Học piano là chặng đường nhiều năm, và nó dễ đi hơn khi bạn biết mình đang ở đâu. Trang này chia con đường thành 7 chặng, từ lần đầu chạm phím đến những tác phẩm lớn. Ở mỗi chặng, bạn sẽ thấy tay cần học gì, đầu cần học gì (nhạc lý), tai và mắt cần luyện gì, nên chơi và nên nghe tác phẩm nào, và khi nào thì sẵn sàng đi tiếp.

Năm đầu tiên được viết chi tiết theo từng tháng ở Lộ trình piano năm đầu. Danh sách bài cho từng chặng nằm ở Tác phẩm theo cấp độ.

1. 1Chặng 1. Khởi đầutrước Grade 10–6 tháng 20–30 phút/ngày
2. 2Chặng 2. Sơ cấp≈ Grade 1–26 tháng – 1,5 năm 30 phút
3. 3Chặng 3. Sơ trung cấp≈ Grade 31,5–2,5 năm 30–45 phút
4. 4Chặng 4. Trung cấp≈ Grade 4–52,5–4 năm 45 phút
5. 5Chặng 5. Trung cấp cao≈ Grade 64–5,5 năm 45–60 phút
6. 6Chặng 6. Nâng cao≈ Grade 7–85,5–9 năm 60–90 phút
7. 7Chặng 7. Sau Grade 8diploma trở lênkhông giới hạn 1–3 giờ, chia nhiều buổi

Mốc thời gian tính từ ngày bắt đầu, cho người lớn tập đều đặn và có người hướng dẫn (thầy, hoặc ít nhất là người nghe và góp ý định kỳ). Đây là con số rất thô: có người đi nhanh gấp đôi, có người mất gấp đôi thời gian, và cả hai đều bình thường. Điều quyết định không phải tốc độ, mà là bạn có tiếp tục đi hay không.

Hàng Nhạc lý ở mỗi chặng là mức tối thiểu cần có. Nhạc lý thường đi nhanh hơn đôi tay: lộ trình năm đầu học hết bài 1–15 ngay trong 12 tháng, và học trước như vậy là tốt.

Site dùng cấp (grade) của ABRSM làm thước đo độ khó, vì đây là một trong những hệ thống thi âm nhạc lớn nhất thế giới.

• ABRSM và Trinity College London (đều của Anh) có cấp Initial, rồi Grade 1 đến Grade 8, sau đó là các bằng diploma. Chương trình thi, lịch đổi chương trình và các bằng diploma được ghi ở Học với thầy và thi cấp.
• Nhà xuất bản G. Henle có thang độ khó thứ hai, từ 1 đến 9, cho từng tác phẩm; cách đọc và bảng đối chiếu với các chặng ở Tác phẩm theo cấp độ.

Bạn không cần đi thi để theo lộ trình này. Cấp chỉ là ngôn ngữ chung để nói "bài này khó cỡ nào". Nếu muốn thi, đọc Học với thầy và thi cấp.

Mục tiêu: ngồi đúng, biết bàn phím, đọc được nốt ở cả hai khóa và chơi những bài ngắn bằng hai tay.

Mảng	Mục tiêu
Tay	Tư thế và thế tay: ngón cong tự nhiên, đầu ngón chắc, cổ tay mềm. Số ngón 1–5. Vị trí năm ngón Đô, rồi Sol và Fa. Legato giữa các ngón, staccato nhẹ. Hai tay cùng lúc khi một tay giữ nốt dài. To và nhỏ (p, f).
Gam, hợp âm	Năm ngón trưởng và thứ ở Đô, Sol, Rê, La, Mi, Fa. Gam Đô trưởng một quãng tám, từng tay, luồn ngón cái. Hợp âm Đô và Sol bảy ở tay trái (I và V7), xem hợp âm và hình đệm.
Đọc nhạc	Khuông kép và các nốt mốc: Đô giữa, Sol của khóa Sol, Fa của khóa Fa. Đọc bài 4–8 ô nhịp trong vị trí năm ngón, đếm to. Mỗi ngày 5 phút đọc nốt.
Nhạc lý	Bài 1 đến bài 5, rồi Ôn tập 1.
Tai	Hát lại một nốt, nghe quãng 3 trưởng, 5 đúng và 8 đúng; gõ đúng tiết tấu đơn giản.
Tác phẩm	Hai tuần đầu tiên, 10 bài đầu tiên, một giáo trình cho người lớn (Alfred, Faber), các bài đầu trong Bartók Mikrokosmos; cuối chặng, các bài đầu trong Türk (khoảng Grade 1). Bài học trên site: trang chặng 1. Xem thêm chặng 1 trong danh mục.
Nghe	Những bài bạn sẽ chơi trong vài năm tới, để có đích đến: Bach: Prelude Đô trưởng, vài bài trong Schumann: Kinderszenen, chương 1 của Beethoven: Ánh trăng.
Biểu diễn	Thu âm mỗi tuần. Cuối chặng, chơi 3 bài cho người thân nghe.

Sẵn sàng lên chặng tiếp khi…

• Ngồi đúng và giữ cổ tay thả lỏng trong suốt một bài
• Chơi trọn 10 bài đầu tiên bằng hai tay, không dừng, ở tốc độ chậm vừa
• Đọc đúng ít nhất 9/10 nốt ở cả khóa Sol lẫn khóa Fa trong công cụ đọc nốt
• Chơi gam Đô trưởng một quãng tám từng tay, luồn ngón cái không giật
• Giữ nhịp đều với máy đếm nhịp ở ♩ = 60–80 và đếm to được trong lúc chơi

Mục tiêu: rời khỏi vị trí năm ngón, chơi những bản nhạc cổ điển thật đầu tiên, và bắt đầu chơi có sắc thái.

Mảng	Mục tiêu
Tay	Luồn ngón cái, vắt ngón, mở rộng và đổi vị trí tay. Legato ở tay này, staccato ở tay kia (phối hợp hai tay). Câu nhạc biết "thở": luyến hai nốt bằng động tác thả xuống rồi nhấc lên (tạo tiếng đàn). Sắc thái p, mf, f, to dần và nhỏ dần. Cuối chặng: bàn đạp vang đổi theo ô nhịp hoặc theo hợp âm.
Gam, hợp âm	Gam trưởng Đô, Sol, Rê, Fa; gam thứ hòa âm La, Mi, Rê; một rồi hai quãng tám, từng tay rồi hai tay. Hợp âm ba ở các thể đảo, hợp âm rải gãy. Vòng kết I–IV–I–V7–I ở Đô, Sol và Fa trưởng; rồi sang Hòa âm bên phím: kết ở mọi giọng.
Đọc nhạc	Thị tấu bài hai tay 4–8 ô nhịp, ít dấu hóa, dễ hơn bài đang tập khoảng hai cấp. Tập đọc theo hình dạng quãng thay vì gọi tên từng nốt.
Nhạc lý	Bài 6 đến bài 9 (gam, hóa biểu, quãng), rồi Ôn tập 2.
Tai	Nghe quãng, phân biệt hợp âm trưởng và thứ, nhận biết gam. Chơi theo tai: tìm lại trên phím một giai điệu quen, đệm bằng I, IV, V, chơi lại ở Sol trưởng và Fa trưởng.
Tác phẩm	Bài học trên site: trang chặng 2. Ngoài ra: Kabalevsky, Bartók For Children.
Nghe	Mozart: Sonata K. 331, Scarlatti: các sonata, Chopin: Nocturne Op. 9 số 2.
Biểu diễn	Học thuộc một bài. Quay video chơi trọn 3 bài như một buổi hòa nhạc nhỏ.

Sẵn sàng lên chặng tiếp khi…

• Chơi trọn vẹn 4–6 bài cấp 1–2, có sắc thái, không dừng khi lỡ sai
• Gam trưởng và thứ đã học: hai tay, hai quãng tám, đều ở tốc độ móc đơn ♩ = 60
• Thị tấu được một bài hai tay 8 ô nhịp ở giọng Đô, Sol hoặc Fa trưởng mà không dừng
• Đổi bàn đạp theo hợp âm mà âm thanh không bị nhòe
• Làm xong bài nhạc lý 6–9

Mục tiêu: chơi trọn một sonatina Cổ điển, ngón chạy đều, và dùng bàn đạp sạch.

Mảng	Mục tiêu
Tay	Hình đệm Alberti và đệm valse, nhỏ hơn giai điệu. Chuỗi nốt móc kép đều. Staccato bằng cổ tay. Kỹ thuật đạp trễ (legato pedal) thành thạo. Nốt hoa mỹ đơn giản: láy, appoggiatura. Bắt đầu phân biệt cách phát âm của Baroque, Cổ điển và Lãng mạn.
Gam, hợp âm	Gam trưởng và thứ đến 3 dấu hóa, hai tay, hai quãng tám; gam ngược chiều; hợp âm rải hai quãng tám từng tay; gam nửa cung một quãng tám. Đệm cho một giai điệu bằng I, IV, V. Étude đầu tiên: xem Bài tập ngón và étude.
Đọc nhạc	Thị tấu ở mức Grade 1–2. Nhận ra hợp âm ba ở mọi thể đảo chỉ bằng một cái nhìn. Tập nhìn trước vài nốt.
Nhạc lý	Bài 10 đến bài 14 (hợp âm, hòa âm chức năng, kết, ký hiệu biểu diễn), rồi Ôn tập 3.
Tai	Nghe tiến trình hòa âm: nghe ra I, IV, V và các kết.
Tác phẩm	Bài học trên site: trang chặng 3.
Nghe	Mozart: Concerto piano số 21, Schubert: Impromptu Op. 90 số 3, Beethoven: Pathétique.
Biểu diễn	Chơi trọn một sonatina ba chương. Học thuộc hai bài.

Sẵn sàng lên chặng tiếp khi…

• Chơi một sonatina trọn vẹn, nhịp ổn định từ đầu đến cuối
• Đệm Alberti đều và nhỏ hơn giai điệu
• Bàn đạp trễ sạch trong một bài chậm
• Gam đến 3 dấu hóa, hai tay, hai quãng tám
• Làm xong bài nhạc lý 10–14 và Ôn tập 3

Mục tiêu: chơi phức điệu, làm nổi giai điệu trong cùng một tay, và chơi được những tác phẩm nổi tiếng thật sự.

Mảng	Mục tiêu
Tay	Phức điệu hai bè kiểu Bach: mỗi tay một giọng độc lập, đôi khi hai giọng trong một tay. Cân bằng giai điệu và phần đệm trong cùng một tay. Rubato nhẹ. Nốt hoa mỹ Baroque (láy rền thường bắt đầu từ nốt trên). Chuyền tay nhanh (Für Elise), hợp âm chơi thật khẽ và đều (Chopin, Prélude Mi thứ).
Gam, hợp âm	Mọi gam trưởng và thứ (hòa âm, giai điệu), hai tay, 2–3 quãng tám; gam ngược chiều; hợp âm rải hai tay hai quãng tám; gam nửa cung hai tay. Các mẫu hòa âm thời Cổ điển và ứng tác trên các mẫu ấy.
Đọc nhạc	Thị tấu ở mức Grade 2–3. Nhìn trước xa hơn, dù hiếm khi tới trọn một ô nhịp. Bắt đầu đọc nhạc bốn tay cùng người khác.
Nhạc lý	Bài 15 đến bài 20 (tiết tấu nâng cao, điệu thức và gam ngũ cung, khóa Đô và dịch giọng, âm ngoài hợp âm, át phụ và chuyển giọng, đọc tổng phổ) và bài 31: Hình thức nhỏ; đọc Rondo.
Tai	Chép giai điệu ngắn; nghe tiến trình có hợp âm thứ.
Tác phẩm	Bài học trên site: trang chặng 4. Ngoài ra: Kuhlau: Sonatina Op. 55 số 1, các Lyric Pieces khác trong Op. 12 của Grieg.
Nghe	Bach: Goldberg Variations, Chopin: Études, Liszt: Liebestraum số 3.
Biểu diễn	Một chương trình 10 phút, ba bài thuộc ba thời kỳ, học thuộc.

Sẵn sàng lên chặng tiếp khi…

• Chơi hai bè độc lập: một bè to, một bè nhỏ, theo ý mình
• Mọi gam trưởng và thứ, hai tay, hai quãng tám
• Biểu diễn thuộc lòng một chương trình 10 phút cho người khác nghe
• Gọi tên được cấu trúc (hai đoạn, ba đoạn, rondo) của các bài mình chơi
• Thị tấu một bài cấp 2 mà không dừng

Mục tiêu: chơi một chương sonata thật, giữ nhiều lớp âm thanh tách bạch, và tự giải quyết phần lớn vấn đề của một bài mới.

Mảng	Mục tiêu
Tay	Hình thức sonata thật (Mozart K. 545). Alberti nhanh và đều. Láy rền có nốt kết. Ba lớp âm thanh trong hai tay: giai điệu, phần đệm, bè trầm (Träumerei). Bàn đạp tinh hơn: đạp nông, đổi nhanh. Đa tiết tấu hai chọi ba. Quãng tám đơn giản; nốt lặp và nốt kép (quãng ba, quãng sáu).
Gam, hợp âm	Mọi gam và hợp âm rải 3–4 quãng tám ở tốc độ vừa; hợp âm bảy át và bảy giảm rải.
Đọc nhạc	Thị tấu ở mức Grade 3–4. Đệm cho người hát hoặc chơi nhạc cụ khác: đọc cùng lúc khuông giai điệu và hai khuông piano.
Nhạc lý	Bài 21: Hòa âm bốn bè, bài 22: Đối âm (rất có ích khi chơi Bach), bài 23–25, và bài 26: Phân tích một tác phẩm; đọc Hình thức sonata.
Tai	Nhận biết hợp âm bảy và các kiểu kết.
Tác phẩm	Bài học trên site: trang chặng 5. Ngoài ra: vài bài trong Romanian Folk Dances của Bartók.
Nghe	Brahms: Intermezzo Op. 118 số 2, Grieg: Concerto piano, Mussorgsky: Bức tranh triển lãm.
Biểu diễn	Chương trình 15 phút. Thử song tấu bốn tay hoặc đệm cho một người bạn (cách tập chung).

Sẵn sàng lên chặng tiếp khi…

• Chơi trọn một chương sonata Cổ điển ở tốc độ gần với chỉ dẫn
• Hai bè của Bach rõ ràng, cách phát âm nhất quán từ đầu đến cuối
• Làm nổi được giai điệu nằm ở giữa hoặc ở tay trái
• Hợp âm rải hai tay 3–4 quãng tám, đều
• Tự phân tích một tác phẩm theo quy trình của bài 26

Mục tiêu: chơi những tác phẩm lớn được yêu thích nhất, với âm thanh, bàn đạp và tự do nhịp điệu đúng phong cách.

Mảng	Mục tiêu
Tay	Tốc độ và sức bền. Quãng tám, hợp âm lớn, nhảy xa. Nhiều lớp âm thanh cùng lúc. Rubato có kiểm soát. Bàn đạp theo phong cách: tiết kiệm với Mozart, theo hòa âm với Chopin, nửa bàn đạp và una corda với Debussy. Nốt hoa mỹ kiểu Chopin. Fugue ba bè.
Gam, hợp âm	Toàn bộ gam và hợp âm rải ở tốc độ nhanh; gam cách quãng ba, quãng sáu nếu bạn định thi.
Đọc nhạc	Thị tấu ở mức Grade 5. Chơi nhạc thính phòng: sonata cho violin hoặc cello với piano.
Nhạc lý	Bài 27 đến bài 32 (ký hiệu hợp âm, kết cấu, chuỗi hòa âm, phát triển môtip, hình thức, kỹ thuật thế kỷ 20). Phân tích mọi bài mình chơi.
Tai	Nghe và so sánh nhiều bản thu của cùng một tác phẩm, xem nghệ sĩ và bản thu.
Tác phẩm	Bài học trên site: trang chặng 6. Ngoài ra: Debussy: The Little Shepherd, Schubert: Impromptu Op. 142 số 2, các Sinfonia của Bach, Mozart: Sonata K. 330; cuối chặng, gần chặng 7: Brahms: Intermezzo Op. 118 số 2.
Nghe	Beethoven: Pathétique (cả ba chương), Rachmaninoff: Concerto số 2, Bach: Goldberg Variations trong hai bản thu khác nhau.
Biểu diễn	Chương trình 20–30 phút thuộc lòng, nhiều phong cách. Biểu diễn trước khán giả không quen biết.

Sẵn sàng lên chặng tiếp khi…

• Một chương trình 20–30 phút gồm ít nhất ba thời kỳ, thuộc lòng
• Dùng bàn đạp đúng phong cách mà không cần ai ghi sẵn
• Một prelude và fugue của Bach, các bè nghe rõ
• Thị tấu một bài cấp 4–5
• Tự quyết định ngón bấm, sắc thái và tốc độ cho một bài mới, và giải thích được vì sao

Ở chặng này không còn "cấp" rõ ràng. Bạn đã có đủ kỹ thuật nền tảng; điều còn lại là chiều sâu và chiều rộng: tác phẩm lớn hơn, chương trình dài hơn, âm thanh và ý tưởng của riêng mình. Nếu muốn có mục tiêu chính thức, có các bằng diploma của ABRSM (ARSM, LRSM, FRSM) và Trinity (ATCL, LTCL, FTCL).

Những hướng đi:

• Bài học trên site: trang chặng 7.
• Những bài đầu tiên của chặng: Chopin: Fantaisie-Impromptu và Liszt: Liebestraum số 3: kỹ thuật lớn (ba chọi bốn, quãng tám, cadenza) trong khuôn khổ khoảng 4–5 phút.
• Mỗi năm một tác phẩm lớn: Chopin: Ballade số 1, một sonata giữa hoặc cuối đời của Beethoven, một Partita của Bach, trọn tập Kinderszenen hay Kreisleriana của Schumann, Préludes của Debussy.
• Chơi cùng người khác: song tấu bốn tay, sonata violin và piano, tam tấu, đệm hát. Đây là một cách rất tốt để tiến bộ về nhịp và lắng nghe (xem Chơi cùng người khác).
• Concerto: học một concerto Mozart với người chơi phần dàn nhạc trên piano thứ hai.
• Phong cách lịch sử: nếu có dịp, thử fortepiano hoặc harpsichord để hiểu vì sao Mozart và Bach viết như vậy (lịch sử cây đàn).
• Học từ người khác: masterclass, so sánh bản thu, đọc sách về diễn tấu (nghệ sĩ và bản thu).
• Giữ sức khỏe: tập nhiều giờ cần nghỉ đều và tăng dần thời lượng (giữ đôi tay khỏe).

Dấu hiệu bạn đang tiến:

• Học một tác phẩm lớn từ đầu mà không cần ai chỉ từng chỗ
• Biểu diễn trước khán giả lạ mà vẫn chơi được như lúc tập
• Có quan điểm diễn tấu riêng và giải thích được bằng chính bản nhạc

Gần như ai cũng có những tháng thấy mình "đứng yên". Nếu kéo dài, đi qua danh sách kiểm tra ở Cách tập: khi bị giậm chân tại chỗ, và nghe lại bản thu cũ của mình sau ba tháng: bạn sẽ thấy mình đã đi xa hơn mình nghĩ.

• Chương trình và cấu trúc kỳ thi: ABRSM, Trinity College London.
• Thang mức độ khó 1–9 cho piano: G. Henle Verlag, "Levels of Difficulty" (Rolf Koenen).
• Jane Magrath, The Pianist's Guide to Standard Teaching and Performance Literature (Alfred, 1995).
• Maurice Hinson và Wesley Roberts, Guide to the Pianist's Repertoire, ấn bản 4 (Indiana University Press, 2014).
• Gerald Klickstein, The Musician's Way (Oxford University Press, 2009). Xem thêm tài liệu tham khảo.

Kế hoạch 12 tháng cho người lớn bắt đầu học piano từ con số 0, tập 20–30 phút mỗi ngày trong sáu tháng đầu, rồi khoảng 30 phút, 5–6 ngày mỗi tuần. Mỗi tháng có ba mảng song song: bên đàn (tay), đọc nhạc và nhạc lý (đầu), tai và nghe. Cuối năm, bạn có một chương trình nhỏ ba bài để chơi cho người khác nghe, ở khoảng trình độ ABRSM Grade 1–2.

Thời gian chỉ là gợi ý. Đi chậm hơn một nửa vẫn hoàn toàn ổn, miễn là đều đặn và tay không đau. Sau năm đầu, lộ trình piano từ 0 đến nâng cao dẫn bạn qua các chặng tiếp theo.

