Hỏi đáp

Những câu hỏi thường gặp của người mới. Chưa thấy câu hỏi của bạn? Hãy gửi qua trang GitHub của dự án, hoặc ghi lại trong nhật ký luyện tập để hỏi thầy ở buổi học sau.

Về học piano

Người lớn bắt đầu học piano có muộn không?

Không. Người lớn vẫn học được piano, và có lợi thế ở cách tự sắp xếp việc học; người học từ nhỏ có lợi thế về phối hợp động tác, nên ngón tay của người lớn có thể quen chậm hơn một chút. Xem lộ trình piano năm đầu.

Đàn piano điện có đủ để học piano cổ điển không?

Đủ cho vài năm đầu, nếu đàn có 88 phím, phím nặng mô phỏng búa và bàn đạp vang thật (không phải nút bấm). Tránh đàn organ hoặc keyboard 61 phím phím nhẹ. Khi lên trình độ trung cấp, sắc thái và bàn đạp tinh tế sẽ cần đàn tốt hơn hoặc đàn cơ. Chi tiết: Chọn đàn và góc tập.

Mỗi ngày nên tập bao lâu?

Năm đầu (chặng 1 và đầu chặng 2), lộ trình của site gợi ý 20–30 phút mỗi ngày; nên chia thành hai buổi ngắn nếu được. Ở các chặng sau, thời gian tăng dần tới 60–90 phút (chặng 6). Tăng từ từ và luôn xen giờ nghỉ (xem Giữ đôi tay khỏe). Quan trọng hơn thời gian là cách tập: mục tiêu rõ, chậm, chia nhỏ. Xem Thói quen mỗi ngày và Cách tập hiệu quả.

Bao lâu thì chơi được Für Elise, Chopin hay Clair de lune?

Với 30–45 phút mỗi ngày, tập đúng cách, nhiều người lớn chơi được đoạn đầu Für Elise sau vài tháng, cả bài khi tới chặng 4, thường sau hai năm rưỡi đến bốn năm; các bản nocturne dễ của Chopin sau khoảng bốn đến năm năm rưỡi; Clair de lune sau năm năm rưỡi trở lên. Con số dao động nhiều theo người. Xem từng chặng ở lộ trình piano và tác phẩm theo cấp độ.

Bài “Spring Waltz” của Chopin ở cấp nào?

Bài ấy không phải của Chopin. Đó là Mariage d'Amour của Paul de Senneville, nổi tiếng qua các bản thu của Richard Clayderman. Bản piano solo đầy đủ ở khoảng Grade 5–6 (đầu chặng 5); có nhiều bản soạn dễ hơn cho chặng 2–3. Bài còn bản quyền, nên hãy dùng bản nhạc được cấp phép. Xem Bài phổ biến ngoài nhạc cổ điển.

Tôi muốn chơi nhạc phim, “River Flows in You”, “Kiss the Rain”… được không?

Được, nhưng nên biết hai điều. Thứ nhất, các bài này còn bản quyền: hãy dùng bản nhạc được cấp phép (của nhà xuất bản hoặc các trang bán bản nhạc như Musicnotes), không dùng bản chép lậu. Thứ hai, bản gốc của nhiều bài nghe đơn giản nhưng không dễ: tay trái rải rộng, bàn đạp nhiều, giai điệu phải hát trên phần đệm; phần lớn cần trình độ trung cấp, khoảng chặng 4–5, và có nhiều bản soạn dễ hơn. Những bài học dạy đúng các kỹ năng ấy: Gymnopédie số 1, Prélude Mi thứ, Arietta. Cấp, kỹ năng cần, nơi mua bản nhạc được cấp phép và bản thu chính thức của từng bài (River Flows in You, Kiss the Rain, One Summer's Day của Joe Hisaishi, Comptine d'un autre été của Yann Tiersen, Nuvole bianche của Ludovico Einaudi, Mariage d'Amour) ở mục Bài phổ biến ngoài nhạc cổ điển.

Học bằng ứng dụng hay video “phím rơi” có được không?

