Tác phẩm

Bach: Prelude Đô trưởng, BWV 846

Bản prelude mở đầu Bình quân luật quyển 1 trông như một bài tập hợp âm rải: 35 ô nhịp, mỗi ô một hợp âm, cùng một hình nốt lặp lại gần như từ đầu đến cuối. Chơi nó cho đều, cho vang và có hướng đi là một bài học lớn về tiếng đàn và về hòa âm. Trang này hướng dẫn cách tập chơi, kèm bản đồ nghe theo từng đoạn.

Đô trưởng · 4/4 Hợp âm rải liên tục ≈ Grade 4–5 BWV 846

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng

Mục	Thông tin
Nhà soạn nhạc	Johann Sebastian Bach (1685–1750)
Tác phẩm	Prelude Đô trưởng, BWV 846 — bài đầu tiên của Das Wohltemperierte Klavier (Bình quân luật), quyển 1; đi cặp với Fugue Đô trưởng
Sáng tác / xuất bản	Bản chép sạch quyển 1 đề năm 1722, thời Bach làm việc ở Köthen. Một phiên bản sớm hơn nằm trong Clavier-Büchlein (sổ tay đàn phím) mà Bach bắt đầu soạn năm 1720 cho con trai Wilhelm Friedemann. Tập nhạc lưu hành bằng bản chép tay, đến năm 1801 mới được in
Giọng · nhịp · tốc độ	Đô trưởng · 4/4 · Bach không ghi tốc độ
Hình thức	Một chuỗi hợp âm rải liên tục: khẳng định Đô trưởng → sang Sol trưởng → quay về, căng dần → âm nền át → âm nền chủ và kết
Độ khó	Trinity xếp bài ở Grade 5 (danh sách từ 2023), Henle mức 1: nốt không khó, cái khó là sự đều đặn và tiếng đàn
Kỹ năng chính	Hợp âm rải chia giữa hai tay, giữ nốt bằng ngón, móc kép đều, bàn đạp (hoặc không), sắc thái theo hòa âm, học thuộc theo hợp âm
Bản nhạc	IMSLP (tìm "Das wohltemperierte Klavier I"); bản Urtext: G. Henle Verlag, Bärenreiter, Wiener Urtext. Bản đúng có 35 ô nhịp (xem phần Diễn tấu)

Bài sẽ hiện trong kế hoạch tập hôm nay ở trang Piano.

Chỉ muốn nghe? Đọc phần Bối cảnh và Theo dõi khi nghe; phần còn lại dành cho người tập đàn.

Vì sao nên học bài này

Giữ nốt bằng ngón. Tay trái đánh hai nốt rồi giữ chúng suốt nửa ô trong khi tay phải rải tiếp: cách tạo độ vang trên những cây đàn phím thời Bach, vốn chưa có bàn đạp vang.
Đều tuyệt đối. Gần như cả bài là móc kép liên tục trên cùng một hình nốt; một nốt to hơn hay vội hơn là lộ ngay.
Hai tay chia một dòng nhạc. Tay trái bắt đầu, tay phải nối tiếp, kín đến mức người nghe tưởng một bàn tay chơi cả.
Nghe hòa âm bằng tay. Mỗi ô là một hợp âm, không giai điệu nào che. Bạn chạm tay vào hợp âm bảy, bảy giảm, âm nền, và hiểu vì sao một hợp âm "muốn" đi tiếp (xem Hòa âm chức năng).
Bài học thuộc lý tưởng. Nhớ 35 hợp âm dễ hơn nhớ năm trăm nốt; học thuộc bằng hiểu biết là kỹ năng bạn sẽ cần cho mọi bài lớn hơn.

Bối cảnh

Das Wohltemperierte Klavier gồm 24 cặp prelude và fugue, đi lần lượt qua 12 giọng trưởng và 12 giọng thứ, từ Đô trưởng lên đến Si thứ. "Wohltemperiert" (lên dây tốt) chỉ một cách lên dây cho phép chơi hay ở mọi giọng, điều chưa hề hiển nhiên vào thời đó. Trên trang bìa, Bach ghi rằng tập nhạc dành cho những người trẻ ham học nhạc, và để giải trí cho những người đã thạo nghề: vừa là giáo trình, vừa là âm nhạc thật sự. Xem thêm thời kỳ Baroque.

Bản prelude này khởi đầu như một bài dạy con. Trong Clavier-Büchlein viết cho Wilhelm Friedemann, khi đó chừng chín, mười tuổi, có một phiên bản sớm hơn (BWV 846a). Ở bản chép sạch năm 1722, bài dài 35 ô nhịp như ta biết.