Bên đànĐọc nhạc và nhạc lýTai và nghe★ Mốc

1. Quý 1: làm quen bàn phím và hai tay
   1. Tháng 1 những nốt đầu tiênBên đàn: Hai tuần đầu tiên; 10 bài đầu tiên, bài 1–3Đọc nhạc và nhạc lý: Bài 1–3; đọc nốt khóa SolTai và nghe: Bach: Prelude Đô trưởng
   2. Tháng 2 thế tay và hợp âm đầu tiênBên đàn: 10 bài đầu tiên, bài 4–5; vị trí năm ngónĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 4–5, ôn tập 1; khóa Fa; tiết tấu cấp 1Tai và nghe: Mozart: K. 331, Alla turca
   3. Tháng 3 nhịp 3/4, 6/8 và gam đầu tiênBên đàn: Bài 6–7; gam Đô trưởngĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 6–7: gam trưởng, gam thứTai và nghe: Quãng 3 trưởng, 5 đúng, 8 đúng; Ánh trăng
2. Quý 2: bàn đạp và tác phẩm thật đầu tiên
   1. Tháng 4 legato và bàn đạpBên đàn: Bài 8; bàn đạp nối; gam Sol, Fa trưởngĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 8–9; thị tấu cấp 1Tai và nghe: Chopin: Nocturne Op. 9 số 2★ Mốc: Bàn đạp lần đầu (bài 8)
   2. Tháng 5 Minuet và Für EliseBên đàn: Bài 9–10; hợp âm và hình đệmĐọc nhạc và nhạc lý: Ôn tập 2, bài 10Tai và nghe: Kinderszenen; chơi theo tai★ Mốc: Xong cả 10 bài; chơi cho một người nghe
   3. Tháng 6 tác phẩm thật đầu tiênBên đàn: Minuet Sol trưởng; Melodie; gam hai quãng támĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 11–12Tai và nghe: Bach: Biến tấu Goldberg★ Mốc: Trọn Minuet Sol trưởng; cuối chặng đầu
3. Quý 3: phong cách Cổ điển, hai tay độc lập hơn
   1. Tháng 7 Burgmüller và giai điệu hátBên đàn: La candeur hoặc Bài ca Pháp cổ; tạo tiếng đànĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 13: kết và câu nhạcTai và nghe: Hợp âm trưởng, thứ; Scarlatti
   2. Tháng 8 câu nhạc Cổ điểnBên đàn: Minuet K. 2; phối hợp hai tayĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 14, ôn tập 3; hình thức sonataTai và nghe: Beethoven: Sonata Pathétique
   3. Tháng 9 Baroque và nốt hoa mỹBên đàn: Minuet Sol thứ hoặc Musette; nốt hoa mỹĐọc nhạc và nhạc lý: Bài 15; hình thức nhỏTai và nghe: Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng
4. Quý 4: chương trình đầu tiên
   1. Tháng 10 Lãng mạn và câu nhạc biết thởBên đàn: Album für die Jugend; học thuộcĐọc nhạc và nhạc lý: Phân tích một tác phẩmTai và nghe: Liszt: Liebestraum số 3
   2. Tháng 11 chuẩn bị chương trìnhBên đàn: Ba bài, ba thời kỳ; biểu diễn thử, thu âmĐọc nhạc và nhạc lý: Thị tấu 5 phút mỗi ngàyTai và nghe: Debussy: Clair de lune
   3. Tháng 12 buổi biểu diễn cuối nămBên đàn: Chương trình ba bài; quay videoĐọc nhạc và nhạc lý: Ôn ký hiệu biểu diễn, từ điểnTai và nghe: Concerto piano số 21; đi nghe hòa nhạc★ Mốc: Chương trình ba bài trước người nghe; khoảng chặng 2

• Chuẩn bị đàn, ghế, máy đếm nhịp và điện thoại để thu âm theo danh sách Trước ngày đầu tiên
• Đọc Tư thế, thế tay và cách dùng lực và Cách tập hiệu quả
• Quyết định học với thầy, tự học hay kết hợp (Học với thầy và thi cấp)

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Hai tuần đầu tiên: tư thế, Đô giữa, thế Đô. Rồi 10 bài đầu tiên, bài 1–3	Bài 1–3: tên nốt, khuông nhạc, trường độ. Đọc nốt khóa Sol mỗi ngày	Bach: Prelude Đô trưởng. Hãy nhớ cảm giác này: đến chặng 4 của lộ trình, chính bạn sẽ chơi nó

• Chơi bài 1–3 hai tay ở ♩ = 72, không dừng
• Đọc đúng 9/10 nốt khóa Sol trong công cụ đọc nốt
• Tìm được mọi phím Đô và Fa trên đàn chỉ trong một giây

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
10 bài đầu tiên, bài 4–5 (hợp âm tay trái, Frère Jacques). Vị trí năm ngón: thế Đô, Sol, Fa; song song và ngược chiều	Bài 4–5 và Ôn tập 1. Đọc nốt khóa Fa. Tiết tấu cấp 1	Mozart: Sonata K. 331, chương 3 Alla turca

• Đổi hợp âm Đô–Mi–Sol ↔ Si–Fa–Sol ở tay trái mà không nhìn tay
• Đọc đúng 9/10 nốt khóa Fa
• Gõ đúng tiết tấu cấp 1

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
10 bài đầu tiên, bài 6–7 (Amazing Grace, Greensleeves). Gam Đô trưởng một quãng tám, tay riêng rồi hai tay	Bài 6–7: gam trưởng, gam thứ	Nghe quãng: quãng 3 trưởng, 5 đúng, 8 đúng. Nghe Beethoven: Sonata Ánh trăng

• Gam Đô trưởng hai tay, một quãng tám, nốt móc đơn ở ♩ = 60
• Thu âm bài 6 hoặc bài 7, nghe lại và ghi hai điều cần sửa
• Nhận ra quãng 3 trưởng, 5 đúng, 8 đúng

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
10 bài đầu tiên, bài 8 (Largo, bàn đạp lần đầu). Bàn đạp: bàn đạp nối. Gam Sol và Fa trưởng	Bài 8–9: hóa biểu, quãng. Thị tấu cấp 1, ba giai điệu mỗi ngày	Chopin: Nocturne Op. 9 số 2: nghe piano "hát"

• Đổi bàn đạp đúng lúc trong bài 8, tiếng không nhòe mà cũng không đứt
• Đọc hóa biểu đến 2 dấu hóa bằng công cụ hóa biểu

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
10 bài đầu tiên, bài 9–10. Hợp âm và hình đệm: chuỗi I–IV–I–V7–I ở Đô, Sol, Fa; hợp âm rải	Ôn tập 2 và bài 10: hợp âm ba	Schumann: Kinderszenen. Chơi theo tai: tìm lại Ode to Joy không nhìn bản nhạc, đệm bằng I, IV, V

• Xong cả 10 bài; chọn ba bài thích nhất làm "tiết mục" và chơi lại mỗi tuần để giữ
• Chơi cho một người nghe: buổi biểu diễn đầu tiên của bạn
• Tìm lại trên phím, không nhìn bản nhạc, một giai điệu quen và đệm tay trái bằng nốt trầm Đô, Fa, Sol

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Minuet Sol trưởng, bản gốc hai bè. Schumann: Melodie. Gam Đô, Sol, Rê, Fa trưởng và La, Mi, Rê thứ hòa âm, hai quãng tám, tay riêng	Bài 11–12: hợp âm bảy, thể đảo, hòa âm chức năng	Bach: Biến tấu Goldberg: Aria và vài biến tấu đầu

Cuối tháng 6 là cuối chặng đầu của lộ trình piano:

• Chơi trọn Minuet Sol trưởng, hai tay, không dừng
• Đọc được nhạc hai khóa và thị tấu chậm một bài rất dễ bằng hai tay
• Nhật ký có ít nhất 100 ngày tập

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Burgmüller: La candeur (Op. 100 số 1), hoặc Tchaikovsky: Bài ca Pháp cổ. Tạo tiếng đàn: legato, staccato, giai điệu nổi trên phần đệm	Bài 13: kết và câu nhạc. Đánh dấu bằng bút chì các kết trong bài đang tập	Nghe hợp âm: trưởng và thứ. Nghe Scarlatti

• Giai điệu legato nổi rõ trên phần đệm nhỏ hơn của tay kia
• Phân biệt hợp âm trưởng và thứ đúng 9/10 lần

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Mozart: Minuet Fa trưởng K. 2: câu bốn ô, kết nửa và kết trọn. Phối hợp hai tay: giai điệu trên phần đệm đơn giản	Bài 14 và Ôn tập 3. Đọc hình thức sonata	Beethoven: Sonata Pathétique

• Chơi trọn Minuet K. 2 có nhắc lại, nghe rõ chỗ kết nửa và kết trọn
• Khi nghe một chương sonata, chỉ ra được trình bày, phát triển, tái hiện

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Minuet Sol thứ (BWV Anh. 115) hoặc Musette Rê trưởng: phát âm kiểu Baroque. Đọc trước trang Nốt hoa mỹ để nhận ra các ký hiệu khi gặp; láy và appoggiatura thuộc chặng 3, láy rền thuộc chặng 4	Bài 15: tiết tấu nâng cao. Hình thức nhỏ	Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng

• Gam trưởng đến 2 dấu hóa, hai tay, hai quãng tám
• Chơi trọn Minuet Sol thứ hoặc Musette, có nhắc lại, nhịp đều từ đầu đến cuối

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Schumann: Album für die Jugend: Wilder Reiter, Fröhlicher Landmann; chậm lại một chút ở cuối câu rồi trở về nhịp. Bắt đầu học thuộc một bài	Phân tích một tác phẩm, áp dụng cho chính bài bạn đang tập	Liszt: Liebestraum số 3

• Giai điệu ở tay trái (Fröhlicher Landmann) nổi rõ hơn hợp âm của tay phải
• Viết được sơ đồ cấu trúc (A – B – A…) của bài đang tập

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Chọn ba bài, mỗi bài một thời kỳ (Baroque, Cổ điển, Lãng mạn), ví dụ Musette Rê trưởng, Minuet K. 2 và Bài ca Pháp cổ. Mỗi tuần một lần "biểu diễn thử" từ đầu đến cuối, thu âm	Đọc nhạc và thị tấu: mỗi ngày 5 phút thị tấu bài dễ hơn hai cấp	Debussy: Clair de lune: nghe và đặt một mục tiêu dài hạn

• Chơi liền ba bài, sai vẫn đi tiếp, không quay lại
• Có kế hoạch cho những chỗ hay vấp (điểm xuất phát dự phòng)

Bên đàn	Đọc nhạc và nhạc lý	Tai và nghe
Chơi chương trình ba bài cho gia đình, bạn bè hoặc một nhóm học đàn trực tuyến; quay video	Ôn ký hiệu biểu diễn và từ điển thuật ngữ	Mozart: Concerto piano số 21. Đi nghe một buổi hòa nhạc piano

Cuối năm đầu, bạn đã ở khoảng chặng 2 của lộ trình (khoảng ABRSM Grade 1–2):

• Chương trình ba bài, chơi liền mạch trước người nghe
• Gam trưởng và thứ hòa âm đến 2 dấu hóa, hai tay
• Thị tấu được bài cấp Initial đến Grade 1, chậm mà không dừng
• Gọi tên được hòa âm cơ bản (I, IV, V, kết) trong các bài mình chơi

• Bên đàn: từ chặng 2 sang chặng 3 của lộ trình piano, với các bài học của chặng 3. Cuối năm, nếu muốn, chọn một "bài với" của chặng 4 như Gymnopédie số 1 hoặc Für Elise trọn bài. Thêm bài từ Tác phẩm theo cấp độ.
• Nhạc lý và nghe: nhánh nhạc lý từ bài 16, rồi các bài trung cấp; nghe theo lộ trình nghe hiểu.
• Mục tiêu bên ngoài: vài buổi học với thầy để chỉnh tư thế, hoặc một kỳ thi cấp (Học với thầy và thi cấp).

Gần như ai cũng chậm hơn ở vài tháng, nhất là tháng 2 (hai tay) và tháng 6 (tác phẩm thật đầu tiên). Khi đó:

• Giữ thói quen, giảm mục tiêu. 15 phút mỗi ngày tốt hơn bỏ một tuần.
• Một bài thôi. Tập một bài cho xong hẳn, thay vì ba bài dang dở.
• Kiểm tra cách tập. Phần lớn "chững lại" đến từ tập quá nhanh hoặc luôn chơi từ đầu bài (Cách tập hiệu quả).
• Đau là dừng. Đọc Giữ đôi tay khỏe; tiến độ không bao giờ đáng đổi lấy chấn thương.

Cây đàn đầu tiên ảnh hưởng đến việc học nhiều hơn bạn nghĩ: phím quá nhẹ thì ngón tay không học được cách điều khiển sắc thái, đàn lệch âm thì tai quen dần với cái sai, còn một góc tập bất tiện khiến bạn ngại ngồi vào đàn. Trang này giúp bạn chọn đúng loại đàn để học piano cổ điển, biết cần kiểm tra gì trước khi mua, và dựng một góc tập khiến việc tập mỗi ngày trở nên dễ dàng.

Loại đàn	Ưu điểm	Hạn chế	Hợp với ai
Piano điện (digital piano)	Không cần lên dây; tập bằng tai nghe vào ban đêm; gọn, nhẹ; kết nối được với máy tính	Cảm giác phím và tiếng đàn là mô phỏng; sắc thái rất nhỏ và bàn đạp kém tinh tế hơn đàn cơ tốt	Người mới bắt đầu, sống ở chung cư, cần tập muộn
Piano cơ đứng (upright)	Dây, búa và bảng cộng hưởng thật; phản hồi trung thực nhất về lực ngón; dùng được hàng chục năm nếu giữ tốt	Cần lên dây định kỳ; nhạy với độ ẩm; tiếng to, khó tập đêm; nặng, chuyển nhà tốn kém	Người có chỗ đặt đàn và muốn học lâu dài
Piano cơ đại (grand)	Dây nằm ngang, búa rơi về nhờ trọng lượng; đánh lặp một nốt nhanh hơn đàn đứng (theo Yamaha: tới khoảng 14 lần mỗi giây, đàn đứng khoảng 7)	Rất đắt, cần phòng rộng	Người học nâng cao, có không gian
Đàn lai (hybrid) và đàn cơ có hệ thống tắt tiếng	Bộ máy phím cơ (hoặc rất gần đàn cơ) kèm âm thanh số; tập được bằng tai nghe	Đàn cơ có hệ thống tắt tiếng vẫn là đàn cơ: vẫn cần lên dây và giữ độ ẩm	Người muốn cảm giác đàn cơ nhưng phải tập yên lặng

Với người lớn mới học, một cây piano điện tốt là khởi đầu hoàn toàn hợp lý. Điều quan trọng là thỉnh thoảng được chơi trên đàn cơ (ở lớp học, trung tâm, nhà bạn bè) để tay và tai biết "chuẩn" là thế nào. Site gợi ý tính chuyện nâng cấp lên đàn cơ khi đến khoảng Grade 4–5, lúc các bài bắt đầu đòi hỏi sắc thái và bàn đạp tinh tế (xem Bàn đạp và Tạo tiếng đàn).

Tiêu chí	Nên có	Vì sao
Số phím	88 phím, từ La0 (A0) đến Đô8 (C8)	Nhạc piano cổ điển dùng cả bàn phím; đàn 61 hay 76 phím buộc bạn bỏ bớt nốt hoặc dời quãng tám
Bộ máy phím	Phím búa nặng dần (graded hammer action): phím trầm nặng hơn phím cao, giống đàn cơ	Kỹ thuật piano là điều khiển tốc độ phím; phím nhẹ hay "bán nặng" (semi-weighted) không dạy được điều đó
Âm thanh	Lấy mẫu (sampling) hoặc mô hình hóa từ đàn đại	Nghe kỹ tiếng trầm, cách nốt tắt dần, và khi chơi thật nhỏ
Số nốt phát đồng thời (polyphony)	Cao, nhất là khi bạn hay dùng bàn đạp vang; con số ghi trong sách hướng dẫn của từng đàn	Nốt được bàn đạp vang giữ ngân vẫn tính vào polyphony; đàn có polyphony thấp có thể tắt nốt cũ để nhường chỗ cho nốt mới
Bàn đạp vang	Loại liên tục (cho phép nửa bàn đạp); nếu được, site khuyên chọn bộ ba bàn đạp gắn vào chân đàn	Bàn đạp dạng công tắc chỉ có bật và tắt, không cho nửa bàn đạp
Tai nghe	Hai cổng tai nghe; một tai nghe chụp tai kín, chất lượng tốt	Tập đêm, và thầy trò cùng nghe
Kết nối	USB-MIDI (cổng "USB to Host")	Dùng phím thật với các công cụ của site: Kết nối đàn MIDI
Chân đàn và ghế	Chân chắc, không rung; ghế chỉnh được độ cao	Ghế chỉnh được thì đặt được độ cao hợp với người ngồi; cách ngồi xem Tư thế, thế tay và cách dùng lực
Tiện ích	Máy đếm nhịp, ghi âm tích hợp	Tiện nhưng không bắt buộc: site có máy đếm nhịp và thu âm

Hàng trăm tiếng nhạc cụ, điệu đệm tự động hay màn hình lớn gần như không giúp gì cho piano cổ điển. Hãy dồn ngân sách vào bộ máy phím và tiếng piano.

Với đàn cơ, nhất là đàn đã qua sử dụng, hãy luôn nhờ một thợ đàn độc lập (không phải người của bên bán) đi cùng. Phí một buổi kiểm tra rẻ hơn rất nhiều so với một cây đàn hỏng.

Bộ phận	Thợ kiểm tra gì	Dấu hiệu đáng lo
Trục lên dây và thớt giữ trục (pin block)	Độ chặt của trục khi xoay bằng cờ lê lên dây	Trục lỏng, đàn xuống dây nhanh sau khi lên
Cao độ hiện tại	Đàn đang thấp hơn cao độ chuẩn (La4 = 440 Hz) bao nhiêu	Đàn để quá lâu không lên dây thì khó đưa về trạng thái tốt, thợ tốn nhiều công hơn
Bảng cộng hưởng (soundboard) và các sườn gỗ	Vết nứt, sườn bong	Tiếng rè, tiếng lạch xạch khi chơi to
Búa	Độ mòn và độ cứng của lớp nỉ búa	Rãnh mòn sâu, tiếng chói gắt
Bộ máy (action)	Phím đều, không kẹt, trở về nhanh; đánh lặp được; bộ giảm âm (damper) tắt tiếng gọn khi nhả phím	Phím lún, kẹt, tiếng kêu cơ khí, nốt vẫn ngân sau khi đã nhả phím
Dây và khung	Gỉ sét trên dây và trục, dây nối, khung gang	Gỉ nặng (hay gặp ở khí hậu ẩm), khung nứt
Phím và bàn đạp	Mặt phím, độ bằng phẳng; cả ba bàn đạp	Phím bong, lệch; bàn đạp kẹt hoặc kêu
Bên trong thùng đàn	Mở nắp xem	Côn trùng làm hỏng nỉ (búa, bộ giảm âm và các phần nỉ khác)

Từ số seri, có thể tra năm sản xuất trong sách tra cứu như Pierce Piano Atlas; không tra được thì thợ đôi khi ước đoán được. Hỏi thêm về bảo hành, chi phí vận chuyển, và lần lên dây sau khi đàn về nhà.

Với đàn đã qua sử dụng, chất lượng từng cây phụ thuộc vào tuổi đời, cách bảo quản và mức độ tân trang; tên hãng không bảo đảm tình trạng của một cây cụ thể. Hãy chơi thử thật lâu, nghe ý kiến của thợ, và đừng quyết định vì lớp sơn bóng đẹp.

Về bàn đạp giữa: trên đàn đại, đó thường là bàn đạp sostenuto (chỉ giữ ngân những nốt đang bấm); trên đàn đứng, bàn đạp giữa thường là bàn đạp tập, hạ một dải nỉ xuống để giảm tiếng. Xem Bàn đạp.

1. Bộ máy phím: cảm giác phím quyết định bạn học được gì về kỹ thuật.
2. Âm thanh: tiếng đàn đẹp khiến bạn muốn tập, và luyện cho tai nghe tinh hơn.
3. Độ bền và dịch vụ: bảo hành, thợ sửa gần nhà, linh kiện thay thế.
4. Tính năng phụ: chỉ xét sau cùng.

Đừng mua đàn rẻ nhất: đàn khó chơi khiến người mới tưởng mình kém rồi bỏ cuộc. Cũng không cần mua đàn đắt nhất: một cây tầm trung được cân chỉnh tốt đủ cho nhiều năm đầu.

• Thuê đàn theo tháng trong vài tháng đầu, để chắc rằng bạn tập đều được rồi hãy mua.
• Mua piano điện đã qua sử dụng có 88 phím búa nặng dần; kiểm tra từng phím và bàn đạp, thử cả cổng tai nghe.
• Tập thêm trên đàn cơ ở trung tâm hoặc trường âm nhạc có cho thuê phòng tập.
• Nếu tạm thời chỉ có đàn phím nhẹ, hãy coi đó là giải pháp ngắn hạn và lên kế hoạch đổi đàn trong vài tháng: thói quen dùng lực hình thành trên phím nhẹ khiến việc chuyển sang đàn cơ khó hơn.

Góc tập tốt là góc khiến bạn ngồi vào đàn dễ hơn là không ngồi.

• Vị trí: nơi bạn đi qua hằng ngày; nắp phím để mở, bản nhạc đặt sẵn trên giá. Mỗi bước chuẩn bị bạn bỏ được là một cớ trì hoãn biến mất.
• Ghế: chỉnh được độ cao; người thấp cần thêm bục kê chân. Cách ngồi xem ở Tư thế, thế tay và cách dùng lực.
• Ánh sáng: chiếu đều lên giá nhạc, không chói mắt, không để bóng tay đổ lên phím.
• Trên giá nhạc: bút chì và tẩy để ghi ngón bấm, sổ tập hoặc nhật ký luyện tập.
• Điện thoại hoặc máy tính bảng mở sẵn site: máy đếm nhịp, thu âm buổi tập, chơi theo, đọc nốt. Một giá đỡ để quay video tay từ bên cạnh rất đáng mua.
• Đồng hồ hẹn giờ nhắc nghỉ 10 phút sau mỗi 20 phút tập (theo BAPAM; xem Giữ đôi tay khỏe).
• Giờ tập yên tĩnh: với đàn cơ ở chung cư, thỏa thuận giờ tập với hàng xóm.

• Lên dây: Yamaha khuyên lên dây ít nhất một lần một năm, đàn mới hay đàn chơi nhiều thì hai lần một năm hoặc hơn. Đàn để quá lâu không lên dây thì khó đưa về trạng thái tốt, thợ tốn nhiều công hơn.
• Cân chỉnh bộ máy (regulation) và chỉnh tiếng búa (voicing): sau vài năm sử dụng, tùy mức tập; thợ lên dây sẽ cho bạn biết khi nào cần.
• Độ ẩm: Yamaha khuyên độ ẩm tương đối trong khoảng 35–55%, lý tưởng là 45%. Ở Việt Nam, giữ độ ẩm trong khoảng ấy quanh năm không dễ (nồm ẩm ở miền Bắc, mùa mưa ở miền Nam), nên điều quan trọng là tránh ẩm cao kéo dài và tránh thay đổi đột ngột:
  • đặt một ẩm kế cạnh đàn để biết phòng mình thực sự ẩm đến đâu;
  • dùng máy hút ẩm trong những tuần nồm, đóng cửa sổ khi trời mưa;
  • không đặt đàn sát cửa sổ, dưới nắng chiếu trực tiếp, ngay dưới luồng gió điều hòa, hay cạnh bếp và phòng tắm; điều hòa chạy liên tục cũng có thể làm phòng quá khô;
  • nếu nhà rất ẩm, hỏi thợ về hệ thống kiểm soát độ ẩm lắp bên trong đàn.
• Đóng nắp phím sau khi tập để tránh bụi và ẩm.
• Lau phím bằng khăn mềm, khô. Theo Yamaha, không dùng chất tẩy có cồn vì có thể làm phím đổi màu hay nứt về sau. Vết bẩn nặng thì dùng khăn mềm thấm nước pha ít nước rửa chén vắt thật kiệt, rồi lau lại bằng khăn khác hơi ẩm; không dùng khăn đó lau thân đàn.

• Tránh nắng trực tiếp, nơi ẩm và bụi; phủ khăn khi không dùng.
• Không đặt đồ uống hay vật nặng lên đàn.
• Giữ dây bàn đạp và dây nguồn không bị gập hoặc giẫm lên.

• Yamaha, Five simple steps for maintaining your piano (Yamaha Music Hub): độ ẩm, lên dây, vệ sinh phím.
• Larry Fine, The Piano Book: Buying & Owning a New or Used Piano, ấn bản 4 (Brookside Press); tạp chí trực tuyến Piano Buyer.
• Yamaha, A quick guide to weighted keys (Yamaha Music Hub): phím có trọng lượng, đánh lặp ở đàn đại và đàn đứng.
• Kawai, What is polyphony?: polyphony và bàn đạp vang.
• Kết nối đàn với site: Kết nối đàn MIDI.

Tư thế không phải chuyện "ngồi cho đẹp". Nó ảnh hưởng đến cách bạn điều khiển tiếng đàn và đến sức khỏe đôi tay. Hãy đọc kỹ trang này và quay lại tự kiểm tra mỗi tuần.

