26. Phân tích một tác phẩm

Phân tích là ghép tất cả những gì đã học vào một bản nhạc thật: giọng, hợp âm, kết, hình thức. Mục đích không phải để "giải bài tập", mà để nghe sâu hơn: khi biết vì sao một chỗ nghe căng, bạn sẽ nghe thấy nó rõ hơn.

Quy trình 6 bước

1. Nghe trước, ít nhất hai lần, không nhìn bản nhạc. Ghi lại cảm nhận và những chỗ nổi bật.
2. Thông tin chung: giọng chính (nhìn hóa biểu, nốt đầu và nốt kết thúc), số chỉ nhịp, tốc độ, biên chế.
3. Hình thức lớn: chia tác phẩm thành các phần (A, B…; trình bày, phát triển…) bằng cách tìm chỗ kết và chỗ chủ đề quay lại (xem Hình thức & thể loại).
4. Giọng của từng phần: tìm các dấu hóa bất thường lặp lại để nhận ra chuyển giọng (xem bài 19).
5. Hòa âm ở những chỗ quan trọng: đầu và cuối mỗi phần, các kết. Ghi số La Mã dưới bè trầm.
6. Nghe lại và hỏi: những gì mình tìm thấy giải thích cảm nhận ban đầu thế nào?

Thực hành: Bach, Prelude cung Đô trưởng, ô nhịp 1–11

Mở bản nhạc trên IMSLP (tìm "BWV 846") và nghe bản thu kèm bản đồ nghe trong bài học Prelude Đô trưởng. Mỗi ô nhịp là một hợp âm rải, nên đây là bài tập phân tích hòa âm lý tưởng.

Bốn ô nhịp đầu (mỗi ô một hợp âm rải; chữ phía trên là số La Mã của hợp âm):

Ô nhịp	Các nốt (từ bass lên)	Hợp âm	Số La Mã	Ghi chú
1	Đô – Mi – Sol – Đô – Mi	C	I	Khẳng định Đô trưởng
2	Đô – Rê – La – Rê – Fa	Dm7 / Đô	ii4/2	Bass giữ Đô, Đô thành nốt 7
3	Si – Rê – Sol – Rê – Fa	G7 / Si	V6/5	Bass Đô đi xuống Si (cảm âm)
4	Đô – Mi – Sol – Đô – Mi	C	I	Hết câu đầu: I – ii – V – I
5	Đô – Mi – La – Mi – La	Am / Đô	vi6
6	Đô – Rê – Fa♯ – La – Rê	D7 / Đô	V4/2 của V	Fa♯ xuất hiện: át phụ
7	Si – Rê – Sol – Rê – Sol	G / Si	V6
8	Si – Đô – Mi – Sol – Đô	Cmaj7 / Si		Bass vẫn là Si (nốt 7 của Cmaj7)
9	La – Đô – Mi – Sol – Đô	Am7
10	Rê – La – Rê – Fa♯ – Đô	D7	V7 của V
11	Sol – Si – Rê – Sol – Si	G		Chủ âm hóa Sol trưởng: nhạc đã "đi xa nhà"

Kết luận: chỉ trong 11 ô nhịp, Bach đi từ Đô trưởng sang vùng Sol trưởng (giọng át), bằng át phụ D7 có nốt Fa♯. Từ ô 6 đến ô 9, bè trầm đi xuống từng bước (Đô – Si – La). Phần sau của prelude sẽ đưa nhạc trở về Đô trưởng qua một âm nền át dài.

Tác phẩm tiếp theo để tự phân tích

Tác phẩm	Gợi ý
Mozart Sonata K. 545, chương 1	Làm theo bảng ở trang Hình thức sonata, rồi thêm hợp âm ở mỗi kết
Một thánh ca bốn bè của Bach	Gọi tên mọi hợp âm và mọi kết; tìm nốt treo, nốt lướt
Schumann Träumerei	Tìm các át phụ
Chopin Prélude Op. 28 số 4 (Mi thứ)	Bè trầm đi xuống gần như từng nửa cung (Sol – Fa♯ – Fa – Mi – Rê♯ – Rê – Đô – Si): hợp âm thay đổi thế nào?

Kiểm tra nhanh 3 câu

1. Bước đầu tiên của phân tích là gì?

   • Nghe tác phẩm, không nhìn bản nhạc
   • Ghi số La Mã cho mọi hợp âm
   • Tìm hóa biểu

2. Làm sao nhận ra chuyển giọng trên bản nhạc?

   • Tìm dấu hóa bất thường lặp lại
   • Đếm số ô nhịp
   • Nhìn số chỉ nhịp

3. Ở ô nhịp 6 của Prelude cung Đô trưởng, nốt lạ nào xuất hiện?

   • Fa♯
   • Si♭
   • Đô♯

Nguồn

• Open Music Theory: Tonicization; Extended Tonicization and Modulation to Closely Related Keys; Figured Bass and Roman Numerals with Figures; Minor Scales, Scale Degrees, and Key Signatures (nốt đầu và nốt cuối của bản nhạc thường là chủ âm).
• Bản nhạc: Bach, Das wohltemperierte Klavier I (BWV 846): IMSLP, Mutopia Project (bản gõ lại, ô nhịp 1–11 và bè trầm); Mozart, Sonata K. 545; Chopin, Preludes Op. 28 (Mutopia); Schumann, Kinderszenen Op. 15 (Mutopia).
• Xem tài liệu tham khảo.