Prelude (khúc dạo đầu) là bản nhạc đi trước một bản khác, ở đây là fugue. Bài này dựng trên một chuỗi hợp âm rải theo khuôn cố định: không có giai điệu để dựa vào, chỉ còn hòa âm và cách bạn làm nó sống.

Suốt nhiều thập kỷ, tập nhạc chỉ truyền tay qua bản chép, nhưng được các nhạc sĩ đời sau học rất kỹ: Beethoven thời niên thiếu ở Bonn được thầy Christian Gottlob Neefe cho học tập này. Năm 1853, Charles Gounod viết thêm một giai điệu lên trên prelude, về sau thành bài Ave Maria nổi tiếng.

Bach viết cho đàn phím nói chung (Klavier): harpsichord, clavichord, organ. Trên piano hiện đại, câu hỏi lớn nhất của bài này là dùng bàn đạp đến đâu; phần Diễn tấu bàn kỹ.

Nghe trước khi tập

Bản nhạc dài khoảng hai phút. Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:

Hợp âm. Ô nào nghe "căng" nhất? Ô nào nghe như về nhà? Đánh dấu bằng bút chì lên bản nhạc.
Bè trầm. Chỉ nghe nốt thấp nhất của mỗi ô: nó đi xuống từng bậc thế nào, và dừng trên nốt Sol bao lâu ở gần cuối?
Độ vang. Nghệ sĩ giữ nốt bằng ngón, bằng bàn đạp, hay cả hai? Tiếng đàn khô hay ướt?
Một giai điệu bên trên. Năm 1853, Charles Gounod viết thêm một giai điệu lên trên prelude này, về sau thành bài Ave Maria nổi tiếng. Nghe bản ấy rồi nghe lại bản gốc: hòa âm của Bach tự nó đã "hát" đến mức nào?

Rồi so sánh vài nghệ sĩ đã thu trọn Bình quân luật, chẳng hạn Glenn Gould, Sviatoslav Richter và András Schiff. Schiff viết rằng có thể chơi trọn Bình quân luật mà không chạm tới bàn đạp vang, trừ đoạn cuối fugue La thứ của quyển 1. Ghi lại: ai chơi nhanh nhất, ai nghe vang nhất, ai để sắc thái thay đổi nhiều nhất? Nghe thêm một bản trên harpsichord để biết âm thanh mà Bach quen thuộc. Không có cách đúng duy nhất; điều quan trọng là bạn biết mình chọn gì và vì sao.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm	Sự kiện
…	Khẳng định Đô trưởng (ô 1–4): bốn hợp âm Đô – Rê thứ bảy – Sol bảy – Đô, yên ổn như đặt nền móng
…	Đi sang Sol trưởng (ô 5–11): bè trầm đi xuống dần; Rê bảy (ô 6, ô 10) kéo về Sol; kết ở Sol trưởng (ô 11)
…	Hợp âm bảy giảm đầu tiên (ô 12): màu nhạc tối và căng hẳn, đoạn quay về bắt đầu; thêm một hợp âm bảy giảm ở ô 14
…	Về lại Đô (ô 19–20): hợp âm Đô trở lại ở ô 19, rồi Đô bảy ở ô 20 kéo sang Fa
…	Hai hợp âm bảy giảm liền nhau (ô 22–23): nốt Đô của tay phải treo lại ở ô 23 rồi đi xuống Si ở ô 24
…	Âm nền át (ô 24–31): nốt Sol trầm giữ suốt tám ô; hợp âm bên trên lúc căng (ô 27, 28, 31), lúc giãn (ô 25, 29)
…	Âm nền chủ (ô 32): nốt Đô trầm vang lên, bên trên là Đô bảy
…	Nét rải dài (ô 33–34): hình nốt đổi khác, rải dài lên rồi xuống trên nốt Đô trầm, như một lời kết ngẫu hứng
…	Hợp âm cuối (ô 35): Đô trưởng, đặt xuống sâu và để vang

Cấu trúc

Đô trưởngô 1–4

Đi xa: Sol trưởngô 5–11

Quay về, căng dầnô 12–23

Âm nền átô 24–31

Âm nền chủô 32–35

Prelude cung Đô trưởng, BWV 846 (35 ô nhịp; độ dài các ô gần đúng theo số ô nhịp).

