Chọn “Lưu dưới dạng PDF” trong hộp thoại in để có file PDF.

Opus

Piano: 10 bài đầu tiên và bài học tác phẩm

10 bài hai tay có số ngón, tác phẩm theo cấp độ và các bài học tác phẩm, từ Minuet Fa trưởng của Mozart đến Ballade số 1 của Chopin: cấu trúc, chỗ khó, bài tập chuẩn bị, kế hoạch tập.

Bản in ngày 10/11/2026 · 36 chương · Bản trực tuyến: https://mtuann.github.io/opus/

Nội dung theo giấy phép CC BY-SA 4.0 (https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/): được chia sẻ và chỉnh sửa nếu ghi nguồn và chia sẻ lại theo cùng giấy phép. Bản thu, font và nội dung trích từ nguồn khác giữ giấy phép riêng.

10 bài đầu tiên (hai tay)

Mười giai điệu quen thuộc, soạn lại cho hai tay trên khuông kép, có ghi số ngón. Mỗi bài thêm đúng một kỹ năng hai tay mới: chuyền giai điệu qua lại giữa hai tay, giữ nốt trầm, hợp âm tay trái, canon, nhịp 3/4 và 6/8, bàn đạp, rồi đến đoạn mở đầu Für Elise đúng như Beethoven viết.

Trước khi bắt đầu

Bạn nên đã:

Nếu chưa, hãy theo Hai tuần đầu tiên: kế hoạch đó dẫn thẳng vào ba bài đầu của trang này.

Đọc bản nhạc trên trang này:

  • Con số nhỏ trên nốt là số ngón (1 = ngón cái). Số chỉ ghi ở nốt đầu và ở chỗ đổi thế tay; các nốt ở giữa dùng ngón kế tiếp một cách tự nhiên.
  • Khuông trên (khóa Sol) là tay phải, khuông dưới (khóa Fa) là tay trái.
  • Bấm nút phát để nghe trước và nhìn con trỏ chạy theo từng nốt.

Cách tập mỗi bài

  1. Nghe mẫu hai lần, mắt dõi theo bản nhạc.
  2. Tay phải riêng, thật chậm, đếm to "một – hai – ba – bốn".
  3. Tay trái riêng. Phần tay trái thường dễ hơn; hãy chơi nó thật đều.
  4. Hai tay thật chậm (♩ = 50–60 với máy đếm nhịp). Dừng ở mỗi chỗ hai tay cùng đánh để kiểm tra: đó là các điểm neo (cách ghép tay đầy đủ ở Sáu bậc ghép hai tay).
  5. Tăng tốc độ một nấc (2–4 nhịp/phút) chỉ khi đã chơi đúng ba lần liên tiếp.
  6. Xong một bài: thu âm, nghe lại và ghi vào nhật ký.

Mỗi bài mất vài ngày đến vài tuần tùy người; Lộ trình piano năm đầu trải mười bài trong khoảng năm tháng đầu. Đừng sang bài mới khi bài cũ còn phải dừng giữa chừng: dừng lại nghĩa là tay chưa biết đường, và bài sau sẽ khó hơn.

Lộ trình 10 bài

# Bài Kỹ năng hai tay Điều mới
1 Au clair de la lune Giai điệu chuyền từ tay phải sang tay trái Tay trái ở thế Sol
2 Ah! vous dirai-je, maman (Twinkle) Tay trái giữ nốt trầm, đổi nốt theo hòa âm Ba chức năng I – IV – V; mở rộng thế tay
3 Ode to Joy Tay trái nốt dài; một nốt giai điệu nằm ở tay trái Nốt đen chấm dôi
4 Hänschen klein Hợp âm ba nốt ở tay trái Đổi hình hợp âm I ↔ V7
5 Frère Jacques Âm nền quãng 5; thử thách canon Hai tay hát hai câu khác nhau
6 Amazing Grace Nhịp lấy đà, nhịp 3/4 Đổi thế tay theo câu nhạc
7 Greensleeves Nhịp 6/8, giọng La thứ Dấu hóa bất thường (Sol♯, Fa♯)
8 Largo ("Going Home") Legato chậm, hát giai điệu Bàn đạp vang lần đầu
9 Minuet Sol trưởng Tác phẩm Baroque thật, chuỗi móc đơn đều Hóa biểu một dấu thăng
10 Für Elise (8 ô nhịp đầu) Hai tay thay phiên thành một dòng Nốt móc kép, nhịp 3/8

1. Au clair de la lune

Dân ca Pháp. Đô trưởng. Học được: chơi hai tay mà mỗi lúc chỉ một tay "hát": tay phải hát đoạn đầu và đoạn cuối, tay trái hát đoạn giữa.

Tay phải ở thế Đô (ngón 1 trên Đô giữa). Tay trái ở thế Sol: ngón 5 trên Sol2, ngón 1 trên Rê3. Ở các đoạn tay phải hát, tay trái chỉ giữ nốt trầm Đô (ngón 2) và Sol (ngón 5).

số ngón tay phải số ngón tay trái

Au clair de la lune (soạn hai tay)
  • Ở ô 9–12, tay phải nghỉ hẳn. Hãy cho tay trái hát rõ và liền như tay phải, đừng "lí nhí".
  • Thử thách: ở đoạn cuối, chơi tay trái nhỏ hơn hẳn tay phải. Đó là bước đầu của cân bằng hai tay.

2. Ah! vous dirai-je, maman (Twinkle, Twinkle)

Dân ca Pháp; Mozart viết 12 biến tấu trên giai điệu này (K. 265). Đô trưởng. Học được: tay trái đổi nốt trầm theo hòa âm, với ba nốt Đô – Fa – Sol (chủ âm, hạ át âm, át âm).

Ở ô 1–2, tay phải mở rộng: ngón 4 trên Sol, ngón 5 trên La. Sang ô 3, thu tay về thế Đô (ngón 4 trên Fa). Tay trái ở thế Đô: Đô3 ngón 5, Fa3 ngón 2, Sol3 ngón 1.

Hai tay ở ô 1–2:

số ngón tay phải số ngón tay trái

Ah! vous dirai-je, maman (soạn hai tay)
  • Nghe hai nốt trầm Fa → Đô ở ô 2: đó là hạ át âm → chủ âm. Ở ô 4, Sol → Đô là át âm → chủ âm, cảm giác "về nhà". Xem Hòa âm chức năng.
  • Các chỗ hai tay cùng đánh là điểm neo: tập riêng từng điểm neo trước khi chơi liền cả câu.

3. Ode to Joy

Beethoven, Giao hưởng số 9, chương 4 (1824); ở đây hạ một cung từ Rê trưởng của bản gốc. Đô trưởng. Học được: nhịp đen chấm dôi – móc đơn, và một nốt giai điệu do tay trái chơi.

Ode to Joy (soạn hai tay)
  • Ở phách 3–4 của ô 12, nốt Sol trầm của giai điệu nằm ở tay trái (ngón 1), trong lúc tay phải nghỉ; nghe cho nốt ấy nối liền câu hát.
  • Đếm to ô 4 và ô 8: "một – hai – và – ba – bốn". Nốt chấm dôi bắt đầu ở "một" và ngân qua "hai"; nốt móc đơn rơi đúng vào chữ "và" ngay sau "hai".

4. Hänschen klein

Bài hát thiếu nhi Đức. Đô trưởng. Học được: hợp âm ba nốt ở tay trái và đổi giữa hai hình: hợp âm chủ Đô – Mi – Sol (ngón 5-3-1) và hợp âm bảy át Si – Fa – Sol (ngón 5-2-1). Ngón cái giữ nguyên trên Sol; ngón 5 dời xuống Si, ngón 2 đặt lên Fa.

Hợp âm chủ:

số ngón tay trái

Hợp âm bảy át:

số ngón tay trái

Hänschen klein (soạn hai tay)
  • Tập tay trái riêng: Đô–Mi–Sol → Si–Fa–Sol → Đô–Mi–Sol, mắt nhìn bản nhạc chứ không nhìn tay, đến khi đổi hình không cần nghĩ.
  • Khi đã quen, đánh hợp âm hai lần mỗi ô (phách 1 và 3) cho nhạc có nhịp hơn. Xem thêm Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm.

5. Frère Jacques

Bài hát Pháp truyền thống; Mahler dùng giai điệu này ở giọng thứ trong Giao hưởng số 1. Đô trưởng. Học được: đổi thế tay giữa câu, và (thử thách) chơi canon: hai tay hát cùng một giai điệu, lệch nhau hai ô nhịp.

Tay phải chơi ở quãng tám trên Đô giữa (ngón 1 trên Đô5). Ô 5–6 mở tay: ngón 5 vươn lên La. Ô 7–8 dời tay xuống để ngón 1 bắt Sol4. Tay trái giữ quãng 5 Đô–Sol (ngón 5 và 1) như một âm nền ngân dài.

Frère Jacques (soạn hai tay)

Thử thách canon. Tay trái chơi chính giai điệu ấy, thấp hơn hai quãng tám, vào sau hai ô nhịp. Đây là bài tập độc lập hai tay thật sự đầu tiên: mỗi tay có câu nhạc riêng, và hai câu khớp với nhau thành hòa âm.

Thử thách: canon hai tay (tay trái vào sau 2 ô nhịp)
  • Tập tay trái riêng cho thật thuộc trước: thế Đô, ô 7 mở tay để ngón 1 lên La3.
  • Chơi chậm hơn hẳn bản chính (♩ = 60–72) và nghe cả hai bè. Nếu rối, lặp riêng ô 3–4 của hai tay nhiều lần.

6. Amazing Grace

Giai điệu thánh ca "New Britain", được ghép với lời Amazing Grace từ năm 1835. Đô trưởng, nhịp 3/4. Học được: nhịp lấy đà (bài bắt đầu ở phách 3) và đổi thế tay theo từng câu.

Tay phải đổi thế ba lần: câu 1 và câu 4 mở đầu bằng ngón 1 trên Sol4, rồi dời tay lên một nấc để ngón 3 rơi vào Đô5 và ngón 5 vào Mi5; câu 2 ở thế Đô (ngón 1 trên Đô5); đầu câu 3 dời tay để ngón 5 ở Sol5, ngón 2 ở Đô5. Đổi thế ở nốt dài, khi tay có thời gian chuẩn bị. Tay trái: một nốt trầm mỗi ô (Đô, Fa, Sol).

Amazing Grace (soạn hai tay)
  • Đếm "ba | một – hai – ba": nốt Sol đầu tiên là phách 3 của một ô "thiếu" (nhịp lấy đà); ô cuối cũng thiếu đúng một phách để bù lại.
  • Nốt dài ở ô 7 kéo sang ô 8 bằng dấu nối: giữ phím, đừng đánh lại.

7. Greensleeves

Dân ca Anh; bài ca được đăng ký ở London năm 1580. La thứ, nhịp 6/8. Học được: cảm nhịp 6/8 (hai phách lớn, mỗi phách ba móc đơn) và dấu hóa bất thường: Sol♯ và Fa♯ không có trong hóa biểu mà ghi ngay trước nốt (xem Gam thứ).

Tay trái đi xuống từng bậc La – Sol – Fa – Mi (ngón 1-2-3-4), mỗi nốt giữ trọn ô nhịp.

số ngón tay trái

Greensleeves (soạn hai tay)
  • Đếm "một hai ba bốn năm sáu", nhấn nhẹ ở 1 và 4; đừng đếm thành ba phách.
  • Ô 7: Fa♯ và Sol♯ là bậc 6 và bậc 7 được nâng lên của gam La thứ (gam thứ giai điệu).
  • Các chỗ đổi thế tay: cuối ô 1 sang ô 2 và cuối ô 5 sang ô 6 (ngón 4 trên Mi, rồi ngón 5 xuống Rê); ô 4 (ngón cái nhảy từ Mi lên La); cuối ô 6 sang ô 7 (ngón 5 trên Đô). Tập riêng từng chỗ.

8. Largo ("Going Home")

Dvořák, Giao hưởng số 9 "Từ Thế giới mới", chương 2 (1893), chủ đề chính, bản rút gọn và hạ nửa cung từ Rê♭ trưởng. Đô trưởng. Học được: chơi legato chậm như hát, và dùng bàn đạp vang lần đầu: mỗi ô nhịp đổi bàn đạp một lần.

Chữ Ped. dưới khuông là chỗ đổi bàn đạp: nhả đúng lúc hợp âm mới vang, rồi nhấn lại ngay sau đó (bàn đạp nối, có hình minh họa ở trang Bàn đạp). Dấu * ở cuối là nhả hẳn. Tay trái chơi quãng 5 bằng ngón 5 và 1.

Largo, "Going Home" (soạn hai tay, có bàn đạp)
  • Tập trước không bàn đạp: tay phải nối liền từng nốt bằng ngón (legato ngón), nốt sau vào đúng lúc nốt trước vừa nhả.
  • Rồi tập riêng tay trái với chân: đánh quãng 5 ở "một", nhấn chân ở "và". Khi chân đã tự động, mới thêm tay phải.
  • Nghe chủ đề này trong giao hưởng: hướng dẫn nghe Dvořák.

9. Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114

Christian Petzold, trong Notebook for Anna Magdalena Bach (1725); lâu nay thường được gán cho Bach. Sol trưởng, nhịp 3/4. Học được: một tác phẩm Baroque thật: chuỗi móc đơn đều, đổi thế tay, hóa biểu một dấu thăng (Fa♯).

Đây là nửa đầu (16 ô nhịp) với giai điệu gốc. Tay trái được giản lược: mỗi ô một nốt trầm, cả bài nằm gọn trong thế Sol của tay trái (ngón 5 trên Sol2, ngón 1 trên Rê3). Khi đã chơi thuộc, chuyển sang bản gốc hai bè ở bài học Minuet Sol trưởng.

Minuet Sol trưởng (giai điệu gốc, tay trái giản lược)
  • Móc đơn chơi đều như hạt chuỗi, hơi tách (không quá liền) theo phong cách Baroque; nốt đen ở đầu ô rõ hơn một chút.
  • Ô 3, ô 5 và ô 7 là các chỗ đổi thế tay: tập riêng "ô 2 → ô 3", "ô 4 → ô 5" và "ô 6 → ô 7" cho đến khi tay tự tìm đường.

10. Für Elise, 8 ô nhịp đầu

Beethoven, Bagatelle La thứ WoO 59 (1810). La thứ, nhịp 3/8. Học được: hai tay thay phiên nhau thành một dòng chảy liền như của một bàn tay: tay trái rải La – Mi – La, tay phải đón tiếp Đô – Mi – La.

Đây là nguyên văn hai tay của Beethoven ở đoạn mở đầu (trong bản gốc, câu này được nhắc lại; ở đây khép tạm bằng nốt La để thành bài tập). Tay trái: ngón 5-2-1.

số ngón tay phải số ngón tay trái

Für Elise, 8 ô nhịp đầu (hai tay theo bản gốc)
  • Mi – Rê♯ lặp lại phải nhẹ và đều, không nhấn.
  • Chỗ khó là nối tay: nốt cuối của tay trái và nốt đầu của tay phải phải liền như của cùng một bàn tay. Tập chậm từng chỗ chuyển tay, rồi mới chơi cả câu.
  • Học tiếp cả bài: bài học Für Elise.

Sau 10 bài

Chơi được 10 bài này ở tốc độ vừa phải, không dừng, nghĩa là bạn đã đi gần hết chặng đầu của lộ trình piano. Tiếp theo:

Nguồn

  • Giai điệu: dân ca Pháp, Anh; bài hát thiếu nhi Đức; thánh ca "New Britain"; Beethoven, Giao hưởng số 9 và Bagatelle WoO 59; Dvořák, Giao hưởng số 9; Petzold, Minuet BWV Anh. 114.
  • Bản nhạc đã đối chiếu: Mutopia Project (Ode to Joy, Minuet BWV Anh. 114, Für Elise, Greensleeves, New Britain) và IMSLP (Minuet BWV Anh. 114, Für Elise).
  • Phần soạn hai tay và số ngón: Opus. Xem tài liệu tham khảo.

Tác phẩm theo cấp độ

Danh mục này xếp những tác phẩm thật, từ bài đầu tiên đến sân khấu hòa nhạc, theo đúng 7 chặng của lộ trình piano. Mỗi chặng có một bảng gồm tác phẩm, thời kỳ và điều bạn học được từ nó; những bài có bài học chi tiết trên site được gắn link. Cuối trang có một mục riêng cho những bài phổ biến ngoài nhạc cổ điển, như Mariage d'Amour, River Flows in You hay Nuvole bianche.

Cách đọc danh mục

  • Cấp chỉ là ước lượng. Site dùng cấp của ABRSM làm thước đo chung. Các danh sách tham khảo khác nhau thường xếp cùng một bài lệch nhau một, hai cấp; các chương trong cùng một sonata có thể chênh nhau nhiều; và một bài "khó" với người này (bước nhảy xa, hợp âm rộng) có thể dễ với người khác.
  • Thời kỳ giúp bạn cân bằng những gì mình chơi: Baroque, Cổ điển, Lãng mạn, Ấn tượng (Debussy), thế kỷ 20 và đương đại.
  • Tên tác phẩm giữ ngôn ngữ gốc, kèm nghĩa tiếng Việt khi cần; các tập nhạc Nga ghi theo tên tiếng Anh thường in trên ấn bản. "Số" là số thứ tự trong tập (No.).
  • Thang Henle 1–9. Nhà xuất bản G. Henle ghi cho từng tác phẩm piano trong các ấn bản Urtext của họ một mức độ khó từ 1 đến 9 (1–3 dễ, 4–6 trung bình, 7–9 khó). Đây là thang thứ hai rất hữu ích, nhưng nó không trùng khít với cấp ABRSM hay với các chặng ở đây. Vài ví dụ:
Tác phẩm Chặng ở site Mức Henle
Schumann: Melodie, Op. 68 số 1 2 2
Beethoven: Für Elise WoO 59 4 3
Beethoven: Sonata Sol trưởng Op. 49 số 2 4 3
Bach: Invention số 1, BWV 772 4 3
Mendelssohn: Thuyền ca Venice, Op. 19 số 6 5 4
Mozart: Sonata Đô trưởng K. 545 5 5
Beethoven: Sonata Ánh trăng, Op. 27 số 2 5 (chương 1) 7 (cả bản sonata)
Chopin: Valse Si thứ, Op. 69 số 2 6 4
Debussy: Clair de lune 6 5
Bach: Prelude và fugue Đô thứ, BWV 847 6 6 (prelude), 5 (fugue)
Chopin: Nocturne Mi♭ trưởng, Op. 9 số 2 6 6
Grieg: Bryllupsdag på Troldhaugen (Ngày cưới ở Troldhaugen), Op. 65 số 6 6 6
Chopin: Fantaisie-Impromptu, Op. 66 7 7
Liszt: Liebestraum số 3 7 7
Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng, D. 899 số 3 7 6
Chopin: Ballade số 1, Op. 23 7 8

Henle xếp Für Elise và Invention số 1 cùng mức 3, còn Clair de lune và K. 545 cùng mức 5. Site đặt Clair de lune cao hơn K. 545 một chặng vì âm thanh, bàn đạp và sự tự do nhịp điệu mà bài này đòi hỏi. Mức 7 của Sonata Ánh trăng là cho cả bản, gồm cả chương 3 Presto agitato; riêng chương 1 thì site xếp ở chặng 5. Hãy dùng các thang để so sánh tương đối, đừng coi chúng là phép đo chính xác.

Chọn bài thế nào

Một bài dễ, một bài vừa, một bài với

Lúc nào cũng nên có ba bài trên giá nhạc, ở ba mức khác nhau:

Vai trò Độ khó Thời gian Để làm gì
Bài dễ Chặng trước 1–3 tuần Đọc nhanh, chơi trôi chảy, luôn có bài để chơi cho người khác nghe
Bài vừa Chặng của bạn 4–8 tuần Học kỹ năng chính của chặng
Bài với Chặng kế tiếp 2–4 tháng, tập song song Kéo bạn lên chặng sau

Số bài đã học là thứ làm bạn tiến nhanh nhất. Mười bài vừa sức trong một năm dạy bạn nhiều hơn một bài quá sức trong cùng khoảng thời gian.

Đừng nhảy cóc

Người lớn thường muốn đi thẳng tới bài mình yêu: Clair de lune, Ballade số 1, chương cuối Ánh trăng. Một bài cao hơn hai chặng thường tốn nhiều thời gian hơn hẳn, và thường chỉ dừng ở mức "chơi được các nốt". Bạn còn bỏ lỡ những kỹ năng mà các bài ở giữa dạy một cách nhẹ nhàng. Thay vì nhảy cóc, hãy đi đường vòng có chủ đích:

Bài bạn mơ Chặng Đi qua trước (chặng)
Beethoven: Für Elise 4 Minuet Sol trưởng (2), Arabesque (3), Sonatina Đô trưởng Op. 36 số 1 (3)
Beethoven: Ánh trăng, chương 1 5 Prelude Đô trưởng BWV 846 (4), Prélude Mi thứ (4)
Chopin: Nocturne Op. 9 số 2 6 Prélude Mi thứ (4), Valse La thứ (5), Nocturne Mi thứ Op. 72 số 1 (5)
Debussy: Clair de lune 6 Gymnopédie số 1 (4), The Little Shepherd (5), Träumerei (5)
Beethoven: Pathétique, chương 2 6 Sonatina của Clementi (3), Sonata Op. 49 số 2 (4), K. 545 (5)
Chopin: Fantaisie-Impromptu 7 Valse Si thứ (6), Nocturne Op. 9 số 2 (6), bài tập ba chọi bốn ở trang Phối hợp hai tay
Liszt: Liebestraum số 3 7 Thuyền ca Venice (5), Nocturne Op. 9 số 2 (6), Consolation số 3 của Liszt (6)
Chopin: Ballade số 1 7 Nocturne Op. 9 số 2 (6), Valse Op. 64 số 2 (6), Impromptu Op. 90 số 2 của Schubert (6)

Kiểm tra trước khi chọn

  • Phép thử tám ô nhịp. Chơi từng tay tám ô nhịp đầu, thật chậm. Gần như trôi chảy: đó là bài dễ. Mỗi dòng phải dừng vài lần để tìm nốt: bài vừa sức. Ô nào cũng phải dò từng nốt: để dành sau.
  • Tìm chỗ khó nhất. Nó hiếm khi nằm ở trang đầu. Thử nó trước khi quyết định.
  • Nghe trọn bài ít nhất một lần. Bạn sẽ sống với bài này hàng tuần, hàng tháng; hãy chắc là mình thích nó.
  • Cân bằng thời kỳ. Trong một năm, cố có ít nhất một bài Baroque, một bài Cổ điển, một bài Lãng mạn và một bài từ thế kỷ 20 trở đi. Mỗi phong cách đòi một kiểu chạm phím khác (tạo tiếng đàn).
  • Chọn ấn bản tốt. Bản Urtext (G. Henle Verlag, Wiener Urtext, Bärenreiter) cho bạn đúng những gì nhà soạn nhạc viết; IMSLP có bản quét miễn phí của hầu hết các tác phẩm cũ dưới đây; với Chopin, có Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe) do Jan Ekier biên tập.