• Tiếng đàn. Một nốt piano to hay nhỏ phụ thuộc vào tốc độ phím đi xuống.
• Thả lỏng. Hãy tập sao cho động tác không gồng: khuỷu tay, vai và cổ tay không siết.
• Sức khỏe. Đau cổ tay, cẳng tay, cổ và vai là những vấn đề thường gặp ở người chơi piano; tư thế và việc tập lâu không nghỉ là các yếu tố nguy cơ. Xem thêm Giữ đôi tay khỏe.

Hãy chỉnh ghế trước khi chơi nốt đầu tiên, mỗi buổi.

Yếu tố	Đúng	Kiểm tra nhanh
Chiều cao	Cẳng tay gần song song với mặt phím	Đặt tay lên phím: cẳng tay dốc lên là ghế quá thấp, dốc xuống nhiều là ghế quá cao
Khoảng cách	Ngồi đủ xa để ngực mở; chỉ cần nghiêng người là chạm được phím thấp nhất và cao nhất	Thấy ngực bị bó lại là ngồi quá gần; phải chồm người về trước là quá xa
Chỗ ngồi	Trọng lượng chia đều cho hai bên mông và hai bàn chân	Nghiêng người sang trái, sang phải mà không mất thăng bằng
Vị trí ngang	Thân người đối diện khoảng giữa bàn phím, quanh Đô giữa	Hai tay với tới hai đầu đàn dễ như nhau
Chân	Hai bàn chân đặt vững trên sàn hoặc trên một bục chắc; chân phải ở gần bàn đạp vang	Không phải nhón chân hay duỗi thẳng chân mới tới bàn đạp

Ghế quá thấpCẳng tay dốc lên.

VừaCẳng tay gần song song với mặt phím.

Ghế quá caoCẳng tay dốc xuống nhiều.

Nên dùng ghế đàn chỉnh được độ cao (có núm vặn hai bên): ghế cố định rất khó đưa cẳng tay về song song với mặt phím. Người nhỏ người, chân không chạm sàn: kê một bục thấp để bàn chân có chỗ tựa.

• Lưng thẳng tự nhiên, không gù, không gồng.
• Vai thả xuống. Hãy tự kiểm tra vai mỗi khi lật trang.
• Cánh tay trên thả lỏng từ vai, khuỷu tay không gồng.
• Cẳng tay nhìn từ trên xuống thẳng hàng với ngón 3, 4, 5 chứ không phải với ngón cái. Khi chơi xa sang hai bên, hãy để cẳng tay di chuyển theo, đừng bẻ cổ tay sang ngang.

Cổ tay ở vị trí trung tính, không quá cao cũng không quá thấp. Cách tìm: thả cánh tay buông thõng bên người, rồi đưa tay lên phím mà giữ nguyên cảm giác ấy. Quan trọng hơn vị trí là sự linh hoạt. Cổ tay khẽ lên xuống theo câu nhạc, xoay nhẹ khi chơi các nốt cách xa, đi ngang theo ngón tay; đừng khóa cứng nó.

Thả hai tay buông thõng bên hông vài giây rồi nhìn: các ngón tự cong nhẹ. Đó chính là hình dạng bạn mang lên phím đàn.

• Điểm chạm: phần thịt gần đầu ngón, không phải móng, không phải bụng đốt giữa. Cắt móng tay ngắn: móng dài chạm phím kêu lách cách và buộc bạn duỗi thẳng ngón.
• Khớp đầu ngón vững: khi nhấn, khớp gần móng không được gãy (bẻ ngược vào trong). Vững chứ không cứng, như một cái cột nhỏ đỡ trọng lượng.
• Vòm bàn tay: các khớp ngón ở mu bàn tay tạo thành một "cây cầu" hơi vòm. Cầu sụp thì ngón tay mất điểm tựa.
• Ngón cái chạm phím bằng cạnh đầu ngón (phía góc móng bên ngoài), nằm thoải mái, không giơ cao và không giấu dưới lòng bàn tay.
• Ngón út "đứng" trên đầu ngón, hơi cong. Nó ngắn hơn các ngón khác, nên cần cẳng tay xoay nhẹ về phía nó để đỡ, thay vì nằm bẹt ra.
• Các ngón không chơi nghỉ nhẹ trên mặt phím hoặc ngay sát phím, không vểnh cao.

Cả hai tay được đánh số giống nhau: ngón cái = 1, trỏ = 2, giữa = 3, áp út = 4, út = 5. Vì tay trái là ảnh gương của tay phải, cùng năm nốt Đô–Rê–Mi–Fa–Sol, tay phải chơi bằng 1–2–3–4–5 còn tay trái chơi bằng 5–4–3–2–1.

Trên bản nhạc, số ngón được in sát nốt. Hãy làm theo số ngón ngay từ đầu: để tay quen một cách bấm ổn định. Khi tự chọn ngón bấm, viết nó lên bản nhạc bằng bút chì và giữ nguyên mỗi lần tập.

Khi phím đi xuống, bộ máy đàn hất búa về phía dây; ngay trước khi chạm dây, búa được "thả" ra (cơ chế thoát, escapement) và bay tự do vào dây. Nghĩa là tiếng đàn đã được quyết định trong khoảnh khắc phím đi xuống. Ba hệ quả thực tế:

1. Muốn to hơn, phím phải đi xuống nhanh hơn, không phải ép mạnh hơn sau khi phím đã chạm đáy.
2. Ép phím sau khi chạm đáy không đổi được tiếng đàn: tiếng không to hơn, chỉ thêm lực thừa cho tay. Sau khi nhấn, chỉ giữ một lực vừa đủ để phím không bật lên. Đó là nguyên tắc "nhấn rồi buông".
3. Nguồn năng lượng là cả cánh tay, không riêng các ngón. Ngón tay vững như cột, truyền trọng lượng cánh tay xuống phím; cổ tay và cẳng tay điều chỉnh; ngón tay làm những chuyển động nhỏ và nhanh.

Đừng làm ngược lại: ngón tay "đẩy" cứng còn cánh tay gồng treo trên không. Cách điều khiển tiếng đàn chi tiết hơn nằm ở trang Tạo tiếng đàn.

Làm các bài này mỗi ngày trong vài tuần đầu, chậm và trong yên lặng, để vừa nghe vừa cảm nhận cơ thể.

Nâng cẳng tay lên vài phân, để nó rơi xuống một phím bằng ngón 3, đầu ngón vững. Khi chạm phím, cổ tay hơi lún xuống như lò xo rồi trở về; vai và cánh tay mềm. Nghe: tiếng phải tròn và đầy, không "đập". Làm lần lượt với ngón 2, 4, 1, 5, rồi đổi tay.

Đặt năm ngón trên Đô–Rê–Mi–Fa–Sol. Nhấn thật chậm từng ngón và nhìn khớp đầu ngón: nó có gãy không? Nếu có, nhấn nhẹ hơn, chậm hơn, rồi tăng dần. Các ngón khác nằm yên và nhẹ trên phím. Đây là bài xây móng nhà, không phải bài tập tốc độ.

Chơi năm nốt liền tiếng (legato), mỗi nốt hai phách. Ở mỗi nốt, tự hỏi: ngón vừa chơi đã nhả lực chưa? Cổ tay còn mềm không? Vai có nhô lên không? Ngón trước chỉ nhấc lên đúng lúc ngón sau đi xuống, như hai bước chân.

Chơi luân phiên ngón 1 và ngón 5 (Đô–Sol), rồi 1–4, 1–3, bằng một chuyển động xoay cẳng tay nhỏ như vặn nắm cửa, không phải bằng sức ngón. Sau đó giữ nhẹ một phím và vẽ vài vòng tròn nhỏ bằng cổ tay, để nhắc nó luôn mềm.

Mỗi tuần quay một đoạn video một phút từ bên cạnh (thấy vai, khuỷu tay, cổ tay) và từ phía trên (thấy hình dạng bàn tay). Đối chiếu với bảng lỗi bên dưới.

Lỗi	Dấu hiệu	Cách sửa
Gãy khớp đầu ngón	Khớp gần móng bẻ vào trong khi nhấn	Nhấn chậm và nhẹ hơn; bài cầu tay; nghĩ đầu ngón như một cái móc nhỏ
Cổ tay võng	Cổ tay thấp hơn mặt phím, ngón tay phải "với" lên phím	Nâng ghế; đưa cổ tay về vị trí trung tính
Cổ tay nhô cao, khóa cứng	Cổ tay cao và căng; cẳng tay mỏi	Bài thả rơi cánh tay; vẽ vòng tròn cổ tay giữa các câu nhạc
Vai nhô, rụt cổ	Vai cao dần ở đoạn khó; mỏi cổ sau buổi tập	Kiểm tra vai mỗi lần lật trang; thở ra chậm ở đầu câu
Ngón út bẹt	Ngón 5 nằm sấp, khớp sụp xuống	Xoay nhẹ cẳng tay về phía ngón 5; tập ngón 5 "đứng" trên đầu ngón
Ngón cái treo cứng	Ngón cái giơ cao trên phím hoặc ép chặt vào cạnh bàn tay	Để ngón cái nằm thả, chạm phím bằng cạnh đầu ngón
Ngón vểnh	Ngón 4, 5 vểnh cao khi ngón khác chơi	Đừng ép chúng xuống; tập chậm cho đến khi chúng tự nghỉ được trên mặt phím
Ép phím	Tay mỏi nhanh mà tiếng không to hơn	"Nhấn rồi buông": sau khi chạm đáy chỉ giữ lực rất nhẹ
Ngồi sai	Cẳng tay dốc lên hoặc dốc xuống nhiều, hoặc phải chồm người về trước	Chỉnh lại ghế theo bảng ở đầu trang
Nín thở	Hơi thở ngừng ở đoạn khó	Thở ra khi bắt đầu câu nhạc; đánh dấu chỗ thở lên bản nhạc

• Ghế đúng độ cao và khoảng cách
• Hai bàn chân đặt phẳng, chân phải gần bàn đạp
• Vai thả, cổ thoải mái, lưng thẳng tự nhiên
• Cổ tay ở vị trí trung tính và mềm
• Đầu ngón vững, ngón cái chạm phím bằng cạnh
• Thả rơi cánh tay vài lần mỗi tay
• Hẹn giờ nghỉ: 10 phút sau mỗi 20 phút tập

• Heinrich Neuhaus, The Art of Piano Playing (bản tiếng Anh 1973), các chương về thế tay, trọng lượng và tiếng đàn.
• Thomas Mark, What Every Pianist Needs to Know About the Body, GIA Publications, 2003.
• György Sándor, On Piano Playing: Motion, Sound and Expression, Schirmer Books, 1981.
• Seymour Bernstein, With Your Own Two Hands, Schirmer Books, 1981.
• Graham Fitch, Practising the Piano.
• British Association for Performing Arts Medicine (BAPAM), The Healthy Pianist (tờ thông tin cho người chơi piano).
• Lee University, Pianist Health and Injury Prevention.
• Werner Goebl, Roberto Bresin, Alexander Galembo, "Once again: The perception of piano touch and tone", ISMA 2004 (tiếng đàn và vận tốc búa).
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Lần đầu ngồi trước đàn, 88 phím trông như một hàng rào dài giống hệt nhau. Thực ra bàn phím có những cột mốc rất rõ: chỉ cần hai nhóm phím đen và vài nốt mốc, bạn tìm được bất kỳ nốt nào mà không phải đếm, kể cả khi mắt đang nhìn bản nhạc.

• Đàn piano tiêu chuẩn có 88 phím: 52 phím trắng và 36 phím đen, từ La0 (A0) ở đầu trầm đến Đô8 (C8) ở đầu cao, hơn bảy quãng tám.
• Phím đen xếp thành nhóm 2 và nhóm 3 xen kẽ nhau. Đó là chìa khóa của mọi định hướng: mắt và ngón tay nhận ra nhóm 2, nhóm 3 ngay lập tức.
• Giữa Mi–Fa và Si–Đô không có phím đen: đó là hai nửa cung tự nhiên (xem bài 5).

Nốt	Cách tìm
Đô (C)	Phím trắng ngay bên trái nhóm 2 phím đen
Rê (D)	Phím trắng kẹp giữa hai phím đen của nhóm 2
Mi (E)	Phím trắng ngay bên phải nhóm 2
Fa (F)	Phím trắng ngay bên trái nhóm 3 phím đen
Sol (G)	Giữa phím đen thứ nhất và thứ hai của nhóm 3
La (A)	Giữa phím đen thứ hai và thứ ba của nhóm 3
Si (B)	Phím trắng ngay bên phải nhóm 3

Phím đen mang tên của phím trắng bên cạnh cộng dấu thăng hoặc dấu giáng: phím đen giữa Đô và Rê vừa là Đô♯ vừa là Rê♭.

Site này dùng ký hiệu khoa học: mỗi quãng tám bắt đầu từ một nốt Đô và được đánh số. Đô giữa là C4; Rê ngay trên nó là D4; Si ngay dưới nó là B3. Nốt La ngay trên Đô giữa, A4, là nốt chuẩn để lên dây, ở tần số 440 Hz.

Trên đàn 88 phím, hai phím trắng thấp nhất là A0 và B0; tiếp theo là C1, C2… cho tới C8, phím cuối cùng. Đàn có tám nốt Đô; Đô giữa là nốt Đô thứ tư tính từ dưới lên, nằm gần chính giữa đàn.

Sách cũ, sách về lịch sử đàn và nhiều bản nhạc châu Âu dùng ký hiệu Helmholtz: chữ hoa, chữ thường và dấu phẩy trên. Bạn sẽ gặp nó khi đọc, chẳng hạn, rằng cây đàn Broadwood của Beethoven có âm vực "CC–c''''" (tức C1–C7, sáu quãng tám; xem Lịch sử cây đàn piano).

Khoa học	Helmholtz	Tên tiếng Anh của quãng tám
A0, B0	AAA, BBB	subcontra
C1–B1	CC–BB	contra
C2–B2	C–B	great
C3–B3	c–b	small
C4–B4	c'–b' (Đô giữa = c')	one-line
C5–B5	c''–b''	two-line
C6–B6	c'''–b'''	three-line
C7–B7	c''''–b''''	four-line
C8	c'''''	five-line

Vùng	Khoảng	Thường do tay nào
Trầm sâu	A0–B1	Tay trái
Trầm	C2–B2	Tay trái
Giữa thấp	C3–B3	Tay trái
Giữa	C4–B4	Cả hai tay, quanh Đô giữa; vùng của hầu hết bài cho người mới
Cao	C5–B6	Tay phải
Rất cao	C7–C8	Tay phải

Ở vùng rất cao, dây ngắn và tiếng tắt nhanh đến mức đàn không cần bộ giảm âm (damper): những phím cao nhất không có damper, nên các nốt ở đó tự ngân cho đến khi tắt, dù bạn không giữ bàn đạp.

Trên bản nhạc piano, khuông khóa Sol thường dành cho tay phải và khuông khóa Fa cho tay trái. Đó là quy ước, không phải luật: khóa có thể đổi giữa chừng, và tay trái có khi chơi trên khuông khóa Sol. Hãy luôn nhìn khóa ở đầu khuông.

Thay vì đếm dòng kẻ từ đầu mỗi lần, hãy thuộc lòng vài nốt mốc, vừa trên khuông vừa trên phím, rồi đọc các nốt khác theo khoảng cách tới mốc gần nhất: "trên G4 một bậc là La4", "dưới C5 một quãng ba là La4". Cách đọc theo mốc và theo quãng này là nền tảng của đọc thị tấu.

Nốt mốc	Trên khuông	Trên phím
C2	Hai dòng kẻ phụ dưới khuông khóa Fa	Nốt Đô thứ hai tính từ dưới lên
C3	Khe thứ hai (đếm từ dưới) của khuông khóa Fa	Đô thứ ba
F3	Dòng thứ tư khuông khóa Fa, dòng nằm giữa hai chấm của khóa	Nốt Fa gần nhất phía dưới Đô giữa
C4 (Đô giữa)	Dòng kẻ phụ nằm giữa hai khuông	Đô thứ tư, gần giữa đàn
G4	Dòng thứ hai khuông khóa Sol, dòng mà khóa Sol quấn quanh	Nốt Sol gần nhất phía trên Đô giữa
C5	Khe thứ ba khuông khóa Sol	Đô cao hơn Đô giữa một quãng tám
C6	Hai dòng kẻ phụ trên khuông khóa Sol	Đô thứ sáu

Để ý tính đối xứng: C2 và C6 cùng có hai dòng kẻ phụ; khóa Fa đánh dấu F3, khóa Sol đánh dấu G4; Đô giữa nằm ở chính giữa.

Mỗi ô nhịp có một nốt cho mỗi tay, nốt nào cũng chỉ cách một mốc đúng một bậc. Gọi tên cả hai nốt rồi mở đáp án.

Đáp án

Tay phải: Fa4 (dưới G4), La4 (trên G4), Si4 (dưới C5), Rê5 (trên C5), Si5 (dưới C6).

Tay trái: Rê2 (trên C2), Si2 (dưới C3), Mi3 (dưới F3), Sol3 (trên F3), Si3 (dưới Đô giữa).

• Mỗi phím đen có hai tên trùng âm: Đô♯ = Rê♭, Rê♯ = Mi♭, Fa♯ = Sol♭, Sol♯ = La♭, La♯ = Si♭.
• Phím trắng cũng có tên khác: Mi♯ = Fa, Si♯ = Đô, Fa♭ = Mi, Đô♭ = Si. Chúng xuất hiện ở các giọng nhiều dấu hóa: gam Fa♯ trưởng có Mi♯ (bạn chơi phím Fa), gam Sol♭ trưởng có Đô♭ (phím Si), gam Đô♯ thứ hòa âm có Si♯ (phím Đô).
• Dấu thăng kép (×) và giáng kép (♭♭): Fa× là phím Sol (gặp trong gam Sol♯ thứ hòa âm), Si♭♭ là phím La.

Tên một nốt phụ thuộc vào giọng và hòa âm, không phụ thuộc vào phím. Xem Cung, nửa cung và dấu hóa và Hóa biểu.

• Ngón tay "đọc" phím đen. Phím đen cao hơn và hẹp hơn; chạm nhẹ mép phím là biết mình đang ở nhóm 2 hay nhóm 3. Khoảng trống không có phím đen (Mi–Fa, Si–Đô) cũng là một cảm giác rất rõ.
• Khoảng cách quen tay. Luyện cảm giác của quãng 8 (ngón 1 và 5), quãng 5, quãng 3, như đo bằng gang tay.
• Mắt ở trên bản nhạc. Chỉ nhìn xuống đàn khi phải nhảy xa, và nhìn trước khi nhảy chứ không phải sau.
• Tầm nhìn ngoại vi. Khi nhìn bản nhạc, khóe mắt vẫn thấy bàn phím. Đặt bản nhạc đủ thấp và gần để tận dụng điều đó.

1. Mọi nốt Đô. Chơi tám nốt Đô từ C1 lên C8 bằng ngón 3, tay trái ở nửa dưới, tay phải ở nửa trên, nói to tên từng nốt ("Đô một, Đô hai…"). Rồi nhắm mắt làm lại, dùng nhóm 2 phím đen để định vị.
2. Mọi nốt Fa, mọi nốt Si. Tương tự, dùng nhóm 3 phím đen.
3. Gọi mốc. Nhờ ai đó đọc to (hoặc tự rút thẻ) một nốt mốc: "G4", "C2", "F3"… Chơi ngay, không đếm.
4. Trong bóng tối. Tắt đèn, chơi Đô giữa, rồi G4, rồi C5, rồi F3. Bật đèn kiểm tra.
5. Nhảy quãng tám. Ngón 1 trên C4, ngón 5 trên C5. Nhấc tay lên rồi đặt lại đúng chỗ mà không nhìn, mười lần mỗi tay.
6. Trên khuông. Luyện tên nốt với công cụ Đọc nốt, và khám phá gam, hợp âm trên phím với Bàn phím piano.

Bàn phím dưới đây tô sẵn năm nốt mốc trong khoảng C3–C5; bấm nút nghe để nghe chúng từ trầm lên cao.

• ISO 16:1975, Acoustics — Standard tuning frequency (Standard musical pitch): chuẩn A4 = 440 Hz.
• Open Music Theory, The Keyboard and the Grand Staff, Clefs và American Standard Pitch Notation; Robert Hutchinson, Music Theory for the 21st-Century Classroom, 1.3 Octave Registers (tên quãng tám).
• Beethoven-Haus Bonn, Historische Hammerflügel im Musikzimmer (âm vực cây đàn Broadwood của Beethoven).
• Yamaha, How does a piano work? (các nốt cao nhất không có bộ giảm âm).
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Kế hoạch 14 ngày, mỗi ngày 20–30 phút, cho người lớn chưa từng chạm vào phím đàn. Cuối tuần thứ hai, bạn sẽ ngồi đúng, tìm được mọi nốt trên bàn phím, đọc những nốt đầu tiên trên khuông kép và chơi ba bài ngắn bằng hai tay cho một người nghe.

Bạn cần ít thứ hơn bạn nghĩ:

• Một cây đàn: piano cơ, hoặc piano điện 88 phím có phím nặng (mô phỏng cơ chế búa của đàn cơ). Đàn phím nhẹ dùng tạm được, nhưng cảm giác phím khác đàn cơ. Xem Chọn đàn và góc tập.
• Một chiếc ghế chỉnh được độ cao, hoặc ghế cứng kèm gối lót.
• Điện thoại để thu âm, đặt trên giá hoặc một chồng sách.
• Máy đếm nhịp của site, hoặc bất kỳ ứng dụng nào.
• Một cây bút chì để ghi số ngón lên bản nhạc, nếu bạn in 10 bài đầu tiên ra giấy.
• Một khung giờ cố định. Tập lúc nào cũng được, miễn là ngày nào cũng tập.

Phút	Việc	Ghi chú
2	Thả lỏng vai, thả rơi cánh tay, kiểm tra ghế	Danh sách kiểm tra ở cuối trang Tư thế
5	Việc mới của ngày	Cột "Trọng tâm" trong bảng của tuần
5	Đọc nốt hoặc nhạc lý	Đọc nốt, nhạc lý bài 1–3
8–15	Bài khởi động và bài đang tập	Chậm, đếm to
2–3	Chơi một lượt trọn vẹn, ghi vài dòng	Nhật ký luyện tập

Nếu chỉ có 20 phút, rút ngắn phần bài đang tập nhưng đừng bỏ phần đọc nốt.