Đoạn	Ô nhịp	Hòa âm chính	Điều cần chú ý
Khẳng định Đô trưởng	1–4	I – ii7 – V7 – I (Đô, Rê thứ bảy, Sol bảy, Đô)	Mở đầu yên ổn, như đặt nền móng
Đi sang Sol trưởng	5–11	Rê bảy (ô 6, ô 10) là át của Sol; kết ở Sol trưởng ô 11	Bè trầm đi xuống dần Đô – Si – La – Rê – Sol: cảm giác đi xa
Quay về, căng dần	12–23	Nhiều hợp âm bảy giảm (ô 12, 14, 22, 23); về lại Đô ở ô 19; Đô bảy ở ô 20 kéo sang Fa	Đoạn dài nhất và nhiều màu nhất; nghe kỹ từng hợp âm nghịch
Âm nền át	24–31	Nốt Sol trầm giữ suốt tám ô, hợp âm thay đổi bên trên	Căng thẳng lớn nhất của bài; giữ hướng đi, đừng "đứng yên"
Âm nền chủ, kết	32–35	Nốt Đô trầm; Đô bảy, Fa, Sol bảy trên nền Đô, rồi hợp âm Đô	Ở ô 33–34 hình nốt đổi khác: một nét rải dài lên rồi xuống

Năm nốt của ô 1, theo đúng thứ tự Bach rải (hai nốt đầu thuộc tay trái, ba nốt sau thuộc tay phải và được nhắc lại):

Bấm vào phím để nghe và xem tên nốt.

Khung hòa âm

Khung dưới đây gom năm nốt của mỗi ô thành một hợp âm khối: hai nốt dưới của tay trái, ba nốt trên của tay phải. Riêng ô 33–34, hình nốt đổi khác nên khung chỉ ghi hợp âm chính. Tên hợp âm ghi phía trên (°7 là hợp âm bảy giảm; dấu "/" chỉ nốt ở bè trầm). Khung được đối chiếu từng ô với bản nhạc.

Khung hòa âm, rút gọn: mỗi ô một hợp âm khối

Cách dùng khung:

Chơi chậm, mỗi hợp âm bốn phách, gọi tên to; nghe ô nào căng, ô nào giãn.
Chỉ chơi nốt thấp nhất của mỗi ô và hát theo: bè trầm là "xương sống" để nhớ bài.
Chơi khung từ trí nhớ theo từng đoạn. Khi khung đã thuộc, hình nốt chỉ còn là cách rải những hợp âm bạn đã biết.

Ở ô 23, nốt Đô của tay phải được giữ lại từ hợp âm ô 22 rồi đi xuống Si ở ô 24, theo kiểu một nốt treo (xem Âm ngoài hợp âm).

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó	Vì sao khó	Cách tập
Chuyền từ tay trái sang tay phải	Nốt đầu của tay phải dễ bị nhấn hoặc vào trễ, nghe thành "hai nốt + ba nốt" thay vì một dòng tám nốt	Tập chậm, nhắm mắt, chỉ lắng nghe chỗ nối giữa nốt thứ hai và thứ ba. Thu âm rồi nghe lại. Bài tập 1
Giữ nốt tay trái	Nốt trầm là nốt trắng, nốt thứ hai ngân đến hết nửa ô; người mới hay nhấc ngón sớm, tiếng đàn mỏng hẳn	Tập riêng tay trái, đếm to "một – và – hai – và". Giữa chừng nhấc tay phải lên: hai nốt tay trái phải vẫn còn kêu
Móc kép đều	Hình ba nốt lặp lại dễ bị "nhóm" theo ba, nốt đầu nhóm to hơn	Bài tập 2 (biến thể tiết tấu); tập với máy đếm nhịp đặt theo móc đơn
Đổi thế tay mỗi ô	Mỗi ô một hình bàn tay mới, có khi lạ tay (các hợp âm bảy giảm ở ô 12, 14, 22, 23); nghĩ chậm thì chỗ sang ô bị hở hoặc vội	Tập khung hòa âm, viết tên hợp âm lên bản nhạc. Ở phách cuối mỗi ô, mắt và đầu đã ở hợp âm sau. Tập riêng từng cặp ô: 1–2, 2–3, 3–4…
Âm nền át (ô 24–31)	Tám ô trên cùng nốt Sol trầm, dễ thành đứng yên hoặc to dần quá sớm	Đánh dấu ô căng (Sol bảy ở ô 27 và 31, bảy giảm ở ô 28) và ô giãn (Đô trên nền Sol ở ô 25 và 29); để sắc thái đi theo
Ô 33–34	Hình nốt khác hẳn phần còn lại; tay quen khuôn cũ dễ vấp	Học riêng hai ô này ngay từ tuần đầu; nối với ô 32 và ô 35
Học thuộc	Các ô trông giống nhau; trí nhớ ngón tay dễ "nhảy" sang đoạn khác	Học thuộc bằng tên hợp âm và đường đi của bè trầm (xem Học thuộc và biểu diễn)

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Hình nốt chia hai tay, giữ nốt bằng ngón

Cùng cách ghi như Bach: tay trái có hai bè, nốt trầm (nốt trắng) và nốt thứ hai (vào sau một móc kép, ngân đến hết nửa ô). Tiến trình I – IV – V7 – I ở Sol trưởng.