Được, như một cách tạo động lực. Nhưng các ứng dụng và video ấy thường bỏ qua ba thứ mà về sau bạn rất cần: đọc nhạc, ngón bấm và tiếng đàn. Nếu dùng, hãy dùng song song với đọc nốt và thị tấu mỗi ngày, tập theo bản nhạc có ghi số ngón, và thu âm để nghe lại chính mình.

Tôi từng học đàn hồi nhỏ, nay quay lại thì bắt đầu từ đâu?

Làm bài kiểm tra đầu vào, rồi bắt đầu thấp hơn chặng nó gợi ý một chặng: tay cần vài tuần để nhớ lại, và bài dễ giúp bạn lấy lại nhịp tập đều. Mấy tuần đầu dành nhiều thời gian cho gam và đọc nhạc. Xem lộ trình piano.

Tải bản nhạc ở đâu? Có vi phạm bản quyền không?

IMSLP và Mutopia có bản nhạc cổ điển thuộc phạm vi công cộng hay dùng giấy phép mở; IMSLP gắn nhãn tình trạng bản quyền theo luật Canada, Mỹ và Liên minh châu Âu cho từng bản nhạc; ở nước khác, trong đó có Việt Nam, bạn cần đối chiếu luật nước mình. Các ấn bản Urtext mới, bản soạn lại và nhạc của tác giả còn sống hoặc mới mất vẫn được bảo hộ. Ở Việt Nam, quyền tác giả có thời hạn bảo hộ do Luật Sở hữu trí tuệ quy định (Điều 27); hết thời hạn thì tác phẩm thuộc về công chúng. Cách chọn ấn bản tốt: Tác phẩm theo cấp độ.

Tay tôi nhỏ, ngón ngắn, có học piano được không?

Được. Phần lớn văn học piano không đòi bàn tay lớn; khi gặp quãng tám hay hợp âm rộng, có cách chọn ngón, rải hợp âm, chia nốt cho tay kia. Đừng cố "căng" tay quá sức. Xem Bàn tay nhỏ: chọn bài và ngón bấm và lưu ý cho tay nhỏ ở Quãng tám và bước nhảy.

Có nên tập Hanon và các bài tập ngón không?

Có thể, với liều lượng nhỏ và cách tập có ý thức (chậm, thả lỏng, đổi tiết tấu), nhưng chúng không thay được gam, hợp âm rải và các étude có nhạc tính. Xem Bài tập ngón và étude.

Có cần thầy dạy không?

Để học nhạc lý và nghe nhạc: site này và các tài nguyên miễn phí là đủ. Để học piano: rất nên có thầy, ít nhất vài buổi ở giai đoạn đầu để chỉnh tư thế và cách dùng lực, rồi định kỳ để được nghe và góp ý. Tự học hoàn toàn vẫn được nếu bạn thu âm, quay video và đối chiếu kỹ. Xem Học với thầy và thi cấp.

Có nên thi cấp (ABRSM, Trinity) không?

Không bắt buộc. Thi cấp cho bạn một mục tiêu có hạn chót và một chương trình cân đối (tác phẩm, gam, thị tấu, nghe), nhưng cũng có thể khiến bạn chỉ tập đúng ba bài thi trong cả năm. Xem ưu nhược điểm ở Học với thầy và thi cấp.

Về học nhạc

Mất bao lâu để đọc được nốt nhạc?

Mỗi người một khác. Lộ trình piano năm đầu đặt mốc đọc đúng 9/10 nốt khóa Sol, rồi khóa Fa, trong công cụ đọc nốt. Đọc nhanh như đọc chữ, đủ để thị tấu, thì cần luyện lâu hơn nhiều. Công cụ đọc nốt cho bạn thấy tiến độ cụ thể; trang Đọc nhạc và thị tấu chỉ cách đọc trên đàn.

Người chơi piano có cần học nhạc lý không?

Rất nên. Biết gam, hợp âm và kết giúp bạn đọc nhanh hơn (thấy hình dạng thay vì từng nốt), chọn ngón dễ hơn, học thuộc chắc hơn và chơi có ý đồ hơn. Mỗi bài nhạc lý cơ bản trên site có phần Trên phím đàn nối thẳng sang việc bạn làm ở đàn.