Ngày	Trọng tâm	Việc làm
1	Ngồi đúng, tìm Đô giữa	Chỉnh ghế theo Tư thế, thế tay và cách dùng lực; thả rơi cánh tay; tìm mọi nhóm 2 và nhóm 3 phím đen; tìm mọi nốt Đô, rồi Đô giữa. Nhạc lý: bài 1
2	Bảy tên nốt, số ngón	Gọi tên phím trắng từ Đô đến Si ở ba quãng tám (Bản đồ bàn phím); chơi nhóm 2 phím đen bằng ngón 2–3, nhóm 3 phím đen bằng ngón 2–3–4, từng tay; tay phải ở thế Đô, chơi 1–2–3–4–5 lên xuống
3	Tay trái, đếm to	Tay trái ở thế Đô; đếm to với máy đếm nhịp ♩ = 60; giữ một nốt đủ 4, 2, rồi 1 phách; khởi động 1, từng tay
4	Khuông kép	Nhạc lý: bài 2; ba nốt mốc Đô giữa, Sol4, Fa3; 5 phút đọc nốt; khởi động 1 trọn bài
5	Bài 1: Au clair de la lune	Nghe bài trên trang 10 bài đầu tiên; đọc tên nốt thành tiếng; tập phần của tay phải, rồi phần của tay trái
6	Au clair de la lune trọn bài	Nối từng câu hai ô nhịp; ♩ = 60, đếm to; 5 phút đọc nốt
7	Ôn và thu âm lần đầu	Khởi động 1 và bài 1; thu âm; nghe lại một lần; ghi vào nhật ký một điều làm tốt, một điều cần sửa

Ngày 1. Chưa vội chơi bài. Chỉnh ghế để cẳng tay gần song song với mặt phím, hai bàn chân đặt phẳng. Thả rơi cánh tay xuống đùi vài lần để cảm nhận sức nặng của nó: đó là nguồn lực bạn sẽ dùng thay cho việc ép ngón. Rồi tìm Đô giữa (C4): phím trắng ngay bên trái nhóm hai phím đen nằm gần giữa đàn.

Ngày 2–3. Hai tay được đánh số giống nhau: ngón cái là 1, ngón út là 5. Đặt tay phải vào thế Đô: ngón 1 trên Đô giữa, mỗi ngón một phím trắng, ngón 5 trên Sol4. Tay trái là ảnh gương: ngón 5 trên Đô3, ngón 1 trên Sol3 (Vị trí năm ngón). Chơi thật chậm, nối mỗi nốt liền vào nốt sau (legato), và nghe xem năm nốt có to đều nhau không. Nếu ngón 4 và 5 chưa đều bằng các ngón khác, đó là chuyện bình thường khi mới tập: đừng bù bằng cách ép mạnh.

Từ ngày 3, hãy đếm to "một – hai – ba – bốn" thành tiếng, và giữ tiếng đếm cả khi đang chơi. Nốt tròn ngân 4 phách, nốt trắng 2 phách, nốt đen 1 phách.

Ngày 4. Học khuông kép: khuông khóa Sol ở trên (thường cho tay phải), khuông khóa Fa ở dưới (thường cho tay trái). Chỉ cần thuộc ba nốt mốc: Đô giữa nằm trên dòng kẻ phụ giữa hai khuông; Sol4 nằm trên dòng thứ hai của khóa Sol, dòng mà khóa Sol quấn quanh; Fa3 nằm trên dòng thứ tư của khóa Fa, giữa hai dấu chấm của khóa. Nốt nào khác cũng đọc theo khoảng cách tới mốc gần nhất.

Ngày 5–6. Bài đầu tiên. Trong Au clair de la lune, giai điệu chuyền từ tay này sang tay kia, nên bạn tập đọc cả hai khóa và đổi tay đúng nhịp trước khi phải cho hai tay chơi cùng lúc. Đặt tay đúng vị trí ghi ở đầu bài và làm theo số ngón trên bản nhạc. Bài này cũng là lần đầu tay trái rời thế Đô: tay trái chuyển sang thế Sol (ngón 5 trên Sol2, ngón 1 trên Rê3), còn tay phải vẫn ở thế Đô; xem bảng các thế tay ở Vị trí năm ngón.

Ngày 7. Lần thu âm đầu tiên. Chơi khởi động 1 và bài 1 như đang có người nghe, rồi nghe lại một lần, không phán xét: nhịp có đều không, bạn dừng ở đâu? Giữ bản thu này cho ngày 14.

Cả hai tay ở thế Đô. Tay phải "hỏi" hai ô nhịp, tay trái "đáp" bằng cùng năm nốt, thấp hơn một quãng tám; rồi cả hai tay chơi lại theo chiều đi xuống, vẫn tay phải trước. Ô cuối cùng, hai tay chơi Đô cùng lúc: lần "hai tay" đầu tiên của bạn.

Đếm to cả trong những ô nghỉ: tay đang nghỉ vẫn phải "biết" mình ở phách nào. Khi đã chắc, thử chơi tay trái to hơn tay phải một chút, rồi ngược lại.

Cuối tuần 1, bạn có thể…

• Ngồi đúng và tự kiểm tra tư thế trong một phút
• Tìm mọi nốt Đô, Fa, Sol trên đàn mà không phải đếm phím
• Đặt hai tay vào thế Đô và nói ngón nào nằm trên phím nào
• Gọi tên Đô giữa, Sol4 và Fa3 trên khuông
• Chơi Au clair de la lune chậm, không dừng, vừa chơi vừa đếm

Ngày	Trọng tâm	Việc làm
8	Trường độ; bài 2	Nhạc lý: bài 3; khởi động 2, từng tay; Ah! vous dirai-je, maman (Twinkle, Twinkle, Little Star), tay phải
9	Ghép tay thật sự	Bài 2: tay trái riêng, rồi ghép từng câu hai ô nhịp theo bốn bước bên dưới; 5 phút đọc nốt khóa Fa
10	Bài 2 trọn bài	Khởi động 2 hai tay; bài 2 trọn bài ở ♩ = 60; ôn bài 1
11	Bài 3: Ode to Joy	Khởi động 3; vỗ tay tiết tấu bài 3 và đếm to; tập tay phải
12	Bài 3 hai tay	Tay trái riêng, rồi ghép từng câu; ôn bài 2
13	Tổng duyệt	Chơi ba bài theo thứ tự như thật, không dừng khi sai; tập riêng hai ô nhịp yếu nhất
14	Buổi biểu diễn nhỏ	Chơi ba bài cho một người nghe; thu âm; nghe bản thu ngày 7 và ngày 14 liền nhau; ghi nhật ký

Ngày 8–10: lần đầu hai tay cùng chơi. Trong bài 2, tay phải chơi giai điệu còn tay trái chơi những nốt trầm đơn, ngân dài. Ghép tay theo bốn bước, không bỏ bước nào:

1. Tay trái riêng, đếm to, đến khi không cần nghĩ tay trái chơi gì.
2. Tay phải riêng, cũng như vậy.
3. Hai tay, chậm bằng nửa tốc độ chơi từng tay, mỗi lần một câu hai ô nhịp.
4. Nối các câu lại. Chỉ tăng tốc khi chơi đúng ba lần liền.

Nếu hai tay "giành nhau", dừng ở phách 1 của ô nhịp khó: đặt cả hai tay lên đúng phím, nhìn, rồi mới đánh. Đó là phối hợp hai tay ở dạng đơn giản nhất.

Tay trái chơi nốt trắng ở phách 1 và phách 3 (ô cuối mỗi câu là nốt tròn); tay phải chủ yếu đi từng phách. Đây chính là cách hai tay phối hợp trong bài 2.

Lắng nghe phách 1 và phách 3: hai tay phải chạm phím đúng cùng một lúc, không tay nào "đi trước". Tay trái nhẹ hơn tay phải một chút.

Ngày 11–12: Ode to Joy. Giai điệu của Beethoven, từ chương cuối Giao hưởng số 9, đi gần như toàn bước liền, nhưng có một tiết tấu mới ở cuối câu: nốt đen chấm dôi (một phách rưỡi) theo sau là một nốt móc đơn (nửa phách). Vỗ tay tiết tấu và đếm "một – hai – và – ba – bốn" trước khi chơi: nốt chấm dôi bắt đầu ở "một" và ngân qua "hai", nốt móc đơn rơi đúng vào chữ "và".

Tay trái gần như đứng yên, để toàn bộ sự chú ý dồn vào tiết tấu của tay phải. Hãy để nốt chấm dôi ngân đủ, đừng chơi nốt móc đơn quá sớm.

Ngày 13–14: buổi biểu diễn nhỏ. Chọn thứ tự (bài chắc nhất trước) và một tốc độ thoải mái, không phải tốc độ nhanh nhất bạn từng chơi được. Ngày 13, chạy thử một lần như thật. Ngày 14, mời một người thân nghe, hoặc đặt điện thoại quay như thể có khán giả. Trước mỗi bài, đặt tay vào thế, đếm thầm một ô nhịp, rồi mới bắt đầu. Lỡ sai thì đi tiếp: đó là kỹ năng biểu diễn đầu tiên cần tập (Học thuộc và biểu diễn). Sau đó nghe hai bản thu liền nhau, và viết vào nhật ký ba điều đã khác đi.

Cuối tuần 2, bạn có thể…

• Chơi ba bài đầu của 10 bài đầu tiên bằng hai tay, không dừng, ở ♩ = 60–72
• Đếm to trong lúc chơi mà không bị rối
• Đọc đúng ít nhất 8 trên 10 nốt trong công cụ đọc nốt, ở cả khóa Sol và khóa Fa
• Giải thích nốt tròn, nốt trắng, nốt đen, nốt móc đơn và dấu chấm dôi
• Có hai bản thu để so sánh và 14 ngày trong nhật ký luyện tập

Nếu thấy "sao mình vụng thế", đó là bình thường ở người mới tập: hãy tập đều và cho đôi tay thời gian.

Dấu hiệu	Thử cách này
Phải đếm phím từ một nốt Đô mới tìm ra nốt cần chơi	Mỗi ngày 2 phút tìm phím khi nhắm mắt: chạm nhóm 2 hoặc nhóm 3 phím đen, rồi trượt sang phím cần tìm (Bản đồ bàn phím)
Đọc nốt chậm, hay quên tên nốt	Bám vào ba nốt mốc; đọc theo bước (sang dòng hoặc khe kề bên) và nhảy (cách một dòng); thử chia thành hai lần đọc nốt 5 phút thay vì một lần 10 phút
Hai tay không chịu chơi cùng lúc	Thu lại còn một ô nhịp; chơi tay trái trong khi hát giai điệu tay phải; hạ máy đếm nhịp xuống ♩ = 50
Khớp đầu ngón 4, 5 gập vào khi chơi	Chơi chậm và nhẹ hơn, giữ ngón cong tự nhiên; tập bài "cầu tay" ở trang Tư thế
Nhịp chậm lại ở chỗ khó	Chọn tốc độ theo chỗ khó nhất của bài, không theo chỗ dễ nhất
Mỏi vai, đau cổ tay	Dừng lại và nghỉ. Kiểm tra độ cao ghế, thả rơi cánh tay; đọc Giữ đôi tay khỏe
Không có đủ 20 phút	10 phút mỗi ngày vẫn hơn hẳn không tập. Giữ phần đọc nốt và bài đang tập, bỏ phần còn lại
Chậm hơn kế hoạch	Kéo mỗi "tuần" thành 10 ngày, hay hai tuần. Kế hoạch phục vụ bạn, không phải ngược lại

Bạn đang ở những tuần đầu của chặng 1, Khởi đầu trong lộ trình 7 chặng. Từ tuần thứ ba:

• Tiếp tục 10 bài đầu tiên từ bài 4. Hänschen klein đưa vào hai hợp âm đầu tiên của tay trái, hợp âm chủ (I) và hợp âm bảy át (V7); Frère Jacques có thử thách chơi canon bằng hai tay.
• Mở rộng sang thế Sol và thế Fa (Vị trí năm ngón), rồi bắt đầu gam Đô trưởng một quãng tám, từng tay.
• Học tiếp nhạc lý: bài 4: Nhịp và bài 5: Dấu hóa.
• Giữ nhịp tập: thu âm mỗi tuần, ghi nhật ký mỗi ngày, mỗi ngày 5 phút đọc nốt.

Kế hoạch theo từng tháng cho cả năm đầu nằm ở Lộ trình piano năm đầu.

• Nancy Faber, Randall Faber, Adult Piano Adventures: All-in-One Piano Course, Book 1, Faber Piano Adventures.
• Willard A. Palmer, Morton Manus, Amanda Vick Lethco, Alfred's Basic Adult Piano Course, Level 1, Alfred Music.
• Gerald Klickstein, The Musician's Way (Oxford University Press, 2009): tập luyện, thói quen hằng ngày và chuẩn bị biểu diễn.
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Những tuần đầu chơi piano có thể diễn ra trọn trong thế tay năm ngón: mỗi ngón đặt sẵn trên một phím, nên bạn không phải lo "ngón nào", và dồn được sự chú ý vào đọc nhạc, giữ nhịp, nghe tiếng đàn, và việc khó nhất: cho hai tay chơi cùng lúc.

Năm ngón đặt trên năm phím liền nhau, ứng với năm bậc đầu của một gam. Ngón nào chưa chơi vẫn nằm nhẹ trên phím của nó, sẵn sàng.

Thế tay	Tay phải	Tay trái	Ghi chú
Thế Đô	Ngón 1 trên Đô4 … ngón 5 trên Sol4	Ngón 5 trên Đô3 … ngón 1 trên Sol3	Thế đầu tiên của trang này
Thế Đô giữa	Ngón 1 trên Đô4 … ngón 5 trên Sol4	Ngón 5 trên Fa3 … ngón 1 trên Đô4	Hai ngón cái chung phím Đô giữa; giai điệu thường chuyền qua lại giữa hai tay
Thế Sol	Ngón 1 trên Sol4 … ngón 5 trên Rê5	Ngón 5 trên Sol2 … ngón 1 trên Rê3
Thế Fa	Ngón 1 trên Fa4 … ngón 5 trên Đô5	Ngón 5 trên Fa2 … ngón 1 trên Đô3	Phím đen đầu tiên: Si♭ (ngón 4 tay phải, ngón 2 tay trái)

Thế Đô của hai tay trên bàn phím (bấm nút nghe để nghe mười nốt):

Thế Đô giữa: hai ngón cái chung phím Đô4.

Thế Sol:

Thế Fa: phím đen Si♭ dưới ngón 4 tay phải và ngón 2 tay trái.

Năm nốt trưởng luôn theo mẫu cung – cung – nửa cung – cung. Muốn đổi sang thứ, chỉ cần hạ bậc 3 xuống nửa cung, tức ngón 3 của cả hai tay dịch xuống một phím. Bảng dưới xếp mười hai giọng theo màu phím của bậc 1, 3 và 5 (cũng là ba nốt của hợp âm chủ), để tay nhớ hình dạng.

Nhóm	Giọng	Năm nốt (bậc 1–5)	Phím đen (ngón tay phải)	Thế thứ: bậc 3 thành
1. trắng – trắng – trắng	Đô	Đô Rê Mi Fa Sol	–	Mi♭
	Sol	Sol La Si Đô Rê	–	Si♭
	Fa	Fa Sol La Si♭ Đô	Si♭ (4)	La♭
2. trắng – đen – trắng	Rê	Rê Mi Fa♯ Sol La	Fa♯ (3)	Fa
	La	La Si Đô♯ Rê Mi	Đô♯ (3)	Đô
	Mi	Mi Fa♯ Sol♯ La Si	Fa♯ (2), Sol♯ (3)	Sol
3. đen – trắng – đen	Rê♭	Rê♭ Mi♭ Fa Sol♭ La♭	Rê♭ (1), Mi♭ (2), Sol♭ (4), La♭ (5)	Fa♭, tức phím Mi
	La♭	La♭ Si♭ Đô Rê♭ Mi♭	La♭ (1), Si♭ (2), Rê♭ (4), Mi♭ (5)	Đô♭, tức phím Si
	Mi♭	Mi♭ Fa Sol La♭ Si♭	Mi♭ (1), La♭ (4), Si♭ (5)	Sol♭
4. riêng lẻ	Fa♯ (= Sol♭)	Fa♯ Sol♯ La♯ Si Đô♯	Fa♯ (1), Sol♯ (2), La♯ (3), Đô♯ (5)	La
	Si♭	Si♭ Đô Rê Mi♭ Fa	Si♭ (1), Mi♭ (4)	Rê♭
	Si	Si Đô♯ Rê♯ Mi Fa♯	Đô♯ (2), Rê♯ (3), Fa♯ (5)	Rê

Năm ngón tay phải của mười hai giọng trên phím, theo bốn nhóm của bảng. Nhãn "thứ" đánh dấu phím của bậc 3 ở thế thứ: ngón 3 dịch xuống phím ấy.

Nhóm 1, trắng – trắng – trắng: Đô, Sol, Fa.

Nhóm 2, trắng – đen – trắng: Rê, La, Mi.

Nhóm 3, đen – trắng – đen: Rê♭, La♭, Mi♭.

Nhóm 4, riêng lẻ: Fa♯, Si♭, Si.

Rê♭ thứ cần tám dấu giáng nên không có hóa biểu, còn La♭ thứ cần bảy. Trên bản nhạc, có thể viết hai giọng này thành Đô♯ thứ (bốn dấu thăng) và Sol♯ thứ (năm dấu thăng): cùng phím đàn, ít dấu hóa hơn.

Khi thế tay có phím đen, hãy đẩy cả bàn tay vào sâu hơn một chút về phía thân đàn để các ngón chạm phím đen thoải mái, thay vì bẻ cổ tay hay duỗi thẳng ngón.

Mỗi bài: tay phải riêng, tay trái riêng, rồi hai tay thật chậm. Đếm to, hoặc bật máy đếm nhịp ở ♩ = 60–80. Chỉ tăng tốc khi chơi đúng ba lần liên tiếp mà không phải dừng.

Hai tay cùng đi lên, cùng đi xuống, cách nhau một quãng tám. Để ý: khi tay phải dùng ngón 1 thì tay trái dùng ngón 5.

Tay phải bắt đầu ở Đô4, tay trái ở Sol3, cả hai bằng ngón 1. Hai tay tỏa ra rồi gom lại, lúc nào cũng cùng số ngón.

Bốn ô đầu, tay phải hát giai điệu và tay trái giữ nốt dài; bốn ô sau đổi vai. Giữ nốt dài đủ phách: người mới thường nhấc tay trái quá sớm khi tay phải đang bận.

Tay legato nghe như hát, các nốt nối liền; tay staccato nhẹ và ngắn như hạt mưa. Bốn ô sau đổi vai. Hai kiểu chạm phím độc lập là bước đầu của phối hợp hai tay.

Một giai điệu tám ô nhịp (soạn cho trang này), tay trái chỉ đổi giữa hai nốt: Đô (ngón 5) cho hợp âm chủ và Sol (ngón 1) cho hợp âm át. Hãy để tay phải hát to hơn tay trái một chút.

Đây là cùng một bài, cùng số ngón, chỉ khác điểm xuất phát. Ở thế Fa, ngón 4 tay phải gặp phím đen Si♭.

Khi đã quen, hãy tự chuyển bài này sang Rê trưởng và La trưởng (ngón 3 tay phải trên phím đen) mà không viết ra giấy: nhìn bản Đô trưởng, nghĩ bằng số ngón và bậc, không nghĩ bằng tên nốt.

Năm ngón trưởng, rồi hạ bậc 3 thành thứ. Chỉ ngón 3 di chuyển. Nghe sự đổi màu: trưởng sáng, thứ tối. Làm tiếp với Sol, Fa, La, Mi… theo bảng ở trên.

Nhạc thật thường không nằm yên trong năm phím. Dưới đây là năm cách để tay đi ra khỏi thế:

• Mở rộng: một ngón duỗi ra với tới phím ngoài thế tay trong khi các ngón khác giữ chỗ, ví dụ ngón 4 đặt trên Sol để ngón 5 với lên La.
• Thu hẹp: hai ngón chơi hai phím gần nhau hơn bình thường, ví dụ ngón 1 và 3 trên hai phím liền nhau.
• Đổi thế: cả bàn tay nhấc sang thế mới, thường trong lúc có dấu lặng hoặc nốt dài. Nhìn trước, di chuyển bằng cả cánh tay, và đặt tay xuống thế mới trước khi phải chơi.
• Luồn ngón cái và vắt ngón: ngón cái đi dưới bàn tay (hoặc ngón 3, 4 vắt qua ngón cái) để tay đi tiếp mà không ngắt tiếng. Đây là nền tảng của gam và hợp âm rải.
• Thay ngón trên một phím: giữ phím rồi đổi ngón (ví dụ ngón 3 thay ngón 1) để chuẩn bị thế mới mà vẫn liền tiếng.

Phút	Việc	Gợi ý
1	Thả rơi cánh tay, kiểm tra tư thế	Xem Tư thế, thế tay
1	Năm ngón trưởng rồi thứ ở giọng của tuần, từng tay rồi hai tay	Đi theo nhóm: Đô, Sol, Fa; rồi Rê, La, Mi…
1	Song song rồi ngược chiều	♩ = 60–80, đều như máy đếm nhịp
1	Một tay legato, một tay staccato, rồi đổi vai	Hai kiểu tiếng phải khác nhau rõ
1	"Bài ca buổi sáng" ở giọng của tuần	Đọc bản Đô trưởng, chơi ở giọng khác

• Nancy Faber, Randall Faber, Adult Piano Adventures: All-in-One Piano Course, Book 1, Faber Piano Adventures.
• Willard A. Palmer, Morton Manus, Amanda Vick Lethco, Alfred's Basic Adult Piano Course, Level 1, Alfred Music.
• Béla Bartók, Mikrokosmos, quyển 1: có những bài giai điệu hai tay chơi đồng âm (unison).
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Gam là phần "ngữ pháp" của kỹ thuật piano. Mười đến mười lăm phút mỗi ngày giúp tay thuộc địa hình phím của từng giọng, biến ngón bấm thành phản xạ và làm các ngón chạy đều. Trang này đi từ động tác cốt lõi (luồn ngón cái) đến bảng ngón bấm cho mọi gam trưởng, gam thứ hòa âm và gam nửa cung, rồi cách tập để gam thật sự giúp bạn chơi bài.

• Bản đồ của giọng. Mỗi giọng có một hình phím đen – phím trắng riêng. Sau vài tuần chơi gam Mi♭ trưởng, mở một bản nhạc có ba dấu giáng là tay bạn tự tìm đến Mi♭, La♭, Si♭ trước khi mắt kịp đọc từng nốt. Lý thuyết nằm ở các bài gam trưởng, gam thứ và hóa biểu.
• Ngón bấm thành thói quen. Đoạn chạy trong tác phẩm phần lớn là mảnh gam hoặc hợp âm rải. Khi ngón bấm gam đã tự động, bạn không phải tính lại ngón cho từng đoạn chạy, và hiểu ngay vì sao người biên tập ghi ngón như thế.
• Độ đều. Không bài tập nào phơi bày sự không đều rõ bằng gam: ngón cái đánh nặng, ngón 4 yếu, chỗ luồn hụt nhịp. Gam là một bài kiểm tra ngắn cho tai, lặp lại được mỗi ngày.
• Đọc nhạc. Nhận ra "đây là gam Rê trưởng đi xuống từ La" là đọc được cả cụm thay vì từng nốt, và đoán trước được dấu hóa (xem thị tấu).