Chặng 1. Khởi đầu (trước Grade 1)

Ở chặng này, một giáo trình là xương sống: nó đưa vào từng nốt mới, từng thế tay mới theo đúng thứ tự. Các tập nhạc bên dưới là phần đọc thêm, để bạn có nhạc thật ngay từ những tháng đầu.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
10 bài đầu tiên: Au clair de la lune, Ode to Joy, Greensleeves, Largo của Dvořák, Minuet Sol trưởng, mở đầu Für Elise… Dân ca và cổ điển, phối cho hai tay Thế năm ngón, giai điệu chuyền tay, đệm I–V7, nhịp 3/4 và 6/8, lần đầu dùng bàn đạp
Palmer, Manus, Lethco: Alfred's Basic Adult Piano Course, Level 1 (hoặc Alfred's Basic Adult All-in-One Course, Book 1) Giáo trình hiện đại Đọc nhạc theo vị trí tay, các hợp âm chính ở tay trái, nhiều giai điệu quen tai
Nancy và Randall Faber: Adult Piano Adventures, All-in-One Piano Course, Book 1 Giáo trình hiện đại Đọc theo quãng, kỹ thuật cơ bản, hợp âm và đệm
Türk: Handstücke für angehende Klavierspieler (Bài cho người mới học đàn, 1792 và 1795), những bài đầu Cổ điển Bài ngắn viết cho học trò thế kỷ 18: câu nhạc và cách phát âm Cổ điển
Bartók: Mikrokosmos Sz. 107, quyển 1–2 Thế kỷ 20 Giai điệu đồng âm hai tay, rồi hai tay độc lập; điệu thức dân gian ngoài trưởng và thứ
Stravinsky: Les cinq doigts (Năm ngón tay, 1921) Thế kỷ 20 Tám giai điệu rất dễ trên năm nốt: tay phải gần như nằm yên một thế, hòa âm mang màu thế kỷ 20
Diabelli: Melodische Übungsstücke Op. 149, cho bốn tay Thế kỷ 19, phong cách Cổ điển Phần của người học gói trong năm nốt, thầy hoặc bạn chơi phần kia: giữ nhịp cùng người khác ngay từ đầu
Kurtág: Játékok (Trò chơi), quyển 1 Đương đại Bộ sưu tập bắt đầu từ năm 1973: chơi với âm thanh, cụm nốt, khoảng lặng, để khám phá cây đàn hơn là luyện ngón
Czerny: Practical Method for Beginners Op. 599, những bài đầu Thế kỷ 19 Năm ngón đều, hai tay cùng chuyển động; chọn vài bài, không cần tập hết
Gurlitt: Anfangs-Stunden (Những giờ học đầu) Op. 117 Lãng mạn Bài rất ngắn, mỗi bài một tính cách

Chặng 2. Sơ cấp (≈ Grade 1–2)

Những tác phẩm cổ điển thật đầu tiên: vũ khúc ngắn của thế kỷ 18 và các tập nhạc cho thiếu nhi của thế kỷ 19–20. Đừng ngại chữ "thiếu nhi" trên bìa: Schumann, Tchaikovsky và Bartók viết những tập này bằng cả tài năng của mình, và người lớn chơi chúng hay không kém.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
Petzold: Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114 Baroque Nhịp 3/4 của điệu minuet, hai bè độc lập, những bước đầu ra khỏi thế năm ngón
Petzold: Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115 Baroque Người anh em giọng thứ của bài trên: cùng phong cách, màu tối hơn
Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach (Sổ nhạc cho Anna Magdalena Bach, 1725): Minuet Sol trưởng Anh. 116, Polonaise Sol thứ Anh. 119, Hành khúc Rê trưởng Anh. 122, Musette Rê trưởng Anh. 126 Baroque Mỗi bài một điệu nhảy, một kiểu phát âm; Hành khúc thường được cho là của C. P. E. Bach; Musette có tay trái nhảy quãng tám
Notenbuch für Wolfgang (Sổ nhạc cho Wolfgang): Minuet, Bourrée Giữa thế kỷ 18 Bài ngắn, sáng, câu nhạc rõ ràng. Sổ này thường in dưới tên Leopold Mozart, nhưng nhiều khả năng là tuyển tập khuyết danh
Mozart: Andante Đô trưởng K. 1a, Minuet Fa trưởng K. 2, Allegro Si♭ trưởng K. 3 Cổ điển Những bài Mozart viết lúc 5–6 tuổi, được ghi lại trong sổ nhạc của chị gái Nannerl: câu nhạc Cổ điển cân đối
Schumann: Album für die Jugend Op. 68: Melodie (số 1), Wilder Reiter (số 8), Fröhlicher Landmann (số 10); thêm Soldatenmarsch (số 2) Lãng mạn Giai điệu hát trên phần đệm, staccato chắc, giai điệu chuyển xuống tay trái (Wilder Reiter)
Tchaikovsky: Album for the Young Op. 39: Old French Song (Bài ca Pháp cổ), The Sick Doll (Búp bê ốm) Lãng mạn Giai điệu buồn hát trên hợp âm, sắc thái p và pp, "thở" ở cuối câu
Kabalevsky: 24 Pieces for Children Op. 39, ví dụ Clowns (Chú hề, số 20) Thế kỷ 20 Bài một trang, mỗi bài một hình ảnh; nhịp nhanh, staccato, tính hài hước
Bartók: For Children (Cho thiếu nhi) Sz. 42 Thế kỷ 20 Dân ca Hungary và Slovakia: giai điệu hát legato trên phần đệm giản dị, điệu thức dân gian
Gretchaninov: Children's Album Op. 98; Glass Beads (Chuỗi hạt thủy tinh) Op. 123 Thế kỷ 20 Bài ngắn giàu hình ảnh, nhiều kiểu chạm phím
Shostakovich: Children's Notebook (Vở của bé) Op. 69: March, Waltz, Bear Thế kỷ 20 Hài hước, hòa âm bất ngờ, staccato nhẹ
Burgmüller: 25 Études faciles et progressives Op. 100: La candeur (Ngây thơ, số 1), La pastorale (số 3) Lãng mạn Étude có nhạc tính: legato, cân bằng giai điệu và phần đệm

Chặng 3. Sơ trung cấp (≈ Grade 3)

Sonatina là trọng tâm: sonata thu nhỏ của thời Cổ điển, nơi bạn gặp hình thức sonata, đệm Alberti, và những đoạn gam, hợp âm rải nằm ngay trong nhạc. Bên cạnh đó là những bài Lãng mạn đầu tiên cần bàn đạp.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
Clementi: Sonatina Đô trưởng Op. 36 số 1 Cổ điển Hình thức sonata thu nhỏ, gam và hợp âm rải trong bài, ba chương tương phản
Clementi: Sonatina Op. 36 số 2 (Sol trưởng) và số 3 (Đô trưởng) Cổ điển Chương nhanh dài hơn, ngón chạy cần đều hơn
Kuhlau: Sonatina Đô trưởng Op. 20 số 1; Sonatina Đô trưởng Op. 55 số 1 Cổ điển Cùng ngôn ngữ với Clementi, giai điệu cởi mở, nhiều đoạn chạy ngón
Diabelli: các sonatina Op. 151 và Op. 168 Thế kỷ 19, phong cách Cổ điển Giai điệu dễ nhớ trên đệm Alberti đều
Sonatina Sol trưởng, Anh. 5 số 1 (thường gán cho Beethoven) Cổ điển Hai chương, Moderato và Romanze; giai điệu hát chậm. Nay ít được cho là của Beethoven
Burgmüller: Arabesque Op. 100 số 2 Lãng mạn Nhóm móc kép nhanh và đều, hợp âm staccato, chuyền tay
Burgmüller: Op. 100: La chasse (Cuộc săn, số 9), Ballade (số 15) Lãng mạn Nhảy tay nhanh, staccato nhẹ, tương phản sắc thái mạnh
Bach: Prelude nhỏ Đô trưởng BWV 939, Rê thứ BWV 926, Đô thứ BWV 999 Baroque Hòa âm vận động qua những hình nốt đều; BWV 999 vốn viết cho đàn luýt
Tchaikovsky: Album for the Young: Morning Prayer (Cầu nguyện buổi sáng), Sweet Dreams (Giấc mơ ngọt ngào), Italian Song (Bài ca Ý), Waltz Lãng mạn Giai điệu dài legato, đệm valse, bàn đạp
Schumann: Op. 68: Erster Verlust (Mất mát đầu tiên, số 16) Lãng mạn Câu nhạc than thở trong giọng thứ, legato không đánh mạnh nốt cao; nên học kèm bài học Op. 68
Kabalevsky: Toccatina Op. 27 số 12 Thế kỷ 20 Nhịp chắc, hợp âm nhẹ và đều ở tốc độ nhanh
Prokofiev: Music for Children Op. 65: Morning (Buổi sáng, số 1), Promenade (Dạo chơi, số 2) Thế kỷ 20 Âm vực rộng, legato, hòa âm chuyển bất ngờ
Heller: 25 Studies for Rhythm and Expression Op. 47 Lãng mạn Étude nhạc tính về tiết tấu và diễn cảm
Pärt: Für Alina (1976) Đương đại Rất ít nốt: bài học về tiếng ngân, khoảng lặng và lắng nghe

Chặng 4. Trung cấp (≈ Grade 4–5)

Hai kỹ năng lớn của chặng là phức điệu (Bach) và giai điệu có tiếng hát trên phần đệm khẽ (Chopin, Grieg). Đây cũng là lúc bạn chơi những tác phẩm nổi tiếng thật sự đầu tiên.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
Bach: Prelude Đô trưởng BWV 846 (Bình quân luật, quyển 1) Baroque Hợp âm rải đều, nghe hòa âm vận động, cổ tay thả lỏng
Bach: Sáu prelude nhỏ BWV 933–938, ví dụ Đô trưởng BWV 933, Rê thứ BWV 935 Baroque Hai bè, phát âm Baroque, ngón đều
Bach: Invention số 1 Đô trưởng BWV 772 Baroque Phức điệu hai bè, môtip và đảo môtip
Bach: Invention số 8 (Fa trưởng, BWV 779) Baroque Hai bè đuổi nhau như canon
Scarlatti: Sonata Rê thứ K. 32 (Aria) Baroque Giai điệu như một aria ngắn, hai bè rõ ràng
Handel: Sarabande trong Suite Rê thứ HWV 437 Baroque Hợp âm trang trọng nhịp 3/4, phách 2 nặng theo kiểu sarabande
Beethoven: Für Elise WoO 59 Cổ điển Chuyền tay, nửa cung Mi–Rê♯ đều, các đoạn tương phản
Beethoven: Sonata Op. 49 số 2 (Sol trưởng) và số 1 (Sol thứ) Cổ điển Sonata hai chương của Beethoven: chương 1 của số 2 là một hình thức sonata nhỏ, rõ ràng; chương 2 là một Tempo di Menuetto
Clementi: Sonatina Op. 36 số 4–6; Kuhlau: Sonatina Op. 20 số 2 và 3 Cổ điển Chạy ngón nhanh hơn, sonatina nhiều chương
Chopin: Prélude Mi thứ Op. 28 số 4 Lãng mạn Hợp âm tay trái thật khẽ và đều dưới một giai điệu gần như chỉ quanh một nốt
Chopin: Prélude Op. 28 số 6 (Si thứ), số 7 (La trưởng), số 20 (Đô thứ) Lãng mạn Số 6: giai điệu ở tay trái; số 7: một mazurka 16 ô nhịp; số 20: hợp âm dày, sắc thái đi từ ff xuống p rồi pp
Chopin: Mazurka La thứ Op. 68 số 2; Mazurka Sol thứ Op. 67 số 2 Lãng mạn Nhịp mazurka với trọng âm lệch sang phách 2 hoặc 3, rubato dân gian
Satie: Gymnopédie số 1; Gnossienne số 1 Cuối thế kỷ 19 Bước nhảy trầm – hợp âm, bàn đạp theo ô nhịp, giữ tốc độ chậm đều
Grieg: Lyriske stykker (Lyric Pieces) Op. 12: Arietta (số 1), Vals (số 2), Alfedans (Điệu múa yêu tinh, số 4) Lãng mạn Giai điệu hát trọn trong một trang (Arietta), staccato nhẹ và nhanh (Alfedans)
Schumann: Op. 68: Knecht Ruprecht (số 12) Lãng mạn Quãng tám và tương phản kịch tính
Tchaikovsky: Album for the Young: The Sorcerer (Phù thủy), Lark Song (Tiếng chim chiền chiện) Lãng mạn Staccato nhanh; nốt hoa mỹ nhẹ như tiếng chim

Chặng 5. Trung cấp cao (≈ Grade 6)

Chương sonata thật đầu tiên, phức điệu Bach có chủ đích, và ba lớp âm thanh trong hai tay. Đây cũng là chặng của nhiều bài người lớn mơ được chơi, như chương 1 Ánh trăng hay Träumerei.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
Mozart: Sonata Đô trưởng K. 545 Cổ điển Hình thức sonata, Alberti nhanh và đều, gam, phát âm Cổ điển
Bach: Invention số 4 (Rê thứ, BWV 775) và số 13 (La thứ, BWV 784) Baroque Số 4: chuỗi móc kép liền mạch nhịp 3/8; số 13: hợp âm rải chạy trong cả hai tay
Schumann: Träumerei, Kinderszenen Op. 15 số 7 Lãng mạn Ba lớp âm thanh, câu nhạc dài, bàn đạp tinh
Schumann: Von fremden Ländern und Menschen (Về những xứ sở và con người xa lạ), Kinderszenen Op. 15 số 1 Lãng mạn Giai điệu, chùm ba nốt đệm và bè trầm chia trong hai tay; nghe Kinderszenen
Beethoven: Sonata Op. 27 số 2 (Ánh trăng), chương 1 Cổ điển Chùm ba nốt đều, giai điệu nổi trên cùng, bàn đạp đổi theo hòa âm; nghe hướng dẫn
Chopin: Valse La thứ, B. 150 Lãng mạn Đệm valse tay trái, giai điệu hát, bàn đạp theo ô nhịp, rubato đầu tiên
Chopin: Nocturne Mi thứ Op. 72 số 1; Nocturne Đô♯ thứ (di cảo, B. 49) Lãng mạn Rubato; giai điệu hát trên hợp âm rải rộng của tay trái. Op. 72 số 1 có trong danh sách Grade 8 của ABRSM (2027–2028), còn Henle xếp mức 5
Haydn: Sonata Đô trưởng Hob. XVI:35 Cổ điển Ngón nhẹ và nhanh, tính hài hước rất Haydn
Mendelssohn: Lieder ohne Worte (Bài ca không lời) Op. 19 số 6, Venetianisches Gondellied (Sol thứ) Lãng mạn Giai điệu hát trên nhịp đung đưa của bài ca chèo thuyền
Schubert: Moments musicaux D. 780 số 3 (Fa thứ) Lãng mạn Staccato nhẹ, nhịp đều, giai điệu mang màu dân ca
Brahms: Valse La♭ trưởng Op. 39 số 15 Lãng mạn Giai điệu quãng ba, quãng sáu trong một tay, đệm valse mềm
Kabalevsky: Sonatina Đô trưởng Op. 13 số 1 Thế kỷ 20 Hình thức sonatina với hòa âm thế kỷ 20
Debussy: The Little Shepherd (Chú mục đồng nhỏ), trong Children's Corner Ấn tượng Giai điệu độc tấu tự do như tiếng sáo, sắc thái pp, nhịp co giãn
Bartók: Romanian Folk Dances (Vũ khúc dân gian Romania) Sz. 56 Thế kỷ 20 Sáu điệu múa ngắn, tương phản nhịp và màu sắc

Chặng 6. Nâng cao (≈ Grade 7–8)

Những tác phẩm lớn được yêu thích nhất. Mỗi bài cần vài tháng: đừng học quá hai bài lớn cùng lúc, và luôn giữ một bài dễ hơn để chơi cho vui.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
Beethoven: Pathétique Op. 13, chương 2 Cổ điển Giai điệu hát nằm giữa phần đệm, ba lớp trong hai tay; nghe Pathétique
Chopin: Nocturne Mi♭ trưởng Op. 9 số 2 Lãng mạn Cantabile, chùm nốt hoa mỹ (fioritura), rubato, bước nhảy tay trái
Debussy: Clair de lune (Suite bergamasque) Ấn tượng Sắc thái pp, bàn đạp nửa, tự do nhịp, nhiều lớp âm thanh
Mozart: Sonata Đô trưởng K. 330; Fantasia Rê thứ K. 397 Cổ điển Phát âm trong sáng, bàn đạp tiết kiệm; tự do ngẫu hứng của fantasia (khoảng mười ô nhịp cuối có lẽ do August Eberhard Müller viết thêm)
Bach: Sinfonia (Invention ba bè) BWV 787–801; Prelude và fugue Đô thứ BWV 847 (Bình quân luật, quyển 1); French Suite số 5 Sol trưởng BWV 816 Baroque Ba bè độc lập, fugue ba bè đầu tiên, chuỗi vũ khúc của một tổ khúc
Chopin: Valse Si thứ Op. 69 số 2 Lãng mạn Rubato trong khuôn nhịp valse; giai điệu hát trên hợp âm rải rộng của tay trái
Schubert: Impromptu Op. 90 (D. 899) số 2 (Mi♭ trưởng) Lãng mạn Chuỗi chùm ba móc đơn (liên ba) nhẹ và đều ở tay phải; nghe Impromptu
Brahms: Intermezzo La trưởng Op. 118 số 2; Intermezzo Mi♭ trưởng Op. 117 số 1 Lãng mạn Giai điệu ở giọng giữa, hòa âm dày, câu nhạc dài; nghe Intermezzo
Chopin: Valse Op. 64 số 1 (Rê♭ trưởng) và số 2 (Đô♯ thứ) Lãng mạn Ngón nhanh và nhẹ, rubato, chùm nốt nhanh
Chopin: Prélude Rê♭ trưởng Op. 28 số 15 Lãng mạn Nốt lặp đều suốt bài, cao trào ở đoạn giữa Đô♯ thứ
Grieg: Bryllupsdag på Troldhaugen (Ngày cưới ở Troldhaugen) Op. 65 số 6 Lãng mạn Hợp âm và quãng tám mạnh, đoạn giữa trữ tình
Debussy: Arabesque số 1 (Mi trưởng); La fille aux cheveux de lin (Cô gái tóc lanh), Préludes quyển 1 số 8 Ấn tượng Hai chọi ba, bàn đạp nửa, câu nhạc tự do
Liszt: Consolation số 3 (Rê♭ trưởng) S. 172 Lãng mạn Giai điệu hát trên hợp âm rải rộng; bước chuẩn bị cho Liebestraum số 3 ở chặng 7
Rachmaninoff: Prelude Đô♯ thứ Op. 3 số 2 Lãng mạn muộn Hợp âm lớn trải rộng, dùng sức nặng cánh tay mà tiếng không gắt
Ravel: Menuet sur le nom d'Haydn (Minuet trên tên Haydn, 1909) Thế kỷ 20 Bài ngắn, chủ đề tạo từ các chữ cái trong tên Haydn, hòa âm tinh tế
Gershwin: Three Preludes (Ba prelude) Thế kỷ 20 Đảo phách, hợp âm màu jazz

Chặng 7. Sau Grade 8 (diploma trở lên)

Ở chặng này không còn "cấp" rõ ràng. Bạn chọn bài theo chương trình biểu diễn: một tác phẩm lớn làm trục, quanh nó là những bài ngắn hơn ở các thời kỳ khác. Nếu muốn có mục tiêu chính thức, các bằng diploma của ABRSM (ARSM, LRSM, FRSM) và Trinity (ATCL, LTCL, FTCL) có danh sách tác phẩm riêng.

Tác phẩm Thời kỳ Học được gì
Chopin: Fantaisie-Impromptu Đô♯ thứ Op. 66 Lãng mạn Ba chọi bốn, móc kép nhanh và nhẹ, đoạn giữa hát như một nocturne
Liszt: Liebestraum số 3 Lãng mạn Giai điệu ở giọng giữa do ngón cái hát, hai tay chia nhau phần đệm, hai cadenza, cao trào quãng tám; nghe Liebestraum
Schubert: Impromptu Op. 90 (D. 899) số 3 (Sol♭ trưởng) Lãng mạn Giai điệu và phần đệm trong cùng tay phải; nghe Impromptu
Chopin: Ballade số 1 Sol thứ Op. 23 Lãng mạn Hình thức tự sự lớn, sức bền, coda Presto con fuoco
Chopin: Ballade số 2–4 (Op. 38, 47, 52); bốn Scherzo (Op. 20, 31, 39, 54); Études Op. 10 và Op. 25; Sonata Op. 35 và Op. 58; Barcarolle Op. 60 Lãng mạn Đỉnh cao kỹ thuật và hình thức của Chopin; nghe Études
Bach: Bình quân luật (BWV 846–893); Partita (BWV 825–830); Goldberg Variations BWV 988 Baroque Fugue nhiều bè; tổ khúc lớn; nghe Goldberg
Beethoven: sonata giữa đời (Waldstein Op. 53, Appassionata Op. 57) và cuối đời (Op. 109, 110, 111) Cổ điển Kiến trúc lớn, sức bền; chương fugue của Op. 110
Haydn: Sonata Mi♭ trưởng Hob. XVI:52; Mozart: Sonata La thứ K. 310, Concerto số 21 Đô trưởng K. 467 Cổ điển Sonata Cổ điển ở quy mô lớn nhất; concerto với dàn nhạc hoặc piano thứ hai; nghe Concerto số 21
Schubert: ba sonata cuối D. 958, 959, 960; Wanderer-Fantasie D. 760 Lãng mạn Câu nhạc rất dài, kiến trúc rộng, sức bền tinh thần
Schumann: Carnaval Op. 9, Kreisleriana Op. 16, Fantasie Op. 17 Lãng mạn Chuỗi tính cách tương phản, nhịp điệu phức tạp
Liszt: Sonata Si thứ S. 178; Années de pèlerinage (Những năm hành hương); Études d'exécution transcendante S. 139 Lãng mạn Kỹ thuật lớn phục vụ ý thơ
Brahms: Klavierstücke Op. 118 và Op. 119; Biến tấu và fugue trên chủ đề Handel Op. 24 Lãng mạn Hòa âm dày, bè giữa, nghệ thuật biến tấu
Debussy: Préludes quyển 1–2; Estampes; Images Ấn tượng Màu âm, bàn đạp, nhiều lớp âm thanh
Ravel: Sonatine; Le Tombeau de Couperin; Jeux d'eau; Gaspard de la nuit Thế kỷ 20 Độ chính xác, âm thanh trong suốt, kỹ thuật ngón
Rachmaninoff: Prelude Op. 23 và Op. 32; Études-tableaux Op. 33 và Op. 39; Concerto số 2 Lãng mạn muộn Hợp âm lớn, giai điệu nằm giữa các lớp, sức nặng cánh tay; nghe Concerto số 2
Prokofiev: Sonata số 7 Op. 83; Toccata Op. 11 Thế kỷ 20 Nhịp máy móc, sức bật, hợp âm gõ
Bartók: Sonata (1926), Out of Doors; Messiaen: Vingt regards sur l'Enfant-Jésus (Hai mươi cái nhìn về Chúa Hài đồng) Thế kỷ 20 Piano như một nhạc cụ gõ; nhịp và màu hòa âm mới
Ligeti: Musica ricercata; Études Đương đại Đa tiết tấu, cấu trúc mới, hai tay độc lập tuyệt đối

Bài phổ biến ngoài nhạc cổ điển

Nhiều người lớn tìm đến cây đàn vì một bài nghe trên mạng, trong phim hay ở một đám cưới, chứ không phải vì Bach hay Mozart. Những bài ấy vẫn đáng tập: chúng dùng đúng các kỹ năng của những chặng ở trên. Trước khi chọn, nhớ ba điều:

  • Phần lớn còn bản quyền. Bản nhạc gốc và các bản soạn lại thuộc về nhà soạn nhạc và nhà xuất bản. Vì vậy site không in khuông nhạc trích từ những bài này; hãy dùng bản nhạc được cấp phép.
  • Cùng một tên, nhiều bản soạn. Bản "easy piano" có thể chỉ ở chặng 2, trong khi bản chơi trong bản thu gốc cao hơn vài chặng. Xem trang mẫu trước khi mua: giọng, số trang, tay trái rải rộng hay chỉ giữ hợp âm.
  • Kiểm tra tên tác giả. Trên mạng, không ít bài bị gắn nhầm tên một nhà soạn nhạc cổ điển nổi tiếng.

Các bài dưới đây xếp theo cấp của bản gốc, từ dễ đến khó. Cấp là ước lượng của site, dựa trên kỹ năng mỗi bài đòi hỏi so với các bài cổ điển ở trên, và được đối chiếu với mốc bên ngoài khi có: bài điểm sách của Pianodao cho hai tập SOLO của Yiruma, danh mục Piano for Leisure của AMEB (hội đồng thi âm nhạc của Úc).

Bài Tác giả Xuất xứ Bản gốc (≈)
River Flows in You Yiruma Album First Love (2001) Grade 5, chặng 4
Kiss the Rain Yiruma Album From the Yellow Room (2003) Grade 5, chặng 4
One Summer's Day Joe Hisaishi Phim Spirited Away (2001) Grade 5, chặng 4
Mariage d'Amour Paul de Senneville Bản thu của Richard Clayderman Grade 5–6, đầu chặng 5
Comptine d'un autre été: l'après-midi Yann Tiersen Phim Amélie (2001) Grade 6, chặng 5
Nuvole bianche Ludovico Einaudi Album Una mattina (2004) Grade 6, chặng 5

Yiruma: River Flows in You

Mục Thông tin
Nhà soạn nhạc Yiruma (tên thật Lee Ru-ma, sinh 1978), nghệ sĩ piano và nhà soạn nhạc người Hàn Quốc
Xuất xứ Album First Love (2001, hãng Stomp Music)
Giọng · nhịp · tốc độ La trưởng · 4/4 · mở đầu tự do (Freely, flowing), rồi vừa phải (Moderately, expressively), theo bản in trên Musicnotes
Cấp (≈) Bản gốc: khoảng Grade 5, chặng 4 (ước lượng của site). Bản dễ được tác giả duyệt: khoảng Grade 3, chặng 3
Bản nhạc Còn bản quyền. Bản của tác giả: tập Yiruma SOLO: Original và bản dễ Yiruma SOLO: Easy (Faber Music). Bản số được cấp phép, giọng gốc La trưởng: Musicnotes
Bản thu chính thức Album First Love; kênh YouTube chính thức của Yiruma

Hai tập SOLO của Faber Music in các bài trong album SOLO (2021), album Yiruma ra mắt nhân 20 năm sáng tác. Mỗi bài có hai dạng, bản gốc và bản dễ, đều là bản được chính tác giả duyệt. Trong bài điểm sách trên Pianodao, Andrew Eales xếp tập bản gốc quanh Grade 5 và tập bản dễ quanh Grade 3.

Không phải Bella's Lullaby. Bài hay bị nhầm với Bella's Lullaby, đoạn piano Carter Burwell viết cho phim Twilight (2008). River Flows in You là bài của Yiruma, nằm trong album First Love từ năm 2001, bảy năm trước khi phim ra mắt.

Bài này dạy gì:

  • Hợp âm rải tay trái, đều và nhẹ dưới giai điệu. Tay trái đi lại một vòng bốn hợp âm qua nhiều ô; nhận ra vòng ấy thì học thuộc nhanh hơn hẳn (Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm).
  • Nhóm móc kép và nốt hoa mỹ nhỏ ở tay phải: nhẹ, đều, không vội (Appoggiatura và acciaccatura).
  • Từ nhịp tự do sang nhịp đều: đoạn mở đầu có dấu ngân và co giãn, phần chính cần nhịp vững.
  • Bàn đạp đổi theo hợp âm, để tiếng vang của hai hòa âm không lẫn vào nhau (Bàn đạp).

Đi qua trước: Cầu nguyện buổi sáng (chặng 3) cho giai điệu hát trên phần đệm và bàn đạp theo ô nhịp, Arabesque (chặng 3) cho nhóm nốt nhanh đều, Prelude Đô trưởng (chặng 4) cho hợp âm rải đều và tai nghe hòa âm. Nếu bạn đang ở chặng 2–3, hãy bắt đầu bằng tập SOLO: Easy.

Yiruma: Kiss the Rain

Mục Thông tin
Nhà soạn nhạc Yiruma (xem bài trên)
Xuất xứ Album From the Yellow Room (2003, hãng Stomp Music)
Giọng · nhịp · tốc độ La♭ trưởng · 4/4 · ♩ = khoảng 76, theo bản Musicnotes ở dòng Bản nhạc (bản soạn khác có thể ở giọng, tốc độ khác)
Cấp (≈) Bản gốc: khoảng Grade 5, chặng 4, khó hơn River Flows in You một chút (ước lượng của site). Bản dễ được tác giả duyệt: khoảng Grade 3, chặng 3
Bản nhạc Còn bản quyền. Có trong cả hai tập SOLO của Faber Music ở bài trên. Bản số được cấp phép, giọng gốc La♭ trưởng: Musicnotes
Bản thu chính thức Album From the Yellow Room; kênh YouTube chính thức của Yiruma

Bài này dạy gì:

  • Đọc bốn dấu giáng và những đoạn ghi 8va (chơi cao hơn một quãng tám so với nốt viết). Đầu bài, tay trái viết ở khóa Sol, sau mới chuyển sang khóa Fa.
  • Giai điệu ở nốt trên cùng của hợp âm tay phải: nốt trên hát, các nốt dưới nhẹ hơn (Tạo tiếng đàn).
  • Hợp âm rải tay trái trải rộng, giữ đều dưới những nốt dài của giai điệu.
  • Nốt hoa mỹ nhỏ và liên ba chen trong giai điệu, nhẹ và không làm lệch phách.
  • Bàn đạp đổi theo hợp âm (Bàn đạp).

Đi qua trước: Cầu nguyện buổi sáng (chặng 3) cho bè trên hát trong hợp âm, Arietta (chặng 4) cho hai lớp trong một bàn tay ở giọng ba dấu giáng, rồi River Flows in You.