Có cần học nhạc lý nếu chỉ muốn nghe?

Không bắt buộc, nhưng rất nên học vài bài. Lộ trình nghe hiểu 6 tháng chỉ dùng sáu bài nhạc lý: bài 1 và 4 (cao độ, nhịp), bài 6 và 7 (gam trưởng, gam thứ), bài 12 và 13 (hòa âm chức năng, kết). Biết gam, giọng và kết giúp bạn hiểu vì sao một đoạn nhạc nghe buồn, căng thẳng hay được giải tỏa.

Nên học Đô Rê Mi hay C D E?

Cả hai. Ở Việt Nam, tên nốt gọi là Đô, Rê, Mi; trong tài liệu tiếng Anh và trong ký hiệu hợp âm (C, Am, G7), tên nốt viết bằng chữ cái. Site này luôn ghi cả hai.

Đô Rê Mi 'cố định' và 'di động' là gì?

Đô cố định: Đô luôn là nốt C, dù bản nhạc ở giọng nào. Đây là cách dùng ở các nước như Pháp, Ý. Đô di động: "Đô" là chủ âm của giọng trưởng đang chơi; ở giọng Sol trưởng, nốt Sol được hát là "Đô". Cách này phát triển trong dạy hát hợp xướng ở Anh, và Kodály chủ trương dùng nó để dạy đọc nhạc; phương pháp của ông dùng nó cho thị xướng, nghe chép và luyện tai. Site này dùng Đô cố định để gọi tên nốt.

Về nghe nhạc

Nên nghe bản thu nào?

Lúc đầu, bản nào cũng được. Khi đã thích một tác phẩm, hãy nghe 2–3 bản thu khác nhau và chọn bản bạn thích. Trang Nghệ sĩ piano và bản thu gợi ý nên bắt đầu từ ai, và trang Đọc tên tác phẩm và bản thu giải thích cách đọc thông tin bản thu.

Nhạc cổ điển 'dễ nghe' có phải là nhạc cổ điển 'thật' không?

Có. Bốn Mùa hay Für Elise nổi tiếng vì chúng hay, không phải vì chúng dễ. Đừng ngại bắt đầu từ những tác phẩm quen thuộc. Xem nghe gì tiếp để mở rộng dần.

Đi xem hòa nhạc lần đầu cần biết gì?

Ăn mặc lịch sự là đủ, không bắt buộc trang trọng. Đến sớm 15 phút. Tắt chuông điện thoại. Theo thông lệ, khán giả không vỗ tay giữa các chương của một tác phẩm; nếu không chắc, hãy đợi người xung quanh vỗ tay. Ở một buổi độc tấu piano, hãy chọn ghế bên trái khán phòng nếu muốn nhìn thấy tay nghệ sĩ. Xem thêm nhạc cổ điển ở Việt Nam để biết nơi xem.

Về site này

Dữ liệu luyện tập của tôi lưu ở đâu?

Trong trình duyệt trên máy bạn, không gửi đi đâu. Dùng Dữ liệu của tôi để sao lưu và chuyển sang máy khác.

Không nghe thấy âm thanh?

Kiểm tra điện thoại không ở chế độ im lặng: trên iPhone, chế độ này mặc định tắt tiếng mà trang web phát bằng Web Audio (thẻ audio và video thì vẫn nghe được). Các công cụ và khuông nhạc của site xin phát như trình nghe nhạc nên vẫn có tiếng từ iOS 17; máy cũ hơn thì tắt chế độ im lặng. Bấm vào trang một lần trước khi phát. Âm thanh của khuông nhạc cần mạng ở lần đầu tiên.

Đàn điện của tôi dùng được với site không?

Được, nếu đàn có cổng USB-MIDI (hoặc MIDI qua bộ chuyển) và bạn dùng trình duyệt có MIDI trên web. Trình duyệt nào không có thì công cụ tự báo khi bạn bấm kết nối; khi đó các công cụ dùng micro (chơi theo, hát lại) vẫn chạy. Đàn thay chuột trong các công cụ đọc nốt, chơi theo, chép giai điệu. Xem Kết nối đàn MIDI.