Năm ngón chỉ phủ được năm phím (xem thế tay năm ngón). Muốn đi tiếp mà không ngắt tiếng, bàn tay dùng hai động tác, thực chất là hai mặt của cùng một chuyển động: luồn ngón cái (ngón cái đi dưới lòng bàn tay sang phía trước) và vắt ngón (ngón 3 hoặc 4 vắt qua phía trên ngón cái).

Tay	Đi lên (sang phải)	Đi xuống (sang trái)
Tay phải	Luồn ngón cái sau ngón 3 hoặc 4	Vắt ngón 3 hoặc 4 qua ngón cái
Tay trái	Vắt ngón 3 hoặc 4 qua ngón cái	Luồn ngón cái sau ngón 3 hoặc 4

Chỗ luồn êm hay giật phụ thuộc vào ba điều:

1. Ngón cái chuẩn bị sớm. Ngay sau khi chơi xong nốt của mình, ngón cái bắt đầu trượt dưới lòng bàn tay, đi theo các ngón kia, để khi đến lượt nó đã ở sẵn ngay trên phím cần chơi. Ngón cái đến muộn là nguyên nhân của phần lớn các chỗ giật và hụt nhịp.
2. Cẳng tay đi ngang đều. Cẳng tay và cổ tay trượt sang ngang liên tục, như chạy trên một đường ray song song với bàn phím, đưa bàn tay tới vị trí mới. Bàn tay không "nhảy" ở chỗ luồn, cổ tay không bẻ ngang, khuỷu tay không giật ra ngoài hay ép vào sườn: khuỷu chỉ đi theo, nhẹ và đều.
3. Ngón cái chơi nhẹ, bằng cạnh đầu ngón. Ngón cái vốn nặng, và vừa được luồn tới thì rất dễ đánh mạnh hơn các ngón khác. Nghe kỹ để nốt của ngón cái không nổi lên.

Khi vắt ngón thì ngược lại: ngón cái làm trục, ngón 3 hoặc 4 vòng qua phía trên rồi đặt xuống nhẹ nhàng, cổ tay vẫn giữ ngang.

Bài tập dưới đây tách động tác luồn ra khỏi gam (bài tập chuẩn bị, soạn cho trang này). Ô 1: ngón 3 ở lại trên Mi, ngón cái đi qua lại giữa Đô và Fa dưới lòng bàn tay, bàn tay gần như đứng yên. Ô 2: cùng động tác với ngón 4 trên Si. Ô 3–4: ghép lại thành gam, lên rồi xuống.

Tay trái làm ảnh gương theo chiều đi xuống: ngón 3 ở lại trên La3 trong khi ngón cái đi qua lại giữa Đô4 và Sol3; rồi ngón 4 ở lại trên Rê3 trong khi ngón cái đi qua lại giữa Sol3 và Đô3.

Một quãng tám có bảy nốt khác nhau, chia thành một nhóm ba ngón (1-2-3) và một nhóm bốn ngón (1-2-3-4), ngón cái mở đầu mỗi nhóm. Gam Đô trưởng tay phải: Đô–Rê–Mi (1-2-3), Fa–Sol–La–Si (1-2-3-4), rồi ngón cái luồn sang Đô kế tiếp. Ở mỗi giọng, chỗ chia nhóm được chọn theo ba quy tắc:

1. Ngón cái không đặt lên phím đen. Phím đen cao và nằm sâu; ngón cái ngắn, đặt lên đó thì cả bàn tay phải đẩy vào và việc luồn trở nên vụng. Trong các ngón bấm chuẩn của gam trưởng và gam thứ hòa âm, ngón cái chỉ chơi phím trắng.
2. Các ngón dài (2, 3, 4) nhận phím đen. Một nhóm ngón trùm lên cụm hai hoặc ba phím đen là hình tay tự nhiên nhất.
3. Ngón 4 chỉ dùng một lần trong mỗi quãng tám, không kể nốt mở đầu của gam: tay trái Si trưởng bắt đầu bằng ngón 4 trên Si rồi dùng ngón 4 lần nữa ở Fa♯ (từ quãng tám thứ hai, Si là ngón 1). Vì vậy chỉ cần nhớ ngón 4 rơi vào nốt nào, phần còn lại tự suy ra.

Hai mẹo nhớ:

• Ở mọi gam trưởng có dấu giáng (Fa, Si♭, Mi♭, La♭, Rê♭, Sol♭), ngón 4 tay phải luôn đặt trên Si♭.
• Gam bắt đầu bằng phím đen không dùng ngón 5: ngón bấm lặp lại y hệt ở mỗi quãng tám, kể cả nốt đầu và nốt cuối.

Một quãng tám, đi lên; đi xuống thì đọc ngược lại. Các giọng xếp theo vòng quãng năm.

Giọng	Tay phải	Tay trái	Ngón 4 tay phải	Ngón 4 tay trái
Đô	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(5) 4 3 2 1 3 2 1	Si	Rê
Sol	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(5) 4 3 2 1 3 2 1	Fa♯	La
Rê	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(5) 4 3 2 1 3 2 1	Đô♯	Mi
La	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(5) 4 3 2 1 3 2 1	Sol♯	Si
Mi	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(5) 4 3 2 1 3 2 1	Rê♯	Fa♯
Si	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(4) 3 2 1 4 3 2 1	La♯	Fa♯
Fa♯ = Sol♭	2 3 4 1 2 3 1 2	4 3 2 1 3 2 1 4	La♯ = Si♭	Fa♯ = Sol♭
Rê♭ = Đô♯	2 3 1 2 3 4 1 2	3 2 1 4 3 2 1 3	Si♭	Sol♭
La♭	3 4 1 2 3 1 2 3	3 2 1 4 3 2 1 3	Si♭	Rê♭
Mi♭	3 1 2 3 4 1 2 3	3 2 1 4 3 2 1 3	Si♭	La♭
Si♭	4 1 2 3 1 2 3 4	3 2 1 4 3 2 1 3	Si♭	Mi♭
Fa	1 2 3 4 1 2 3 (4)	(5) 4 3 2 1 3 2 1	Si♭	Sol

Cách đọc bảng:

• Số trong ngoặc chỉ dùng ở đầu mút của gam: nốt cao nhất của tay phải, nốt thấp nhất của tay trái. Khi gam đi tiếp sang quãng tám khác, nốt ấy do ngón 1 chơi.
• Năm giọng đầu (Đô, Sol, Rê, La, Mi) dùng chung một ngón bấm: học một là có năm.
• Si trưởng: tay phải như Đô trưởng; tay trái bắt đầu bằng ngón 4 (xem bài mẫu bên dưới).
• Si♭ trưởng: một số bảng ngón bấm (như PianoScales) cho nốt Si♭ đầu tiên của tay phải dùng ngón 2 (2 1 2 3 1 2 3 4); từ quãng tám thứ hai trở đi, Si♭ luôn là ngón 4.
• Rê♭ trưởng cùng phím với Đô♯ trưởng, Sol♭ trưởng cùng phím với Fa♯ trưởng: cùng ngón bấm.

Đô trưởng

Sol trưởng

Rê trưởng

La trưởng

Mi trưởng

Si trưởng

Fa♯ = Sol♭ trưởng

Rê♭ = Đô♯ trưởng

La♭ trưởng

Mi♭ trưởng

Si♭ trưởng

Fa trưởng

số ngón tay phải số ngón tay trái số trong ngoặc của bảng

Gam thứ hòa âm nâng bậc 7 lên nửa cung để có cảm âm (xem gam thứ). Ngón bấm theo cùng các quy tắc nhóm ngón; năm giọng La, Mi, Rê, Sol, Đô thứ dùng đúng ngón của Đô trưởng.

Giọng	Tay phải	Tay trái
La, Mi, Rê, Sol, Đô thứ	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(5) 4 3 2 1 3 2 1
Si thứ	1 2 3 1 2 3 4 (5)	(4) 3 2 1 4 3 2 1
Fa thứ	1 2 3 4 1 2 3 (4)	(5) 4 3 2 1 3 2 1
Fa♯ thứ	3 4 1 2 3 1 2 3	4 3 2 1 3 2 1 4
Đô♯ thứ	3 4 1 2 3 1 2 3	3 2 1 4 3 2 1 3
Sol♯ thứ	3 4 1 2 3 1 2 3	3 2 1 4 3 2 1 3
Mi♭ thứ = Rê♯ thứ	3 1 2 3 4 1 2 3	2 1 4 3 2 1 3 2
Si♭ thứ	4 1 2 3 1 2 3 4	2 1 3 2 1 4 3 2

Một số bảng ngón bấm (như PianoScales) cho tay phải Fa♯ thứ và Sol♯ thứ bắt đầu bằng 2 3 thay vì 3 4, và Si♭ thứ bắt đầu bằng ngón 2: chỉ khác ở hai nốt đầu (Si♭ thứ: nốt đầu). Trang này chưa đưa ngón bấm gam thứ giai điệu (đi lên khác đi xuống); khi học đến, hãy theo bảng của sách gam bạn đang dùng.

Gam nửa cung đi qua mọi phím, trắng lẫn đen. Ngón bấm chuẩn dựa trên một quy tắc gọn:

• Ngón 3 chơi mọi phím đen, ngón 1 chơi phím trắng.
• Ở hai cặp phím trắng liền nhau (Mi–Fa và Si–Đô), ngón 2 thay ngón cái một lần: tay phải dùng ngón 2 cho Fa và Đô; tay trái dùng ngón 2 cho Mi và Si.

Đi lên từ Đô	Đô	Đô♯	Rê	Rê♯	Mi	Fa	Fa♯	Sol	Sol♯	La	La♯	Si	Đô
Tay phải	1	3	1	3	1	2	3	1	3	1	3	1	2
Tay trái	1	3	1	3	2	1	3	1	3	1	3	2	1

Đi xuống dùng cùng ngón theo chiều ngược lại. Đặt bàn tay sâu vào trong một chút để ngón 3 nằm thoải mái trên phím đen, các ngón đi sát mặt phím: gam nửa cung phải nghe như một dòng chảy liền, không như những bước chân rời. Bàn phím đối xứng quanh nốt Rê, nên khi chơi gam nửa cung ngược chiều bắt đầu từ Rê, hai tay dùng cùng số ngón ở mọi nốt.

Khi đã thạo, bạn có thể học thêm những cách bấm dùng nhóm 1-2-3-4 cho tốc độ cao (Graham Fitch mô tả một cách như vậy, xem Nguồn). Nhưng hãy học cách "ngón 3 trên phím đen" trước, vì nó là nền cho mọi cách khác.

Tay trái được viết thấp hơn tay phải hai quãng tám cho dễ đọc; khi tập, bạn có thể chơi cách nhau một quãng tám.

Khó nhất của gam hai tay song song là hai tay không luồn cùng lúc. Đi lên, tay phải luồn ngón cái ở Fa và Đô, còn tay trái vắt ngón ở La và Rê; đi xuống, tay phải vắt ngón ở Si và Mi, tay trái luồn ở Sol và Đô. Tập riêng từng điểm luồn: chơi ba bốn nốt quanh điểm ấy bằng hai tay, thật chậm, lặp lại đến khi hai tay khớp, rồi mới chơi cả gam.

Si trưởng chỉ có hai phím trắng: Si và Mi. Nếu tay trái bắt đầu bằng ngón 5 như Đô trưởng, ngón cái sẽ rơi vào Fa♯, một phím đen. Bắt đầu bằng ngón 4, ngón cái rơi đúng vào Mi và Si. Ngón 4 chỉ dành cho nốt Si thấp nhất: từ quãng tám thứ hai, Si là ngón 1, rồi ngón 3 vắt qua sang Đô♯.

Bước	Nội dung	Chuyển sang bước sau khi
1	Từng tay, một quãng tám, lên và xuống	Ba lần liên tiếp đúng ngón, không dừng
2	Hai tay, một quãng tám	Hai tay khớp từng nốt ở tốc độ chậm
3	Từng tay rồi hai tay, hai quãng tám	Chỗ đổi chiều ở đỉnh không khựng
4	Bốn quãng tám	Cẳng tay đi ngang thoải mái, thân người nghiêng nhẹ theo, vai không nhô lên

Dùng máy đếm nhịp: bắt đầu ở tốc độ mà bạn chơi sạch không cần cố, và chỉ tăng vài nhịp mỗi phút sau ba lần sạch liên tiếp. Cách chia nhỏ và tăng tốc nói chung ở cách tập hiệu quả.

• Tiết tấu chấm dôi: dài – ngắn, rồi ngắn – dài. Mỗi chỗ luồn lần lượt rơi vào nốt dài và nốt ngắn, nên ngón cái buộc phải chuẩn bị sớm.
• Nhóm 3 và nhóm 4: nhấn nhẹ nốt đầu của mỗi nhóm ba nốt, rồi mỗi nhóm bốn nốt. Trọng âm lần lượt rơi vào mọi ngón, kể cả ngón 4.
• Dừng – chạy: chơi nhanh một nhóm bốn nốt, dừng trên nốt thứ năm, chuẩn bị, chạy tiếp. Dời điểm dừng sau mỗi lượt.
• Sắc thái: cả gam p, rồi cả gam f; to dần khi lên và nhỏ dần khi xuống, rồi ngược lại; một tay f, tay kia p.
• Cách chạm: hai tay legato; hai tay staccato; một tay legato, tay kia staccato (xem tạo tiếng đàn).
• Ngược chiều: hai tay bắt đầu cùng nốt chủ âm rồi tỏa ra hai phía. Ở Đô, Sol, Rê, La, Mi trưởng, hai tay dùng cùng số ngón ở mọi nốt, nên đây thường là dạng hai tay dễ nhất để bắt đầu.

Lúc đầu, học theo nhóm ngón bấm: Đô, Sol, Rê, La, Mi (cùng một ngón bấm), rồi Fa và Si, rồi các giọng phím đen. Khi đã biết hết, dùng vòng 12 tuần dưới đây để giữ tất cả: mỗi tuần một cặp giọng trưởng và giọng thứ song song là "giọng chính", tập kỹ với đủ biến thể; mỗi ngày thêm hai phút ôn một cặp bất kỳ đã học, và một phút gam nửa cung.

Tuần	Cặp giọng	Tuần	Cặp giọng	Tuần	Cặp giọng
1	Đô – La thứ	5	Mi – Đô♯ thứ	9	La♭ – Fa thứ
2	Sol – Mi thứ	6	Si – Sol♯ thứ	10	Mi♭ – Đô thứ
3	Rê – Si thứ	7	Fa♯ – Rê♯ thứ	11	Si♭ – Sol thứ
4	La – Fa♯ thứ	8	Rê♭ – Si♭ thứ	12	Fa – Rê thứ

Thêm hợp âm rải của cùng cặp giọng vào "giọng chính" khi bạn đã học đến.

Chặng (xem lộ trình)	Gam	Tốc độ gợi ý
1. Khởi đầu (trước Grade 1)	Năm ngón trưởng và thứ ở sáu giọng; Đô trưởng một quãng tám, từng tay	♩ = 60–72, mỗi nốt một phách
2. Sơ cấp (≈ Grade 1–2)	Đô, Sol, Rê, Fa trưởng; La, Mi, Rê thứ hòa âm; hai quãng tám, hai tay	Móc đơn, ♩ = 60
3. Sơ trung cấp (≈ Grade 3)	Mọi giọng đến 3 dấu hóa; ngược chiều; nửa cung một quãng tám	Móc đơn, ♩ = 80–96
4. Trung cấp (≈ Grade 4–5)	Mọi gam trưởng và thứ, 2–3 quãng tám; nửa cung hai tay	Móc kép, ♩ = 60–72
5. Trung cấp cao (≈ Grade 6)	Mọi gam, 3–4 quãng tám	Móc kép, ♩ = 80–92
6. Nâng cao (≈ Grade 7–8)	Toàn bộ, nhanh; gam cách quãng 3 và quãng 6 nếu định thi	Móc kép, ♩ = 100 trở lên

Lỗi	Nghe hoặc thấy	Sửa
Ngón cái đến muộn	Hụt nhịp, "giật" ở mỗi chỗ luồn	Bài luồn ngón tại chỗ; ngón cái đi ngay sau khi chơi xong
Khuỷu tay giật ra ngoài	Cánh tay vung, cổ tay bẻ ngang	Cẳng tay đi ngang đều; tập trước gương
Ngón cái đánh nặng	Nốt Đô và Fa (tay phải) nổi lên	Tập nhẹ ngón cái; biến thể nhóm 3 để trọng âm rơi chỗ khác
Mỗi lần một ngón bấm khác	Lúc trôi chảy, lúc vấp	Ghi ngón bằng bút chì; tập chậm đến khi thành phản xạ
Khựng ở nốt cao nhất	Nhịp gãy ở chỗ đổi chiều	Tập riêng ba nốt quanh đỉnh, không dừng
Tăng tốc quá sớm	Không đều, tay căng	Chỉ tăng máy đếm nhịp sau ba lần sạch liên tiếp

• University of Evansville, Scale and Arpeggio Fingerings (bản lưu): bảng ngón bấm gam trưởng, thứ, nửa cung và hợp âm rải.
• PianoScales.org: gam trưởng và gam thứ hòa âm, ngón bấm từng giọng.
• Graham Fitch, "Nimble Chromatics", Practising the Piano: ngón bấm gam nửa cung cơ bản và nâng cao.
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Hợp âm là "từ vựng" của tay trái và là khung hòa âm của nhiều bản nhạc bạn sẽ chơi. Trang này đi từ hợp âm ba ở các thể đảo, qua hợp âm rải gãy và hợp âm rải, đến bốn kiểu hình đệm cơ bản và vòng kết I–IV–I–V7–I ở nhiều giọng. Phần lý thuyết nằm ở bài hợp âm ba và hợp âm bảy.

Hợp âm ba có ba thể: thể gốc (nốt gốc ở dưới: Đô–Mi–Sol), thể đảo 1 (nốt ba ở dưới: Mi–Sol–Đô) và thể đảo 2 (nốt năm ở dưới: Sol–Đô–Mi). Ở thể gốc, ba nốt cách nhau hai quãng 3. Ở thể đảo, một trong hai khoảng trở thành quãng 4, và chính khoảng rộng này quyết định ngón bấm: quãng 4 cần hai ngón cách xa nhau hơn.

Thể	Ví dụ (Đô trưởng)	Khoảng, từ dưới lên	Tay phải	Tay trái
Thể gốc	Đô–Mi–Sol	quãng 3 + quãng 3	1-3-5	5-3-1
Thể đảo 1	Mi–Sol–Đô	quãng 3 + quãng 4	1-2-5	5-3-1
Thể đảo 2	Sol–Đô–Mi	quãng 4 + quãng 3	1-3-5	5-2-1

Ở thể đảo 1, quãng 4 nằm trên, nên tay phải dùng ngón 2 cho nốt giữa để khoảng 2–5 đủ rộng. Ở thể đảo 2, quãng 4 nằm dưới, nên tay trái dùng ngón 2 cho nốt giữa để khoảng 5–2 đủ rộng. Tay phải ở thể đảo 2 cũng có người dùng 1-2-4; chọn một cách và giữ nguyên.

Ba thể trên phím đàn, với số ngón của bảng (hai tay trên cùng ba nốt của cột ví dụ) và khoảng giữa các nốt, từ dưới lên:

Thể gốc: Đô–Mi–Sol.

Thể đảo 1: Mi–Sol–Đô.

Thể đảo 2: Sol–Đô–Mi.

Để đi qua các thể đảo mà âm thanh vẫn liền:

• Tạo hình trước. Trong lúc hợp âm này còn vang, bàn tay đã định hình hợp âm kế tiếp trên không, ngay phía trên phím.
• Cẳng tay đưa bàn tay đi, như khi chơi gam; các ngón không bò từng phím.
• Thả trọng lượng, rồi nhả lực. Cả ba ngón chạm đáy phím cùng lúc nhờ trọng lượng cánh tay; ngay sau đó chỉ giữ phím vừa đủ (xem tạo tiếng đàn). Nếu ba nốt không vang cùng lúc, đặt sẵn ba ngón trên mặt phím rồi mới thả.
• Nốt trên cùng hát. Hơi dồn trọng lượng về ngón 5 tay phải: trong một chuỗi hợp âm, nốt trên cùng thường là giai điệu.

Tập ở mọi giọng trưởng và thứ, mỗi tay riêng rồi hai tay. Với hợp âm có phím đen, đẩy cả bàn tay vào sâu hơn thay vì duỗi thẳng ngón.

Hợp âm rải gãy chơi các nốt của hợp âm lần lượt thay vì cùng lúc, nhưng bàn tay vẫn giữ nguyên thế hợp âm. Đây là cầu nối giữa hợp âm khối và hợp âm rải: chưa phải luồn ngón, chỉ đổi thế tay ở mỗi thể đảo. Để cẳng tay xoay nhẹ theo hướng các nốt (từ ngón cái sang ngón 5 rồi quay về), thay vì để từng ngón tự gõ.

Mỗi nhóm bốn nốt là một thế tay, ngón bấm giống hệt hợp âm khối ở mục trên. Khi tay phải chơi tới ngón 5, tay đã chuẩn bị thế của nhóm sau.

Hợp âm rải (arpeggio) trải các nốt của hợp âm liên tục qua nhiều quãng tám, như một gam chỉ gồm nốt của hợp âm. Nguyên tắc ngón bấm giống gam: mỗi quãng tám là một nhóm ngón, nối với nhóm sau bằng luồn ngón cái hoặc vắt ngón. Khác biệt là khoảng luồn xa hơn (một quãng 4 thay vì một bậc), nên vai trò của cẳng tay lớn hơn nhiều.

Hai quãng tám, đi lên	Tay phải	Tay trái
Đô trưởng (Đô–Mi–Sol)	1 2 3 1 2 3 5	5 4 2 1 4 2 1
La thứ (La–Đô–Mi)	1 2 3 1 2 3 5	5 4 2 1 4 2 1

• Tay phải đi lên: ngón cái luồn từ ngón 3 sang nốt gốc kế tiếp, cách một quãng 4. Ngón cái bắt đầu di chuyển ngay khi chơi xong; khuỷu và cẳng tay dẫn bàn tay sang ngang, cổ tay giữ ngang, không gập lên xuống ở mỗi lần luồn.
• Tay trái đi lên: ngón 4 vắt qua ngón cái. Nhóm đầu ở Đô trưởng là 5-4-2-1; theo giáo trình Baylor, ngón 4 dùng khi giữa nốt gốc và nốt ba có một phím trắng, ngón 3 khi có hai phím trắng.
• Đi xuống: ngược lại. Tay phải vắt ngón 3 qua ngón cái, tay trái luồn ngón cái sau ngón 4.

Hợp âm rải có phím đen dùng ngón bấm khác, vì ngón cái vẫn tránh phím đen. Ví dụ Mi♭ trưởng (Mi♭–Sol–Si♭): ngón cái tay phải đặt trên Sol, phím trắng duy nhất của hợp âm, nên nhóm ngón bắt đầu bằng ngón 2, 3 hoặc 4 trên Mi♭ (tùy tay và tùy sách). Ngón bấm hợp âm rải ở các thể đảo và ở các giọng phím đen khác nhau giữa các sách; hãy theo sách gam và hợp âm rải bạn dùng, và ghi lại bằng bút chì.