Joe Hisaishi: One Summer's Day

Mục Thông tin
Nhà soạn nhạc Joe Hisaishi (sinh 1950), nhà soạn nhạc Nhật Bản, viết nhạc cho nhiều phim của Hayao Miyazaki và Studio Ghibli
Xuất xứ Nhạc phim Spirited Away (2001), phim hoạt hình của Hayao Miyazaki và Studio Ghibli
Giọng · nhịp · tốc độ Đô trưởng · 4/4 · ♩ = 80, theo bản piano solo Musicnotes ở dòng Bản nhạc (bản soạn khác có thể ghi tốc độ khác)
Cấp (≈) Bản piano solo trên Musicnotes: khoảng Grade 5, chặng 4 (ước lượng của site). Bản easy piano chính thức: chặng 2–3
Bản nhạc Còn bản quyền. Tập Ghibli Best Stories (Zen-On, Nhật Bản; Hal Leonard phân phối) gồm các bản piano nhạc phim Ghibli của Hisaishi và có bài này; theo nhà phân phối, đây là ấn bản duy nhất được tác giả duyệt. Bản số được cấp phép: piano solo và easy piano trên Musicnotes. Các bản in khác nhau về độ khó: xem trang mẫu trước khi mua
Bản thu chính thức Album nhạc phim Spirited Away (2001); kênh YouTube chính thức của Joe Hisaishi

Không phải bài Ghibli nào cũng của Hisaishi. Bài hát Itsumo nando demo (Always with Me) trong phim Spirited Away có nhạc của Youmi Kimura; ABRSM ghi tên Youmi Kimura, không ghi Hisaishi, khi đưa một bản soạn của bài vào danh sách Grade 3 (chương trình 2025–2026). Còn Summer, một bài piano quen thuộc khác của Hisaishi, là nhạc phim Kikujiro (1999) của Takeshi Kitano, không phải phim Ghibli.

Bài này dạy gì:

  • Portato: chuỗi nốt lặp có chấm dưới dấu luyến, hơi tách mà vẫn hát (Tạo tiếng đàn).
  • Hai lớp trong tay phải: giai điệu ở trên, nốt ngân bên dưới (Tạo tiếng đàn).
  • Hợp âm rải (có dấu rải trước hợp âm) ở đoạn mở đầu (Nốt hoa mỹ).
  • Tay trái giữ hợp âm ngân, có chỗ rải rộng hơn một quãng tám; cần bàn đạp nối (Bàn đạp).

Đi qua trước: Cầu nguyện buổi sáng (chặng 3) cho bè trên hát trong hợp âm, Arietta (chặng 4) cho giai điệu và bè trong cùng một tay. Muốn một mốc trong chương trình thi: ABRSM đưa il porco rosso (phim Porco Rosso, 1992), cũng của Hisaishi, vào danh sách Grade 8 (2025–2026), tức chặng 6.

Paul de Senneville: Mariage d'Amour

Mục Thông tin
Nhà soạn nhạc Paul de Senneville (1933–2023), nhà soạn nhạc và nhà sản xuất người Pháp
Bản thu, bản in Bài gắn với các bản thu của Richard Clayderman; bản in trên Musicnotes đề năm bản quyền 1980
Giọng · nhịp · tốc độ Sol thứ · mở đầu 4/4 có xen ô 3/4, phần chính 3/4 · mở đầu Moderato, ♩ = 72, phần chính Faster, ♩. = 50, theo bản Musicnotes ở dòng Bản nhạc
Cấp (≈) Bản piano solo như bản thu của Clayderman: khoảng Grade 5–6, đầu chặng 5 (ước lượng của site). Bản soạn dễ: chặng 2–3
Bản nhạc Còn bản quyền. Bản piano solo được cấp phép, giọng gốc Sol thứ: Musicnotes. Các bản soạn dễ có trên những trang bán nhạc số được cấp phép

Không phải của Chopin. Trên mạng, bài này có khi mang tên "Spring Waltz" (Valse mùa xuân) và bị gắn cho Chopin. Bản nhạc được cấp phép ghi tác giả là Paul de Senneville; Chopin không có bài nào như vậy. Muốn chơi một valse thật của Chopin ở tầm tương đương, xem Valse La thứ (chặng 5); cao hơn một chặng là Valse Si thứ Op. 69 số 2 (chặng 6).

Bài này dạy gì:

  • Tay trái rải hợp âm liên tục, trải rộng trên bàn phím mà vẫn đều và khẽ; ôn cách dùng cổ tay ở Hợp âm, hợp âm rải và hình đệm.
  • Giai điệu hát ở tay phải, nổi lên trên phần đệm (Tạo tiếng đàn).
  • Bàn đạp đổi theo hợp âm, để tiếng vang của hai hòa âm không lẫn vào nhau (Bàn đạp).
  • Đếm qua những chỗ đổi nhịp mà câu nhạc không bị hẫng: đếm to các phách của ô 3/4 trước khi chơi.

Đi qua trước: Cầu nguyện buổi sáng (chặng 3) cho giai điệu trên phần đệm, Gymnopédie số 1 (chặng 4) cho bàn đạp và tốc độ chậm, Prélude Mi thứ (chặng 4) cho hợp âm khẽ dưới một giai điệu hát. Nếu bạn đang ở chặng 2–3, hãy bắt đầu bằng một bản soạn dễ rồi quay lại bản đầy đủ sau.

Yann Tiersen: Comptine d'un autre été: l'après-midi

Mục Thông tin
Nhà soạn nhạc Yann Tiersen (sinh 1970), nhạc sĩ người Pháp
Xuất xứ Album nhạc phim Le Fabuleux Destin d'Amélie Poulain (Số phận kỳ diệu của Amélie Poulain, thường gọi tắt là Amélie, 2001). Tên bài nghĩa là "Bài đồng dao của một mùa hè khác: buổi chiều"
Giọng · nhịp · tốc độ Mi thứ · 4/4 · ♩ = 100, theo bản Musicnotes ở dòng Bản nhạc (bản soạn khác có thể ghi tốc độ khác)
Cấp (≈) Bản gốc: khoảng Grade 6, chặng 5 (ước lượng của site; AMEB đưa bài vào tập Grade 6 của chương trình Piano for Leisure, Series 4). Bản soạn dễ: thường ở chặng 2–3
Bản nhạc Còn bản quyền. Tập Yann Tiersen: Piano Works 1994–2003 (Ricordi; Hal Leonard phân phối). Bản số được cấp phép, giọng gốc Mi thứ: Musicnotes
Bản thu chính thức Album nhạc phim Amélie; kênh YouTube chính thức của Yann Tiersen

Tìm đúng tên. Khi mua bản nhạc, tìm đúng tên đầy đủ Comptine d'un autre été: l'après-midi.

Bài này dạy gì:

  • Tay trái hai bè gần như suốt bài: ngón 5 và 4 đi nốt đen ở dưới, ngón cái lặp móc đơn ở trên. Giữ đều và nhẹ ở ♩ = 100 cần cổ tay mềm và sức bền.
  • Tay phải đi từ những nhóm móc kép ngắn sang nốt kép (Nốt lặp và nốt kép).
  • Cân bằng hai tay: giai điệu phải nổi trên dòng tay trái không ngừng (Tạo tiếng đàn).
  • Sắc thái theo câu: p, mf, to dần, nhỏ dần trên cùng một hình đệm.

Đi qua trước: Bài ca Pháp cổ (chặng 2) cho tay trái hai bè, Arabesque (chặng 3) cho nhóm nốt nhanh đều, Prelude Đô trưởng (chặng 4) cho một hình nốt giữ đều suốt bài.

Ludovico Einaudi: Nuvole bianche

Mục Thông tin
Nhà soạn nhạc Ludovico Einaudi (sinh 1955), nhà soạn nhạc và nghệ sĩ piano người Ý
Xuất xứ Album Una mattina (2004). Tên bài nghĩa là "Mây trắng"
Giọng · nhịp · tốc độ Fa thứ · mở đầu 4/4 (♩ = khoảng 40), phần chính 12/8 (♩. = 78), theo bản in trên Musicnotes
Cấp (≈) Bản gốc: khoảng Grade 6, chặng 5 (ước lượng của site; AMEB đưa bài vào cùng tập Grade 6 với Comptine ở trên). Bản soạn dễ: hai tập Graded Pieces for Piano của Chester Music, Preparatory–Grade 2 (chặng 1–2) và Grade 3–5 (chặng 3–4), đều có bài này
Bản nhạc Còn bản quyền. Tập Ludovico Einaudi: Una Mattina (Music Sales; Hal Leonard phân phối). Bản số được cấp phép, giọng gốc Fa thứ: Musicnotes. Bản soạn theo cấp: Preparatory–Grade 2, Grade 3–5
Bản thu chính thức Album Una mattina, được Decca phát hành lại nhân dịp 20 năm; kênh YouTube chính thức của Ludovico Einaudi

Bài này dạy gì:

  • Nhịp 12/8: phách lớn là nốt đen chấm dôi, giai điệu đung đưa, như nhịp 6/8 của Thuyền ca Venice.
  • Hai bè trong tay phải: nốt lặp của giai điệu ở trên, nốt ngân ở dưới; nốt trên hát, nốt dưới giữ đủ trường độ (Tạo tiếng đàn).
  • Co giãn tốc độ có ghi trong bản nhạc: allargando ở đoạn mở đầu, poco accelerando khi vào phần chính.
  • Giữ mạch một bài dài, lặp nhiều: chia sắc thái cho cả bài, đừng dồn cao trào quá sớm.
  • Bàn đạp đổi theo hợp âm (Bàn đạp).

Đi qua trước: Gymnopédie số 1 (chặng 4) cho tốc độ chậm đều và bàn đạp, Arietta (chặng 4) cho hai lớp trong một tay, Thuyền ca Venice (chặng 5) cho nhịp đung đưa và giai điệu hát.

Những bài cùng loại khác mà người lớn hay hỏi cũng theo cùng nguyên tắc: tìm bản được cấp phép, xem trang mẫu trước khi mua, rồi so kỹ năng bài đòi hỏi với bảng các chặng ở trên để biết nên tập lúc nào. Muốn tự tìm trên phím một giai điệu bạn thuộc mà không cần bản nhạc, xem Chơi theo tai bên phím đàn.

Tìm thêm bài ở đâu

  • Danh sách bài thi của ABRSM và Trinity College London: kể cả khi không đi thi, đây là những danh mục được chọn kỹ, chia sẵn theo cấp và trộn nhiều thời kỳ. Chương trình piano 2027–2028 của ABRSM dùng được từ 1/1/2027.
  • Thang độ khó của Henle: trên trang của nhà xuất bản, mỗi tác phẩm có mức 1–9, và bạn tìm được các bài khác cùng mức.
  • Sách tra cứu: Jane Magrath xếp các tác phẩm dạy và biểu diễn phổ biến theo mức độ khó; cuốn của Maurice Hinson và Wesley Roberts là bộ tra cứu đồ sộ về kho nhạc piano.
  • Trên site: nhà soạn nhạc cho piano gợi ý nên bắt đầu từ tác phẩm nào của mỗi tác giả; các thể loại nhạc piano giúp bạn biết mình đang chơi gì; hướng dẫn nghe dành cho những bài lớn bạn chưa chơi tới.
  • Với thầy: chọn bài cùng một giáo viên là cách nhanh nhất để có kế hoạch vừa sức (Học với thầy và thi cấp).

Nguồn

Mozart: Minuet Fa trưởng, K. 2

Một minuet 24 ô nhịp mà Mozart nghĩ ra khi mới năm, sáu tuổi, được ghi lại trong cuốn sổ nhạc của chị gái Nannerl. Bài chỉ có hai bè, không có một hợp âm nào, nhưng đã mang đủ nét duyên của nhạc Cổ điển: câu nhạc cân đối, nốt nghịch đặt đúng phách mạnh, và một bất ngờ nhỏ ngay trước khi kết.

Fa trưởng · 3/4 Minuet ≈ Grade 1–2 24 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcWolfgang Amadeus Mozart (1756–1791). Người ghi bài ra giấy nhiều khả năng là cha ông, Leopold Mozart (1719–1787)
Tác phẩmMinuet (Menuett) Fa trưởng, K. 2. Ấn bản Mozart mới (Neue Mozart-Ausgabe) xếp nó là bài số 58 của cuốn sổ nhạc cho Nannerl
Sáng tác / xuất bảnSalzburg, tháng 1 năm 1762. In lần đầu năm 1828, trong cuốn tiểu sử Mozart của Georg Nikolaus Nissen; in trong toàn tập Mozart của Breitkopf & Härtel năm 1878
Giọng · nhịp · tốc độFa trưởng · 3/4 · không ghi tốc độ; nhịp vừa phải của điệu minuet
Hình thức24 ô nhịp: đoạn A 8 ô (có dấu nhắc lại), đoạn B 8 ô ghé qua Sol thứ, rồi chủ đề trở lại hai lần, mỗi lần 4 ô
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 1–2 (ước lượng)
Kỹ năng chínhCâu nhạc 4 ô trong nhịp 3/4, hai bè độc lập, móc đơn luyến và nốt đen tách, nốt treo ở phách 1, chùm ba móc đơn, đọc Mi♭ và Fa♯ khi chuyển giọng
Bản nhạcIMSLP (tìm "Minuet in F major, K.2"; có bản Breitkopf 1878 và bản Neue Mozart-Ausgabe); bản Urtext: Wiener Urtext, tập Pieces from the Nannerl Music Book (UT 50262, biên tập Ulrich Leisinger), hoặc Neue Mozart-Ausgabe IX/27/1 (Bärenreiter)

Vì sao nên học bài này

  • Mozart thật, ngay từ những tháng đầu. Hiếm có tác phẩm nào của một nhà soạn nhạc lớn vừa tầm tay người mới học. Đây không phải bản phối giản lược: đó là toàn bộ những gì Mozart viết.
  • Học "nói" trong nhịp 3/4. Mỗi ô là một bước nhảy: phách 1 có trọng lượng, phách 2 và 3 nhẹ. Bài chia thành những câu 4 ô rõ như câu văn, nên học thuộc rất nhanh.
  • Hai bè, không hợp âm. Tay trái chỉ chơi một nốt mỗi lúc nhưng là một giọng thật: đi lên, đứng yên, rơi xuống quãng tám ở chỗ kết. Đây là bước chuẩn bị tốt cho những bài hai bè thời Baroque như Minuet Sol trưởng.
  • Nốt nghịch đầu tiên. Sáu lần trong bài, phách 1 là một nốt nghịch ngân hai phách rồi mới đi tới nốt hợp âm. Chơi những chỗ ấy cho có "dựa và nhả" là bài học diễn đạt bạn sẽ dùng suốt trong nhạc Cổ điển.
  • Một chút hòa âm. Bài ghé qua Sol thứ, có một kết lừa và một dấu ngân: những khái niệm trong bài Kết và câu nhạc bỗng có âm thanh.

Bối cảnh

Leopold Mozart là nhạc công violin và nhà soạn nhạc trong dàn nhạc của Tổng giám mục Salzburg, đồng thời là một nhà sư phạm: năm 1756, năm Wolfgang ra đời, ông xuất bản một cuốn sách dạy violin rất có tiếng. Ông tự dạy đàn phím cho hai con. Năm 1759, ông làm cho con gái Maria Anna, tên thân mật là Nannerl, khi ấy sắp tròn tám tuổi, một cuốn sổ nhạc chép tay gồm những minuet và bài nhỏ, xếp dần từ dễ đến khó. Ngày nay cuốn sổ được gọi là Nannerl Notenbuch (sổ nhạc của Nannerl).

Leopold dùng chính cuốn sổ ấy để dạy cậu em Wolfgang, kém chị gần năm tuổi, và ghi bên lề những gì con trai học được. Một ghi chú nổi tiếng kể rằng Wolfgang học một minuet và trio trong nửa giờ, lúc chín giờ rưỡi tối ngày 26 tháng 1 năm 1761, một ngày trước sinh nhật năm tuổi.

Ít lâu sau, Wolfgang bắt đầu tự nghĩ ra những bài nhỏ, và chúng được chép vào cùng cuốn sổ. Những bài đầu tiên ra đời trong năm 1761; Minuet K. 2 được ghi ngày tháng 1 năm 1762, ở Salzburg. Mozart sinh ngày 27 tháng 1 năm 1756, nên khi ấy cậu vừa hoặc sắp tròn sáu tuổi. Có lẽ cậu chưa tự viết nhạc ra giấy được; nhiều khả năng Leopold đã ghi lại những gì con trai chơi.

Về sau nhiều trang bị tách khỏi cuốn sổ. Minuet K. 2 được in lần đầu năm 1828, trong cuốn tiểu sử Mozart của Georg Nikolaus Nissen, người chồng sau của Constanze, vợ góa Mozart. Chữ K. (hay KV) chỉ danh mục tác phẩm Mozart do Ludwig von Köchel lập năm 1862; cách đọc các ký hiệu này có ở Đọc tên tác phẩm.

Bài được viết cho đàn phím của thời ấy, harpsichord hoặc clavichord (xem Lịch sử cây đàn piano), theo phong cách galant ("lịch lãm, kiểu cung đình"), lối viết thế kỷ 18 mà Mozart thời đầu ưa dùng. Minuet là điệu nhảy cung đình nhịp 3/4; về sau nó thành chương ba quen thuộc của giao hưởng và sonata Cổ điển (xem Minuet và Trio và thời kỳ Cổ điển).

Nghe trước khi tập

Cả bài chỉ dài chừng một phút. Nghe ít nhất hai bản: một bản trên harpsichord và một bản trên piano (ví dụ của Alessandro Deljavan, trong album dành cho cuốn sổ nhạc của Nannerl). Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

  1. Bước nhảy. Phách 1 của mỗi ô có rõ hơn phách 2 và 3 không?
  2. Phát âm. Cặp móc đơn có liền không, và hai nốt đen theo sau được tách đến mức nào?
  3. Nốt nghịch ở phách 1. Ở cuối mỗi câu, bạn có nghe thấy "căng rồi dịu" không?
  4. Màu Sol thứ. Đoạn giữa tối đi lúc nào, và sáng lại lúc nào?
  5. Dấu ngân. Ở chỗ dừng gần cuối, nghệ sĩ chờ bao lâu rồi mới đi tiếp?

Muốn nghe Mozart trưởng thành viết minuet ra sao, nghe chương 3 của Eine kleine Nachtmusik (trang Minuet và Trio đi qua chương này).

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A (ô 1–8): cặp móc đơn đi lên rồi rơi xuống hai nốt đen, ba lần liền, mỗi lần thấp hơn; ô 5–8 đi lên và dừng lơ lửng
… Đoạn A nhắc lại: nghe xem lần này có gì khác
… Đoạn B, nửa đầu (ô 9–12): màu tối hẳn đi, nhạc sang Sol thứ
… Đoạn B, nửa sau (ô 13–16): cùng hình giai điệu, tiếp tục đi xuống từng bậc và về Fa trưởng
… Chủ đề trở lại (ô 17–20): giai điệu mở đầu, nhưng đến ô 20 nhạc rẽ sang hợp âm Rê thứ và dừng ở dấu ngân
… Kết (ô 21–24): chủ đề thêm một lần, lần này kết trọn ở Fa trưởng

Cấu trúc

‖: A :‖Fa trưởng · ô 1–8 · kết nửa
Bsang Sol thứ rồi về Fa · ô 9–16
A'ô 17–20 · kết lừa
Kếtô 21–24 · kết trọn
Mozart, Minuet Fa trưởng K. 2: đoạn A, đoạn B rời giọng, chủ đề trở lại (độ dài các ô theo số ô nhịp).
Đoạn Ô nhịp Giọng và kết Nội dung Điều cần chú ý
A, câu 1 1–4 Fa trưởng; dừng ở Fa (ô 4) Môtip một ô: hai móc đơn đi lên quãng ba, rơi xuống (quãng sáu ở ô 1, quãng năm ở ô 2 và 3), rồi hai nốt đen (cùng cao độ ở ô 1 và 2). Môtip vang ba lần, mỗi lần thấp hơn Ô 4: nốt treo Mi trên bè trầm Fa
A, câu 2 5–8 Fa trưởng; kết nửa ở ô 8 (dừng trên hợp âm Đô) Giai điệu đi lên từ Đô giữa; chùm ba móc đơn ở ô 7; tay trái giữ nốt Đô Ô 8 là dấu phẩy, không phải dấu chấm
B, nửa đầu 9–12 Sang Sol thứ (Mi♭, Fa♯) Hình nốt của ô 1 trong màu thứ, mỗi ô thấp hơn một bậc Nốt treo Fa♯ ở ô 12
B, nửa sau 13–16 Về Fa trưởng (Mi♮ ở ô 15) Chuỗi tiếp tục đi xuống Ô 16 khép lại giống ô 4
A, trở lại 17–20 Fa trưởng; kết lừa ở ô 20 Giai điệu ô 1–4; bè trầm mở đầu bằng La thay cho Fa; ở ô 20 bè trầm đi tới Rê, có dấu ngân Dừng có chủ ý, rồi đi tiếp
Kết 21–24 Fa trưởng; kết trọn Chủ đề lần cuối, khép lại như ô 4 Kết rõ ràng, chỉ chậm lại rất ít

Cả bài dựng từ một môtip duy nhất và một kiểu kết duy nhất (nốt nghịch ở phách 1, nốt giải ở phách 3). Nhìn ra điều đó, bạn gần như đã thuộc bài. Về hình thức hai đoạn nói chung, xem Hình thức nhỏ.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Breitkopf & Härtel (1878), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; dấu luyến theo bản ấy, số ngón là gợi ý của trang này. Hết ô 8 thì nhắc lại từ đầu.

Minuet Fa trưởng, K. 2: đoạn A (ô 1–8)

Ô 1–3: ngón 2–4 cho cặp móc đơn, ngón 1 cho hai nốt đen, cả bàn tay dời xuống sau mỗi ô. Ô 5–8 nằm gọn trong một thế tay: ngón 1 trên Đô giữa, ngón 5 trên Si♭ (ô 7). Tay trái ô 1–3 đi lên Fa – La – Si♭ – Đô bằng ngón 5-3-2-1, rồi rơi xuống một quãng tám.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Cặp móc đơn luyến rồi rơi xuống (quãng sáu ở ô 1, quãng năm ở ô 2 và 3) Phải nhấc tay sau nốt luyến và rơi đúng vào nốt đen tiếp theo mà không trễ phách Bài tập 1. Nghĩ "rơi – lăn – nhấc": rơi vào nốt đầu, lăn sang nốt sau, nhấc cổ tay; mắt nhìn trước nốt đích
Nốt treo ở phách 1 (ô 4, 8, 12, 16, 20, 24) Người mới hay chơi nốt nghịch nhỏ, nhấc sớm, hoặc lại nhấn vào nốt giải Bài tập 2. Nốt treo đậm hơn và giữ đủ hai phách, nốt giải nhẹ hơn. Ở các ô này tay trái đi xuống (trừ ô 20), nên cũng nhỏ dần
Chùm ba ở ô 7 Hai ô trước là cặp móc đơn, ô 7 bỗng có ba nốt trong một phách Bài tập 3. Ba nốt đều nhau và lấp vừa một phách, không chạy vội tới nốt Si♭
Tay trái rơi quãng tám (ô 3) và đi xuống một quãng tám qua nốt giữa (ô 4, 8) Ô 3: Đô4 xuống Đô3 trong thời gian một nốt đen; ô 4 và 8: Fa3 – Đô3 – Fa2, Đô4 – Sol3 – Đô3 Tập riêng từng bước nhảy: ngón 1 rồi ngón 5, tay thả lỏng, mắt nhìn nốt đích
Đổi thế tay phải giữa ô 4 và ô 5 Từ quanh Fa4 phải xuống Đô giữa Đặt ngón 1 lên Đô giữa ngay khi nhả nốt Fa; ô 5–8 không cần dời tay nữa
Dấu hóa ở đoạn B Hóa biểu chỉ có Si♭; Mi♭ và Fa♯ xuất hiện ở ô 9–12, rồi Mi♮ trở lại Khoanh các dấu hóa bằng bút chì; đọc to tên nốt ô 9–16 trước khi chơi
Dấu ngân ở ô 20 Không biết dừng bao lâu; dễ vội đi tiếp hoặc dừng quá lâu Đếm thầm thêm khoảng hai phách, lấy hơi, rồi vào ô 21 đúng tốc độ cũ

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này; bài 2 và bài 3 mượn vài ô của bản gốc để tập riêng một kỹ năng.

1. Hai móc đơn luyến, hai nốt đen nhẹ

Hai móc đơn luyến, hai nốt đen nhẹ (soạn cho trang này)

Rơi vào nốt đầu bằng ngón 2, lăn sang ngón 4 rồi nhấc cổ tay; ngón 1 rơi xuống quãng sáu và chơi hai nốt đen hơi tách, nhẹ hơn nốt đầu ô. Khi đã quen, chơi ô 1–3 của bài theo đúng cách ấy.

2. Dựa vào nốt treo, nhả ra nốt giải

Dựa vào nốt treo, nhả ra nốt giải (soạn cho trang này)

Ba ô đầu chính là ba chỗ kết của bài (ô 4, ô 8 và ô 12); ô cuối là cùng động tác ở Rê thứ. Nốt treo chơi đậm và giữ đủ hai phách; nốt giải ở phách 3 nhẹ hơn, cổ tay nhả lên. Tay trái đi "gốc – năm – gốc thấp" thật nhẹ.

3. Cặp móc đơn và chùm ba

Cặp móc đơn và chùm ba (soạn cho trang này)

Ô 1 và 2 là ô 5 và ô 7 của bài, đặt cạnh nhau để nghe rõ khác biệt giữa hai móc đơn và ba nốt chùm ba; ô 3–4 là cùng hình ấy cao lên một bậc. Bật máy đếm nhịp theo nốt đen: ba nốt chùm ba phải lấp đều đúng một tiếng gõ.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2 bản thu; đánh dấu các câu 4 ô lên bản nhạc; viết số ngón. Bài tập 1. Đoạn A từng tay, rồi hai tay từng nửa câu ♩ = 66–76
2 Đoạn A hai tay, có nhắc lại; bài tập 2 và 3. Đoạn B từng tay, khoanh Mi♭ và Fa♯ ♩ = 76–88
3 Đoạn B hai tay; ô 17–24 với dấu ngân; chơi liền cả bài ♩ = 88–100
4 Phát âm và sắc thái theo các quyết định đã ghi; thu âm và nghe lại; chơi cho một người nghe ♩ = 100–116
  • Chơi trọn bài, có nhắc lại đoạn A, không dừng
  • Mọi nốt treo ở phách 1 đậm hơn nốt giải của nó
  • Chùm ba ở ô 7 đều và vừa đúng một phách
  • Ô 8 nghe lơ lửng, ô 20 nghe bất ngờ, ô 24 nghe khép lại

Diễn tấu

Tốc độ và bước nhảy

Bản gốc không ghi tốc độ. Khoảng ♩ = 100–116 là hợp lý: đủ trôi để nghe ra điệu nhảy, đủ thong thả để chùm ba ở ô 7 không thành vội. Giữ nhịp đều; chỉ chậm lại một chút ở hai ô cuối.