Hình nốt chia hai tay (soạn cho trang này)

Tay trái riêng, không bàn đạp: nghe hai nốt ngân chồng lên nhau đến hết nửa ô.
Ghép hai tay ở ♩ = 40: tám nốt mỗi nửa ô phải nghe như một dòng; nốt đầu của tay phải không to hơn nốt trước nó.
Trong lúc nốt cuối mỗi ô còn kêu, bàn tay đã định hình cho hợp âm ô sau.

2. Biến thể tiết tấu cho tay phải

Biến thể tiết tấu cho hình ba nốt (soạn cho trang này)

Mỗi biến thể chơi 3–5 lần, chậm, thả lỏng, rồi quay về dạng gốc. Vì nhóm ba nốt chồng lên nhịp hai của tiết tấu dài – ngắn, trọng âm rơi lần lượt vào cả ba ngón; biến thể "nhấn nốt giữa" phá thói quen nhấn nốt đầu nhóm. Áp dụng cách này cho những hình bàn tay khó trong bài, nhất là ô 12, 14, 22 và 23.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần cho người tập khoảng 30–40 phút mỗi ngày.

Tuần	Việc chính	Máy đếm nhịp
1	Nghe 2–3 bản thu; viết tên hợp âm từng ô lên bản nhạc. Khung hòa âm ô 1–19. Bài tập 1	Khung: ♩ = 60, mỗi hợp âm bốn phách
2	Hình nốt đầy đủ ô 1–19, tay riêng rồi hai tay, chưa dùng bàn đạp. Bài tập 2. Khung ô 20–35	♩ = 40–46
3	Ô 20–35, tập riêng ô 33–34. Nối cả bài, chậm	♩ = 46–52
4	Sắc thái theo hòa âm; quyết định có dùng bàn đạp không; chơi khung và cả bài không nhìn nhạc	♩ = 52–60
5	Chơi thuộc lòng cho người khác nghe; thu âm và nghe lại độ đều, chỗ chuyền tay	♩ = 60–72

Diễn tấu

Tốc độ

Bach không ghi tốc độ. Hãy chọn tốc độ đủ trôi để nghe được một câu nhạc dài nhiều ô, và đủ thong thả để mỗi hợp âm kịp nở. Quá chậm, bài thành nặng nề; quá nhanh, nó thành bài tập ngón. Giữ tốc độ ổn định, chỉ nới nhẹ ở hai ô cuối. Móc kép liền tiếng, không nhấn phách: dòng chảy phải vượt qua vạch nhịp.

Giữ nốt và bàn đạp

Có hai cách đều chính đáng:

Không bàn đạp. Chỉ dùng ngón giữ nốt, đúng như Bach ghi. Tiếng đàn trong, mỗi hợp âm rõ ràng; gần nhất với âm thanh harpsichord và clavichord.
Bàn đạp nhẹ, đổi mỗi ô. Nhấn ngay sau nốt trầm, đổi đúng lúc nốt trầm mới vào (bàn đạp nối, xem Bàn đạp). Chỉ nhấn nông, vì ba nốt tay phải được chơi hai lượt trong mỗi nửa ô và tiếng vang tích tụ rất nhanh.

Dù chọn cách nào, vẫn giữ nốt bằng ngón như bản nhạc ghi: bàn đạp là màu sắc, không phải cái nạng. Không bao giờ giữ bàn đạp qua hai hợp âm.

Sắc thái

Bản nhạc không có dấu sắc thái nào. Hãy để hòa âm dẫn đường: hợp âm nghịch (bảy giảm, bảy át) đầy tiếng hơn một chút, hợp âm giải quyết nhẹ đi. Nghĩ theo đoạn: ô 1–4 yên ổn; ô 5–11 mở ra; ô 12–23 đậm dần; âm nền át (ô 24–31) căng nhất, mà căng không có nghĩa là to nhất; từ ô 32, thả dần. Tránh những đợt to nhỏ lớn kiểu Lãng mạn.

Hai ô gần cuối

Ở ô 33–34, trên nốt Đô trầm, nét rải đi lên rồi đi xuống như một lời kết ngẫu hứng. Có thể nới tốc độ rất nhẹ ở đây. Hợp âm cuối đặt xuống sâu và để vang.