Tập như gam: từng tay, chậm, rồi nhấn nhẹ nốt đầu mỗi nhóm ba nốt; chỉ ghép hai tay khi mỗi tay đã êm. Hai tay luồn ở những thời điểm khác nhau: tay phải luồn ngón cái sang Đô, còn tay trái vắt ngón 4 lên Mi. (Tay trái ở đây viết thấp hơn hai quãng tám cho dễ đọc.)

Bốn ví dụ dưới đây (soạn cho trang này) dùng cùng vòng hòa âm I–IV–V–I ở Đô trưởng. Ba ví dụ ở nhịp 4/4 dùng chung một giai điệu, để bạn nghe rõ cách đệm thay đổi tính chất của cùng một câu nhạc. Tay phải nằm gọn trong thế năm ngón từ Đô5 (ngón 1) đến Sol5 (ngón 5).

Với mọi kiểu đệm: tập tay trái riêng đến khi tự động, rồi ghép, và giữ tay trái nhỏ hơn tay phải vài bậc sắc thái.

Kiểu đệm đơn giản nhất. Ba hợp âm tay trái được xếp để các nốt đi ít nhất có thể: I ở thể gốc (Đô–Mi–Sol), IV ở thể đảo 2 (Đô–Fa–La, giữ nguyên nốt Đô chung), V ở thể đảo 1 (Si–Rê–Sol). Đây cũng chính là bài tập ngón bấm ở trên: 5-3-1, 5-2-1, 5-3-1.

Phách 1 là nốt trầm (ngón 5), phách 2 và 3 là hợp âm ngắn, nhẹ hơn. Chỗ khó là bước nhảy từ nốt trầm lên hợp âm: mắt nhìn trước vị trí hợp âm, tay rời nốt trầm và di chuyển ngay, đừng đợi. Giai điệu được viết lại cho nhịp 3/4.

Mang tên Domenico Alberti, nhà soạn nhạc Ý thế kỷ 18 hay dùng hình đệm này. Thứ tự nốt: thấp – cao – giữa – cao (Đô–Sol–Mi–Sol). Ngón bấm 5-1-3-1 cho thể gốc và thể đảo 1, 5-1-2-1 cho thể đảo 2. Đừng gõ từng ngón: cẳng tay xoay nhẹ qua lại như vặn nắm cửa thật khẽ, các ngón chỉ theo. Nốt trầm là bè bass, cho nó một chút trọng lượng; ba nốt còn lại nhẹ và đều. Ví dụ kinh điển là chương 1 Sonata Đô trưởng K. 545 của Mozart.

Tay trái trải hợp âm trên một quãng rộng: nốt gốc, quãng 5, rồi quãng 10 (nốt ba ở quãng tám trên), và nhờ bàn đạp mà mọi nốt hòa thành một nền âm thanh. Đây là kết cấu quen thuộc của nocturne thời Lãng mạn. Bàn tay mở ra và khép lại như chiếc quạt, cổ tay xoay theo hướng các nốt; nếu tay nhỏ, thay nốt quãng 10 bằng quãng 8 (Đô–Sol–Đô). Mỗi chữ Ped. là một lần đổi bàn đạp ngay sau nốt trầm mới.

Kiểu đệm	Tính chất
Hợp âm khối	Vững, đơn giản, như hợp xướng
Nốt trầm và hợp âm	Nhịp nhàng, có bước nhún
Bass Alberti	Chuyển động đều, trong trẻo
Hợp âm rải rộng	Ngân vang, tràn đầy

Hòa âm bàn phím (keyboard harmony) là chơi các tiến trình hợp âm cơ bản và chuyển chúng sang các giọng khác ngay trên bàn phím. Bài nền tảng là vòng kết I–IV–I–V7–I: tay trái chơi nốt gốc, tay phải chơi ba nốt với dẫn giọng gần nhất (mỗi nốt đi ít nhất có thể, nốt chung giữ nguyên). Đây là kết bạn sẽ gặp ở cuối nhiều câu nhạc, và là một cách để tay và tai hiểu chức năng hòa âm.

Ở Đô trưởng, tay phải chơi Đô–Mi–Sol, Đô–Fa–La, Đô–Mi–Sol, Si–Fa–Sol, Đô–Mi–Sol; tay trái chơi Đô, Fa, Đô, Sol, Đô. Hợp âm V7 ở tay phải chỉ có ba nốt: Si (nốt ba, cũng là cảm âm), Fa (nốt bảy) và Sol (nốt gốc); nốt năm Rê được bỏ, điều thường gặp khi chơi hợp âm bảy bằng ba nốt. Khi về I, Si đi lên Đô, Fa đi xuống Mi, Sol giữ nguyên.

Ngón bấm tay phải: 1-3-5 cho I và IV, 1-4-5 cho V7. Tay trái đặt ngón 1 trên Đô3, ngón 5 trên Fa2, ngón 4 trên Sol2: cả vòng kết không phải dời tay.

Cùng hình bàn tay ấy, chuyển sang các giọng khác. Nốt dưới cùng của tay phải là chủ âm (ở I và IV) và cảm âm (ở V7), nằm quanh Đô giữa; chỉ có phím đen thay đổi.

Giọng	I (tay phải)	IV	V7	Tay trái
Đô	Đô–Mi–Sol	Đô–Fa–La	Si–Fa–Sol	Đô – Fa – Đô – Sol – Đô
Sol	Sol–Si–Rê	Sol–Đô–Mi	Fa♯–Đô–Rê	Sol – Đô – Sol – Rê – Sol
Fa	Fa–La–Đô	Fa–Si♭–Rê	Mi–Si♭–Đô	Fa – Si♭ – Fa – Đô – Fa
Rê	Rê–Fa♯–La	Rê–Sol–Si	Đô♯–Sol–La	Rê – Sol – Rê – La – Rê
Si♭	Si♭–Rê–Fa	Si♭–Mi♭–Sol	La–Mi♭–Fa	Si♭ – Mi♭ – Si♭ – Fa – Si♭
La	La–Đô♯–Mi	La–Rê–Fa♯	Sol♯–Rê–Mi	La – Rê – La – Mi – La
Mi♭	Mi♭–Sol–Si♭	Mi♭–La♭–Đô	Rê–La♭–Si♭	Mi♭ – La♭ – Mi♭ – Si♭ – Mi♭

Khi đã quen, làm tương tự ở giọng thứ, với V7 lấy cảm âm từ gam thứ hòa âm. Ví dụ La thứ: La–Đô–Mi, La–Rê–Fa, La–Đô–Mi, Sol♯–Rê–Mi, La–Đô–Mi. Dựng và kiểm tra từng hợp âm bằng công cụ xây hợp âm, và tập phân biệt bằng tai ở nghe hợp âm.

Đọc hợp âm là đọc hình dạng trước, tên nốt sau:

• Thể gốc: các nốt xếp chồng quãng 3 nằm cùng loại vị trí trên khuông: dòng – dòng – dòng hoặc khe – khe – khe, sát nhau như một người tuyết. Hợp âm bảy thể gốc có bốn nốt cùng dòng hoặc cùng khe.
• Thể đảo của hợp âm ba: xuất hiện một khoảng rộng hơn (quãng 4). Nốt nằm ngay trên quãng 4 là nốt gốc.
• Thể đảo của hợp âm bảy: có hai nốt "dính nhau" (quãng 2). Nốt trên của quãng 2 là nốt gốc.
• Biết nốt gốc rồi, nhìn hóa biểu và ngữ cảnh để biết chức năng: trong Đô trưởng, Sol–Si–Rê–Fa là V7, dù nó đứng ở thể nào.

Bài tập hằng ngày: mở một bài thánh ca hay một bản nhạc dễ, chỉ đọc hợp âm của tay trái thành tên (C, G7, Am) mà không chơi, rồi chơi lại bằng hợp âm khối. Kỹ năng này giúp ích cho thị tấu và học thuộc.

Lỗi	Nghe thấy	Sửa
Ba nốt hợp âm không vang cùng lúc	Hợp âm "rải" ngoài ý muốn	Đặt sẵn ngón trên mặt phím, thả trọng lượng cả cánh tay
Phần đệm to hơn giai điệu	Giai điệu chìm	Tay trái p, tay phải mf; tập tay trái thật khẽ
Alberti gõ từng ngón	Cứng, không đều, nốt trầm mất	Xoay cẳng tay; cho nốt trầm một chút trọng lượng
Bước nhảy valse trễ nhịp	Phách 2 đến muộn	Rời nốt trầm ngay, mắt nhìn trước hợp âm
Hợp âm rải giật ở chỗ luồn	Nốt ngón cái nổi lên, hụt nhịp	Ngón cái đi sớm, cẳng tay dẫn đường
Hợp âm rải rộng không có bàn đạp	Rời rạc, khô	Đổi bàn đạp sau mỗi nốt trầm

• Willard A. Palmer, Morton Manus, Amanda Vick Lethco, The Complete Book of Scales, Chords, Arpeggios & Cadences (Alfred): hợp âm, hợp âm rải và vòng kết ở mọi giọng.
• ABRSM, các tập Piano Scales & Arpeggios theo từng cấp.
• University of Evansville, Scale and Arpeggio Fingerings (bản lưu): ngón bấm hợp âm rải.
• MuseScore, All About Piano: "Inverting major triads", ngón bấm hợp âm ba ở các thể đảo.
• Stefan Kostka, Dorothy Payne, Tonal Harmony (McGraw-Hill): dẫn giọng và chức năng hòa âm.
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Cùng một cây đàn, cùng một bản nhạc, hai người chơi có thể cho ra hai âm thanh khác hẳn nhau. Khác biệt ấy không phải phép màu của "cảm giác tay", mà đến từ vài thứ bạn điều khiển được: tốc độ phím đi xuống, thời điểm nhả phím, độ to tương đối giữa các nốt vang cùng lúc, và bàn đạp. Trang này đi qua từng thứ, kèm bài tập nghe và chơi được ngay.

Khi bạn bấm phím, bộ máy đàn ném chiếc búa bọc nỉ vào dây. Ngay trước khi chạm dây, búa tách khỏi cơ cấu (cơ chế thoát, escapement) và bay tự do, đập vào dây rồi bật ra. Từ khoảnh khắc đó bạn không còn tác động gì lên nốt nhạc nữa. Bạn chỉ còn hai lựa chọn: giữ cho dây ngân (bằng phím hoặc bàn đạp), hoặc dừng nó (nhả phím, bộ giảm âm rơi xuống dây).

1. Phím nghỉBộ giảm âm nằm trên dây. Con đẩy đỡ dưới cán búa.

2. Bấm: búa gõ dâyĐầu kia của phím nâng bộ máy lên. Con đẩy hất búa lên rồi thoát ra; búa bay tự do, gõ vào dây. Bộ giảm âm nhấc khỏi dây.

3. Giữ phím: dây ngânBúa rơi xuống, nằm ở lưng chừng. Bộ giảm âm vẫn nhấc, dây ngân. Nhả phím thì bộ giảm âm rơi xuống dây, tiếng tắt.

Từ đó có ba hệ quả rất thực tế:

• Độ to phụ thuộc vào tốc độ búa, tức là tốc độ phím đi xuống, không phải lực bạn ấn vào đáy phím. Ấn thêm sau khi nốt đã kêu không làm nốt to hơn, chỉ làm tay căng.
• Nốt càng to càng sáng. Búa đập càng nhanh, nỉ càng "cứng" lại khi chạm dây và tạo nhiều bồi âm cao. Vì vậy muốn một tiếng ff đầy, hãy dùng trọng lượng cánh tay và cổ tay mềm. Bạn có thể nhìn thấy bồi âm, và đọc lý thuyết về chúng, ở bài Âm học cơ bản.
• Mọi nốt piano đều nhỏ dần ngay sau khi đánh. Một "giai điệu hát" trên piano thực chất là một ảo giác được dựng lên: mỗi nốt sau được đánh vừa khớp với độ vang còn lại của nốt trước, các nốt nối nhau không hở, và khoảng thời gian giữa chúng được co giãn rất tinh tế.

Bạn điều khiển	Người nghe nhận ra
Tốc độ phím đi xuống	To hay nhỏ, phần nào sáng hay tối
Thời điểm bấm	Tiết tấu, nhấn nhá, rubato
Thời điểm nhả	Độ dài nốt: legato, staccato, ngắt câu
Độ to tương đối giữa các nốt vang cùng lúc	Cân bằng: giai điệu nổi lên, phần đệm lùi lại
Bàn đạp	Độ vang, độ nối, màu âm thanh

Legato (thường được ghi bằng dấu luyến) nghĩa là các nốt nối nhau không hở. Trên piano, legato bằng ngón là chuyện thời điểm nhả: ngón trước rời phím đúng lúc ngón sau chạm đáy phím, giống hai bàn chân khi đi bộ: chân này chỉ nhấc lên khi chân kia đã đặt xuống.

• Hở (nhả sớm): câu nhạc lỗ chỗ như bị cắt vụn.
• Dính (nhả muộn): hai nốt kêu chồng lên nhau, nghe nhòe.
• Ở giai điệu chậm, nhiều nghệ sĩ cho hai nốt chồng nhau một chút xíu (legatissimo) để câu hát liền hơn. Chỉ làm vậy khi tai bạn đã phân biệt rõ hở và dính.

Hở (nhả sớm)

ĐôRêMiFa

Nối đúng

ĐôRêMiFa

Legatissimo (chồng một chút xíu)

ĐôRêMiFa

Dính (nhả muộn)

ĐôRêMiFa

Bài tập nhỏ: chơi năm nốt Đô – Rê – Mi – Fa – Sol thật chậm, mỗi nốt hai giây, và chỉ nghe đúng một thứ: chỗ nối giữa hai nốt. Không hở, không dính.

Legato bắt đầu từ ngón bấm: bạn chỉ nối được hai nốt nếu ngón sau đã sẵn sàng trước khi ngón trước nhả. Có ba công cụ:

1. Luồn ngón cái và vắt ngón, như khi chơi gam: đi tiếp mà không phải nhấc tay.
2. Đổi ngón trên phím đang giữ (finger substitution): đang giữ một nốt bằng ngón này, lặng lẽ thay bằng ngón khác mà phím không bật lên, để giải phóng ngón cần cho nốt tiếp theo. Rất hay gặp trong nhạc nhiều bè của Bach và trong các chuỗi hợp âm cần hát liền.
3. Trượt ngón từ phím đen xuống phím trắng liền kề bằng cùng một ngón, một cách nối mà Chopin cũng dùng.

Tập đổi ngón "câm" trước: giữ phím Sol bằng ngón 1, rồi lần lượt thay bằng ngón 2, 3, 4, 5 mà phím không bật lên và không kêu lại. Sau đó thử trong ngữ cảnh: bài dưới đây đi hết một quãng tám legato mà không luồn ngón cái, nhờ đổi ngón 4 thành ngón 1 trên nốt Fa đang ngân.

Staccato là nốt ngắn, có khoảng lặng phía sau. Nhưng "ngắn" có nhiều kiểu, và mỗi kiểu đến từ một phần khác của cánh tay:

Kiểu	Ký hiệu	Chuyển động	Hợp với
Staccato ngón	chấm trên hoặc dưới nốt	Đầu ngón gảy nhanh vào lòng bàn tay, như phủi vụn bánh; cổ tay gần như đứng yên	Nốt nhanh, nhẹ: Scarlatti, Haydn, Mozart
Staccato cổ tay	chấm	Bàn tay nảy từ cổ tay như quả bóng nhỏ; các ngón giữ chắc hình	Hợp âm và quãng tám ở tốc độ vừa, nốt lặp
Staccato cẳng tay	chấm, thường kèm f	Cả cẳng tay nâng lên và thả xuống; trọng lượng lớn	Hợp âm to, đầy (Beethoven, Brahms)
Staccatissimo	dấu nêm ▾	Rất ngắn, sắc	Tính cách gai góc, giật mình
Portato (mezzo-staccato)	chấm dưới dấu luyến	Hơi tách, mỗi nốt có trọng lượng riêng	Giai điệu trầm ngâm, nốt lặp cần "nói"
Tenuto	gạch ngang trên nốt	Giữ đủ giá trị, nhấn nhẹ bằng trọng lượng	Nốt quan trọng trong câu
Accent	>	Nhấn rõ hơn các nốt xung quanh	Phách mạnh, nốt nghịch
Sforzando	sf, sfz	Nhấn mạnh, đột ngột	Beethoven dùng rất nhiều

Legato (nối liền)

ĐôRêMiFa

Tenuto (giữ đủ giá trị)

ĐôRêMiFa

Portato (hơi tách)

ĐôRêMiFa

Staccato (ngắn)

ĐôRêMiFa

Staccatissimo (rất ngắn)

Khi nghe ví dụ, hãy chú ý rằng staccato không phải là "đánh mạnh rồi giật tay": nốt staccato không nên to hơn các nốt xung quanh.

Trong nhạc Cổ điển, dấu luyến trước hết là dấu phát âm: các nốt dưới dấu luyến được nối liền, nốt đầu hơi nặng hơn, nốt cuối nhẹ và hơi ngắn lại, rồi có một khoảng ngắt nhỏ trước nốt tiếp theo.

Với dấu luyến hai nốt (rất hay gặp ở dạng "tiếng thở dài", nốt nghịch đi xuống nốt thuận), dùng động tác thả – lăn:

1. Thả: để trọng lượng cánh tay rơi vào nốt đầu, cổ tay hơi thấp.
2. Lăn: cổ tay lăn lên và về phía trước khi ngón sau chơi nốt thứ hai, nhẹ hơn hẳn.
3. Nhấc: tay rời phím cùng chuyển động đó, nốt thứ hai vì vậy hơi ngắn lại.

Với câu nhạc dài hơn (dấu luyến dài kiểu Lãng mạn, gần với "dấu câu" hơn là dấu phát âm):

• Mỗi câu thường đi lên một đỉnh rồi lắng xuống ở chỗ kết. Đỉnh không nhất thiết là nốt cao nhất; nhiều khi là nốt nghịch tai nhất hoặc hợp âm căng nhất (xem âm ngoài hợp âm).
• Đừng dậm nốt cuối câu, nhất là khi nó rơi vào phách yếu. Nốt cuối thường nhẹ hơn nốt trước nó.
• Thở giữa hai câu: một khoảng nhấc tay rất ngắn, như ca sĩ lấy hơi. Hát to giai điệu (dù lệch tông) là cách nhanh nhất để biết chỗ nào cần thở.

Bạn có thể có trong tay năm, sáu mức to nhỏ khác nhau, nhưng chỉ khi tập có chủ đích:

• pp: đặt đầu ngón sẵn trên mặt phím, đẩy phím xuống chậm nhưng dứt khoát. Đẩy chậm quá thì nốt không kêu; hãy tập tìm ranh giới ấy: nốt nhỏ nhất mà vẫn kêu.
• mf: trọng lượng bàn tay và cẳng tay, ngón chắc, cổ tay mềm.
• ff: trọng lượng cả cánh tay rơi từ một khoảng cách nhỏ phía trên phím, đầu ngón chắc như cột trụ, và nhả lực ngay khi nốt đã kêu.

Bài tập dưới đây gồm hai phần: thang năm mức trên cùng một nốt (mỗi mức bốn lần, giữ tiếng tròn ở mọi mức), rồi to dần và nhỏ dần đều đặn trên gam Đô trưởng. Lỗi hay gặp nhất: to lên quá sớm ở nửa đầu gam, hoặc nhảy bậc đột ngột ở giữa.

Trên piano, một tay thường phải làm hai việc: hát giai điệu và đệm. Cân bằng (voicing) là khả năng cho các nốt vang cùng lúc những độ to khác nhau.

Quy tắc chung: giai điệu to hơn phần đệm khoảng hai bậc sắc thái (mf trên nền p). Cách tập:

1. Chơi riêng phần đệm tay trái ở pp, đều đến mức "chán".
2. Chơi riêng giai điệu tay phải, hát theo câu.
3. Ghép lại, và trong đầu đẩy tay trái lùi ra xa như tiếng nhạc từ phòng bên cạnh.
4. Thu âm rồi nghe: người nghe có hát lại được giai điệu không?

Khó hơn: cùng một bàn tay chơi một hợp âm mà nốt trên phải nổi lên. Kỹ thuật là dồn trọng lượng về phía ngón chơi giai điệu (thường là ngón 4 hoặc 5), ngón ấy chắc, còn các ngón kia nhẹ như chỉ chạm phím. Các bước tập:

1. Chơi riêng dòng giai điệu, dùng đúng ngón sẽ dùng trong hợp âm.
2. Chơi cả hợp âm nhưng chỉ cho nốt trên kêu; các nốt dưới bấm câm (đẩy phím xuống chậm đến mức không kêu).
3. Cho các nốt dưới kêu thật khẽ.
4. Chơi bình thường, nghe xem nốt trên có còn dẫn đầu không.

Ở ví dụ trên, tay phải dùng ngón 1–3–5 cho hợp âm thể gốc và thể đảo hai (Đô – Fa – La), ngón 1–2–4 cho Si – Rê – Fa. Kỹ năng này là cốt lõi của những bản như Träumerei, nơi một bàn tay thường phải vừa hát vừa đệm; ở Prélude Mi thứ của Chopin, tay trái phải nghe được các bè trong những hợp âm lặp lại.

Ở trình độ cao hơn, đôi khi chính bè giữa mới là giai điệu (ngón cái tay phải, hoặc ngón cái tay trái). Cách tập giống hệt: tách riêng bè đó, chơi to, các bè khác bấm câm, rồi dần trả lại cân bằng. Nhạc Bach là chỗ luyện tốt, vì các bè thường quan trọng ngang nhau (xem Invention số 1).

Mỗi thời kỳ viết cho một loại đàn khác và có thói quen nghe khác. Bảng dưới đây là gợi ý xuất phát khi tập, không phải luật; bản nhạc và bản Urtext luôn có tiếng nói cuối cùng.