Phát âm

Bản Breitkopf chỉ ghi dấu luyến cho cặp móc đơn và cho nốt treo cùng nốt giải của nó; các nốt đen còn lại không có dấu gì. Daniel Gottlob Türk, trong sách dạy đàn phím năm 1789, viết rằng nốt không đánh dấu được chơi "theo cách thông thường": nhấc ngón sớm hơn trọn giá trị một chút. Đó là điểm xuất phát tốt: nốt đen hơi tách, cặp móc đơn liền, nốt cuối dưới dấu luyến nhẹ đi (xem thêm Tạo tiếng đàn).

Sắc thái

Bản gốc không ghi sắc thái. Một kế hoạch đơn giản: mf cho đoạn A, nhỏ và tối hơn một chút ở ô 9–12, sáng lại ở ô 13–16. Ô 17–20 có thể to hơn một chút, ô 21–24 nhỏ hơn, như nói lại lần cuối cho trọn. Trong từng câu, nốt treo luôn là chỗ đậm nhất, nốt giải nhẹ hơn.

Dấu ngân và kết lừa

Ở ô 20, tai chờ hợp âm Fa trưởng thì bè trầm lại đi tới Rê: một kết lừa (xem Kết và câu nhạc). Dấu ngân cho người nghe một khoảnh khắc để nhận ra bất ngờ ấy. Bản Breitkopf in dấu ngân ở ô 20; nếu bản của bạn không có, vẫn nên thở nhẹ ở đó trước khi chủ đề trở lại.

Nốt hoa mỹ và bàn đạp

Bản gốc không có nốt hoa mỹ. Khi đã chơi chắc, bạn có thể thêm một láy nhỏ ở lần nhắc lại đoạn A, nhưng chơi đúng như bản viết cũng hoàn toàn hợp phong cách (cách chơi từng loại láy: Nốt hoa mỹ). Không dùng bàn đạp: sự rõ ràng của hai bè là vẻ đẹp của bài.

Lỗi thường gặp

  • Chơi mọi nốt dính liền như một bài hát chậm, hoặc ngược lại, tách cả cặp móc đơn có dấu luyến.
  • Nhấn đều cả ba phách: điệu minuet thành bước đi nặng nề.
  • Nốt treo ở phách 1 nhỏ hơn nốt giải, hoặc nhấc trước khi hết hai phách.
  • Chùm ba ở ô 7 thành móc đơn chấm dôi, hoặc ba nốt chạy vội.
  • Quên Mi♭ và Fa♯ ở ô 9–12, hoặc mang Fa♯ sang ô 13–14.
  • Bỏ qua dấu ngân ô 20, hoặc dừng lâu đến mức mất mạch.
  • Chơi quá nhanh: minuet nghe như một bài valse vội vàng.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Minuet K. 2 được ghi ngày tháng nào, ở đâu?
    1. Tháng 1 năm 1762, ở Salzburg, khi Mozart khoảng sáu tuổi
    2. Năm 1756, năm Mozart ra đời
    3. Năm 1764, trong chuyến đi London
  2. Điều gì xảy ra ở ô 20?
    1. Một kết lừa: bè trầm đi tới Rê thay vì Fa, kèm dấu ngân
    2. Nhạc chuyển hẳn sang Sol thứ
    3. Một láy rền dài ở tay phải
  3. Nên chơi nốt treo Mi ở phách 1 của ô 4 thế nào?
    1. Đậm hơn nốt Fa giải quyết ở phách 3, và giữ đủ hai phách
    2. Nhẹ hơn nốt Fa
    3. Ngắn và tách như một nốt đen
  4. Đoạn B (ô 9–16) đi qua giọng nào?
    1. Sol thứ, rồi về Fa trưởng
    2. Đô trưởng, rồi về Fa trưởng
    3. Rê thứ suốt cả đoạn

Nguồn

  • Internationale Stiftung Mozarteum, Köchel-Verzeichnis trực tuyến, mục KV 2 (kv.mozarteum.at): ngày tháng, các nguồn chép tay, bản in đầu tiên năm 1828.
  • Neue Mozart-Ausgabe, IX/27/1 (Bärenreiter, 1982, biên tập Wolfgang Plath).
  • Mozarts Werke, Serie XXII (Breitkopf & Härtel, 1878), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project: nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
  • W. A. Mozart, Pieces from the Nannerl Music Book, Wiener Urtext UT 50262, biên tập Ulrich Leisinger.
  • "Nannerl Notenbuch", Wikipedia: lịch sử cuốn sổ và các ghi chú của Leopold.
  • Daniel Gottlob Türk, Klavierschule (1789): cách chơi nốt "theo cách thông thường".
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Danh mục Köchel ghi tháng 1 năm 1762. Nhiều khả năng Leopold chép lại, vì cậu bé chưa tự viết nhạc ra giấy.
  2. 2. A — Tai chờ hợp âm Fa trưởng nhưng nghe Rê thứ, nên chủ đề được chơi thêm một lần (ô 21–24) để kết trọn.
  3. 3. A — Nốt nghịch mang sức căng, nốt giải là lúc thả lỏng: "dựa" rồi "nhả".
  4. 4. A — Mi♭ và Fa♯ báo hiệu Sol thứ ở ô 9–12; Mi♮ ở ô 15 đưa bài về Fa trưởng.

Petzold: Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114

Gần như ai học piano cũng gặp bản minuet này, thường dưới cái tên "Minuet của Bach". Nó ngắn và dễ thuộc, nhưng chứa đủ những điều cốt lõi của nhạc Baroque: hai bè độc lập, phát âm rõ ràng, và những câu nhạc 4 ô nhịp cân đối như các bước nhảy.

Sol trưởng · 3/4 Minuet ≈ Grade 1–2 Hai đoạn, có nhắc lại

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcChristian Petzold (1677–1733), nghệ sĩ organ của nhà thờ Sophienkirche ở Dresden. Suốt nhiều thập kỷ, bài này bị gán cho J. S. Bach
Tác phẩmMinuet Sol trưởng, BWV Anh. 114; đi thành cặp với Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115
Sáng tác / xuất bảnHai minuet hợp thành một chương (một cặp minuet, chơi Sol trưởng, Sol thứ rồi Sol trưởng lần nữa) trong một tổ khúc cho harpsichord của Petzold. Anna Magdalena Bach chép chúng vào cuốn sổ tay năm 1725 của bà (bài số 4 và 5). In trong ấn bản toàn tập Bach-Gesellschaft (1894)
Giọng · nhịp · tốc độSol trưởng · 3/4 · không ghi tốc độ; nhịp vừa phải của điệu minuet
Hình thứcHai đoạn (binary), mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều có dấu nhắc lại; tổng cộng 32 ô
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 1–2 (ước lượng)
Kỹ năng chínhHai bè độc lập, phát âm tách và liền, câu 4 ô, đổi thế tay, nhảy quãng tám, nhịp 3/4 có phách mạnh
Bản nhạcIMSLP (tìm "Minuet in G major, BWV Anh.114"); bản Urtext của cuốn sổ tay 1725 (Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach), ví dụ của Bärenreiter (theo Neue Bach-Ausgabe) hoặc G. Henle Verlag

Vì sao nên học bài này

  • Tác phẩm "thật" đầu tiên. Sau những bài cho người mới, đây thường là bản nhạc hai tay đầu tiên của thời Baroque mà bạn chơi trọn vẹn, đúng như nó được viết ra.
  • Hai bè, hai giọng. Tay trái không đệm hợp âm mà đi một đường bè trầm riêng, lúc đứng yên, lúc chạy. Cảm giác "mỗi tay một giọng" là bước đầu tiên tới các Invention của Bach.
  • Học phát âm. Bản gốc gần như không ghi dấu luyến hay sắc thái. Bạn phải tự quyết định nốt nào liền, nốt nào tách: đó là một kỹ năng của người nhạc sĩ, không chỉ của ngón tay.
  • Câu nhạc cân đối. Bài gồm bốn câu 8 ô, mỗi câu chia đôi thành hai nửa 4 ô. Nhìn ra cấu trúc này, bạn học thuộc nhanh gấp đôi.
  • Kỹ năng tay vừa sức. Mở rộng thế tay năm ngón, đổi vị trí tay, nhảy quãng tám ở cả hai tay, đọc Fa♯ và Đô♯.

Bối cảnh

Năm 1725, J. S. Bach bắt đầu cuốn sổ tay âm nhạc thứ hai cho vợ, ca sĩ Anna Magdalena Bach. Cuốn sổ mở đầu bằng hai partita của chính Bach; phía sau là những bài nhỏ được chép vào dần: minuet, polonaise, aria, bài hát. Anna Magdalena tự tay chép nhiều bài, trong đó có cặp minuet này. Bài số 3 là một minuet Fa trưởng khuyết danh; bài số 4 và 5 là cặp minuet Sol trưởng và Sol thứ. Có thể Bach mang chúng về sau chuyến đi Dresden tháng 9 năm 1725, khi ông biểu diễn trên cây organ Silbermann mới của nhà thờ Sophienkirche, nơi Petzold là nghệ sĩ organ.

Vì sổ tay không ghi tên tác giả cho phần lớn các bài, các nhà xuất bản thế kỷ 19 in chúng như nhạc của Bach. Danh mục tác phẩm Bach (BWV, 1950) đã thận trọng xếp chúng vào phụ lục (Anhang, viết tắt Anh.), nơi dành cho tác phẩm còn nghi vấn. Lời giải đến vào cuối thập niên 1970: nhà nghiên cứu Hans-Joachim Schulze chỉ ra rằng cặp minuet nằm trong một tổ khúc cho harpsichord mang tên Petzold, do Johann Benjamin Tzschirich chép vào một tập nhạc khoảng giữa thập niên 1730. Bài viết của ông đăng trên Bach-Jahrbuch (niên giám Bach) số năm 1979. Từ đó, giới nghiên cứu ghi tên Petzold. Muốn hiểu cách đọc các ký hiệu như BWV hay Anh., xem Đọc tên tác phẩm.

Petzold không phải một cái tên vô danh. Từ điển âm nhạc của Johann Gottfried Walther (1732) nhắc đến ông như tác giả của những bản nhạc đàn phím hay, và Telemann đã in một tổ khúc của ông trong tuyển tập Der getreue Music-Meister (1728–1729). Khi Petzold mất năm 1733, người kế nhiệm ông ở Sophienkirche là Wilhelm Friedemann Bach, con trai cả của J. S. Bach.

Minuet là điệu nhảy cung đình Pháp nhịp 3/4, bước nhỏ và thanh lịch, một chương quen thuộc trong tổ khúc thời Baroque. Về sau nó trở thành chương 3 của giao hưởng và sonata Cổ điển (xem Minuet và Trio và thời kỳ Baroque). Giai điệu của bài này còn sống lại trong nhạc pop: ca khúc A Lover's Concerto (1965) do nhóm The Toys thu âm được dựng trên chính nó.

Petzold viết cho harpsichord, loại đàn không to nhỏ theo lực ngón. Câu nhạc trên harpsichord được "nói" bằng phát âm và nhịp điệu. Trên piano, hãy giữ sự rõ ràng đó trước khi nghĩ đến sắc thái.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất hai bản: một bản trên harpsichord hoặc clavichord (ví dụ Igor Kipnis, hay Mahan Esfahani trên clavichord), và một bản trên piano. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

  1. Nhịp nhảy. Bạn có cảm thấy phách 1 của mỗi ô như một bước chân không? Phách 2 và 3 nhẹ hơn bao nhiêu?
  2. Phát âm. Các nốt đen (nốt có độ dài một phách) được tách ra đến mức nào? Chuỗi móc đơn có liền không?
  3. Tay trái. Bè trầm có "nói" như một giọng riêng, hay chỉ làm nền?
  4. Nhắc lại. Lần nhắc lại có khác lần đầu không: nhỏ hơn, thêm nốt trang trí, hay đổi phát âm?

Rồi nghe tiếp Minuet Sol thứ (BWV Anh. 115): hai bài là một cặp, và thời Baroque người ta thường chơi minuet 1, minuet 2, rồi minuet 1 lần nữa. Muốn nghe minuet của thời Cổ điển để so sánh, xem chương 3 của Eine kleine Nachtmusik ở trang Minuet và Trio.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A, câu 1 (ô 1–8): môtip Rê – Sol La Si Đô đi lên, tay trái đi xuống từng bậc bằng nốt trắng chấm dôi; câu dừng lơ lửng trên Rê (kết nửa)
… Câu 2 (ô 9–16): giai điệu như câu 1, chỉ khác ở hai ô cuối; tay trái chuyển động nhiều hơn; kết trọn ở Sol trưởng
… Đoạn A nhắc lại (ô 1–16): lần hai có khác lần đầu không: nhỏ hơn, thêm nốt trang trí, hay đổi phát âm?
… Đoạn B, câu 3 (ô 17–24): mở đầu ở nốt Si cao, sang Rê trưởng với Đô♯ ở cả hai tay; chuỗi móc đơn đi lên ở ô 21 là cao trào nhỏ của bài
… Câu 4 (ô 25–32): nốt Rê – Sol của ô 1 trở lại trong dạng mới; chuỗi móc đơn ở ô 29 dẫn về kết ở Sol trưởng
… Đoạn B nhắc lại (ô 17–32): bài khép lại ở Sol trưởng; nghệ sĩ chậm lại ở ô cuối nhiều hay ít?

Cấu trúc

‖: A, câu 1ô 1–8 · kết nửa ở Rê
câu 2 :‖ô 9–16 · kết trọn ở Sol
‖: B, câu 3ô 17–24 · sang Rê trưởng
câu 4 :‖ô 25–32 · về Sol trưởng
Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114: hai đoạn, mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều nhắc lại.
Đoạn Ô nhịp Giọng và kết Nội dung Điều cần chú ý
A, câu 1 1–8 Sol trưởng; kết nửa ở ô 8 (dừng trên Rê, hợp âm át) Môtip "Rê – Sol La Si Đô" đi lên; tay trái đi xuống từng bậc bằng nốt trắng chấm dôi Ô 1–4 như câu hỏi, ô 5–8 đi xuống từng bậc và dừng lơ lửng
A, câu 2 9–16 Sol trưởng; kết trọn ở ô 16 Giai điệu như câu 1, chỉ khác ô 15–16; tay trái chuyển động nhiều hơn Đây mới là dấu chấm hết của đoạn A: đừng làm ô 8 "kết" mạnh như ô 16
B, câu 3 17–24 Chuyển sang Rê trưởng (có Đô♯), kết ở ô 24 Mở đầu ở nốt Si cao; chuỗi móc đơn đi lên ở ô 21 Cao trào nhỏ của bài; Đô♯ ở cả hai tay
B, câu 4 25–32 Về lại Sol trưởng (tay trái đã có Đô♮ ở ô 24) Nốt Rê – Sol của ô 1 trở lại trong dạng mới; chuỗi móc đơn ở ô 29 dẫn về kết Kết bài rõ ràng, chỉ chậm lại rất ít

Cả bài chỉ dùng vài ý: môtip đi lên của ô 1, chuỗi móc đơn đi xuống của ô 5–6, và chuỗi móc đơn đi lên dẫn tới kết (ô 21, ô 29). Lần đầu đọc bản nhạc, hãy khoanh chúng bằng bút chì. Về hình thức hai đoạn nói chung, xem Hình thức nhỏ.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bỏ các dấu trang trí; số ngón là gợi ý của trang này. Ô 1–8 là câu 1, ô 9–16 là câu 2; hết ô 16 thì nhắc lại từ đầu.

Minuet Sol trưởng, đoạn A (ô 1–16)

Hợp âm đầu bài ở tay trái dùng ngón 5-3-1. Ở ô 13–14, ngón 5 trượt từ Fa♯ lên Sol: với cách phát âm hơi tách của bài này, chuyện đó hoàn toàn ổn.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Nhảy quãng tám tay phải (Sol cao xuống Sol, ô 4 và 12) Ngón 5 vừa ở nốt cao, ngón 1 phải rơi đúng Sol thấp mà không trễ phách Bài tập 3. Mắt nhìn trước nốt đích; dời cả bàn tay như một khối; ngón 1 "đặt" lên phím trước rồi mới đánh
Đổi thế tay (ô 3, 7, 15) Mi rồi Đô ở ô 3; Fa♯ nằm dưới thế tay ở ô 7 và 15 Viết số ngón vào bản nhạc và giữ đúng mỗi lần tập; tập riêng từng chỗ đổi, chậm, ba lần liền không sai
Hai bè cùng lúc Tay phải chạy móc đơn khi tay trái giữ nốt dài; ở ô 8 và 12 thì tay trái chạy móc đơn Bài tập 2. Đếm to "một – hai – ba"; ghép từng cặp ô; kiểm tra tay trái giữ đủ ba phách
Phát âm Trong cùng một tay vừa có nốt đen tách, vừa có móc đơn liền Bài tập 1. Quyết định phát âm cho từng ô, ghi bằng bút chì, và giữ quyết định đó cho đến khi thuộc bài
Phách mạnh của điệu nhảy Người mới hay nhấn đều cả ba phách, nghe như bước đi nặng nề Đếm "MỘT – hai – ba"; khi đã nhanh, nghĩ một nhịp lớn cho mỗi ô
Đô♯ rồi Đô♮ ở đoạn B Hóa biểu chỉ có Fa♯; Đô♯ xuất hiện ở ô 20–23, rồi Đô♮ trở lại ở tay trái ô 24 Khoanh các dấu hóa bất thường; tập riêng ô 20–25
Bước nhảy tay trái ở ô 8 Rê xuống Rê thấp rồi vọt lên Đô (quãng bảy) trong thời gian của móc đơn Tập riêng "Rê – Rê thấp – Đô": nhảy sớm, mắt nhìn đích, tay thả lỏng

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Tách và liền

Dấu chấm ở đây nghĩa là tách nhẹ: nốt dài khoảng một nửa đến hai phần ba giá trị, nhấc ngón chứ không bật. Móc đơn trong dấu luyến chơi liền.

Tách và liền (soạn cho trang này)

Tập tay phải riêng, rồi tay trái riêng, rồi ghép. Nghe xem hai tay có tách cùng một kiểu không. Sau đó thử chơi ô 1–8 của bài theo đúng cách này.

2. Một tay giữ, một tay đi

Một tay giữ, một tay đi (soạn cho trang này)

Ô 1–2: tay phải giữ nốt dài, tay trái chạy (ô 2 chính là kiểu chuyển động của ô 8 trong bài). Ô 3–4: đổi vai. Nốt dài phải giữ đủ ba phách: đếm to, đừng nhấc tay sớm.

3. Nhảy quãng tám

Nhảy quãng tám (soạn cho trang này)

Dấu lặng cho bạn thời gian chuẩn bị, rồi thời gian đó ngắn dần. Mỗi ô lặp lại ba lần trước khi sang ô sau. Khi ô 3 và ô 6 đã chắc, chơi ô 3–4 và ô 7–8 của bài.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu bốn câu lên bản nhạc; viết số ngón. Bài tập 1 và 3. Đoạn A từng tay ♩ = 60–72
2 Đoạn A hai tay, từng nửa câu 4 ô rồi cả câu; bài tập 2. Đoạn B từng tay, khoanh các Đô♯ ♩ = 72–84
3 Đoạn B hai tay; ghép cả bài, có hai dấu nhắc lại; phát âm theo các quyết định đã ghi ♩ = 84–96
4 Cho lần nhắc lại một màu khác; thu âm và nghe lại; chơi cho một người nghe. Nếu muốn, bắt đầu Minuet Sol thứ ♩ = 96–112
  • Chơi trọn bài, có nhắc lại, không dừng
  • Phách 1 của mỗi ô rõ hơn phách 2 và 3
  • Tay trái giữ đủ mọi nốt trắng chấm dôi
  • Ô 8 nghe "lơ lửng", ô 16 và ô 32 nghe "khép lại"

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp nhảy

Minuet là điệu nhảy vừa phải, không phải bài chậm. Khoảng ♩ = 100–116 là hợp lý; chậm hơn vẫn được nếu nhịp đều và phách 1 vẫn "bước". Đừng chậm lại ở cuối mỗi câu, chỉ cho phép một chút ở ô cuối bài.

Phát âm

Một điểm xuất phát tốt: nốt đen hơi tách, móc đơn đi bậc liền, nốt cuối của một chuỗi móc đơn nhấc nhẹ. Đây là điểm xuất phát tập luyện, không phải luật lịch sử (xem phần phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn). Nốt dài ở tay trái thì giữ đủ giá trị: chúng là nền của cả bài.

Sắc thái và nhắc lại

Bản gốc không ghi sắc thái. Trên piano, chọn một mức chung cho mỗi câu (ví dụ mf cho đoạn A, sáng hơn một chút cho đầu đoạn B) và để câu nhạc tự lên xuống theo đường giai điệu, không "phồng" từng nốt. Lần nhắc lại có thể nhỏ hơn như một tiếng vọng, hoặc thêm vài nốt trang trí.

Trang trí

Ấn bản Bach-Gesellschaft in láy dưới (răng cưa có gạch dọc, mordent) ở nốt Đô của ô 3 và ô 5 (và các chỗ tương ứng ở ô 11, 13), một appoggiatura Si trước nốt La ở ô 8, và một láy trên (răng cưa ngắn, không gạch) ở ô 30. Hãy học bài không trang trí trước, rồi thêm dần, nhất là ở lần nhắc lại. Cách chơi từng loại nốt hoa mỹ: xem Nốt hoa mỹ.

Bàn đạp

Không dùng. Sự liền tiếng đến từ ngón tay, sự rõ ràng đến từ việc nhấc tay đúng lúc.

Lỗi thường gặp

  • Chơi mọi nốt dính liền nhau như một bài hát chậm: mất tính chất điệu nhảy. Hoặc ngược lại, tách mọi nốt cứng như gõ.
  • Nhấn đều cả ba phách.
  • Tay trái nhấc nốt dài trước khi hết ba phách.
  • Chậm lại trước bước nhảy quãng tám ở ô 4 và 12, làm nhịp bị "khựng".
  • Mỗi lần tập một số ngón khác, nên đến khi tăng tốc thì vấp ở các chỗ đổi thế tay.
  • Quên Đô♯ ở đoạn B, hoặc quên trả lại Đô♮ ở tay trái ô 24.
  • Bỏ qua dấu nhắc lại, hoặc nhắc lại y hệt mà không nghe.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ô 8 của bài kết thế nào?
    1. Kết nửa: dừng lơ lửng trên Rê, hợp âm át
    2. Kết trọn ở Sol trưởng
    3. Chuyển hẳn sang Rê trưởng
  2. Chữ "Anh." trong ký hiệu BWV Anh. 114 nghĩa là gì?
    1. Bài do Anna Magdalena Bach sáng tác
    2. Phụ lục (Anhang) của danh mục Bach, nơi xếp các tác phẩm còn nghi vấn
    3. Bản soạn lại cho harpsichord
  3. Khi tập bước nhảy quãng tám của tay phải (ô 4 và ô 12), nên làm gì?
    1. Chậm lại một chút trước bước nhảy cho chắc
    2. Giữ ngón 5 trên Sol cao càng lâu càng tốt
    3. Mắt nhìn trước nốt đích, dời cả bàn tay như một khối, ngón 1 đặt lên phím trước rồi mới đánh
  4. Với bài này, điểm xuất phát hợp lý cho phát âm là gì?
    1. Nốt đen hơi tách, móc đơn đi bậc liền, nốt cuối của chuỗi móc đơn nhấc nhẹ
    2. Mọi nốt liền như một bài hát chậm
    3. Mọi nốt tách ngắn như staccato

Nguồn

  • Hans-Joachim Schulze, bài viết về cặp minuet và tổ khúc của Petzold, Bach-Jahrbuch 65 (1979), tr. 45–64 (bản số hóa): bằng chứng chính cho việc ghi tên Petzold.
  • Neue Bach-Ausgabe, tập V/4 (Bärenreiter, 1957, biên tập Georg von Dadelsen): hai cuốn sổ tay của Anna Magdalena Bach.
  • Ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project: nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
  • "Minuets in G major and G minor", Wikipedia (lịch sử sổ tay, việc ghi tên, các bản thu).
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Câu 1 dừng lơ lửng ở ô 8; đoạn A chỉ khép lại bằng kết trọn ở ô 16, nên đừng làm ô 8 "kết" mạnh như ô 16.
  2. 2. B — Danh mục BWV (1950) xếp cặp minuet vào phụ lục; từ cuối thập niên 1970, sau nghiên cứu của Hans-Joachim Schulze, giới nghiên cứu ghi tên Christian Petzold.
  3. 3. C — Chậm lại trước bước nhảy làm nhịp bị "khựng". Bài tập 3 cho bạn thời gian chuẩn bị bằng dấu lặng, rồi rút ngắn dần.
  4. 4. A — Đây là điểm xuất phát để tập, không phải luật lịch sử. Nốt dài ở tay trái thì giữ đủ giá trị.

Petzold: Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115

Bài thứ hai của cặp minuet nổi tiếng trong cuốn sổ tay năm 1725 của Anna Magdalena Bach, đi liền sau Minuet Sol trưởng. Cùng nhịp 3/4, cùng 32 ô nhịp, cùng độ khó, nhưng giọng thứ đổi hẳn màu: bè trầm đi xuống từng bậc, nốt Fa♯ kéo về Sol, và bạn phải tự quyết định cách "nói" từng câu trên cây đàn piano, không phải cây harpsichord mà Petzold viết cho.