Ấn bản

Một số ấn bản thế kỷ 19 chèn thêm một ô nhịp giữa ô 22 và ô 23 (thường gọi là "ô nhịp Schwencke"), khiến bài dài 36 ô. Ô đó không có trong bản viết tay của Bach; hãy dùng bản Urtext 35 ô. Các ấn bản cũ (ví dụ của Czerny) còn thêm sắc thái, dấu luyến và tốc độ của người biên tập. Bài không có nốt hoa mỹ nào, đừng thêm vào.

Lỗi thường gặp

Nhấc ngón tay trái sớm: tiếng đàn mỏng, hợp âm mất chân.
Nhấn nốt đầu của tay phải ở chỗ chuyền tay, nghe ra từng "nhóm ba".
Nhanh dần, nhất là ở những ô đã quen tay.
Giữ bàn đạp qua hai hợp âm: các nốt nhòe vào nhau.
Sắc thái phẳng lì, hoặc ngược lại, to nhỏ như sóng biển.
Lạc ở đoạn ô 12–23 vì học bằng ngón tay mà không biết mình đang ở hợp âm nào.
Hai ô 33–34 vấp vì không được tập riêng.

Học tiếp

Phức điệu: Bach: Invention số 1, bước tiếp theo tự nhiên: hai bè độc lập thay cho hợp âm rải.
Cùng tập: Prelude và fugue Đô thứ BWV 847, ngay sau bài này trong quyển 1: cũng dựng trên một hình nốt lặp lại, và là một trong số ít bài của quyển 1 có chỉ dẫn tốc độ của chính Bach.
Hòa âm trượt dần: Chopin: Prélude Mi thứ. 24 prelude Op. 28 của Chopin cũng đi qua đủ 24 giọng.
Ở cùng chặng: Für Elise, Satie: Gymnopédie số 1; danh sách đầy đủ ở Tác phẩm theo cấp độ.
Nghe thêm: Bach: Goldberg Variations.

Cùng chặng 4: các bài của chặng 4.
Chặng 5: các bài của chặng 5.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh 4 câu

Âm nền át ở ô 24–31 là gì?
- Nốt Sol trầm giữ suốt tám ô trong khi hợp âm bên trên thay đổi
- Tám ô chỉ lặp lại hợp âm Sol trưởng
- Tay phải giữ nốt Sol cao suốt tám ô
Vì sao tay trái phải giữ hai nốt của mình đến hết nửa ô?
- Để tay trái được nghỉ
- Bach ghi chúng là nốt ngân đến hết nửa ô; giữ bằng ngón tạo độ vang cho hợp âm
- Vì nhạc Bach cấm dùng bàn đạp
"Ô nhịp Schwencke" là gì?
- Ô nhịp cuối cùng của bài
- Một ô mà một số ấn bản thế kỷ 19 chèn thêm giữa ô 22 và ô 23, không có trong bản viết tay của Bach
- Tên gọi khác của đoạn âm nền át
Nên học thuộc bài này bằng cách nào?
- Theo tên hợp âm và đường đi của bè trầm, dựa vào khung hòa âm
- Lặp lại cả bài thật nhiều lần cho ngón tay tự nhớ
- Học thuộc hết tay phải trước, tay trái sau

Nguồn

Bach, Das Wohltemperierte Klavier Teil I, G. Henle Verlag, HN 14 (biên tập Ernst-Günter Heinemann, ngón bấm András Schiff): lời nói đầu và ghi chú diễn tấu (trang bìa năm 1722, cách lên dây, chữ Clavier, bàn đạp, chỉ dẫn tốc độ và sắc thái).
Norbert Müllemann, "On the lookout for the lost measure", blog của G. Henle Verlag, 2012 (ô nhịp Schwencke).
Alexander Wheelock Thayer, The Life of Ludwig van Beethoven, tập 1, bản tiếng Anh của Henry Edward Krehbiel, 1921, bản số hóa (bài viết của Neefe năm 1783).
Bản nhạc: IMSLP; khung hòa âm đối chiếu với bản chép LilyPond (phạm vi công cộng) của Mutopia Project và bản Novello do Harold Brooke biên tập (bản số hóa). Xem thêm tài liệu tham khảo.

Tiếng piano của công cụ trên trang: mẫu âm Salamander Grand Piano V3 của Alexander Holm, giấy phép CC BY 3.0 (nguồn).

Opus, sổ tay học piano cổ điển của mtuann · Nội dung: CC BY-SA 4.0 · Mã nguồn: MIT