Phong cách	Gợi ý chung	Legato	Sắc thái	Bàn đạp
Baroque (Bach, Handel, Scarlatti)	Nhiều nốt hơi tách; phát âm làm rõ môtip	Có, nhưng không phải mặc định; các bè phải tách bạch	Theo câu và kết cấu, ít "phồng" từng nốt	Rất ít; nối bằng ngón trước
Cổ điển (Haydn, Mozart, Beethoven thời trẻ)	Rõ, nhẹ; dấu luyến ngắn khép lại bằng nhấc tay	Đúng theo dấu luyến ghi	Tương phản nhanh (fp, sf); đệm Alberti rất nhẹ	Ngắn, nhẹ, để nối và tô màu
Lãng mạn (Chopin, Schumann, Brahms, Liszt)	Legato hát (cantabile)	Dài, nhiều tầng	Dải rộng, rubato, cân bằng nhiều lớp	Nhiều, thay theo hòa âm
Ấn tượng (Debussy, Ravel)	Mềm, không "gõ"	Hòa vào bàn đạp	Rất nhiều sắc độ của p; lớp âm thanh gần, xa	Nhiều, đạp nửa, una corda
Thế kỷ 20 (Bartók, Prokofiev)	Thường sắc, tiết tấu rõ	Tương phản với staccato khô	Nhấn mạnh tiết tấu	Theo ký hiệu, thường khô

Phút	Bài	Mục tiêu
1–2	Thang sắc thái trên một nốt, mỗi tay	Năm mức to nhỏ phân biệt rõ
3–4	Năm ngón legato thật chậm	Không hở, không dính
5–6	Năm ngón staccato ngón, rồi staccato cổ tay	Ngắn, nhẹ, đều
7–8	Dấu luyến hai nốt: thả – lăn	Thả – lăn, nốt sau nhẹ hơn
9–10	Giai điệu hát, phần đệm lùi lại	Tay trái p, tay phải hát

Lỗi	Nghe thấy	Sửa
Ấn đáy phím sau khi nốt đã kêu	Không to hơn, tay mỏi nhanh	Nhả lực ngay khi chạm đáy
Nhả phím muộn	Legato nhòe, "dính"	Tập chậm, chỉ nghe chỗ nối
Staccato bằng cách giật cả cánh tay	Nặng, chậm, không đều	Chọn đúng kiểu staccato cho tốc độ
Mọi nốt to như nhau	Không có câu, không có đỉnh	Đánh dấu đỉnh của từng câu bằng bút chì
Dậm nốt cuối câu	Câu kết thúc thô	Nốt cuối nhẹ hơn nốt trước
Dùng bàn đạp che legato ngón kém	Nhòe, mờ	Tập không bàn đạp trước (xem Bàn đạp)

• Heinrich Neuhaus, The Art of Piano Playing (nguyên bản tiếng Nga 1958, bản tiếng Anh 1973): các chương về âm thanh và kỹ thuật.
• György Sándor, On Piano Playing: Motion, Sound and Expression (1981).
• Seymour Bernstein, With Your Own Two Hands (1981).
• Daniel Gottlob Türk, Klavierschule (1789): về cách phát âm các nốt.
• Neville H. Fletcher, Thomas D. Rossing, The Physics of Musical Instruments (1991; tái bản 1998); Anders Askenfelt (chủ biên), Five Lectures on the Acoustics of the Piano (Royal Swedish Academy of Music, 1990): về búa, dây và bồi âm.
• Graham Fitch, Practising the Piano.
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Bàn đạp nối những gì ngón tay không nối được, làm tiếng đàn vang và đổi màu; dùng sai, nó cũng làm nhòe mọi thứ nhanh nhất. Trang này đi qua ba bàn đạp, cách đọc ký hiệu, cách đặt chân, kỹ thuật bàn đạp nối và các kiểu đạp khác, rồi cách dùng bàn đạp theo phong cách, từ Bach đến Debussy.

Vị trí	Tên	Trên đàn cánh (đàn đại)	Trên đàn đứng
Phải	Bàn đạp vang (damper, sustain)	Nhấc mọi bộ giảm âm khỏi dây	Như đàn cánh
Trái	Una corda (soft pedal)	Dịch cả bàn phím và bộ máy sang bên, để búa gõ ít dây hơn ở mỗi nốt. Tiếng nhỏ hơn và đổi màu	Đưa cả hàng búa lại gần dây; búa đi quãng ngắn hơn nên tiếng nhỏ hơn
Giữa	Bàn đạp giữ âm (sostenuto)	Chỉ giữ nhấc những bộ giảm âm đang được nhấc vào lúc nhấn bàn đạp, tức của những phím đang giữ	Một số đàn đứng có sostenuto thật. Nếu bàn đạp giữa của đàn bạn không phải sostenuto, xem sách hướng dẫn của đàn để biết nó làm gì

Una corda nghĩa là "một dây". Hai cây đàn còn lại của Cristofori (1722 và 1726) có bàn phím trượt được sang bên, để búa chỉ gõ một trong hai dây của mỗi nốt. Lịch sử của bàn đạp, từ cần gạt bằng đầu gối đến sostenuto, ở trang lịch sử cây đàn.

Piano điện. Có bàn đạp chỉ là công tắc bật – tắt, và có bàn đạp dùng được nửa bàn đạp (half-damper). Nếu bạn định học đến trình độ trung cấp, bàn đạp dùng được nửa bàn đạp là khoản đáng đầu tư (xem chọn đàn).

• Mỗi nốt có một bộ giảm âm bọc nỉ nằm sẵn trên dây. Bấm phím, bộ giảm âm của nốt đó nhấc lên; nhả phím, nó rơi xuống chặn dây và tiếng tắt.
• Bàn đạp vang nhấc tất cả bộ giảm âm cùng lúc. Nốt vẫn ngân sau khi nhả phím, và mọi dây khác cũng được tự do rung theo những nốt đang chơi: đó là cộng hưởng giao cảm. Vì vậy một nốt có bàn đạp nghe khác hẳn cùng nốt ấy giữ bằng ngón, dù dài như nhau.
• Các nốt ở âm vực cao nhất (cỡ hai quãng tám trên cùng, tùy đàn) không có bộ giảm âm.
• Bàn đạp không phải công tắc: có thể đạp nông hay sâu (như nửa bàn đạp, khi bộ giảm âm chỉ chạm nhẹ dây) và nhả nhanh hay chậm. Hãy tập cho chân quen những chuyển động nhỏ quanh điểm bộ giảm âm vừa rời dây.

Không bấm gìMọi bộ giảm âm nằm trên dây.

Bấm một phímChỉ bộ giảm âm của nốt đó nhấc lên. Nhả phím thì nó rơi xuống, tiếng tắt.

Nhấn bàn đạp vangTất cả bộ giảm âm cùng nhấc: mọi dây tự do rung theo (cộng hưởng giao cảm).

Độ sâu bàn đạpNửa bàn đạp: bộ giảm âm chỉ chạm nhẹ dây. Điểm bắt: bộ giảm âm vừa rời dây; phần lớn công việc của chân diễn ra quanh điểm này.

Ký hiệu	Nghĩa
Ped. … ✱ (dấu sao)	Nhấn bàn đạp vang ở Ped., nhả ở dấu sao. Trong các bài trên site này, một chữ Ped. mới mà không có dấu sao trước đó nghĩa là đổi bàn đạp: nhả rồi nhấn lại
Đường kẻ dưới khuông, có vạch dọc ở hai đầu	Nhấn ở đầu đường kẻ, giữ đến vạch dọc ở cuối thì nhả; chỗ gãy nhọn (∧) trên đường kẻ là nhả rồi nhấn lại ngay (đổi bàn đạp); vài ấn bản dùng nó cho nửa bàn đạp (chỉ nhả một phần)
Ped. simile	Tiếp tục đạp như các ô trước
una corda (u.c.)	Nhấn bàn đạp trái
tre corde (t.c.), tutte le corde	Nhả bàn đạp trái
laissez vibrer (l.v.)	Để tiếng tự tan, không chặn
senza sordino (thời Beethoven)	"Không có bộ giảm âm": giữ bàn đạp vang

Chữ senza sordino của Beethoven là chỉ dẫn về bộ giảm âm (bàn đạp vang), không phải bàn đạp trái. Các ký hiệu biểu diễn khác ở bài ký hiệu biểu diễn.

• Gót chân phải đặt trên sàn, ngay trước bàn đạp, làm điểm tựa; mũi bàn chân (phần đệm ngay dưới các ngón chân) đặt lên bàn đạp. Không đạp bằng đầu ngón chân, cũng không bằng giữa lòng bàn chân.
• Chuyển động từ cổ chân; đùi và đầu gối yên. Tư thế ngồi và khoảng cách ghế ở trang tư thế.
• Chân luôn chạm bàn đạp. Nhấc chân lên rồi đạp xuống gây tiếng "cộp" của bàn đạp và tiếng bộ giảm âm đập vào dây.
• Tìm điểm bắt. Bấm lặp một nốt staccato trong khi nhấn bàn đạp thật chậm. Tới một độ sâu, nốt bắt đầu ngân sau khi nhả phím: đó là điểm bộ giảm âm rời dây. Phần lớn công việc của chân diễn ra quanh điểm này, không phải từ đỉnh xuống đáy.
• Chân trái đặt phẳng trên sàn, hoặc sẵn trước bàn đạp una corda nhưng không tì lên.
• Giày đế mỏng, không trơn giúp cảm nhận bàn đạp; tránh giày cao gót và dép.

Nếu nhấn bàn đạp cùng lúc với phím, giữa hai hợp âm sẽ có một khe hở (nhả bàn đạp quá sớm) hoặc một vệt nhòe (nhả quá muộn). Kỹ thuật chuẩn để nối hai hòa âm sạch là bàn đạp nối (còn gọi là bàn đạp trễ; legato pedal, syncopated pedal): chân đi lệch nhịp với tay.

1. Chơi hợp âm đầu, rồi nhấn bàn đạp, khi ngón đang giữ phím.
2. Chơi hợp âm mới và giữ phím.
3. Đúng lúc hợp âm mới vang lên, nhả bàn đạp lên đủ để bộ giảm âm chặn dây: hợp âm cũ tắt, hợp âm mới vẫn kêu vì ngón đang giữ phím.
4. Nhấn bàn đạp xuống lại ngay sau đó, khi ngón vẫn còn giữ phím. Hợp âm mới giờ đã được bàn đạp "bắt".
5. Lặp lại: tay xuống thì chân lên, rồi chân xuống.

Lúc đầu, làm chậm và rõ: nhả ở phách, nhấn lại ở nửa sau phách. Khi tai đã quen, rút ngắn khoảng nhả xuống mức vừa đủ để tiếng cũ tắt hẳn; mỗi cây đàn cần một khoảng hơi khác. Bài khởi động kinh điển: chơi Đô–Rê–Mi–Fa–Sol thật chậm chỉ bằng ngón 3, đổi bàn đạp ở mỗi nốt. Không có bàn đạp, các nốt hở vì ngón phải nhấc lên; bàn đạp nối đúng làm chúng liền mà không chồng lên nhau.

Bài tập soạn cho trang này. Nốt trầm được viết thành hai nốt nối bằng dấu nối chỉ để đặt ký hiệu đúng chỗ; bạn chỉ bấm một lần. Dấu ✱ trùng với hợp âm mới, Ped. ngay sau đó. Tay phải: 1-3-5 cho Đô–Mi–Sol và Đô–Fa–La, 1-2-5 cho Đô–Mi–La và Si–Rê–Sol, 1-4-5 cho Si–Fa–Sol (xem hợp âm ở các thể đảo). Ở hợp âm cuối, nhả bàn đạp cùng lúc nhấc tay.

Kiểm tra bằng tai: giữa hai hợp âm không có khoảng lặng nào, và hợp âm mới không mang theo dư âm của hợp âm cũ. Nếu nghe nhòe, bạn nhả chưa đủ sâu hoặc nhấn lại quá sớm; nếu nghe hở, bạn nhả trước khi phím chạm đáy.

Bài tập soạn cho trang này. Tay trái chơi kiểu valse (nốt trầm bằng ngón 5, rồi hai hợp âm nhẹ), bàn đạp đổi ngay sau mỗi nốt trầm, nên nốt trầm ngân suốt ô nhịp dù tay đã rời đi.

Ô 6 là chỗ cần nghe: giai điệu Fa–Mi–Rê đi bậc liền trên cùng một hợp âm, nên dưới bàn đạp, Mi và Rê chồng lên nhau. Nếu nghe nhòe, đổi hẳn bàn đạp ở phách 3 sẽ làm mất nốt trầm Rê. Thử cách khác: đạp nông hơn ngay từ đầu ô, hoặc nhả một nửa rồi nhấn lại thật nhanh ở phách 3 (nửa bàn đạp, xem dưới), rồi nghe xem nốt trầm Rê còn ngân không.

Kiểu	Cách làm	Dùng khi
Đạp cùng lúc (đạp theo nhịp, direct hay rhythmic pedal)	Nhấn bàn đạp cùng lúc với phím, nhả trước nốt sau	Hợp âm ngắn cần vang; nhấn phách mạnh trong valse, mazurka
Đạp trước	Nhấn bàn đạp trước khi chơi	Mở đầu một bài hay sau dấu lặng, để nốt đầu có cộng hưởng ngay
Nửa bàn đạp	Hoặc chỉ nhấn nông, bộ giảm âm chạm nhẹ dây; hoặc khi đổi, chỉ nhả một nửa rồi nhấn lại	Làm mờ vừa phải; thử giữ nốt trầm qua những thay đổi ở âm vực cao, nghe xem nốt trầm còn ngân không
Rung bàn đạp (flutter pedal)	Nhả và nhấn rất nhanh, nông, liên tục	Bớt dần độ vang mà không cắt hẳn; đoạn chạy nhanh có bàn đạp
Bàn đạp giữ âm	Bấm nốt (thường là nốt trầm), nhấn bàn đạp giữa trong khi giữ phím, rồi nhả phím	Giữ một nốt trầm dài trong khi phía trên chơi staccato hoặc đổi bàn đạp vang
Una corda	Nhấn bàn đạp trái, có thể giữ suốt một đoạn	Màu tiếng mềm, xa; không thay cho kỹ thuật chơi nhỏ bằng ngón

• Khi hòa âm đổi. Đây là quy tắc gốc, thường trùng với nốt trầm mới. Đổi theo hòa âm, không theo vạch nhịp: có ô nhịp chứa hai hòa âm, có hòa âm kéo dài nhiều ô.
• Khi giai điệu đi bậc liền trong cùng một hòa âm, các nốt chồng lên nhau và nhòe, nhất là khi chơi chậm. Không quy tắc nào thay được tai: nghe, rồi chọn đổi thêm, đạp nông hay nửa bàn đạp.
• Ở âm vực trầm, nghe kỹ xem có đục không; nếu có, đổi thường hơn hoặc đạp nông.
• Ở dấu lặng và cuối câu, nhả bàn đạp cùng lúc nhấc tay; nếu không, dấu lặng không còn là lặng và câu nhạc không "thở".
• Theo đàn và phòng. Đàn ngân dài, phòng vang: dùng ít hơn. Phòng khô, đàn nhỏ: có thể dùng nhiều hơn. Mỗi cây đàn mới cần được "đạp thử" lại.

Phần lớn nhạc phím của Bach viết cho harpsichord, clavichord và organ, những cây đàn không có bàn đạp vang (bàn đạp của organ là bàn phím cho chân, không dùng để giữ tiếng). Trên piano:

• Legato bằng ngón trước hết: đổi ngón trên phím, luồn ngón, vắt ngón (xem tạo tiếng đàn). Mỗi bè phải nghe rõ đường đi của mình.
• Nếu dùng bàn đạp, dùng ít, ngắn và nông: làm ấm một hợp âm, nối một bước nhảy mà ngón không nối được, giữ nốt trầm ở chỗ kết. Đừng để nó làm nhòe hai bè đang đi bậc liền.
• Với những bản viết bằng hợp âm rải như Prelude Đô trưởng BWV 846, bạn có thể đổi bàn đạp mỗi ô nhịp theo hòa âm, hoặc chỉ giữ nốt bằng ngón đúng như bản nhạc ghi; bài học Prelude bàn hai cách này.

Đàn fortepiano của Stein, mà Mozart rất khen năm 1777, nhấc bộ giảm âm bằng cần gạt bằng đầu gối; trong thư, Mozart viết rằng cơ cấu điều khiển bằng đầu gối của đàn này tốt hơn ở các đàn khác. Mozart ít ghi bàn đạp vào bản nhạc (chương 1 Sonata K. 545, chẳng hạn, không có ký hiệu bàn đạp nào), nhưng điều đó không có nghĩa là ông không dùng. Trên piano hiện đại:

• Bàn đạp ngắn và nông, như một chút ánh sáng: làm ấm nốt dài của một giai điệu hát, giữ nốt trầm của bass Alberti qua vài phách, nối hai hợp âm.
• Không để bàn đạp xóa staccato, dấu luyến hai nốt và các chỗ ngắt: đó là "lời nói" của nhạc Mozart.
• Nhả bàn đạp ở mọi dấu lặng. Thử áp dụng ở Sonata K. 545.

Theo Concise Oxford Dictionary of Music, Beethoven là người đầu tiên tận dụng trọn vẹn bàn đạp vang. Một ví dụ nổi tiếng là chương 1 Sonata Ánh trăng (Op. 27 số 2): đầu chương, ông ghi senza sordino, "không có bộ giảm âm". Thời đó sordini là bộ giảm âm, nên chỉ dẫn này nghĩa là giữ bộ giảm âm nhấc lên, tức giữ bàn đạp vang, suốt chương.

Trên đàn thời Beethoven, tiếng ngân ngắn hơn đàn hiện đại, nên giữ bàn đạp suốt chỉ tạo một lớp sương mỏng; trên đàn hiện đại, giữ nguyên bàn đạp qua các lần đổi hòa âm sẽ thành một khối âm thanh hỗn độn. Nguyên văn chỉ dẫn, ba cách đọc thường gặp và cách tập bàn đạp cho chương này nằm ở bài học Sonata Ánh trăng, chương 1.

• Bắt đầu từ ký hiệu bàn đạp của chính Chopin, trong một bản Urtext. Trong Wydanie Narodowe (bản Ekier), chỉ dẫn do người biên tập thêm vào được đặt trong ngoặc vuông; phương án khác cũng có nguồn gốc từ tác giả thì đặt trong ngoặc tròn.
• Nhiều chỗ Chopin giữ bàn đạp dài hơn bạn nghĩ. Ở bốn ô cuối Nocturne Op. 27 số 2 (Rê♭ trưởng), ông ghi một lần đạp duy nhất; phần bình giải của Wydanie Narodowe khuyên giữ đúng như vậy, vì hiệu quả vẫn rất đẹp trên đàn hiện đại.
• Legato hòa âm: bàn đạp của Chopin thường đi cùng việc ngón giữ các nốt của hòa âm trong lúc chân đổi bàn đạp, nên âm thanh không bị hở.
• Trên đàn hiện đại, ở âm vực trầm hoặc khi giai điệu đi bậc liền, có thể phải đổi thêm, đạp nông hay rung bàn đạp. Điều chỉnh để giữ ý định của ông (nốt trầm ngân, hòa âm hòa quyện), không phải để xóa nó.

Áp dụng vào Nocturne Op. 9 số 2.

Khi chơi Debussy, hãy coi bàn đạp là một phần màu âm thanh: để các hòa âm hòa vào nhau như những lớp màu nước, nốt trầm ngân dài dưới những hợp âm đổi phía trên, tiếng ngân tự tan.

• Nửa bàn đạp và đổi một phần: thử làm sạch âm vực cao mà vẫn giữ nốt trầm.
• Rung bàn đạp khi độ vang dồn lên quá nhiều, thay vì đổi hẳn.
• Đạp trước khi bắt đầu một đoạn pp, để tiếng có quầng ngay từ nốt đầu.
• Una corda để đổi màu (mờ, xa), không chỉ để nhỏ.
• Vẫn phải nghe hòa âm: nhòe có chủ ý khác với nhòe vì quên đổi.

Áp dụng vào Clair de lune.

Lỗi	Nghe thấy	Sửa
Nhấn bàn đạp cùng lúc với hợp âm mới khi cần legato	Hở giữa hai hợp âm, hoặc nhòe	Bàn đạp nối: tay xuống thì chân lên, rồi chân xuống
Nhả không đủ sâu	Hai hòa âm nhòe vào nhau	Tìm điểm bắt; nghe kỹ nốt trầm cũ có còn không
Nhả rồi nhấn lại quá nhanh	Vẫn nhòe vì bộ giảm âm chưa kịp chặn dây	Chậm lại một chút; mỗi đàn một khác
Đạp quá sâu, quá lâu ở âm vực trầm	Đục, ù	Đổi thường hơn, đạp nông
Nhấc chân khỏi bàn đạp	Tiếng "cộp", tiếng bộ giảm âm đập	Gót trên sàn, chân luôn chạm bàn đạp
Dùng bàn đạp để che legato ngón	Nhòe, câu nhạc mất hình	Tập không bàn đạp trước
Đổi theo vạch nhịp thay vì theo hòa âm	Nhòe khi hòa âm đổi giữa ô	Đánh dấu chỗ đổi hòa âm bằng bút chì
Quên nhả ở dấu lặng	Dấu lặng không còn là lặng	Nhả bàn đạp cùng lúc nhấc tay

1. Học bài không bàn đạp cho đến khi legato ngón, câu nhạc và cân bằng đã rõ. Bàn đạp không được dùng để che lỗi ngón.
2. Đánh dấu bằng bút chì những chỗ hòa âm đổi (thường là nốt trầm mới) và những chỗ cần nhả (dấu lặng, cuối câu, staccato).
3. Tập chân với tay trái: chỉ nốt trầm, hoặc cả phần tay trái, cộng bàn đạp, thật chậm.
4. Ghép hai tay và chân ở tốc độ chậm; nghe nốt trầm sau mỗi lần đổi.
5. Ghi âm và nghe lại. Khi đang chơi, tai bạn bận; nghe bản ghi, chỗ nhòe và chỗ hở lộ rõ hơn nhiều (xem thu âm).
6. Thử trên đàn khác, phòng khác, và điều chỉnh độ sâu.

• Đặt chân đúng: gót trên sàn, mũi bàn chân trên bàn đạp, không gây tiếng động
• Bàn đạp nối sạch trên chuỗi hợp âm (bài 1): không hở, không nhòe
• Giữ được nốt trầm suốt ô nhịp khi đổi bàn đạp (bài 2)
• Dùng được nửa bàn đạp và rung bàn đạp
• Tự quyết định chỗ đổi bàn đạp theo hòa âm, không cần ai ghi sẵn

• Graham Fitch, Practising the Piano: bàn đạp trong Sonata Ánh trăng.
• Fryderyk Chopin, Nocturnes, Wydanie Narodowe (Jan Ekier biên tập): phần bình giải.
• Concise Oxford Dictionary of Music (qua Encyclopedia.com): các mục piano, corda, sordino.
• Encyclopaedia Britannica, Piano: ba bàn đạp.
• Michael Clark, Baylor Piano Basics, chương 28: Pedal: bàn đạp nối ("play-up-down"), ba bàn đạp.
• Hannah Creviston, "Piano Pedagogy: Pedaling", Yamaha Music Educators Hub: bàn đạp nối, đạp theo nhịp, nửa bàn đạp, rung bàn đạp, đặt chân.
• OnMusic Dictionary: damper pedal, pedal; Dolmetsch Online, Chart of Musical Symbols: ký hiệu bàn đạp.
• A. Schutz và cộng sự, "Piano 'Forte Pedal' Analysis and Detection", AES 124th Convention (2008): cộng hưởng giao cảm, nốt cao không có bộ giảm âm.
• The Metropolitan Museum of Art, The Pianofortes of Bartolomeo Cristofori; Early Music Studio, Fortepiano after Johann Andreas Stein 1785 (thư của Mozart về cần đầu gối).
• Xem thêm tài liệu tham khảo.