Sol thứ · 3/4 Minuet ≈ Grade 2 Hai đoạn, có nhắc lại

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcChristian Petzold (1677–1733), nghệ sĩ organ của nhà thờ Sophienkirche ở Dresden. Suốt nhiều thập kỷ, bài này bị gán cho J. S. Bach
Tác phẩmMinuet Sol thứ, BWV Anh. 115; đi thành cặp với Minuet Sol trưởng, BWV Anh. 114
Sáng tác / xuất bảnCùng Minuet Sol trưởng hợp thành một chương trong một tổ khúc cho harpsichord (Suite de Clavecin) của Petzold. Anna Magdalena Bach chép hai bài vào cuốn sổ tay năm 1725 của bà (bài số 4 và 5). In trong ấn bản toàn tập Bach-Gesellschaft (1894)
Giọng · nhịp · tốc độSol thứ · 3/4 · không ghi tốc độ; nhịp vừa phải của điệu minuet
Hình thứcHai đoạn (binary), mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều có dấu nhắc lại; tổng cộng 32 ô. Đoạn A kết ở Si♭ trưởng, đoạn B về lại Sol thứ
Độ khóABRSM xếp bài ở Grade 2 (đề cương 2027–2028); Trinity cũng ở Grade 2 (danh sách từ 2023)
Kỹ năng chínhMàu giọng thứ; đọc Fa♯, Mi♮, Si♮ ngoài hóa biểu; hai bè độc lập; phát âm tách và liền; láy ngắn ở chỗ kết; nhảy quãng tám ở cả hai tay
Bản nhạcIMSLP (tìm "Minuet in G minor, BWV Anh.115"); bản Urtext của cuốn sổ tay 1725 (Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach), ví dụ của Bärenreiter (theo Neue Bach-Ausgabe)

Vì sao nên học bài này

  • Bài giọng thứ "thật" đầu tiên. Giọng thứ không chỉ là "buồn": nó có những nốt riêng (Fa♯, Mi♮) và một đường đi hòa âm riêng. Bài này cho bạn nghe và chạm tay vào cả hai.
  • Cảm âm Fa♯. Hóa biểu chỉ có Si♭ và Mi♭, nhưng gần như mỗi lần nhạc dừng trên hợp âm Rê hay kết ở Sol thứ đều có Fa♯, cảm âm nằm dưới chủ âm nửa cung. Đọc nhanh và nghe ra nốt này là nền cho mọi bài giọng thứ về sau (xem Gam thứ).
  • Bè trầm biết hát. Bốn ô đầu, tay trái đi xuống Sol – Fa – Mi♭ – Rê, ba nốt đầu là nốt trắng chấm dôi: bốn bậc từ chủ âm xuống át âm. Giữ đủ trường độ, bạn sẽ nghe hai tay như hai giọng hát.
  • Phát âm do bạn quyết định. Bản gốc không có một dấu luyến nào. Đây là chỗ tốt để học cách mang sự rõ ràng của harpsichord sang piano hiện đại.

Bối cảnh

Bài này là người anh em giọng thứ của Minuet Sol trưởng: cùng nằm trong sổ tay năm 1725 của Anna Magdalena Bach (bài số 5, ngay sau Minuet Sol trưởng), và cùng được xác định là của Christian Petzold chứ không phải của Bach; câu chuyện đầy đủ và cách đọc ký hiệu BWV Anh. có ở trang Minuet Sol trưởng.

Trong tổ khúc cho harpsichord của Petzold, nơi chúng được tìm thấy, hai minuet hợp thành một chương, bên cạnh các chương prelude, allemande, courante, sarabande, bourrée, gigue và passepied (kèm trio), và được chơi theo thứ tự: Sol trưởng, Sol thứ, rồi Sol trưởng lần nữa (da capo). Minuet thứ hai, cùng chủ âm nhưng khác màu, giữ vai trò tương phản mà về sau người ta gọi là trio (xem Minuet và Trio).

Petzold viết cho harpsichord: dây được gảy, to nhỏ không đổi theo lực ngón, nên câu nhạc được "nói" bằng phát âm và nhịp điệu. Piano hiện đại dễ to nhỏ, nhưng cũng dễ làm mọi thứ dính và nặng (xem Lịch sử cây đàn piano và thời Baroque).

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất hai bản: một bản trên harpsichord hoặc clavichord (ví dụ Igor Kipnis, hay Mahan Esfahani trên clavichord), và một bản trên piano. Nếu được, nghe trọn cặp theo thứ tự trưởng – thứ – trưởng. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

  1. Màu thứ. Chỗ nào nhạc tối nhất, chỗ nào sáng lên? (Gợi ý: cuối đoạn A sáng hẳn.)
  2. Bè trầm. Bạn có nghe ra tay trái đi xuống Sol – Fa – Mi♭ – Rê ở bốn ô đầu không?
  3. Phát âm. Nốt đen được tách đến mức nào? Chuỗi móc đơn liền hay hơi tách?
  4. Nốt hoa mỹ. Có láy ở chỗ dừng cuối câu 1 không? Lần nhắc lại có thêm trang trí không?
  5. Tốc độ. So với Minuet Sol trưởng trong cùng bản thu, bài này nhanh hơn, chậm hơn hay bằng?

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A, câu 1 (ô 1–8): giai điệu đi xuống từ Si♭ cao rồi nhảy xuống Rê; tay trái đi xuống Sol – Fa – Mi♭ – Rê; câu dừng lơ lửng trên hợp âm Rê (kết nửa)
… Câu 2 (ô 9–16): mở đầu như câu 1, rồi rẽ sang Si♭ trưởng; màu sáng lên và kết trọn ở Si♭ trưởng
… Đoạn A nhắc lại (ô 1–16): lần hai có khác lần đầu không: nhỏ hơn, thêm nốt trang trí, hay đổi phát âm?
… Đoạn B, câu 3 (ô 17–24): giai điệu leo lên Si♭ cao, dừng ở Fa trưởng (ô 20), rồi chuỗi móc đơn đi lên ở ô 21 đưa về Si♭ trưởng
… Câu 4 (ô 25–32): màu tối trở lại; nốt nhảy zíc zắc (ô 27), dừng trên hợp âm Rê (ô 28); gam đi lên có Mi♮ và Fa♯ (ô 29) dẫn về kết ở Sol thứ
… Đoạn B nhắc lại (ô 17–32): ở ô cuối, người chơi chậm lại nhiều hay ít?
… Minuet Sol trưởng trở lại (nếu bản thu chơi trọn cặp): màu sáng quay về

Cấu trúc

‖: A, câu 1ô 1–8 · Sol thứ · kết nửa trên Rê
câu 2 :‖ô 9–16 · kết ở Si♭ trưởng
‖: B, câu 3ô 17–24 · Fa trưởng, Si♭ trưởng
câu 4 :‖ô 25–32 · Đô thứ → Sol thứ
Minuet Sol thứ, BWV Anh. 115: hai đoạn, mỗi đoạn 16 ô nhịp và đều nhắc lại. Khi chơi trọn cặp: Minuet Sol trưởng, Minuet Sol thứ, rồi Minuet Sol trưởng lần nữa (da capo).
Đoạn Ô nhịp Giọng và kết Nội dung Điều cần chú ý
A, câu 1 1–8 Sol thứ; kết nửa ở ô 8 (dừng trên hợp âm Rê) Giai điệu và bè trầm cùng đi xuống; tay trái Sol – Fa – Mi♭ (nốt trắng chấm dôi) – Rê Fa♯ đầu tiên ở tay trái ô 7; ô 4 và 8 tay phải giữ, tay trái chạy
A, câu 2 9–16 Sang Si♭ trưởng, giọng trưởng song song; kết trọn ở ô 16 Ô 9–12 như ô 1–4 (tay trái ô 12 có Si♮); ô 13–16: hợp âm Sol – Đô – Fa – Si♭ theo vòng quãng năm Ô 16 sáng, đừng chơi tối như đầu bài
B, câu 3 17–24 Dừng ở Fa trưởng (ô 20), rồi về Si♭ trưởng (ô 24) Mi♮ cuối ô 17 dẫn sang Fa trưởng; ô 18 hai tay đi ngược chiều; ô 21 móc đơn đi lên từ Fa Đoạn sáng nhất; Si♭ cao trở lại ở ô 19
B, câu 4 25–32 Qua Đô thứ, dừng trên hợp âm Rê (ô 28), kết trọn ở Sol thứ (ô 32) Ô 27 nhảy zíc zắc; ô 29 gam Sol thứ giai điệu đi lên Rê – Mi♮ – Fa♯ – Sol – La – Si♭; láy ngắn ở ô 31 Dày đặc dấu hóa: Si♮ (ô 25), Fa♯ (ô 27, 28, 29, 31), Mi♮ (ô 28, 29)

Lần đầu đọc bản nhạc, hãy khoanh bằng bút chì mọi Fa♯, Mi♮ và Si♮: chúng chính là bản đồ chuyển giọng của bài. Xem thêm Hình thức nhỏ, Kết và câu nhạc và Át phụ và chuyển giọng.

Câu 1 trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; dấu láy trên ở ô 8 theo bản ấy, số ngón là gợi ý của trang này. Câu 2 (ô 9–16) mở đầu giống hệt rồi rẽ sang Si♭ trưởng; hết ô 16 thì nhắc lại từ đầu.

Minuet Sol thứ, câu 1 (ô 1–8)

Tay phải mở đầu bằng ngón 5 trên Si♭ cao, nốt nằm ngay trên dòng kẻ phụ thứ nhất. Ở ô 3, sau nốt Sol cao, cả bàn tay rơi xuống một quãng tám để ngón 1 bắt đầu chuỗi Sol – La – Si♭ – Đô. Ô 5 dời tay lên (ngón 1 trên Si♭), ô 7 dời lại xuống, để láy ở ô 8 dùng ngón 2–3. Tay trái dùng ngón 2-3-4 cho ba nốt dài đi xuống, giữ thật liền; ô 4 và 8 nhảy từ Rê3 lên Rê4 bằng ngón 5 rồi ngón 1: cổ tay mềm, mắt nhìn trước nốt đích, không chậm lại.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Fa♯, Mi♮, Si♮ ngoài hóa biểu Hóa biểu chỉ có Si♭ và Mi♭; tay đã quen phím trắng Fa và phím đen Mi♭ Bài tập 1. Khoanh mọi dấu hóa bất thường; trước khi chơi một đoạn, đọc to tên những nốt có dấu hóa
Mở đầu trên cao, rồi nhảy (ô 1–3, 9–11) La5 và Si♭5 nằm ngoài khuông, đọc chậm; ô 2 nhảy La → Rê, ô 3 nhảy Sol cao → Sol thấp Thuộc trước hai nốt vạch phụ; tập riêng ô 2–3: mắt nhìn trước nốt đích, dời cả bàn tay như một khối, không chậm lại
Một tay giữ, một tay chạy (ô 3–4, 8, 11–12) Tay phải chạy móc đơn khi tay trái giữ nốt dài, rồi đổi vai Bài tập 2. Đếm to "một – hai – ba"; kiểm tra nốt dài được giữ đủ giá trị
Nốt nhảy zíc zắc (ô 27) Sol – Rê, Fa♯ – Đô, Sol – Si♭: nhảy qua lại bằng móc đơn Nghe như hai bè: bè dưới Sol – Fa♯ – Sol, bè trên Rê – Đô – Si♭. Chơi từng bè riêng bằng nốt đen, rồi ghép
Gam đi lên ở ô 29 Gam thứ giai điệu: Mi♮ và Fa♯ cùng được nâng lên; phải luồn ngón cái Ngón gợi ý: Rê 1, Mi 2, Fa♯ 3, luồn ngón cái sang Sol 1, La 2, Si♭ 3. Tập trước gam Sol thứ hòa âm ở Gam và ngón bấm (trang ấy chưa có ngón gam thứ giai điệu)
Láy trên (ô 8, 9, 15, 31) và láy dưới (ô 13, 22) Nốt láy làm lệch nhịp hoặc to hơn nốt chính Học bài không láy trước; thêm vào khi đã vững: đúng phách, nhanh, nhẹ (Bài tập 3)

Sáu nốt đi lên của ô 29 trên bàn phím: để ý hai phím đen Fa♯ và Si♭, còn Mi♮ là phím trắng.

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Hai màu của Sol

Hai màu của Sol (soạn cho trang này)

Ô 1–4: cùng một thế tay năm ngón, chỉ đổi Si thành Si♭ ở cả hai tay là màu đổi từ trưởng sang thứ; chơi ô 3–4 nhỏ hơn và nghe sự khác nhau. Ô 5–7: Fa♯ là cảm âm, kéo lên Sol; hát "Fa♯ – Sol" trước khi chơi.

2. Một tay giữ, một tay chạy

Một tay giữ, một tay chạy (soạn cho trang này)

Ô 1: tay phải chạy, tay trái giữ. Ô 2: đổi vai, giống kiểu ô 4 của bài. Ô 3: tay phải chạy xuống tới Fa♯ trên nền Rê của tay trái, rồi về Sol ở ô 4. Nốt dài phải giữ đủ ba phách: đếm to, đừng nhấc tay sớm.

3. Liền, tách và láy ngắn

Liền, tách và láy ngắn (soạn cho trang này)

Ô 1–2: nốt đen tách nhẹ (dấu chấm ở đây nghĩa là nhấc ngón sớm, không bật), nhóm móc đơn trong dấu luyến chơi liền và nhẹ dần. Ô 3 là cách chơi viết ra của dấu láy trên ở ô 4: bắt đầu từ nốt trên Si♭, đúng vào phách, nhanh và nhẹ, rồi ngân nốt La. Ô 4 giống chỗ dừng ở ô 8 của bài.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày. Nếu bạn đã chơi được Minuet Sol trưởng, có thể rút còn 3 tuần.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2 bản thu; đánh dấu bốn câu và khoanh mọi Fa♯, Mi♮, Si♮; viết số ngón. Bài tập 1. Đoạn A từng tay ♩ = 60–72
2 Đoạn A hai tay, từng nửa câu 4 ô rồi cả câu; bài tập 2. Đoạn B từng tay; tập riêng ô 27 và ô 29 ♩ = 72–84
3 Đoạn B hai tay; ghép cả bài, có nhắc lại; ghi các quyết định phát âm bằng bút chì; bài tập 3 ♩ = 84–96
4 Thêm dần láy, nhất là ở lần nhắc lại; thu âm và nghe lại; chơi trọn cặp Sol trưởng – Sol thứ – Sol trưởng ♩ = 96–108
  • Chơi trọn bài, có nhắc lại, không dừng
  • Mọi Fa♯, Mi♮, Si♮ đúng ngay lần đầu
  • Nốt trắng chấm dôi ở tay trái giữ đủ ba phách
  • Ô 8 nghe lơ lửng, ô 16 sáng lên, ô 32 khép lại ở Sol thứ

Diễn tấu

Tốc độ

Khoảng ♩ = 96–112. Giọng thứ không có nghĩa là chậm: đây vẫn là một điệu nhảy, và phách 1 vẫn là một bước chân. Nếu chơi trọn cặp, giữ cùng một nhịp cho cả hai bài để Minuet Sol trưởng trở lại thật liền mạch. Chỉ chậm lại một chút ở ô cuối.

Phát âm kiểu Baroque trên piano

Bản Bach-Gesellschaft không có dấu luyến hay dấu chấm nào. Nhiều ấn bản cho người học thêm vào theo ý người biên tập: hãy coi chúng là gợi ý, không phải lời của Petzold. Một điểm xuất phát (xem thêm phần phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn):

Hình nốt Gợi ý Ví dụ trong bài
Nốt đen Hơi tách: nhấc ngón sớm hơn trọn giá trị một chút Ô 1–2: Si♭ – La – Sol, La – Rê – Rê
Móc đơn đi liền bậc Liền, nhẹ dần về cuối nhóm Ô 3, 5–7, 21, 29
Bước nhảy Tách, như một hơi thở nhỏ trước nốt nhảy tới Ô 2 (La → Rê), ô 3 (Sol cao → Sol thấp)
Hai móc đơn đi bậc giữa hai nốt đen Có thể luyến thành cặp, nốt sau nhẹ hơn Ô 20 (Sol – La), ô 25–26 (Rê – Đô, Mi♭ – Rê)

Trên piano, ba điều giúp nhiều nhất: chơi bằng đầu ngón với ít trọng lượng cánh tay; không dùng bàn đạp; và tạo trọng âm bằng độ dài (nốt phách 1 đầy đặn, các nốt sau ngắn và nhẹ hơn) nhiều hơn là bằng lực.

Sắc thái

Bản gốc không ghi sắc thái; hãy để hòa âm dẫn đường. Đoạn A mf, sáng hơn ở ô 13–16 (Si♭ trưởng); đầu đoạn B tươi; ô 25–28 tối và nhỏ hơn; ô 29 lớn dần theo gam đi lên; ô 31–32 kết rõ ràng. Lần nhắc lại có thể là một tiếng vọng nhỏ hơn.

Nốt hoa mỹ

Bản Bach-Gesellschaft in láy trên (răng cưa ngắn, không gạch) ở ô 8, 9, 15 và 31, và láy dưới (có gạch dọc) ở ô 13 và 22. Theo cách đọc quen thuộc thời Bach, láy trên bắt đầu từ nốt trên, đúng phách: ở ô 8 là Si♭ – La – Si♭ – La rồi ngân La (bài tập 3). Ở ô 9, nốt Si♭ vừa vang ngay trước nốt La có láy, nên chỉ cần nối sang chứ không đánh lại. Láy dưới là chính – dưới – chính: Fa – Mi♭ – Fa ở ô 13. Chi tiết và cách tập: Nốt hoa mỹ.

Bàn đạp

Không dùng. Bàn đạp làm nhòe hai bè và xóa mất phát âm, thứ quan trọng nhất của bài.

Lỗi thường gặp

  • Quên Fa♯ (nhất là ở tay trái ô 7), hoặc đọc Mi♮ ở ô 29 thành Mi♭ theo hóa biểu.
  • Chơi chậm và nặng vì nghĩ "giọng thứ là buồn": điệu nhảy biến mất.
  • Nhấc nốt trắng chấm dôi ở tay trái trước khi hết ba phách.
  • Chậm lại trước các bước nhảy ở ô 2–3 và trước bước nhảy quãng tám của tay trái.
  • Láy chơi trước phách, chậm, hoặc to hơn nốt chính.
  • Ô 27 nhảy vội, các móc đơn không đều.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Đoạn A (ô 1–16) kết ở giọng nào?
    1. Si♭ trưởng, giọng trưởng song song của Sol thứ
    2. Sol thứ
    3. Rê trưởng
  2. Vì sao bài có Fa♯ dù hóa biểu chỉ có Si♭ và Mi♭?
    1. Fa♯ là cảm âm: bậc 7 được nâng lên nửa cung để kéo mạnh về chủ âm Sol
    2. Đó là lỗi chép tay được giữ lại
    3. Vì bài chuyển hẳn sang Sol trưởng
  3. Nên chơi dấu láy trên ở nốt La của ô 8 thế nào?
    1. Bắt đầu từ nốt trên Si♭, đúng vào phách, nhanh và nhẹ, rồi ngân nốt La
    2. Bắt đầu từ La, trước phách
    3. Láy đều và to suốt ba phách
  4. Theo tổ khúc của Petzold, cặp minuet được chơi theo thứ tự nào?
    1. Sol trưởng, Sol thứ, rồi Sol trưởng lần nữa
    2. Sol thứ trước, Sol trưởng sau
    3. Chỉ chọn một trong hai bài

Nguồn

  • Hans-Joachim Schulze, bài viết về cặp minuet và tổ khúc của Petzold, Bach-Jahrbuch 65 (1979), tr. 45–64 (bản số hóa): bằng chứng chính cho việc ghi tên Petzold.
  • Neue Bach-Ausgabe, tập V/4 (Bärenreiter, 1957, biên tập Georg von Dadelsen): hai cuốn sổ tay của Anna Magdalena Bach.
  • Ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (người nhập: Allen Garvin): nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
  • "Minuets in G major and G minor", Wikipedia: lịch sử cuốn sổ, việc ghi tên Petzold, thứ tự chơi, các bản thu.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Câu 1 chỉ dừng lơ lửng trên hợp âm Rê (ô 8); câu 2 rẽ sang Si♭ trưởng và kết trọn ở ô 16. Sol thứ chỉ trở về hẳn ở cuối đoạn B.
  2. 2. A — Gam thứ hòa âm và gam thứ giai điệu nâng bậc 7. Ở ô 29, gam thứ giai điệu đi lên còn nâng cả bậc 6 thành Mi♮.
  3. 3. A — Đó là cách viết ra ở bài tập 3. Khi mới tập, bỏ láy; thêm vào khi bài đã vững.
  4. 4. A — Hai bài hợp thành một chương; minuet Sol thứ là phần tương phản ở giữa, như trio về sau.

Musette Rê trưởng, BWV Anh. 126

Một vũ khúc nhỏ bắt chước tiếng kèn túi: tay trái đập đều quãng tám Rê như ống kèn giữ một nốt trầm, tay phải hát một giai điệu vui ở phía trên. Bài ngắn và tươi, nhưng dạy ba điều cần cho mọi bài Baroque: tay trái nhẹ mà đều, tay phải đổi thế nhanh, và một ý lặp lại phải có màu khác.

Rê trưởng · 2/4 Bè trầm giữ nền ≈ Grade 2 A · B · A

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcKhuyết danh. Từng được in như nhạc của J. S. Bach (1685–1750); danh mục BWV xếp bài vào phụ lục (Anh.), cùng những tác phẩm mà việc gán cho Bach còn nghi vấn
Tác phẩmMusette Rê trưởng, BWV Anh. 126
Sáng tác / xuất bảnKhông rõ năm sáng tác. Được chép vào cuốn sổ tay thứ hai của Anna Magdalena Bach, bắt đầu năm 1725 (bài số 22). In trong ấn bản toàn tập Bach-Gesellschaft (1894)
Giọng · nhịp · tốc độRê trưởng · 2/4 · không ghi tốc độ; nhịp vui, vừa phải
Hình thứcĐoạn A (8 ô) và đoạn B (12 ô), mỗi đoạn có dấu nhắc lại. Đoạn B kết ở La trưởng, nên đoạn A trở lại (da capo) và bài kết ở dấu ngân của ô 8
Độ khóABRSM xếp bài ở Grade 2 (đề cương 2019–2020)
Kỹ năng chínhBè trầm quãng tám (xoay cẳng tay); móc kép tay phải trên móc đơn tay trái; đổi thế tay và nhảy quãng ở tay phải; hai tay chung một giai điệu; phát âm nhẹ; sắc thái tiếng vọng; đọc Rê♯ và Sol♯
Bản nhạcIMSLP (tìm "Musette in D major, BWV Anh.126"); bản Urtext của cuốn sổ tay 1725 (Notenbüchlein für Anna Magdalena Bach), ví dụ của Bärenreiter (theo Neue Bach-Ausgabe)

Vì sao nên học bài này

  • Tay trái có một việc riêng. Không phải hợp âm, cũng không phải một bè hát: tay trái giữ một nhịp đập quãng tám gần như suốt bài. Đây là bài tập tốt để xoay cẳng tay và giữ đều ở cấp độ này.
  • Học đổi thế tay. Tay phải liên tục chuyển giữa hai vùng: trên cao quanh La5 và ở giữa, ngay trên Đô giữa. Mỗi lần chuyển là một lần luyện "mắt đi trước, tay theo sau".
  • Hai tay chung một giai điệu. Ở ô 3–4 và 7–8, hai tay chơi cùng một giai điệu, cách nhau một quãng tám, và phải khít như một.
  • Sắc thái tiếng vọng. Bài đầy ý lặp lại: ô 2 giống hệt ô 1, ô 5–8 lặp lại ô 1–4, ô 15–16 lặp lại ô 13–14. Đó là chỗ để học cho cùng một câu một màu khác.
  • Trình diễn được sớm. Trọn bài, kể cả nhắc lại và da capo, dài khoảng một đến hai phút: vui, dễ nhớ, hợp cho lần đầu chơi trước người khác.

Bối cảnh

Musette vừa là tên một nhạc cụ, vừa là tên một kiểu bản nhạc. Nhạc cụ ấy, gọi đầy đủ là musette de cour (musette cung đình), là một loại kèn túi nhỏ của Pháp: người chơi bơm hơi bằng một ống bễ thay vì thổi bằng miệng. Thế kỷ 17–18, nó thịnh hành trong giới cung đình Pháp.

Như mọi loại kèn túi, musette có những ống kèn chỉ phát một nốt trầm không đổi, vang suốt dưới giai điệu (tiếng Anh gọi là drone). Trên đàn phím, các nhà soạn nhạc bắt chước nó bằng âm nền (pedal point): bè trầm giữ hoặc lặp lại một nốt trong khi phía trên đổi hòa âm (xem Âm ngoài hợp âm). Những bản nhạc như thế mang tên musette, thường có tính chất đồng quê và hay nằm trong tổ khúc. Chính Bach cũng viết một bản: Gavotte II trong English Suite số 3 Sol thứ, BWV 808, có tên phụ "ou la Musette" (hay là Musette), với âm nền Sol ở bè trầm.

Bài Rê trưởng này dùng một cách riêng: bè trầm không giữ nốt mà đập quãng tám Rê – Rê bằng móc đơn, nghe như ống kèn rung đều và như tiếng chân giữ nhịp. Khi hòa âm đổi, "ống kèn" cũng đổi nốt: Rê ở đoạn A, La rồi Mi ở đoạn B.

Bài là số 22 trong cuốn sổ tay thứ hai mà J. S. Bach bắt đầu cho vợ, ca sĩ Anna Magdalena Bach, năm 1725 (chuyện về cuốn sổ có ở trang Minuet Sol trưởng). Nhiều bài trong sổ do chính bà chép, và nhiều bài không ghi tên tác giả. Ngay trước Musette là một minuet ghi rõ "Menuet fait par Mons. Böhm", tức của Georg Böhm; vài bài trước nữa là những bản hành khúc và polonaise thường được ghi là của Carl Philipp Emanuel Bach, con trai J. S. Bach. Riêng Musette thì không rõ tác giả. Thế kỷ 19 in nó như nhạc của Bach; danh mục BWV xếp nó vào phụ lục (Anhang, viết tắt Anh.), cùng nhóm với những bài còn nghi vấn (cách đọc ký hiệu: Đọc tên tác phẩm).

Bản Bach-Gesellschaft không ghi tốc độ, sắc thái hay dấu luyến: những điều ấy do người chơi quyết định.

Nghe trước khi tập

Bài có trong nhiều album về cuốn sổ tay của Anna Magdalena và nhiều tuyển tập cho người học, trên harpsichord lẫn piano. Nghe ít nhất hai bản khác nhau về nhạc cụ hoặc tốc độ. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

  1. Tiếng kèn túi. Tay trái nhỏ hơn giai điệu bao nhiêu? Bạn nghe nó như một nền rung đều hay như những cú gõ?
  2. Hai tay chung giai điệu. Ở ô 3–4, hai tay có khít nhau như một giọng không?
  3. Tiếng vọng. Những chỗ lặp lại (ô 2, ô 5–8, lần nhắc lại cả đoạn) được chơi to hơn, nhỏ hơn hay y hệt?
  4. Đổi nền ở đoạn B. Khi bè trầm chuyển lên La rồi sang Mi, bạn có nghe nhạc như "sang nhà khác" không?
  5. Kết. Sau đoạn B, người chơi có quay về đoạn A không, và dừng ở đâu?

