽ ("ý thức cổ điển về hình thức và trật tự"), bậc thầy đối âm; hay dùng hemiola và những xê dịch nhịp (xem bài 15). Kiểm chứng: Giao hưởng số 4.

Tchaikovsky

Giai điệu cuốn hút ngay, đầy cảm xúc; dây và kèn gỗ trao qua lại chất liệu (như trong Romeo và Juliet); viết nhạc ballet. Kiểm chứng: Hồ thiên nga.

Dvořák

Chất dân gian Séc (nhịp điệu của Moravia và Bohemia) và ảnh hưởng nhạc Mỹ (spiritual); giai điệu ngũ cung thời kỳ ở Mỹ. Kiểm chứng: Giao hưởng số 9.

Thế kỷ 20

Debussy

Hợp âm trượt song song; gam toàn cung và ngũ cung; chuyển giọng không chuẩn bị; hòa âm nhiều khi mơ hồ về giọng. Kiểm chứng: Clair de lune, Voiles và La cathédrale engloutie trong Préludes, Prélude à l'après-midi d'un faune.

Ravel

Phối khí chính xác, tinh xảo (Stravinsky gọi ông là "thợ đồng hồ Thụy Sĩ"); hợp âm 9, có khi chạy song song; ảnh hưởng nhạc Tây Ban Nha, điệu nhảy và jazz. Kiểm chứng: Boléro.

Stravinsky

Ostinato dồn dập, có khi nhiều ostinato va vào nhau; nhịp điệu vượt qua vạch nhịp, trọng âm bất ngờ; hợp âm ghép, đa điệu tính (Petrushka). Kiểm chứng: Le Sacre du printemps.

Shostakovich

Giai điệu dài, xen các đoạn độc tấu kèn gỗ (chương Largo của Giao hưởng số 5); chất châm biếm, kỳ quái và hành khúc; cuối Giao hưởng số 5 là sự lặp lại kéo dài, ám ảnh của Rê trưởng. Kiểm chứng: Giao hưởng số 5.

Đương đại

Reich và Glass

Mẫu ngắn lặp lại, thay đổi rất chậm; Reich: hai mẫu giống nhau lệch pha dần (Piano Phase); Glass: quá trình cộng dồn (thêm một lần lặp, bớt nốt cuối). Kiểm chứng: Reich Music for 18 Musicians, Glass Glassworks.

Pärt

Tĩnh lặng, giản dị: nốt đơn hoặc hợp âm ba, tempo chậm, âm thanh như tiếng chuông ngân (tintinnabuli). Kiểm chứng: Spiegel im Spiegel.

Tự kiểm tra

Kiểm tra nhanh 4 câu

1. Một đoạn nhạc có môtip 4 nốt ngắn được lặp, chia nhỏ và nhấn sforzando liên tục. Tác giả có thể nhất là ai?

   • Beethoven
   • Chopin
   • Debussy

2. Hợp âm trượt song song, gam toàn cung, hòa âm nhiều khi mơ hồ về giọng. Tác giả có thể nhất là ai?

   • Wagner
   • Debussy
   • Vivaldi

3. Chủ yếu viết cho piano, hay dùng rubato, mazurka, polonaise và nocturne. Tác giả có thể nhất là ai?

   • Chopin
   • Bach
   • Stravinsky

4. Âm nhạc liền mạch như "giai điệu bất tận", hòa âm nửa cung dày đặc, leitmotif. Tác giả có thể nhất là ai?

   • Haydn
   • Pärt
   • Wagner

Nguồn

• Clark và cộng sự, Understanding Music: Past and Present; Kuznetsova, Music Appreciation II; Jones, Music Appreciation I (giáo trình mở trên LibreTexts), các mục về từng nhà soạn nhạc.
• The Concise Oxford Dictionary of Music (qua Encyclopedia.com), Encyclopaedia Britannica, Open Music Theory, Hutchinson (thế kỷ 20); bản nhạc Mutopia Project (Mozart, K. 545).
• Xem tài liệu tham khảo.