Nốt hoa mỹ là những nốt trang trí được ghi tắt bằng một ký hiệu hoặc bằng nốt nhỏ. Cùng một ký hiệu có thể được chơi khác nhau tùy thời kỳ và tùy nhà soạn nhạc, nên trang này giúp bạn làm cả hai việc: đọc đúng ký hiệu, và chơi chúng cho hợp phong cách, nhẹ nhàng, không làm vướng câu nhạc.

Nốt hoa mỹ không phải đồ trang sức gắn thêm cho đẹp. Chúng làm những việc rất cụ thể:

• Nhấn. Một láy rền hay một appoggiatura rơi vào phách mạnh tạo ra một nốt nghịch rồi mới giải quyết, như một từ được nhấn giọng. Trên đàn harpsichord, nốt hoa mỹ là một cách để nhấn và làm rõ phát âm.
• Báo hiệu chỗ kết. Láy rền ở nốt áp chót của câu là dấu hiệu quen thuộc của kết trong nhạc Baroque và Cổ điển.
• Hát. Nhạc piano thế kỷ 19, nhất là của Chopin, bắt chước những đường luyến láy của ca sĩ opera.

Vì là một kiểu tốc ký, ý nghĩa của ký hiệu phụ thuộc vào phong cách. Thời Baroque, người chơi được trông đợi tự thêm nốt hoa mỹ, và quy ước khác nhau theo từng nước, có khi theo từng nhà soạn nhạc; nhiều tập nhạc Pháp in kèm bảng giải thích ký hiệu ngay ở đầu. Càng về sau, nhà soạn nhạc càng ghi chính xác hơn, nhiều khi viết đủ từng nốt.

Vì vậy hãy học nốt hoa mỹ từ một bản Urtext. Ấn bản Urtext tách bạch ký hiệu có trong nguồn gốc với gợi ý của người biên tập (thường in trong ngoặc hoặc in nhỏ), và lời nói đầu của nhà xuất bản như G. Henle nêu cách hiểu các dấu của tác giả. Các ấn bản "có hướng dẫn" thêm cách hiểu của người biên tập vào bản nhạc. Bảng tóm tắt ở bài 14 là điểm xuất phát; trang này đi sâu hơn.

Chặng trong lộ trình	Nốt hoa mỹ cần học
3 (≈ Grade 3)	Láy, appoggiatura đơn giản
4 (≈ Grade 4–5)	Láy rền Baroque, bắt đầu từ nốt trên
5 (≈ Grade 6)	Láy rền có nốt kết (Mozart K. 545)
6 (≈ Grade 7–8)	Fioritura và trang trí kiểu Chopin

Ngày 22 tháng 1 năm 1720, ở Köthen, Johann Sebastian Bach bắt đầu một cuốn sổ dạy đàn cho con trai cả là Wilhelm Friedemann, khi ấy chín tuổi: Clavier-Büchlein vor Wilhelm Friedemann Bach. Ngay sau trang giải thích khóa nhạc là bảng Explication unterschiedlicher Zeichen… ("giải thích các ký hiệu…"): mười ba kiểu nốt hoa mỹ, mỗi kiểu kèm cách chơi viết đủ nốt. Cũng cuốn sổ này chứa bản đầu tiên của các Invention, trong đó có Invention số 1, nên đây là chỉ dẫn trực tiếp nhất mà ta có về cách Bach muốn học trò chơi nốt hoa mỹ.

Tên Bach dùng	Cách chơi trên nốt chính Đô5	Gọi ngày nay
Trillo (răng cưa ngắn)	Rê–Đô–Rê–Đô…, bắt đầu từ nốt trên	láy rền
Mordant (răng cưa có gạch dọc)	Đô–Si–Đô	láy dưới (mordent)
Trillo und Mordant	láy rền, kết bằng Si–Đô	láy rền có nốt kết
Cadence (∽)	Rê–Đô–Si–Đô	láy quanh
Doppelt-Cadence (hai kiểu)	láy quanh, từ trên hoặc từ dưới, nối vào láy rền	láy quanh nối láy rền
Doppelt-Cadence und Mordant (hai kiểu)	như trên, kết bằng Si–Đô
Accent steigend, Accent fallend	Si rồi Đô; Rê rồi Đô (nốt phụ rơi vào phách)	appoggiatura từ dưới, từ trên
Accent und Mordant; Accent und Trillo (hai dạng)	appoggiatura nối vào láy dưới; appoggiatura nối vào láy rền

Ba điều rút ra, dùng cho cả phần còn lại của trang: láy rền bắt đầu từ nốt trên; ký hiệu răng cưa không gạch là một láy rền ngắn, còn có gạch là chính–dưới–chính; láy quanh đặt trên nốt bắt đầu từ nốt trên.

Bảng viết cho một cậu bé chín tuổi nên rất gọn: nó không nói chơi bao nhiêu nốt, nhanh đến đâu, khi nào được phép làm khác. Giới nghiên cứu vẫn tranh luận về những chỗ trống ấy. Frederick Neumann (1978), chẳng hạn, đặt câu hỏi về các quy tắc cứng nhắc trong cách chơi nốt hoa mỹ Baroque, vì nhạc công thời đó có nhiều tự do hơn.

Láy rền (trill) là hai nốt luân phiên thật nhanh: nốt chính và nốt liền trên theo hóa biểu. Ký hiệu là chữ tr, thường kèm một đường lượn sóng cho biết láy rền kéo đến đâu; một dấu hóa nhỏ cạnh chữ tr áp dụng cho nốt trên.

Thời kỳ	Thường bắt đầu từ	Ghi chú
Baroque (Bach, Handel)	nốt trên, đúng phách	C. P. E. Bach (1753): láy rền thường (ordentlicher Triller) "luôn bắt đầu từ nốt trên"; ông còn tả những kiểu láy khác, như láy đi lên từ dưới. Ngoại lệ: nốt trên vừa vang ngay trước đó (giai điệu đi xuống liền bậc) thì được nối sang, không đánh lại
Cổ điển (Haydn, Mozart)	phần lớn vẫn từ nốt trên	Một nốt nhỏ đứng ngay trước dấu tr cho biết rõ nốt bắt đầu
Đầu thế kỷ 19 (Beethoven, Schubert)	vùng chuyển tiếp	Đọc chú giải của bản Urtext, xét từng chỗ
Lãng mạn (Chopin, Schumann, Liszt)	cả hai cách	Hummel, trong bộ sách dạy piano in ở Vienna năm 1827–1828, khuyên bắt đầu mọi láy rền từ nốt chính. Với Chopin, các nguồn chưa thống nhất: có nhà nghiên cứu cho rằng ông nhìn chung vẫn bắt đầu từ nốt trên, còn chú giải của ấn bản Quốc gia Ba Lan chỉ ra nhiều chỗ nên bắt đầu từ nốt chính; đọc chú giải của từng bản

Theo cách đọc Baroque, nốt trên rơi đúng phách là một nốt nghịch tựa vào nốt chính, nên láy rền nghe như một chuỗi appoggiatura nối nhau thật nhanh.

Láy rền thường khép lại bằng nốt kết (tiếng Đức Nachschlag): nốt liền dưới rồi nốt chính, dẫn vào nốt tiếp theo. Nốt kết có thể được viết bằng hai nốt nhỏ, bằng nốt thường (như láy rền ở ô 4 của sonata K. 545), hoặc không được viết. C. P. E. Bach dặn rằng láy rền trên một nốt khá dài thì luôn có nốt kết, láy rền ở cuối bài hay trên dấu ngân cũng vậy; còn với nốt ngắn, nốt kết hợp với giai điệu đi lên một bậc hơn là đi xuống.

Không có con số cố định: tùy tốc độ, độ dài nốt và tính cách đoạn nhạc. Trên nốt ngắn ở tốc độ nhanh, láy rền có khi chỉ còn bốn nốt (trên–chính–trên–chính). Khi mới học, hãy chốt một con số, ví dụ toàn móc ba (tám nốt cho một nốt đen ở ♩ = 60), ghi bằng bút chì và tập đúng như thế, nhất là khi tay kia đang chơi. Khi đã chắc, láy rền dài có thể tự do hơn, chẳng hạn bắt đầu thong thả rồi nhanh dần. Điều duy nhất không được phép là làm trễ phách sau.

Cặp ngón	Ưu	Nhược	Hay dùng khi
2–3	Nhanh, nhẹ, tự nhiên nhất	Không dùng được nếu ngón 2 hoặc 3 đang bận	Mặc định cho phần lớn láy rền
1–3	Chắc, khỏe, đều; dễ dùng chuyển động xoay cẳng tay	Ngón cái trên phím đen khó chịu; dễ nặng tiếng	Láy rền to, láy rền tay trái, hai phím trắng
2–4	Giải phóng ngón cái và ngón 3	Ngón 4 yếu hơn, cần tập riêng	Ngón bấm của đoạn trước và sau đòi hỏi; một số vị trí có phím đen
3–5 (hoặc 4–5)	Giữ ngón 1–2 cho bè bên dưới	Yếu và khó đều nhất	Láy rền ở bè trên trong khi cùng tay còn chơi bè khác

Láy rền đến từ một chuyển động xoay cẳng tay rất nhỏ cộng với ngón tay sát phím, không phải từ việc nâng ngón cao rồi đập xuống. Phím cũng không cần trồi lên hết mới đánh lại được, nhất là trên đàn grand. Nếu láy rền vẫn cứng ở tốc độ vừa phải, hãy thử cặp ngón khác trước khi cố tập nhanh hơn.

Ví dụ 1. Láy rền ở chỗ kết, phong cách Baroque. Nốt trên (Mi) rơi đúng phách, cùng lúc với nốt trầm Sol; láy rền kéo hết giá trị nốt trắng rồi giải quyết về Đô.

Ví dụ 2. Láy rền có nốt kết. Hai nốt kết Sol–La được viết bằng nốt thường, dẫn lên Si. Khối "chơi" cho hai cách: bắt đầu từ nốt trên như thời Cổ điển, rồi từ nốt chính như thế kỷ 19.

Bài tập soạn cho trang này, trên cặp nốt Mi–Rê của ví dụ 1:

1. Tập với ngón 3 trên Mi, ngón 2 trên Rê, rồi lặp lại với 1–3 và 2–4 (dịch tay cho hợp).
2. Mỗi ô ba lần, đều về thời gian và độ to. Trọng âm chỉ để định vị, đừng đánh mạnh.
3. Hai ô cuối: mỗi chùm nốt là một động tác xoay nhỏ, dừng trên nốt chính; thả lỏng hẳn trong dấu lặng. Khi chùm 8 nốt đã đều, nối dài thành 12, rồi 16 nốt.
4. Tăng tốc từng nấc nhỏ với máy đếm nhịp, như với một đoạn chạy nốt (xem Cách tập).

Bài 14 đã giới thiệu ngắn gọn hai ký hiệu răng cưa: không gạch và có gạch dọc. Chúng trông gần giống nhau, và chữ "mordent" đã đổi nghĩa theo thời gian: thời Bach, Mordant là ký hiệu có gạch (chính–dưới–chính); sang thế kỷ 19, nhiều người lại dùng chữ ấy cho ký hiệu không gạch. Tiếng Anh còn có tên inverted mordent, nhưng sách này dùng nó cho ký hiệu này, sách kia cho ký hiệu kia. Vì vậy hãy nhìn ký hiệu, đừng nhìn tên. Trang này gọi chúng là láy trên và láy dưới:

Ký hiệu	Tên khác	Chơi trong nhạc từ thế kỷ 19	Chơi trong nhạc Baroque
Răng cưa ngắn, không gạch: láy trên	Pralltriller, Schneller, upper mordent	chính–trên–chính, rất nhanh, đúng phách	một láy rền (Trillo của Bach), thường từ nốt trên, đúng phách; trên nốt ngắn chỉ còn bốn nốt: trên–chính–trên–chính
Răng cưa ngắn, có gạch dọc: láy dưới	mordent, Mordant	chính–dưới–chính	chính–dưới–chính, đúng phách

Với láy trên trong nhạc Baroque, có hai trường hợp đáng nhớ:

• Giai điệu đi xuống liền bậc tới nốt có ký hiệu (rất hay gặp): nốt trên vừa vang ngay trước, nên được nối sang mà không đánh lại. Kết quả nghe gần giống chính–trên–chính. C. P. E. Bach gọi kiểu này là Pralltriller, "láy rền nửa", và nhấn mạnh rằng nó phải sắc và ngắn.
• Giai điệu đi lên tới nốt có ký hiệu: C. P. E. Bach không dùng Pralltriller ở chỗ này; ký hiệu thường được đọc như Trillo của bảng Bach 1720: láy rền bắt đầu từ nốt trên, đúng phách.

Trong bản Bach-Gesellschaft của Invention số 1, nốt Si móc đơn ở ô 1 mang ký hiệu không gạch và đi xuống từ nốt Đô ngay trước nó: đúng trường hợp thứ nhất. Bài này cũng có ký hiệu có gạch, còn Aria mở đầu Biến khúc Goldberg có nốt hoa mỹ ở phần lớn các ô: hai nơi tốt để luyện mắt. Một dấu hóa nhỏ đặt trên hoặc dưới ký hiệu láy áp dụng cho nốt phụ.

Ví dụ 3. (a) Giai điệu đi xuống tới nốt có láy trên; (b) đi lên tới nốt có láy trên; (c) láy dưới.

Nghe trường hợp (a) ở hai khối "chơi": các nốt gần như giống hệt nhau, chỉ khác ở chỗ nốt Mi được ngân thêm một chút vào phách. Trường hợp (b) mới thật sự khác: bốn nốt bắt đầu từ Mi so với ba nốt bắt đầu từ Rê. Dù đọc theo cách nào, láy trên và láy dưới đều phải nhanh và nhẹ: nốt được nghe rõ là nốt chính.

Láy quanh (turn), ký hiệu như chữ S nằm ngang (∽), gồm bốn nốt quanh nốt chính: trên – chính – dưới – chính. Cách chơi phụ thuộc vào vị trí của ký hiệu:

• Đặt ngay trên nốt: láy quanh bắt đầu ngay, đúng phách. Đây là Cadence trong bảng của Bach.
• Đặt giữa hai nốt: chơi nốt chính trước, rồi láy quanh ở cuối giá trị của nốt đó và nối thẳng vào nốt sau.
• Láy quanh ngược: bắt đầu từ nốt dưới: dưới – chính – trên – chính.

Dấu hóa nhỏ phía trên ký hiệu áp dụng cho nốt trên, phía dưới cho nốt dưới. Láy quanh là một nét luyến của câu hát: ở tốc độ chậm, đừng chơi bốn nốt nhanh như một cú giật ngón, hãy hát chúng.

Ví dụ 4.

Cả hai được viết bằng một nốt nhỏ trước nốt chính, nhưng tính cách ngược nhau.

Appoggiatura (tiếng Ý appoggiare: tựa vào), còn gọi là nốt dựa, thường viết bằng nốt nhỏ không gạch, có dấu luyến tới nốt chính. Nó rơi đúng phách và lấy thời gian của nốt chính; nó là nốt nghịch nên được nhấn, rồi nốt chính giải quyết nhẹ hơn, như một tiếng thở dài. Độ dài theo quy tắc mà C. P. E. Bach (1753) và nhiều sách thế kỷ 18 nêu ra:

• trước một nốt chia đôi được (nốt đen, nốt trắng…): lấy một nửa;
• trước một nốt có chấm dôi: lấy hai phần ba, nốt chính chỉ còn lại giá trị của dấu chấm.

Không phải nốt nhỏ không gạch nào cũng dài: C. P. E. Bach nêu những nốt dựa luôn ngắn, thường đứng trước một nốt ngắn, có khi trước một nốt được nhắc lại nhiều lần. Chú giải của bản Urtext và tai bạn sẽ quyết định.

Acciaccatura (tiếng Ý: "giập, nghiền") là nốt nhỏ có gạch chéo, ngắn hết mức có thể; trọng âm rơi vào nốt chính. Trong nhạc đàn phím thế kỷ 18, nó có khi còn được đánh cùng lúc với nốt chính rồi nhả ngay. Đặt nó đúng phách hay ngay trước phách là chuyện phong cách và vẫn còn được tranh luận; hãy đọc chú giải của bản Urtext và nghe các bản thu tốt.

Đặc điểm	Appoggiatura	Acciaccatura
Hình	nốt nhỏ, thường không gạch	nốt nhỏ có gạch chéo
Thời điểm	đúng phách	sát nốt chính, đúng hoặc ngay trước phách
Độ dài	một nửa (hai phần ba trước nốt có chấm dôi)	ngắn hết mức
Trọng âm	trên nốt nhỏ	trên nốt chính

Ví dụ 5. Ô 1: nốt dựa Mi trước nốt trắng Rê lấy một nửa, tức một nốt đen. Ô 2: nốt dựa Si trước nốt trắng chấm dôi Đô lấy hai phần ba, Đô chỉ còn một phách. Ô 3: acciaccatura Fa♯ ngắn hết mức, trọng âm rơi vào Sol.

Một đường lượn sóng thẳng đứng trước hợp âm nghĩa là rải hợp âm: chơi lần lượt từ nốt thấp nhất lên, rất nhanh, và giữ các nốt lại.

• Đường lượn sóng liền một mạch qua cả hai khuông: rải một lần, từ nốt thấp nhất của tay trái lên nốt cao nhất của tay phải.
• Hai đường riêng cho hai tay: không nhất thiết là hai tay rải cùng lúc. Chú giải của ấn bản Quốc gia Ba Lan cho các nocturne của Chopin ghi rằng hai đường riêng không nhất thiết là rải đồng thời, có chỗ chỉ cho biết cách chia hợp âm giữa hai tay.
• Có mũi tên chỉ xuống: rải từ trên xuống.

Với Chopin, chú giải của ấn bản Quốc gia Ba Lan khuyên bắt đầu hợp âm rải cùng lúc với nốt tương ứng của tay trái. Trong nhiều bản nhạc Lãng mạn khác, khi nốt trên cùng là giai điệu, người chơi có thể rải sớm một chút để nốt giai điệu rơi đúng phách; các nghệ sĩ không làm giống nhau.

Tốc độ rải tùy tính cách: chậm như đàn harp trong một đoạn mơ màng, nhanh và gọn trong một đoạn mạnh mẽ. Hợp âm quá rộng so với bàn tay (chẳng hạn quãng mười) thường cũng được rải dù không có ký hiệu, nhưng đừng biến việc rải mọi hợp âm thành thói quen.

Ví dụ 6. Hợp âm được rải chậm (mỗi nốt cách nhau một móc kép) để bạn nghe rõ; khi chơi thật thường nhanh hơn.

Fioritura (tiếng Ý: "nở hoa"; số nhiều fioriture) là những chùm nốt trang trí dài, viết bằng nốt nhỏ hoặc thành những nhóm không chia đều theo phách của tay trái, bắt chước lối luyến láy của ca sĩ bel canto. Chopin còn viết thêm biến thể vào bản nhạc của học trò; Nocturne Op. 9 số 2 có cả một bộ biến thể như thế.

Câu hỏi muôn thuở: nốt đầu của chùm vào đúng phách, cùng nốt trầm, hay trước phách? Chú giải của ấn bản Quốc gia Ba Lan trả lời theo từng trường hợp: hợp âm rải và những nốt nhỏ tạo thành hợp âm rải hay quãng rải, theo lệ chung, bắt đầu đúng phách; một nhóm vài nốt nhỏ có thể chơi đúng phách hoặc trước phách; với láy rền, một nốt nhỏ đứng ngay trước dấu tr cho biết láy bắt đầu từ nốt nào (nốt nhỏ cùng cao độ với nốt chính thì láy bắt đầu từ nốt chính). Với những chùm dài, điều quan trọng hơn cả là những điểm gặp nhau với tay trái:

1. Học giai điệu "khung" trước, bỏ hết trang trí.
2. Đánh dấu nốt nào của chùm rơi cùng nốt nào của tay trái; ít nhất là nốt đầu và nốt đích.
3. Tập riêng chùm nốt cho đều, như một đoạn gam, rồi ghép thật chậm với tay trái giữ nhịp tuyệt đối đều.
4. Khi đã chắc mới tạo dáng: khởi đầu thong thả, trôi ở giữa, đáp nhẹ vào nốt đích. Cả chùm luôn nhỏ hơn giai điệu chính.

Trang Nocturne Op. 9 số 2 có một bài tập chuẩn bị riêng cho kỹ năng này.

1. Quyết định trước, rồi mới tập. Chọn cách chơi (chú giải Urtext, thầy, bản thu tốt) và viết các nốt thực sự bằng bút chì phía trên khuông. Mỗi lần tập một kiểu là tự học lại từ đầu.
2. Tập chậm với đúng số nốt và đúng chỗ khớp với tay kia, rồi tăng tốc dần.
3. Nhẹ hơn nốt chính. Trừ appoggiatura, nốt hoa mỹ là phần trang trí của câu hát, không phải tâm điểm.
4. Giữ nhịp. Lỗi phổ biến nhất là "dừng lại để láy": phách sau đến trễ. Nốt hoa mỹ phải nằm gọn trong thời gian của nốt chính.
5. Ít mà sạch. Nếu láy rền chưa sạch ở tốc độ thật, chơi ít nốt hơn vẫn hay hơn một chuỗi dài lổn nhổn.
6. Nghe đúng phong cách. Nghe Bach trên harpsichord, Mozart trên fortepiano, và nghe ca sĩ trước khi chơi Chopin.

• Johann Sebastian Bach, Clavier-Büchlein vor Wilhelm Friedemann Bach (bắt đầu ở Köthen ngày 22/1/1720), mục Explication unterschiedlicher Zeichen…; bản chụp trên IMSLP (tìm "Explication unterschiedlicher Zeichen").
• Carl Philipp Emanuel Bach, Versuch über die wahre Art das Clavier zu spielen, phần 1 (1753), phần 2 (1762); bản điện tử song ngữ Đức – Anh: versuch.cpebach.org.
• Daniel Gottlob Türk, Klavierschule (1789).
• Johann Nepomuk Hummel, Ausführliche theoretisch-practische Anweisung zum Piano-Forte-Spiel (Vienna: Haslinger, 1827–1828).
• Frederick Neumann, Ornamentation in Baroque and Post-Baroque Music, with Special Emphasis on J. S. Bach (Princeton University Press, 1978).
• Sandra P. Rosenblum, Performance Practices in Classic Piano Music: Their Principles and Applications (Indiana University Press, 1988).
• Jean-Jacques Eigeldinger, Chopin: Pianist and Teacher as Seen by His Pupils (Cambridge University Press, 1986).
• Fryderyk Chopin, Wydanie Narodowe (ấn bản Quốc gia Ba Lan, chủ biên Jan Ekier), các phần chú giải biểu diễn: chopin-nationaledition.com.
• Xem thêm tài liệu tham khảo.