Cùng cuốn sổ tay còn có Aria Sol trưởng, chính là chủ đề của Goldberg Variations: nếu muốn nghe tiếp, xem hướng dẫn nghe Biến tấu Goldberg.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A (ô 1–8): tay trái đập quãng tám Rê như tiếng kèn túi; giai điệu chạy xuống từ La cao, vang hai lần; ô 3–4 hai tay chung một giai điệu; ô 8 kết ở Rê
… Đoạn A nhắc lại: lần này to hơn, nhỏ hơn, hay y hệt?
… Đoạn B mở đầu (ô 9–12): bè trầm chuyển lên La; hình Đô♯ – Rê – Mi lặp lại, rồi những bước nhảy La – Mi
… Bè trầm Mi (ô 13–18): nền chuyển sang Mi; tay phải nhảy qua lại giữa hai bè, có Rê♯; ô 17 là một chuỗi móc kép quanh nốt Mi
… Kết đoạn B (ô 19–20): hình Đô♯ – Rê – Mi vang ở trên rồi vọng lại thấp hơn một quãng tám; kết ở La trưởng
… Đoạn B nhắc lại (ô 9–20)
… Đoạn A trở lại (da capo): thường không nhắc lại; bài dừng ở dấu ngân

Cấu trúc

‖: A :‖ô 1–8 · Rê trưởng · bè trầm Rê
‖: Bô 9–12 · La trưởng · bè trầm La
âm nền Miô 13–18 · Rê♯
kết :‖ô 19–20 · La trưởng
A da capoô 1–8 · dừng ở dấu ngân
Musette Rê trưởng, BWV Anh. 126: hai đoạn có nhắc lại, rồi đoạn A trở lại (da capo); độ dài các ô theo số ô nhịp. Đoạn B kết ở La trưởng (giọng át), nên đoạn A trở lại để bài kết ở Rê trưởng.
Đoạn Ô nhịp Giọng và bè trầm Nội dung Điều cần chú ý
A 1–8, nhắc lại Rê trưởng; quãng tám Rê (ô 1–2, 5–6) Hình "La cao chạy xuống Rê" vang hai lần; ô 3–4 hai tay chung một giai điệu, cách quãng tám; ô 5–8 lặp lại ô 1–4 Ô 8 kết ở Rê với dấu ngân: điểm kết của cả bài
B, phần 1 9–12 Sang La trưởng; quãng tám La Hình Đô♯ – Rê – Mi lặp lại; nhảy La – Mi (ô 10–11); ô 12 chạy xuống Tay trái dời lên La: một lần đổi thế tay
B, phần 2 13–18 Quãng tám Mi: âm nền át của La trưởng Tay phải chơi hai bè: Mi – Rê♯ – Mi thấp – Rê (nối sang ô sau); ô 17 móc kép quanh Mi Rê♯ rồi Rê♮ trong cùng ô 13 và 15; Sol♯ ở ô 14, 16, 18
B, kết 19–20 Kết ở La trưởng Hình Đô♯ – Rê – Mi ở trên (ô 19) rồi thấp hơn một quãng tám (ô 20), hai tay cùng giai điệu Một tiếng vọng viết sẵn
A, da capo 1–8 Rê trưởng Chơi lại đoạn A, thường không nhắc lại Dừng ở dấu ngân của ô 8

Đoạn B kết ở La trưởng, giọng át của Rê trưởng, nên bài chưa thể dừng ở đó: chơi lại đoạn A từ đầu và kết ở dấu ngân của ô 8. Bản nhạc của bạn có thể ghi "D.C." (Da capo, "từ đầu") hoặc "D.C. al Fine", hoặc chỉ có dấu ngân; cách chơi như nhau (xem Ký hiệu biểu diễn). Âm nền Mi ở ô 13–18 là một âm nền át: nhạc "đứng chờ" trên át âm, và tai mong được về chủ âm La.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; bản ấy không có dấu luyến hay sắc thái, số ngón là gợi ý của trang này. Hết ô 8 thì nhắc lại từ đầu.

Musette Rê trưởng, đoạn A (ô 1–8)

Tay trái: ngón 5 trên Rê2, ngón 1 trên Rê3, bàn tay giữ nguyên độ mở quãng tám. Ở ô 3–4, hai tay soi gương: tay phải 3-4-5-4-3, tay trái 3-2-1-2-3, cùng một hình nốt. Tay phải nhảy hai lần: từ Rê5 xuống Fa♯4 (ô 2 sang ô 3) và từ Rê4 vọt lên La5 (ô 4 sang ô 5).

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Bè trầm quãng tám (ô 1–2, 5–6, 9–18) Đập quãng tám liên tục dễ làm cứng cổ tay, mỏi, to và nặng, hoặc lệch nhịp Bài tập 1. Bàn tay mở sẵn quãng tám, xoay nhẹ cẳng tay từ ngón 5 sang ngón 1 thay vì nhấc cả tay; tập riêng tay trái với máy đếm nhịp đến khi đều và nhẹ
Móc kép trên móc đơn (ô 1–2, 5–6) Mỗi nốt móc đơn của tay trái ứng với hai nốt móc kép của tay phải; nhóm móc kép hay bị chạy vội Đếm "một – và – hai – và" theo tay trái; tập chậm hai tay, kiểm tra nốt móc kép thứ nhất và thứ ba rơi cùng lúc với tay trái
Đổi thế tay phải (ô 2 → 3, ô 4 → 5) Từ Rê5 xuống Fa♯4 (quãng sáu), rồi từ Rê4 vọt lên La5 (quãng mười hai) Bài tập 2. Nhìn trước nốt đích; dời cả bàn tay như một khối; tập riêng "nốt cuối ô này – nốt đầu ô sau" nhiều lần, giữ đúng nhịp
Hai tay chung giai điệu (ô 3–4, 7–8, 20) Hai tay phải khít tuyệt đối; tay trái vừa đập quãng tám xong phải chuyển sang giai điệu Tập hai tay thật chậm, nghe cho thành một giọng; dùng ngón soi gương như ghi ở trên
Hai bè trong tay phải (ô 13–16) Mi5 – Rê♯5 – Mi4 – Rê5: nhảy quãng bảy, có dấu nối sang ô sau Bài tập 3. Nghe bè trên đi xuống từng nửa cung Mi – Rê♯ – Rê – Đô♯, nốt Mi4 nhẹ như tiếng chuông; đếm qua dấu nối
Dấu hóa ở đoạn B Rê♯ rồi Rê♮ ngay trong cùng một ô (ô 13, 15); Sol♯ ở ô 14, 16, 18 Khoanh bằng bút chì; đọc to tên nốt ô 13–18 trước khi chơi
Móc kép đều ở ô 17 Mi – Rê♯ – Đô♯ – Rê♯ hai lần liền; dễ nhanh dần hoặc lệch Ngón gợi ý 3-2-1-2; tập chậm với máy đếm nhịp, rồi tăng dần

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Bè trầm quãng tám

Bè trầm quãng tám (soạn cho trang này)

Tập tay trái riêng trước: bàn tay mở sẵn quãng tám, xoay nhẹ cẳng tay từ ngón 5 sang ngón 1, như lắc một cái chuông nhỏ. Nốt thấp hơi rõ hơn, nốt cao nhẹ. Khi tay trái đã đều, thêm tay phải: ô 1–4 chỉ có nốt dài để bạn nghe tay trái; ô 5–7 mỗi nốt móc đơn của tay trái ứng với hai nốt móc kép của tay phải.

2. Gọi và vọng

Gọi và vọng (soạn cho trang này)

Mỗi hình nốt vang ở trên (f) rồi được nhắc lại thấp hơn một quãng tám (p), như tiếng vọng: đúng điều xảy ra ở ô 19–20 của bài. Nhả nốt đen cuối ô sớm một chút để có thời gian dời tay; mắt nhìn trước nốt đích. Tiếng vọng nhỏ hơn nhưng không chậm hơn.

3. Hai bè trong một tay

Hai bè trong một tay (soạn cho trang này)

Ngón cái giữ chỗ trên Mi4 như một cái trục; các ngón trên đi xuống Mi – Rê♯ – Mi – Rê – Đô♯ – Si. Đừng nhấc cả bàn tay mỗi lần: để cổ tay xoay nhẹ quanh ngón cái. Bè trên là giai điệu, nốt Mi4 nhẹ hơn. Khi đã quen, chơi ô 13–16 của bài với cùng cảm giác ấy.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần cho người tập khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2 bản thu; đánh dấu các đoạn và chỗ bè trầm đổi nốt (Rê → La → Mi); bài tập 1, tay trái riêng trước. Đoạn A từng tay ♩ = 60–72
2 Đoạn A hai tay; bài tập 2. Đoạn B từng tay; khoanh Rê♯, Rê♮, Sol♯ ♩ = 72–84
3 Đoạn B hai tay; bài tập 3; nối đoạn B sang đoạn A (da capo) ♩ = 84–96
4 Sắc thái tiếng vọng, phát âm nhẹ; thu âm và nghe lại; chơi cho một người nghe ♩ = 96–108
  • Tay trái đều, nhỏ hơn tay phải, không mỏi sau trọn bài
  • Các nhóm móc kép đều, không vội
  • Ô 3–4, 7–8 và 20: hai tay khít như một
  • Chơi trọn A – A – B – B – A và dừng đúng ở dấu ngân

Diễn tấu

Tốc độ và tính chất

Khoảng ♩ = 92–108. Musette là nhạc đồng quê, vui nhưng không vội: từng nốt móc kép phải rõ. Giữ nhịp thật đều, như tiếng ống bễ bơm hơi; chỉ chậm lại một chút trước dấu ngân cuối bài.

Bè trầm: nền, không phải tiếng gõ

Tay trái nhỏ hơn tay phải ít nhất một bậc sắc thái. Nốt thấp (ngón 5) hơi rõ hơn để giữ nhịp, nốt cao (ngón 1) nhẹ. Chơi hơi tách, nảy nhẹ khỏi phím. Ngón cái là ngón dễ "gõ" nhất: để nó rơi từ sát phím, đừng đánh từ trên cao.

Phát âm nhẹ

Một điểm xuất phát: nốt La cao đầu ô 1 hơi tách, bốn móc kép đi xuống liền và nhẹ dần; móc đơn ở ô 3–4 hơi tách, cả hai tay giống nhau. Ở đoạn B, các bước nhảy (ô 10–11, 13–16) tách, các nhóm đi bậc liền. Xem thêm phần phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn.

Tiếng vọng

Một ý lặp lại có thể chơi như tiếng vọng: lần sau nhỏ hơn, như từ xa vọng lại. Trên harpsichord hai bàn phím, người chơi có thể đổi sang bàn phím kia; trên piano, bạn đổi lực tay và màu tiếng. Bản nhạc không ghi gì, nên đây chỉ là một gợi ý:

Chỗ Gợi ý
Đoạn A Ô 1 f, ô 2 p (vọng); ô 3–4 mf; ô 5–8 như ô 1–4
Đoạn A nhắc lại Cả đoạn nhỏ hơn một bậc
Đoạn B Ô 9–12 mf; ô 13–14 f, ô 15–16 p (vọng); ô 17–18 lớn dần; ô 19 mf, ô 20 p
Da capo Như lần đầu, không nhắc lại

Tiếng vọng nhỏ hơn nhưng không chậm hơn và không mờ hơn: từng nốt vẫn rõ. Khi tay phải nhỏ đi, đừng để tay trái to lên.

Da capo và dấu ngân

Lần đầu và lần nhắc lại, đi tiếp qua ô 8 mà không dừng; dấu ngân chỉ có hiệu lực ở lần chơi cuối. Ở đó, ngân nốt Rê lâu hơn chừng gấp đôi, rồi nhấc cả hai tay cùng lúc.

Bàn đạp và nốt hoa mỹ

Không dùng bàn đạp: tay trái đã tự tạo độ vang, bàn đạp chỉ làm nhòe. Bản gốc không có nốt hoa mỹ; chơi đúng như viết là hoàn toàn hợp phong cách.

Lỗi thường gặp

  • Tay trái to bằng hoặc to hơn tay phải; ngón cái "gõ" nốt cao.
  • Cả cánh tay nhảy lên xuống theo từng nốt quãng tám: mau mỏi và mất đều.
  • Nhóm móc kép chạy vội, nhất là ở ô 1–2 và ô 17.
  • Chậm lại trước bước nhảy của tay phải (ô 2 → 3, ô 4 → 5).
  • Ô 3–4 hai tay lệch nhau một chút, nghe như tiếng dội.
  • Quên Rê♮ sau Rê♯ trong cùng ô 13 và 15, hoặc mang Rê♯ sang ô 18.
  • Dừng ở ô 20, giọng La trưởng, thay vì quay về đoạn A.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. "Musette" ban đầu là tên của gì?
    1. Một loại kèn túi nhỏ của Pháp, bơm hơi bằng ống bễ
    2. Một điệu nhảy nhanh của Ý
    3. Một kiểu harpsichord nhỏ
  2. Ở đoạn B, bè trầm quãng tám đổi nốt thế nào?
    1. Từ La (ô 9–12) sang Mi (ô 13–18)
    2. Giữ Rê suốt cả bài
    3. Từ Mi sang La
  3. Vì sao sau đoạn B phải chơi lại đoạn A?
    1. Đoạn B kết ở La trưởng; đoạn A trở lại để bài kết ở Rê trưởng, tại dấu ngân của ô 8
    2. Vì đoạn B quá ngắn
    3. Không cần: bài kết ở ô 20
  4. Cách tập bè trầm quãng tám nào đúng?
    1. Bàn tay mở sẵn quãng tám, xoay nhẹ cẳng tay giữa ngón 5 và ngón 1, tay trái nhỏ hơn giai điệu
    2. Nhấc cả cánh tay cho mỗi nốt để nốt nào cũng rõ
    3. Chơi thật to để giữ nhịp cho tay phải

Nguồn

  • Neue Bach-Ausgabe, tập V/4 (Bärenreiter, 1957, biên tập Georg von Dadelsen): hai cuốn sổ tay của Anna Magdalena Bach.
  • Ấn bản Bach-Gesellschaft (1894), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (người nhập: Allen Garvin): nguồn của đoạn nhạc trên trang này.
  • "Notebook for Anna Magdalena Bach", Wikipedia: danh sách các bài trong cuốn sổ và tình trạng ghi tên tác giả.
  • Encyclopaedia Britannica, mục "musette", và The Concise Oxford Dictionary of Music, mục "musette" (qua Encyclopedia.com): nhạc cụ và kiểu bản nhạc mang tên ấy.
  • Bản nhạc: IMSLP (tìm "Musette in D major, BWV Anh.126"). Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Bản nhạc mang tên musette bắt chước nhạc cụ ấy, nhất là nốt trầm vang đều dưới giai điệu: trên đàn phím, đó là âm nền.
  2. 2. A — Mi là át âm của La trưởng: âm nền Mi chuẩn bị cho chỗ kết ở La trưởng (ô 20).
  3. 3. A — Đó là lối da capo. Khi chơi đoạn A lần cuối, thường bỏ dấu nhắc lại.
  4. 4. A — Xoay cẳng tay giữ sức và giữ đều; nền nhỏ giúp giai điệu nổi lên.

Schumann: Album für die Jugend, Op. 68

Năm 1848, Schumann viết cho các con mình 43 bản nhạc ngắn, và tập nhạc ấy đến nay vẫn là một trong những cánh cửa đẹp nhất để bước vào âm nhạc Lãng mạn. Trang này chọn ba bài nền tảng cho người mới, Melodie, Wilder Reiter và Fröhlicher Landmann, kèm ghi chú nhanh về hai bài nữa.

Op. 68 số 1, 8, 10 Ba tiểu phẩm ngắn ≈ Grade 1–4

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcRobert Schumann (1810–1856)
Tác phẩmAlbum für die Jugend (Album cho tuổi trẻ), Op. 68: 43 tiểu phẩm piano, chia hai phần: Für Kleinere (cho các em nhỏ hơn, số 1–18) và Für Erwachsenere (cho các em lớn hơn, số 19–43)
Sáng tác / xuất bảnTháng 9/1848 tại Dresden; khởi đầu là quà cho sinh nhật 7 tuổi của con gái lớn Marie (1/9/1848). Julius Schuberth (Hamburg) xuất bản tháng 12/1848. Lần in thứ hai (12/1850) thêm phụ lục Musikalische Haus- und Lebensregeln
Giọng · nhịp · tốc độSố 1 Melodie (Giai điệu): Đô trưởng · 4/4 · bản in đầu không ghi tốc độ (nhiều ấn bản thêm Nicht schnell, không nhanh). Số 8 Wilder Reiter (Kỵ sĩ hoang dã): La thứ · 6/8 · nhanh, sôi nổi. Số 10 Fröhlicher Landmann, von der Arbeit zurückkehrend (Người nông dân vui vẻ đi làm về): Fa trưởng · 4/4 · Frisch und munter (tươi tắn, vui vẻ)
Hình thứcMỗi bài là một hình thức nhỏ dựng từ các câu ngắn, phần lớn 4 ô (xem Cấu trúc)
Độ khóABRSM xếp số 1 ở Grade 1 (đề cương 2021–2022), số 8 ở Grade 3 (2023–2028), số 10 ở Grade 4 (2017–2018)
Kỹ năng chínhGiai điệu legato trên lớp đệm nhẹ; staccato nhanh và nhẹ; giai điệu ở tay trái; giai điệu chuyền giữa hai tay; giai điệu và đệm trong cùng một tay
Bản nhạcIMSLP (tìm "Album für die Jugend, Op.68"); bản Urtext: G. Henle Verlag (biên tập Ernst Herttrich, 2007), Bärenreiter

Vì sao nên học bài này

  • Nhạc thật, viết cho người đang học. Schumann không viết bài tập; ông viết những bức tranh nhỏ có tên gọi, có nhân vật, có cảm xúc. Mỗi bài dạy một kỹ năng, nhưng bạn chơi nó như một tác phẩm.
  • Ba bài, ba kỹ năng cốt lõi. Melodie dạy hát legato trên lớp đệm nhẹ. Wilder Reiter dạy staccato và chuyển giai điệu từ tay phải sang tay trái. Fröhlicher Landmann dạy để tay trái hát, rồi bắt một tay vừa hát vừa đệm.
  • Bước vào phong cách Lãng mạn từ cửa dễ nhất. Câu nhạc dài, sắc thái có ý nghĩa, tiếng đàn có màu: những điều bạn sẽ cần cho Chopin và Schumann về sau.
  • Ngắn, dễ trình diễn. Mỗi bài chỉ dài khoảng một phút. Ba bài liền nhau thành một nhóm nhỏ đủ cho một buổi chơi đàn ở nhà.

Bối cảnh

Ngày 31 tháng 8 năm 1848, Schumann ghi trong sổ chi tiêu gia đình: "ý tưởng về album cho trẻ em, những bản nhỏ cho Marie". Hôm sau, 1 tháng 9, là sinh nhật lần thứ bảy của Marie, con gái lớn của Robert và Clara Schumann; món quà của bố là một tập bài nhỏ chép tay. Những ngày tiếp theo, ông ghi "rất nhiều bản nhỏ cho trẻ em", và đến 9 tháng 9 thì album "gần xong". Vài bài còn được viết thêm trong tháng 9.

Schumann định đặt tên Weihnachtsalbum für Kinder (Album Giáng sinh cho trẻ em) để in kịp Giáng sinh. Nhà Breitkopf & Härtel từ chối in; nhà xuất bản Julius Schuberth ở Hamburg nhận lời, nhưng đề nghị bỏ chữ "Giáng sinh" để tập nhạc bán được quanh năm. Bản in đầu tiên ra tháng 12/1848, với tranh bìa trong của họa sĩ Ludwig Richter (bốn góc vẽ bốn mùa). Trang bìa ghi nhầm "40 bản nhạc" dù tập có đủ 43 bài. Tháng 8 năm 1850, nhà xuất bản quảng cáo rằng chỉ trong vòng một năm album đã bán được gần 2.000 bản.

Schumann viết nhiều về tuổi thơ. Trong một lá thư năm 1848, ông phân biệt: Kinderszenen (Cảnh tuổi thơ, 1838) là những hồi tưởng của người lớn, viết cho người lớn; còn album mới hướng về phía trước, dành cho các em nhỏ. Phần hai của album khó hơn và mang nhiều màu sắc người lớn hơn; bài số 28, Erinnerung (Kỷ niệm), ghi ngày 4 tháng 11 năm 1847, ngày Mendelssohn qua đời.

Cùng thời gian đó, Schumann viết Musikalische Haus- und Lebensregeln (Lời khuyên âm nhạc cho gia đình và cuộc sống), một chuỗi câu ngắn gửi người học nhạc. Chúng được in trên tờ báo âm nhạc Neue Zeitschrift für Musik năm 1850, rồi in kèm album từ lần in thứ hai (12/1850). Ấn bản năm 1859 in ba thứ tiếng; bản tiếng Pháp do Franz Liszt dịch. Vài lời khuyên vẫn đúng y nguyên với người học piano hôm nay:

  • "Spiele im Takte!" Chơi đúng nhịp! Lối chơi của một số virtuoso giống như dáng đi của người say.
  • "Schleppen und Eilen sind gleich große Fehler." Kéo lê và chạy vội là hai lỗi lớn ngang nhau.
  • Hãy cố chơi những bài dễ thật hay và đẹp; như thế tốt hơn chơi bài khó một cách tầm thường.
  • "Es ist des Lernens kein Ende." Việc học không bao giờ kết thúc.

Muốn biết thêm về thời kỳ này, xem thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Nghe trọn phần một của album (số 1–18) một lần, như nghe một tập truyện tranh: mỗi bài một nhân vật, một cảnh. Rồi nghe riêng ba bài của trang này, mỗi bài ít nhất ba lần, với các câu hỏi:

  1. Melodie. Giai điệu thở ở đâu? Lớp đệm tay trái có lúc nào át giai điệu không?
  2. Wilder Reiter. Bạn có nghe ra lúc giai điệu chuyển từ vùng cao xuống vùng trầm không? Màu nhạc đổi thế nào khi sang giọng trưởng?
  3. Fröhlicher Landmann. Giai điệu mở đầu ở tay nào? Khi nó lên vùng cao, có phải chỉ một giọng đang hát không?

Mỗi nghệ sĩ chọn tốc độ rất khác nhau cho Wilder Reiter và Fröhlicher Landmann: hãy so sánh hai bản thu và tự hỏi bản nào vẫn nghe rõ từng nốt. Sau đó đọc hướng dẫn nghe Kinderszenen để thấy Schumann viết về tuổi thơ cho người lớn như thế nào.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Số 1, Melodie, câu a (vang hai lần): giai điệu legato ở tay phải trên lớp móc đơn đều của tay trái, mỗi hơi hai ô; câu dừng lơ lửng
… Câu b: giai điệu đổi hướng, những mảnh ngắn ngắt bằng dấu lặng; lớp đệm có lúc nào át giai điệu không?
… Câu a': nốt đầu có thêm quãng ba; lần này câu kết trọn ở Đô
… Câu b và câu a' lần nữa: kết bài ở Đô trưởng
… Số 8, Wilder Reiter, đoạn A (vang hai lần): La thứ, mở bằng nhịp lấy đà; giai điệu staccato ở tay phải, tay trái đánh hợp âm ngắn
… Đoạn B: sang Fa trưởng; giai điệu của đoạn A chuyển xuống tay trái, tay phải đánh hợp âm ngắn
… Đoạn A trở lại: giai điệu về lại tay phải, ở La thứ
… Số 10, Fröhlicher Landmann, câu a (vang hai lần): giai điệu chắc khỏe ở tay trái, tay phải đệm hợp âm nghịch phách
… Đoạn b: giai điệu lên vùng cao, tay phải vừa hát ở trên vừa đệm ở dưới, tay trái đi song song bên dưới; hai ô cuối trả giai điệu về tay trái
… Đoạn b nhắc lại: kết bài ở Fa trưởng

Cấu trúc

avang hai lần
b
a'kết ở Đô
b
a'kết ở Đô
Số 1, Melodie (Đô trưởng, 4/4): các câu 4 ô.
ALa thứ · giai điệu tay phải · nhắc lại
BFa trưởng · giai điệu tay trái
ALa thứ · giai điệu tay phải
Số 8, Wilder Reiter (La thứ, 6/8): ba đoạn, mỗi đoạn 8 ô.
a4 ô · giai điệu tay trái · vang hai lần
b6 ô · giai điệu cả hai tay · vang hai lần
Số 10, Fröhlicher Landmann (Fa trưởng, 4/4).
Bài Giọng · nhịp Cấu trúc Giai điệu ở đâu Điều cần chú ý
Số 1 Melodie Đô trưởng · 4/4 Câu 4 ô: a (vang hai lần) – b – a' – b – a' Tay phải, legato; tay trái chạy móc đơn đều Mỗi câu hai ô một hơi; a' khác a ở nốt đầu (có thêm quãng ba) và ở cách kết: a dừng lơ lửng, a' kết trọn ở Đô
Số 8 Wilder Reiter La thứ · 6/8, bắt đầu bằng nhịp lấy đà Ba đoạn: A (8 ô, nhắc lại) – B (8 ô) – A (8 ô) A: tay phải. B: tay trái, ở Fa trưởng. Tay kia đánh hợp âm ngắn Giai điệu đoạn B chính là giai điệu đoạn A, dời sang Fa trưởng và chuyển xuống tay trái
Số 10 Fröhlicher Landmann Fa trưởng · 4/4, nhịp lấy đà một móc đơn Câu a (4 ô, vang hai lần) – đoạn b (6 ô, vang hai lần) a: tay trái, tay phải đệm hợp âm nghịch phách. b: tay phải vừa hát ở trên vừa đệm ở dưới, tay trái đi song song bên dưới Hai ô cuối của b trả giai điệu về tay trái và kết ở Fa trưởng

Ba bài đều xây từ những câu ngắn, phần lớn 4 ô, nhắc lại và biến đổi. Đây chính là các hình thức nhỏ bạn học trong phần nhạc lý, ở dạng gọn nhất.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Lớp đệm móc đơn của Melodie Tay trái có nhiều nốt hơn tay phải nên dễ to hơn Tay trái riêng ở pp, nốt trầm đầu mỗi nửa ô rõ hơn một chút. Ghép tay: tay phải mp, tay trái "thì thầm". Bài tập 1
Câu legato dài của Melodie Đổi ngón và đổi thế tay làm đứt câu Viết số ngón; hát theo khi chơi; chỉ nhấc tay ở cuối câu (dấu luyến)
Staccato của Wilder Reiter Nhanh mà phải nhẹ; người mới hay đập hoặc nhấc tay quá cao Staccato bằng cổ tay, ngón luôn ở sát phím. Tập chậm với âm lượng nhỏ trước, rồi mới tăng tốc. Bài tập 2
Giai điệu chuyển xuống tay trái (đoạn B của Wilder Reiter) Tay trái yếu hơn và ít quen "hát"; tay phải lúc này phải nhỏ lại ngay Tập tay trái riêng với cùng cách phát âm như tay phải ở đoạn A; tay phải đánh hợp âm thật nhẹ, ngắn
Hợp âm nghịch phách của Fröhlicher Landmann Hợp âm rơi vào giữa các phách, dễ vào sớm hoặc đánh to Đếm "một-và-hai-và"; tập tay phải riêng với máy đếm nhịp; hợp âm nhẹ, ngắn, đều
Một tay vừa hát vừa đệm (đoạn b của Fröhlicher Landmann) Ngón 4–5 phải giữ nốt giai điệu đủ dài và đủ to, trong khi ngón 1–3 đánh hợp âm nhỏ Bài tập 3. Tập riêng bè trên, rồi riêng bè dưới, rồi ghép; nghe xem nốt giai điệu có kéo dài hết giá trị không
Nhịp lấy đà Nốt lấy đà dễ bị đánh như phách mạnh Đếm cả ô trước nốt lấy đà ("bốn-và-MỘT"); nốt lấy đà nhẹ, dẫn vào phách 1

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Giai điệu legato trên lớp đệm móc đơn

Hát trên lớp đệm móc đơn (soạn cho trang này)

Tay phải legato trọn câu, không nhấc tay cho đến nốt cuối. Tay trái chỉ "chạm" phím, nốt trầm đầu mỗi nửa ô hơi rõ hơn. Khi chắc, thử một hơi to dần nhẹ lên đến nốt Sol ở ô 2 rồi nhỏ dần về cuối.

2. Staccato và đổi tay

Staccato và giai điệu đổi tay (soạn cho trang này)

Ô 1–2: giai điệu ở tay phải, tay trái đánh hợp âm ngắn. Ô 3–4: đổi vai, giai điệu xuống tay trái ở Fa trưởng, đúng như đoạn B của Wilder Reiter. Đếm hai phách lớn mỗi ô (♩.), nốt đầu mỗi nhóm ba hơi rõ hơn.

3. Hát và đệm trong cùng một tay

Hát và đệm trong cùng một tay (soạn cho trang này)

Ngón 5 giữ nốt giai điệu đủ hai phách, ở mf. Ngón 1–3 đánh các hợp âm nhỏ, ngắn ở p mà không làm nốt trên tắt. Tập bè trên riêng, bè dưới riêng, rồi ghép. Đây là kết cấu của đoạn b trong Fröhlicher Landmann.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần cho cả ba bài, khoảng 30 phút mỗi ngày. Tốc độ cuối chỉ là gợi ý.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Melodie: nghe, đánh dấu câu, từng tay; bài tập 1 ♩ = 60–69
2 Melodie hai tay, sắc thái. Wilder Reiter từng tay; bài tập 2 Melodie ♩ = 72–80; Wilder Reiter ♩. = 56–63
3 Wilder Reiter hai tay: đoạn A, rồi đoạn B với giai điệu tay trái. Fröhlicher Landmann: tay trái hát riêng Wilder Reiter ♩. = 66–76; Landmann ♩ = 72
4 Fröhlicher Landmann hai tay; bài tập 3 cho đoạn b Landmann ♩ = 80–96
5 Chơi liền ba bài như một nhóm nhỏ; thu âm; sửa từ bản thu Melodie ♩ ≈ 80; Wilder Reiter ♩. ≈ 88–100; Landmann ♩ ≈ 100–112

Diễn tấu

Melodie

Bản in đầu (Schuberth, 1848) không ghi chỉ dẫn tốc độ cho Melodie. Nhiều ấn bản về sau thêm Nicht schnell (bản Peters: pas vite), có bản in chữ ấy trong ngoặc: đó là chỉ dẫn của người biên tập. Chữ ấy nghĩa là "không nhanh", không phải "chậm". Giai điệu như một bài hát đơn giản, mỗi dấu luyến là một hơi thở. Dùng rất ít bàn đạp, hoặc không dùng: legato phải đến từ ngón tay. Nếu dùng, đổi theo từng nửa ô và giữ thật nông.

Wilder Reiter

Hình ảnh là một đứa trẻ phi ngựa, đầy hăng hái: nhanh, rõ, có lực, nhưng không ồn. Staccato ngắn mà tròn tiếng; hợp âm của tay kia luôn nhỏ hơn giai điệu. Không dùng bàn đạp. Ở đoạn B, để tay trái hát với cùng sự tự tin như tay phải ở đoạn A.

Fröhlicher Landmann

Một người nông dân đi làm về, vừa đi vừa hát: chắc khỏe, vui, không vội. Giai điệu tay trái f, legato, rõ từng nốt; hợp âm tay phải nhẹ và ngắn để không che giọng hát. Ở đoạn b, nốt giai điệu ở ngón 4–5 tay phải phải nổi lên trên các hợp âm của chính bàn tay đó. Bàn đạp: không cần, hoặc chỉ chạm rất nhẹ ở nốt dài.

Hai bài nên học kèm

  • Số 2 Soldatenmarsch (Hành khúc người lính, Sol trưởng): nhịp hành khúc với tiết tấu chấm dôi và hợp âm ngắn ở cả hai tay. Một bài staccato hợp âm đầu tiên rất tốt: hai tay buông phím cùng lúc, nhịp đều như bước chân, không chạy vội ở nốt ngắn.
  • Số 16 Erster Verlust (Mất mát đầu tiên, Mi thứ): một khúc buồn rất ngắn, câu hát như tiếng thở dài. Học hát legato trong giọng thứ, không đánh mạnh nốt cao nhất của câu, và kết thúc thật nhỏ.

Lỗi thường gặp

  • Melodie: tay trái to ngang tay phải; nốt nào cũng nhấn, câu không còn hơi.
  • Wilder Reiter: chơi nhanh hơn khả năng nên staccato thành nhòe; nhấc tay quá cao nên mất nhịp; hợp âm của tay đệm quá to.
  • Wilder Reiter: đến đoạn B, tay trái rụt rè và chậm hơn tay phải ở đoạn A.
  • Fröhlicher Landmann: hợp âm nghịch phách vào sớm, hoặc to hơn giai điệu.
  • Fröhlicher Landmann: ở đoạn b, nốt giai điệu bị nhấc theo hợp âm nên không còn kéo dài.
  • Nốt lấy đà đánh mạnh như phách 1.
  • Dùng bàn đạp để "chữa" legato hoặc che những nốt chưa đều.

Học tiếp

  • Các bài khác của phần một: Trällerliedchen (số 3), Stückchen (số 5), Jägerliedchen (số 7), Volksliedchen (số 9), Kleiner Morgenwanderer (số 17), Schnitterliedchen (số 18). Sau đó thử phần hai, bắt đầu từ Kleine Romanze (số 19).
  • Cùng chặng trên site: Petzold: Minuet Sol trưởng; bước tiếp theo là Clementi: Sonatina Op. 36 số 1 và Burgmüller: Arabesque.
  • Cùng tác giả: Schumann: Träumerei, có lẽ là bản nổi tiếng nhất của Kinderszenen.
  • Cùng ý tưởng: Album cho tuổi trẻ Op. 39 của Tchaikovsky (1878) và tập For Children của Bartók. Danh sách theo cấp: Tác phẩm theo cấp độ.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở đoạn B của Wilder Reiter, giai điệu nằm ở đâu?
    1. Ở tay trái: chính giai điệu đoạn A, dời sang Fa trưởng
    2. Ở tay phải: một giai điệu mới ở Đô trưởng
    3. Không có giai điệu, hai tay chỉ đánh hợp âm ngắn
  2. Nhiều ấn bản ghi Nicht schnell ở đầu Melodie (người biên tập thêm; bản in đầu không ghi). Chữ ấy nghĩa là gì?
    1. Chậm
    2. Không nhanh
    3. Nhanh và nhẹ
  3. Ở đoạn b của Fröhlicher Landmann, tay phải phải làm gì?
    1. Chỉ đánh hợp âm nghịch phách
    2. Chơi giai điệu bằng quãng tám
    3. Giữ nốt giai điệu bằng ngón 4–5 trong khi ngón 1–3 đánh hợp âm nhỏ
  4. Nên tập staccato của Wilder Reiter thế nào?
    1. Staccato bằng cổ tay, ngón luôn ở sát phím; tập chậm và nhỏ trước rồi mới tăng tốc
    2. Nhấc tay thật cao sau mỗi nốt cho rõ
    3. Tập ngay ở tốc độ nhanh cho quen tay

Nguồn

  • Ernst Herttrich, lời tựa ấn bản Album für die Jugend op. 68, G. Henle Verlag, 2007 (sổ chi tiêu của Schumann, lịch sử xuất bản, Haus- und Lebensregeln).
  • Bernhard R. Appel, chuyên khảo về Album für die Jugend (1998).
  • "Album for the Young", Wikipedia (danh sách 43 bài và giọng).
  • Robert Schumann, Musikalische Haus- und Lebensregeln (in kèm album từ năm 1850).
  • Bản nhạc: IMSLP; bản dàn trang theo ấn bản Peters (giấy phép CC BY-SA 2.5) tại Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Tay phải lúc này chỉ đánh hợp âm ngắn và phải nhỏ lại ngay, để tay trái hát với cùng sự tự tin như tay phải ở đoạn A.
  2. 2. B — "Không nhanh" không có nghĩa là "chậm": giai điệu như một bài hát đơn giản, mỗi dấu luyến là một hơi thở.
  3. 3. C — Nốt giai điệu phải kéo dài đủ giá trị và nổi trên các hợp âm của chính bàn tay đó; bài tập 3 tập riêng kết cấu này.
  4. 4. A — Nhấc tay quá cao làm mất nhịp; chơi nhanh hơn khả năng làm staccato nhòe. Đó là hai lỗi thường gặp nhất của bài này.

Burgmüller: La candeur, Op. 100 số 1

Bài mở đầu tập 25 Études faciles et progressives, Op. 100 của Burgmüller, một étude nghe như nhạc thật: một giai điệu móc đơn hát liền tiếng ở tay phải trên những hợp âm ngân của tay trái, rồi hai tay đổi vai. Muốn chơi đúng tính cách candeur (trong sáng, ngây thơ), bạn cần một legato thật đều và một sự cân bằng tinh tế giữa hai tay.

Đô trưởng · 4/4 Allegro moderato ≈ Grade 2–3 Hai đoạn và coda

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFriedrich Burgmüller (1806–1874), sinh ở Regensburg (Đức); từ năm 1832 sống ở Paris, dạy piano và viết nhạc salon; năm 1842 nhập quốc tịch Pháp
Tác phẩmLa candeur (Sự ngây thơ, trong sáng), số 1 trong 25 Études faciles et progressives (25 bài luyện dễ, tăng dần độ khó), Op. 100
Sáng tác / xuất bảnIn lần đầu năm 1851 ở Paris (nhà Benoît aîné), cùng cả tập
Giọng · nhịp · tốc độĐô trưởng · 4/4 · Allegro moderato (nhanh vừa phải)
Hình thứcHai đoạn có nhắc lại, ‖: A :‖ ‖: B :‖, mỗi đoạn 8 ô (đoạn B có hai kết khác nhau), rồi coda khoảng 6 ô
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 2–3 (ước lượng)
Kỹ năng chínhLegato móc đơn đều; giai điệu nổi trên hợp âm ngân; hai tay đổi vai; hai bè trong một tay; đổi thế tay giữa câu; sắc thái nhỏ và tinh (p, pp, một nốt sf)
Bản nhạcIMSLP (tìm "25 Études faciles et progressives, Op.100"); bản dàn trang công cộng tại Mutopia Project (theo ấn bản Litolff); khi mua bản in, chọn ấn bản giữ nguyên số ngón và chỉ dẫn của tác giả

Vì sao nên học bài này

  • Étude đầu tiên là nhạc thật. Burgmüller không mở tập Op. 100 bằng một bài luyện ngón khô khan mà bằng một bài hát không lời: có câu, có chỗ to dần, một nốt nhấn sf ở đỉnh, một chỗ dolce e poco rit. (ngọt ngào, chậm lại một chút) và một coda nhỏ dần đến pp. Bạn học kỹ thuật trong lúc học kể một câu chuyện ngắn.
  • Legato móc đơn đều. Gần như ô nào cũng là một chuỗi móc đơn có dấu luyến, từng nhóm bốn hoặc tám nốt. Đều về nhịp và đều về tiếng là nền của mọi giai điệu bạn sẽ chơi về sau.
  • Cân bằng hai tay. Suốt đoạn A, tay trái chỉ giữ hợp âm. Đó là hoàn cảnh lý tưởng để tập cho tay phải hát, còn tay trái lùi về phía sau (xem Phối hợp hai tay).
  • Hai tay đổi vai. Đoạn B đưa hình móc đơn xuống tay trái trong khi tay phải giữ hai nốt ngân; ô 13 bắt một bàn tay chơi hai bè cùng lúc.
  • Màu hòa âm. Đô trưởng giản dị, nhưng có Fa♯ (ô 7), Mi♭ (ô 13) và La♭ (coda). Nghe ra những màu ấy ngay khi đang chơi là bước đầu của việc nghe hòa âm.

Bối cảnh

Friedrich Burgmüller sinh năm 1806 ở Regensburg, sang Paris năm 1832 và sống ở Pháp đến cuối đời, làm thầy dạy piano và viết nhạc salon cho người chơi nghiệp dư. Chân dung đầy đủ hơn có ở trang Arabesque, bài số 2 của cùng tập.

25 Études faciles et progressives, Op. 100 in năm 1851. Tựa đề đầy đủ của tập nói rõ các bài được soạn và ghi số ngón riêng cho tầm với của bàn tay nhỏ. Mỗi bài mang một tựa tiếng Pháp gợi một tính cách hay một hình ảnh, và độ khó tăng dần theo thứ tự. La candeur đứng đầu tập, ngay trước Arabesque: một bài hát dịu dàng, rồi một bài tinh nghịch, như hai mặt của cùng một đứa trẻ.

Chữ candeur trong tiếng Pháp chỉ sự trong sáng, thật thà, không chút tính toán: cái ngây thơ của trẻ nhỏ. Bản dàn trang trên Mutopia (theo ấn bản Litolff) ghi thêm tựa tiếng Đức và tiếng Anh với nghĩa "sự chân thành". Tính cách ấy là chìa khóa diễn tấu: không phô trương, không làm điệu, chỉ hát cho thật đều và thật sạch.

Với người lớn tự học, Burgmüller là cây cầu giữa sách giáo trình và tác phẩm thật: bài ngắn, viết vừa tay, nhưng bài nào cũng là một tiểu phẩm có tính cách. La candeur còn là chỗ tốt để tập một thói quen sẽ theo bạn suốt đời: vừa chơi vừa nghe xem tay phải có đang hát không.

Nghe trước khi tập

Nghe hai, ba bản thu và mỗi lần chú ý một điều:

  1. Giai điệu hay hình nốt? Chuỗi móc đơn ở tay phải nghe như một câu hát dài, hay như những nhóm bốn nốt rời nhau?
  2. Tay trái ở đâu? Hợp âm ngân nằm êm phía sau, hay lấn lên ngang giai điệu?
  3. Đổi vai. Ở đoạn B, bạn có nghe ra tay trái nhận hình móc đơn trong khi tay phải giữ hai nốt ngân không?
  4. Đỉnh của bài. Nốt La cao có dấu sf ở ô 14 được nhấn thế nào: gắt như một cú đánh, hay như một tiếng thở dài?
  5. Kết. Coda nhỏ dần và chậm lại bao nhiêu? Hợp âm cuối pp có còn tròn tiếng không?

Rồi nghe tiếp Arabesque: hai bài đứng liền nhau mà tính cách trái ngược hẳn.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A (ô 1–8): p, dolce; tay phải hát chuỗi móc đơn bắt đầu từ Sol cao, tay trái giữ hợp âm; to dần ở ô 5–7, dừng trên hợp âm Sol (át âm)
… Đoạn A nhắc lại (ô 1–8): lần hai có khác lần đầu không, về sắc thái hay tốc độ?
… Đoạn B, nửa đầu (ô 9–12): p; ô 9 và 11 hai tay đi ngược chiều; ô 10 và 12 tay phải giữ Đô – Mi, tay trái chạy móc đơn và to dần
… Đoạn B, nửa sau (ô 13–16): màu tối bất ngờ với Mi♭; nốt La cao sf rơi xuống Sol; dolce e poco rit.; kết ở Đô trưởng, tay trái đáp lại bằng một hình nốt nhỏ Đô – Mi – Fa – Sol
… Đoạn B nhắc lại (ô 9–15)
… Kết thứ hai và coda: tay phải chạy lên Đô – Rê – Mi – Fa – Sol rồi rơi xuống Fa – Rê – Đô – Si, mỗi nhóm nhỏ dần; bên dưới, tay trái giữ âm nền Đô, hợp âm Fa thứ (có La♭) xen với Đô trưởng
… Kết: tay trái nhắc lại hình Đô – Mi – Fa – Sol ở âm vực trầm; hợp âm Đô trưởng dim. e poco rit.; hợp âm cuối pp

Cấu trúc

‖: A :‖ô 1–8 · tay phải hát, tay trái giữ hợp âm · dừng ở át âm
‖: B :‖ô 9–16 · hai tay đổi vai · sf ở ô 14 · kết ở Đô trưởng
Codasau kết thứ hai · âm nền Đô · nhỏ dần đến pp
La candeur, Op. 100 số 1: hai đoạn có nhắc lại và một coda ngắn (độ rộng gần đúng theo số ô nhịp). Lần thứ hai, đoạn B rẽ sang kết thứ hai và đi thẳng vào coda.
Phần Ô nhịp Hòa âm và kết Nội dung Điều cần chú ý
A (nhắc lại) 1–8 Đô trưởng; hợp âm Rê có Fa♯ (ô 7) dẫn về hợp âm Sol: dừng ở át âm (kết nửa) Tay phải: nhóm bốn móc đơn đi xuống (ô 1–2, 5–6), câu tám nốt có Si – Đô (ô 3–4), ô 7 dẫn xuống Sol; tay trái: mỗi ô một hợp âm ngân, dolce Ô 2 dời tay lên Đô6; ô 3–4 vắt ngón 2 qua ngón cái xuống Si
B, nửa đầu 9–12 Hợp âm át bảy (Sol – Si – Rê – Fa) xen với Đô trưởng Ô 9, 11: hai tay ngược chiều (tay phải Fa – Rê – Đô – Si đi xuống, tay trái Sol – Si – Đô – Rê đi lên); ô 10, 12: tay phải giữ Đô – Mi, tay trái chạy Dấu to dần nằm trên nốt ngân của tay phải, nhưng chính tay trái làm việc to dần
B, nửa sau 13–16 Mi♭ và Fa♯ trên bè trầm La (ô 13); hợp âm Đô thế đảo hai (ô 14), Sol bảy (ô 15); kết trọn ở Đô trưởng Ô 13: tay phải hai bè; ô 14: La sf rơi xuống Sol; ô 15: p, dolce e poco rit. Kết thứ nhất quay về ô 9; kết thứ hai đi thẳng vào coda
Coda khoảng 6 ô Âm nền Đô; hợp âm Fa thứ (Đô – Fa – La♭) xen với Đô trưởng Hình nốt của đoạn B trở lại, mỗi nhóm nhỏ dần; tay trái Đô – Mi – Fa – Sol; dim. e poco rit., pp Trong bản Mutopia, khuông tay trái chuyển sang khóa Sol từ ô 15 đến gần cuối

Đoạn A dừng lơ lửng ở át âm, đoạn B khép lại ở chủ âm: đó là khung của hình thức hai đoạn, cộng thêm một coda (xem Hình thức nhỏ và Kết và câu nhạc). Cả hai đoạn đều nhắc lại; lần thứ hai, đoạn B bỏ kết thứ nhất, rẽ sang kết thứ hai và đi thẳng vào coda.

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc, dấu luyến, sắc thái và số ngón theo bản dàn trang của Mutopia Project (ấn bản Litolff); số ngón chỉ ghi ở những chỗ bản ấy ghi. Hết ô 8, nhắc lại từ đầu rồi mới sang đoạn B.

La candeur, đoạn A (ô 1–8)

Tay phải có ba thế tay. Ô 1: ngón 5 trên Sol5, bốn nốt Sol – Mi – Rê – Đô bằng 5-3-2-1. Ô 2: cả bàn tay dời lên, ngón 5 trên Đô6, rồi lại 5-3-2-1. Ô 3–4: trở về thế cũ; sau Đô (ngón 1), ngón 2 vắt qua ngón cái xuống Si rồi ngón cái trở lại Đô: cổ tay đi theo, khuỷu tay không xoay. Ô 7: ngón 3 trên Si và ngón 4 trên Đô đặt tay vào thế năm ngón Sol – Rê, để ngón cái sẵn sàng cho nốt Sol ở ô 8.

Tay trái (gợi ý của trang này): Đô – Mi – Sol bằng 5-3-1, Đô – Fa – La bằng 5-2-1, Si – Fa – Sol bằng 5-2-1, Rê – Fa♯ – Đô bằng 5-3-1, Sol – Si bằng 2-1. Đặt hợp âm đúng cùng lúc với nốt đầu của tay phải và giữ đủ bốn phách: ở ô 3–4, dấu nối giữ nguyên hợp âm qua hai ô.

Thế tay năm ngón của tay phải ở ô 1, từ Đô (C5) đến Sol (G5):

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Móc đơn đều và liền Nốt của ngón yếu (4, 5) bị mất; nhóm bốn nốt chạy nhanh dần; nốt cuối dấu luyến bị cắt cụt Tập chậm với máy đếm nhịp, nghe từng nốt nối vào nốt sau; tập theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài); cuối mỗi dấu luyến chỉ lấy một hơi rất nhẹ
Tay trái giữ hợp âm mà không lấn Ba nốt đánh cùng lúc dễ to hơn một nốt giai điệu; tay hay nhấc sớm Bài tập 1. Đặt sẵn ngón lên phím rồi mới đánh; pp bằng một sức nặng nhỏ của cánh tay; đếm to để giữ đủ bốn phách
Đổi thế tay (ô 2, 3–4, 7) Phải dời tay lên Đô6, vắt ngón 2 qua ngón cái, đổi thế ở ô 7, mà câu nhạc không được đứt Tập riêng từng chỗ nối: hai nốt cuối ô trước với hai nốt đầu ô sau; mắt nhìn trước nốt đích; cổ tay mềm
Hai tay đổi vai (ô 9–12) Tay trái ít quen chạy; hai tay ngược chiều dễ lệch nhau; nốt ngân của tay phải hay bị nhấc sớm Bài tập 2. Tập tay trái riêng nhiều hơn tay phải; ghép từng ô một; hát giai điệu tay trái trong khi tay phải giữ
Hai bè trong tay phải (ô 13) Ngón 5 giữ Sol rồi Fa♯ trong khi ngón 3-2-1 chơi Mi♭ – Rê – Đô sau một dấu lặng; Mi♭ là phím đen bất ngờ Bài tập 3. Khoanh Mi♭ và Fa♯ bằng bút chì; tập bè dưới riêng, rồi thêm nốt trên và giữ đủ hai phách
Nốt sf và chỗ chậm lại (ô 14–15) sf dễ thành đập đàn; poco rit. dễ thành dừng hẳn; khi nhắc lại hay quên trở về tốc độ cũ Nhấn La bằng sức nặng cánh tay rồi nhẹ ngay ở Sol; chậm lại vừa đủ ở ô 15; đánh dấu chỗ trở về tốc độ ở đầu lần nhắc lại
Coda nhỏ dần, tay trái đổi khóa Mỗi nhóm có một dấu nhỏ dần riêng; tay trái phải đọc khóa Sol (trong bản Mutopia); hợp âm cuối pp dễ không kêu Đọc to tên nốt tay trái trước khi chơi; hạ dần lực nhưng vẫn đưa phím xuống tới đáy; hợp âm cuối đặt chậm và chắc

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Tay phải hát, tay trái trải thảm

Tay phải hát, tay trái trải thảm (soạn cho trang này)

Tay phải mf, tay trái pp: hai mức lực khác nhau cùng một lúc. Tay trái dùng 5-3-1 cho Đô – Mi – Sol và 5-2-1 cho Si – Fa – Sol, đánh đúng cùng nốt đầu của tay phải và giữ đủ trường độ. Chơi xong, đổi vai sắc thái: tay trái mf, tay phải pp. Khi đổi được theo ý muốn, bạn đã làm chủ được cân bằng.

2. Hai tay ngược chiều, rồi đổi vai

Hai tay ngược chiều, rồi đổi vai (soạn cho trang này)

Ô 1 và 3: hai tay đi ngược chiều, kiểu ô 9 của bài; từng cặp móc đơn phải rơi đúng cùng lúc. Ô 2 và 4: tay phải giữ Đô – Mi (ngón 1 và 3), tay trái chạy, to dần rồi nhỏ dần. Dấu sắc thái ở đây thuộc về tay trái, vì nốt ngân của tay phải không thể to lên sau khi đã đánh.

3. Giữ nốt trên, chơi nốt dưới; nhấn rồi buông

Giữ nốt trên, nhấn rồi buông (soạn cho trang này)

Ô 1–2: ngón 5 giữ nốt trên đủ giá trị trong khi ngón 3-2-1 (hay 4-3-2) chơi nhóm ba nốt sau dấu lặng; ở ô 2, mỗi nửa ô cả bàn tay dời xuống một bậc. Đó là kết cấu của ô 13. Ô 3–4: mỗi cặp hai nốt luyến là một tiếng thở dài: nốt đầu nhấn bằng sức nặng cánh tay, nốt sau nhẹ hẳn, cổ tay nhấc lên. Đó chính là cách chơi nốt La sf ở ô 14. Ô cuối chậm lại một chút, như poco rit. ở ô 15.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu A, B, coda và các chỗ đổi thế tay. Bài tập 1. Đoạn A từng tay, rồi hai tay ♩ = 72–84
2 Đoạn A với đủ sắc thái; đoạn B từng tay, tay trái tập nhiều hơn; bài tập 2 ♩ = 84–96
3 Đoạn B hai tay; ô 13–15 cùng bài tập 3; coda từng tay rồi hai tay ♩ = 96–112
4 Cả bài với hai dấu nhắc lại và hai kết; thu âm và nghe lại cân bằng hai tay; nâng tốc độ từng nấc nhỏ ♩ = 112–132

Đích cuối khoảng ♩ = 120–132. Nhanh hơn chỉ khi chuỗi móc đơn vẫn hát; với bài này, tiếng hát quan trọng hơn tốc độ.

  • Móc đơn đều, nghe thành câu dài chứ không thành từng nhóm bốn nốt
  • Hợp âm tay trái luôn nhỏ hơn giai điệu và giữ đủ trường độ
  • Ô 9–12: tay trái đều như tay phải ở đoạn A
  • Ô 13: nốt trên được giữ đủ hai phách
  • Coda nhỏ dần đến pp mà hợp âm cuối vẫn tròn tiếng

Diễn tấu

Tính cách và tốc độ

Allegro moderato là nhanh vừa phải: đủ để chuỗi móc đơn trôi như một dòng hát, chưa đến mức hấp tấp. Nghĩ theo nửa ô (hai phách), đừng nghĩ theo từng nốt. Candeur là sự giản dị: không rubato tùy hứng, không nhấn nhá làm điệu; hãy để chính sự đều đặn trở nên đẹp.

Legato và dấu luyến

Dấu luyến ở đây chia giai điệu thành nhóm bốn hoặc tám nốt. Đừng biến mỗi cuối nhóm thành một cú nhấc tay lớn: chỉ cần một hơi rất nhẹ, như ca sĩ lấy hơi giữa hai chữ, còn đường câu thì kéo dài suốt hai ô. Ngón tay ở sát phím, nốt nào cũng xuống tới đáy phím, cổ tay mềm (xem Tạo tiếng đàn).

Cân bằng

Ba mức cần phân biệt: giai điệu tay phải rõ nhất; hợp âm tay trái nhỏ hơn một bậc; ở đoạn B, khi tay trái chạy, nó trở thành giọng chính và tay phải lùi lại. Trong một hợp âm, nốt trên cùng của tay trái (thường do ngón 1 đánh) dễ to nhất: để nó nhẹ hơn nốt trầm.

Sắc thái

Phần lớn bài ở p. Những chỗ cần làm rõ: dấu nhỏ dần nhỏ trên nhóm đầu ô 2; cresc. từ ô 5 đến dấu to dần ở ô 7; các dấu to dần ở ô 10 và 12, do tay trái gánh; ô 13 nhỏ dần trên hai nốt ngân; sf ở ô 14 là đỉnh của bài; p, dolce e poco rit. ở ô 15. Trong coda, mỗi nhóm Fa – Rê – Đô – Si có một dấu nhỏ dần riêng, rồi dim. e poco rit. và pp. sf chỉ là nhấn một nốt, không phải chuyển cả đoạn sang f (xem Ký hiệu biểu diễn).

Bàn đạp

Bản Litolff trên Mutopia không ghi bàn đạp, và bài không cần: tay trái tự giữ hợp âm, tay phải tự nối nốt. Bàn đạp chỉ làm nhòe chuỗi móc đơn đi liền bậc. Nếu muốn, có thể chạm nhẹ ở hai hợp âm cuối (xem Bàn đạp).

Số ngón

Số ngón của tập Op. 100 được tính cho bàn tay nhỏ, đúng như tựa tập nhạc. Người lớn có thể thấy vài chỗ hơi chật, nhưng các số ngón ấy giữ cho thế tay ổn định và câu nhạc liền; chỉ đổi khi thật cần, ghi bằng bút chì và giữ nguyên mỗi lần tập.

Lỗi thường gặp

  • Móc đơn không đều: nhanh ở đầu nhóm, vội ở cuối nhóm, nốt của ngón 4 bị nuốt.
  • Nhấc tay sau mỗi dấu luyến bốn nốt, làm câu nhạc vụn ra.
  • Hợp âm tay trái to bằng hoặc to hơn giai điệu, hoặc nhấc trước khi hết bốn phách.
  • Nhấn nốt đầu mỗi nhóm như đang đếm phách.
  • Ô 9–12: tay trái không đều, hai tay ngược chiều không khớp nhau.
  • Ô 13: bỏ quên Mi♭, hoặc nhấc nốt trên trước khi hết hai phách.
  • sf thành đập đàn; poco rit. thành dừng hẳn; không trở về tốc độ khi nhắc lại.
  • Dùng bàn đạp làm nhòe chuỗi móc đơn.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Đoạn A (ô 1–8) dừng ở đâu?
    1. Trên hợp âm Sol, tức át âm (kết nửa), ngay sau hợp âm Rê có Fa♯
    2. Trên hợp âm Đô, bằng một kết trọn
    3. Trên hợp âm La thứ
  2. Ở ô 10 và 12, dấu to dần nằm trên hai nốt ngân của tay phải. Ai thực sự làm việc to dần?
    1. Tay trái, với chuỗi móc đơn bên dưới
    2. Tay phải, bằng cách ấn mạnh thêm vào phím đang giữ
    3. Bàn đạp vang
  3. Khó khăn chính ở ô 13 là gì?
    1. Tay phải chơi hai bè: ngón 5 giữ nốt trên, các ngón còn lại chơi Mi♭ – Rê – Đô
    2. Tay trái phải nhảy qua một quãng tám
    3. Phải dùng bàn đạp una corda
  4. Nên hiểu dấu luyến bốn nốt trong bài thế nào?
    1. Là cách chia nhóm; cuối nhóm chỉ lấy một hơi rất nhẹ, đường câu vẫn kéo dài hai ô
    2. Là lệnh nhấc tay thật cao sau mỗi nhóm
    3. Là dấu hiệu chơi nốt cuối staccato

Nguồn

  • Bản dàn trang công cộng La Candeur tại Mutopia Project (người dàn trang: Bas Wassink; nguồn: Collection Litolff): nốt nhạc, dấu luyến, sắc thái và số ngón của đoạn trích trên trang này, cùng cấu trúc và các chỉ dẫn của cả bài.
  • IMSLP, trang "25 Études faciles et progressives, Op.100 (Burgmüller, Friedrich)": lần in đầu (Paris: Benoît aîné, 1851) và tên các bài trong tập.
  • G. Henle Verlag, lời tựa ấn bản 25 Etüden op. 100 (HN 1726), và Deutsche Biographie, mục "Burgmüller, Friedrich" (deutsche-biographie.de): năm sinh, năm mất, nơi sinh, những năm sống ở Paris.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Đoạn A để câu nhạc lơ lửng ở át âm; chỉ đoạn B mới kết trọn ở Đô trưởng. Đó là khung của hình thức hai đoạn.
  2. 2. A — Trên piano, một nốt đã đánh không thể to lên. Cảm giác to dần đến từ hình nốt của tay trái.
  3. 3. A — Tập bè dưới riêng trước, rồi thêm nốt trên và giữ đủ hai phách (bài tập 3). Khoanh Mi♭ bằng bút chì.
  4. 4. A — Nhấc tay lớn sau mỗi nhóm làm câu nhạc vụn ra. Hãy nghĩ như ca sĩ lấy hơi giữa hai chữ.

Tchaikovsky: Bài ca Pháp cổ, Op. 39 số 16

Một giai điệu Sol thứ hát chậm rãi trên nốt Sol trầm ngân dài, trong tập Album cho thiếu nhi Tchaikovsky viết năm 1878 "theo kiểu Schumann". Ba mươi hai ô nhịp, một giai điệu vang lên ba lần; toàn bộ nghệ thuật nằm ở chỗ để tay phải hát, còn tay trái, với hai bè của nó, chỉ thì thầm bên dưới.

Sol thứ · 2/4 Molto moderato ≈ Grade 2–3 A A B A, 32 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcPyotr Ilyich Tchaikovsky (1840–1893), người Nga
Tác phẩmСтаринная французская песенка (Bài ca Pháp cổ; tiếng Anh Old French Song), số 16 trong Детский альбом (Album cho thiếu nhi; tiếng Anh Children's Album hay Album for the Young), Op. 39: 24 bài đơn giản "à la Schumann" (theo kiểu Schumann)
Sáng tác / xuất bảnViết từ tháng 5 đến tháng 7 năm 1878; Jurgenson in ở Moskva tháng 10 năm 1878. Tặng cháu trai của nhà soạn nhạc, Vladimir (Volodya) Davydov. Bài đứng thứ 16 cả trong bản in đầu tiên lẫn trong bản thảo của Tchaikovsky
Giọng · nhịp · tốc độSol thứ · 2/4 · Molto moderato (rất vừa phải); bản Schirmer (1904) ghi Moderato assai, nghĩa gần như nhau
Hình thứcBa đoạn có tái hiện A A B A, mỗi đoạn 8 ô; 32 ô nhịp, mở đầu bằng một nốt lấy đà
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 2–3: ABRSM xếp bài ở Grade 3 (đề cương 2019–2020), RCM Level 4
Kỹ năng chínhGiai điệu hát (cantabile); tay trái hai bè (nốt trầm ngân và giọng giữa); hợp âm rải staccato dưới giai điệu legato; ba lớp sắc thái cùng lúc; nhịp chấm dôi kép
Bản nhạcIMSLP (tìm "Children's Album, Op.39 (Tchaikovsky, Pyotr)"); bản dàn trang công cộng tại Mutopia Project (theo ấn bản Schirmer 1904); khi mua bản in, chọn ấn bản ghi rõ dựa trên nguồn của Tchaikovsky (bản thảo và bản in Jurgenson)

Vì sao nên học bài này

  • Học cho tay phải hát. Giai điệu đi chậm, nhiều nốt dài, có nốt nhắc lại dưới dấu luyến: mọi thứ để luyện lối chơi cantabile, "như hát". Trên piano, nốt nào cũng tắt dần ngay sau khi đánh; hát được nghĩa là nối nốt sau vào đúng mức tiếng mà nốt trước đang tắt dần.
  • Một bàn tay, hai bè. Ngón 5 tay trái giữ Sol trầm qua nhiều ô (dấu nối), trong khi ngón 3-2-1 chơi một giọng giữa có dấu luyến riêng. Đây là bước đầu để chơi hai bè trong một bàn tay.
  • Ba lớp âm thanh. Giai điệu, giọng giữa, nốt trầm: ba mức to nhỏ khác nhau cùng lúc. Làm được điều này là một bước lớn về tiếng đàn.
  • Hai kiểu phát âm cùng lúc. Ở đầu đoạn B, tay phải hát legato trong khi tay trái rải hợp âm staccato.
  • Lặp lại mà không nhàm. Giai điệu A vang lên ba lần: p, pp, rồi p sau đoạn giữa. Bạn phải làm cho mỗi lần một khác.

Bối cảnh

Bài này nằm trong Album for the Young Op. 39 (1878), tập 24 bài đơn giản "à la Schumann" mà câu chuyện đầy đủ được kể ở bài Cầu nguyện buổi sáng, bài số 1 của tập. Giữa tập có một nhóm "bài hát nước ngoài": Bài ca Ý (số 15), Bài ca Pháp cổ (số 16), Bài ca Đức (số 17), Bài ca Napoli (số 18).

Tựa tiếng Nga Старинная французская песенка nghĩa là "bài hát Pháp xưa"; chữ песенка là dạng thân mật của "bài hát", như "bài hát nhỏ". Tchaikovsky còn dùng lại chủ đề này trong bài hát của những người hát rong (minstrel) ở hồi II vở opera Орлеанская дева (Trinh nữ xứ Orléans), viết không lâu sau đó.

Số thứ tự. Thứ tự các bài trong bản thảo của Tchaikovsky khác bản in đầu tiên ở vài chỗ, nên một số bài mang số khác nhau giữa các ấn bản. Bài này thì không: nó đứng thứ 16 trong cả hai thứ tự, vì vậy "Op. 39 số 16" là cách gọi chắc chắn. Trong các tuyển tập và sách thi, bài có thể mang số riêng của cuốn sách đó; hãy tìm theo tên.

Nghe trước khi tập

Nghe hai, ba bản thu, rồi nếu có thể, nghe trọn nhóm bốn "bài hát nước ngoài" (số 15–18) để thấy bài này nổi lên giữa các bài khác thế nào. Mỗi lần nghe, chú ý một điều:

  1. Mấy lần A? Đếm số lần giai điệu mở đầu trở lại. Lần thứ hai nhỏ hơn bao nhiêu?
  2. Nốt Sol trầm. Bạn có nghe nốt Sol ngân suốt bên dưới đoạn A không?
  3. Giọng giữa. Có nghe ra một giai điệu thứ hai trong tay trái (Si♭ – Đô – Rê – Đô) không? Người chơi để nó nổi đến đâu?
  4. Đoạn B. Tay trái đổi sang hợp âm rải nảy; giai điệu leo lên điểm cao nhất rồi lắng xuống.
  5. Tốc độ. Bản nào vẫn "đi" với hai phách mỗi ô, bản nào chậm đến lê thê?

Nếu tò mò, nghe thêm bài hát của những người hát rong ở hồi II vở Trinh nữ xứ Orléans: cùng một chủ đề, trong một khung cảnh khác hẳn.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A (nhịp lấy đà và ô 1–8): p; giai điệu vươn từ Rê lên Sol rồi đứng trên Rê, chạm Mi♭; tay trái giữ Sol trầm, giọng giữa đi Si♭ – Đô – Rê – Đô; ô 7 hợp âm Rê bảy, ô 8 kết ở Sol thứ
… Đoạn A lần hai (ô 9–16): pp; nguyên văn như lần đầu nhưng nhỏ hơn hẳn, như một tiếng vọng; ô 16 dừng trên hợp âm Sol thứ
… Đoạn B, nửa đầu (ô 17–20): p; tay trái chuyển sang hợp âm rải staccato (Đô thứ, rồi Rê bảy); giai điệu Sol – Sol – La – Si♭ đi lên; to dần từ ô 20
… Đỉnh (ô 21–22): tay trái liền lại; giai điệu lên Rê, rồi Mi♭ – Fa ở ô 22, mf: nốt cao nhất bài
… Kết đoạn B (ô 23–24): nhỏ dần, dừng trên hợp âm Rê trưởng (át âm)
… Đoạn A trở lại (ô 25–32): p; ở hai ô cuối, tay phải có thêm một bè dưới, bè trầm đi Đô – Rê – Sol về hợp âm Sol thứ

Cấu trúc

Aô 1–8 · p · Sol thứ trên âm nền Sol
Aô 9–16 · pp
Bô 17–24 · hợp âm rải staccato · mf · dừng ở át âm
Aô 25–32 · p · kết ở Sol thứ
Bài ca Pháp cổ, Op. 39 số 16: A A B A, mỗi đoạn 8 ô nhịp. Bài mở đầu bằng một nốt lấy đà (Rê); đoạn B dừng trên hợp âm Rê trưởng để đưa về A.
Đoạn Ô nhịp Sắc thái Hòa âm Nội dung Điều cần chú ý
A lấy đà, 1–8 p Sol thứ trên âm nền Sol; Rê bảy (ô 7), kết trọn ở Sol thứ (ô 8) Giai điệu ở tay phải; tay trái: Sol trầm ngân (dấu nối, đánh lại ở phách 2 các ô 2, 4, 6), giọng giữa có dấu luyến riêng Giai điệu rõ nhất, giọng giữa nhỏ hơn, Sol trầm nhỏ nhất
A 9–16 pp Như trên Nhắc lại nguyên văn; ô 16 dừng trên hợp âm Sol thứ nốt trắng Nhỏ hơn mà vẫn hát
B 17–24 p; to dần (ô 20–21), mf (ô 22), nhỏ dần (ô 23–24) Đô thứ (ô 17–19), Rê bảy (ô 20), Sol thứ (ô 21), Đô thứ (ô 22), dừng trên Rê trưởng (kết nửa, ô 24) Ô 17–20: tay trái hợp âm rải staccato; ô 21–24: tay trái liền lại; giai điệu lên Fa5 ở ô 22 Tay phải legato trên tay trái staccato
A 25–32 p Sol thứ; ô 31 Đô – Rê ở bè trầm, ô 32 Sol thứ Như A; ô 31–32 tay phải thêm bè dưới Mi♭ – Rê, rồi Si♭ Bản nhạc không ghi chậm lại; nếu có, chỉ một chút ở ô cuối

Hình dạng A A B A, mỗi đoạn 8 ô, là kiểu ba đoạn có tái hiện quen thuộc của ca khúc: một giai điệu, nhắc lại, một đoạn tương phản, rồi giai điệu trở về (xem Hình thức nhỏ). Đoạn B dừng ở kết nửa trên hợp âm Rê để kéo về A (xem Kết và câu nhạc). Fa♯ trong hợp âm Rê là cảm âm của Sol thứ (xem Gam thứ).

Đoạn A trên khuông nhạc

Nốt nhạc, dấu luyến và sắc thái theo bản dàn trang của Mutopia Project (ấn bản Schirmer, 1904); số ngón là gợi ý của trang này. Tay trái viết thành hai bè như trong bản nhạc: bè trên là giọng giữa, bè dưới là nốt Sol ngân. Nốt Rê cuối cùng là nhịp lấy đà vào lần nhắc lại, đã ở pp.

Bài ca Pháp cổ, đoạn A (nhịp lấy đà và ô 1–8)

Tay phải: ngón 1 trên Rê lấy đà, ngón 2 trên Sol, rồi luồn ngón cái sang La. Từ đó bàn tay nằm yên trong thế La – Mi♭ (ngón 1 đến 5) đến hết ô 6: Mi♭5 luôn là ngón 5. Ô 7, sau nốt La dài, ngón 2 vắt qua ngón cái xuống Sol móc kép; Sol ở ô 8 là cùng phím ấy, đánh lại thật nhẹ.

Tay trái: ngón 5 giữ Sol trầm, chỉ nhấc lên để đánh lại ở phách 2 các ô 2, 4 và 6; giọng giữa dùng ngón 3-2-1. Ở ô 4 và 6, nốt Sol cuối của giọng giữa trùng phím với nốt Sol trầm đánh lại: một phím, hai vai trò. Ô 7, bản nhạc ghi một dấu to dần – nhỏ dần nhỏ (espressivo) trên nốt Đô của giọng giữa: đó là nốt biến hợp âm thành Rê bảy, nên cho nó nổi lên một chút. Ô 8, bè trầm nhảy xuống Sol thấp, staccato: một dấu chấm câu nhẹ trước lần nhắc lại.

Bốn phím của tay trái ở ô 1: Sol3 giữ bằng ngón 5, Si♭3 – Đô4 – Rê4 bằng ngón 3-2-1.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Tay trái hai bè (đoạn A) Ngón 5 phải giữ Sol trong khi ngón 3-2-1 chơi liền; dễ nhấc ngón 5 sớm, hoặc để giọng giữa to bằng giai điệu Bài tập 1. Tập bè trầm riêng (đếm to qua các dấu nối), rồi giọng giữa riêng vừa chơi vừa hát, rồi ghép; luôn nghe xem Sol trầm còn vang không
Nhịp lấy đà Rê → Sol Quãng bốn đi lên phải liền, Rê không được nhấn; ngay sau đó là luồn ngón cái Tập ba nốt Rê – Sol – La thật chậm với ngón 1-2-1; Rê nhẹ như một hơi lấy đà, Sol mới là phách mạnh
Rê dài rồi Rê nhắc lại (ô 2, 4) Rê chấm dôi đã nhỏ đi khi Rê móc đơn vang lên; nốt nhắc lại hay bị nhấn hoặc bị mất Đánh Rê móc đơn nhẹ hơn Rê dài; ngón không rời phím, chỉ để phím trồi lên vừa đủ rồi đánh lại; nghe cho nốt sau nối vào tiếng đang tắt của nốt trước
Móc kép (ô 6) và chấm dôi kép (ô 7) Hai móc kép Mi♭ – Rê dễ thành móc đơn; La chấm dôi kép hay bị cắt thành chấm dôi thường Đếm bốn móc kép mỗi phách; La kéo qua bảy móc kép, Sol rơi vào móc kép cuối cùng; bài tập 3
Hợp âm rải staccato (ô 17–20) Tay trái rải rộng hơn một quãng tám (Đô3 – Mi♭4) trong khi tay phải phải liền Bài tập 2. Ngón 5 đánh nốt trầm rồi cả bàn tay nảy lên vị trí ba nốt trên; nhẹ như tiếng gảy dây
Lần nhắc lại pp (ô 9–16) Nhỏ quá thì có nốt không kêu, nhất là nốt nhắc lại và giọng giữa Đưa phím xuống tới đáy như cũ, chỉ chậm hơn; thu âm để kiểm tra từng nốt còn kêu không
Hai ô cuối (ô 31–32) Tay phải có thêm bè dưới (Mi♭ – Rê, rồi Si♭); tay trái hai bè đi Sol – Fa♯ – Rê trên Đô – Rê – Sol Tập riêng hai ô này từng tay; giữ đúng trường độ từng bè; nghe hợp âm Sol thứ cuối cùng cho trọn

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Tay trái hai bè

Tay trái hai bè (soạn cho trang này)

Ô 1–4 chỉ tay trái: ngón 5 giữ Sol, chỉ đánh lại ở phách 2 của ô 2 và 4 như trong bài; giọng giữa liền và nhỏ. Ô 5–8 lặp lại, thêm tay phải hát to hơn một bậc. Tự hỏi: khi giọng giữa đi, nốt Sol trầm còn vang không? Giai điệu có nổi lên trên cả hai bè không?

2. Tay phải liền, tay trái nảy

Tay phải liền, tay trái nảy (soạn cho trang này)

Tay trái: ngón 5 đánh nốt trầm, rồi cả bàn tay nảy lên vị trí ba nốt trên (ngón 3-2-1), mỗi nốt ngắn và nhẹ như tiếng gảy dây (pizzicato). Tay phải hát legato suốt bốn ô, to dần đến Mi♭ rồi nhỏ dần. Đây là kết cấu của nửa đầu đoạn B; không dùng bàn đạp.

3. Hát một câu

Hát một câu (soạn cho trang này)

Câu này gom các chi tiết của giai điệu bài: nhịp lấy đà quãng bốn, nốt dài rồi nốt nhắc lại, hai móc kép, nốt chấm dôi kép. Sau nốt lấy đà, tay phải nằm yên trong thế Fa♯ – Đô (ngón 1 đến 5), nên bạn chỉ cần nghĩ đến âm thanh. Hát câu này trước khi chơi; khi chơi, tay trái giữ pp. Ở ô 4, Fa♯ kéo qua bảy móc kép và Sol rơi vào móc kép cuối cùng, đúng như La – Sol ở ô 7 của bài.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, khoảng 20–30 phút mỗi ngày. Ba trong bốn đoạn là cùng một giai điệu, nên phần lớn công sức dồn vào đoạn A.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu A A B A và mọi dấu nối ở tay trái. Bài tập 1. Đoạn A tay trái riêng (hai bè), rồi tay phải riêng ♩ = 44–50
2 Đoạn A hai tay, đủ ba lớp sắc thái; bài tập 3; tập riêng nhịp lấy đà và ô 6–7 ♩ = 48–54
3 Đoạn B từng tay rồi hai tay; bài tập 2; hai ô cuối ♩ = 50–58
4 Cả bài, ba lần A mỗi lần một màu; thu âm và nghe lại cân bằng; quyết định về bàn đạp ♩ = 54–66
  • Sol trầm giữ đủ qua mọi dấu nối
  • Giai điệu luôn nổi trên giọng giữa
  • Rê nhắc lại nhẹ hơn Rê dài mà không mất tiếng
  • Lần pp vẫn nghe rõ từng nốt
  • Ô 17–20: tay trái staccato, tay phải legato

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Molto moderato trong nhịp 2/4: chậm vừa, nhưng mỗi ô vẫn là hai bước chân. Nếu bạn đếm bốn móc đơn nặng như nhau, bài sẽ lê thê. Khoảng ♩ = 54–66 là vùng hợp lý; chọn tốc độ sao cho câu tám ô vẫn nghe như một hơi thở dài.

Hát giai điệu

Mỗi câu tám ô có một hướng đi: từ nốt lấy đà Rê vươn lên Sol rồi Rê5, chạm Mi♭5 ở ô 3 và 5, rồi đi xuống ở ô 6–7 về Sol. Chọn một đỉnh cho mỗi câu (thường là Mi♭ ở ô 5, lần chạm thứ hai) và để các nốt khác hướng về nó hoặc rời khỏi nó. Rê móc đơn ở ô 2 và 4 nối vào tiếng đang tắt của Rê dài, không chồi lên. Hai móc kép Mi♭ – Rê ở ô 6 là một nét uốn nhỏ, không vội. Ở ô 7, La ngân thật đủ, Sol móc kép đến muộn và nhẹ, rồi Sol ở ô 8 là chỗ đặt câu xuống.

Ba lớp âm thanh

Giai điệu rõ nhất, giọng giữa nhỏ hơn một bậc, nốt Sol trầm nhỏ nhất nhưng không bao giờ mất. Ngón 5 tay trái giữ phím bằng sức nặng nhỏ, không bấm chặt: tay căng thì giọng giữa sẽ cứng. Ở đoạn B, khi tay trái rải hợp âm, các nốt rải cũng nhỏ hơn giai điệu, kể cả lúc to dần.

Sắc thái

Theo bản Schirmer (qua Mutopia): p ở đầu bài; pp cho lần A thứ hai; p ở đầu đoạn B, to dần qua ô 20–21 đến mf ở ô 22, nhỏ dần từ giữa ô 23, rồi p cho lần A cuối. Khoảng cách giữa pp và mf không lớn: đây là một bài hát trong phòng, không phải một khúc hát trên sân khấu. pp là một màu, không phải sự biến mất. Nếu đàn có, bạn có thể thử una corda cho lần pp; đó là lựa chọn của người chơi, không phải chỉ dẫn trong bản nhạc.

Bàn đạp

Bản nhạc trên Mutopia không ghi bàn đạp. Ở đoạn A, dấu nối của tay trái đã giữ nốt Sol; hãy tập không bàn đạp trước, để tay tự nối được mọi nốt. Sau đó, nếu muốn tiếng ấm hơn, có thể thêm bàn đạp thật nông, đổi theo từng nốt của giọng giữa, sao cho các nốt giai điệu đi liền bậc không chồng lên nhau. Ở ô 17–20 thì bỏ hẳn: staccato của tay trái phải nghe ra (xem Bàn đạp).

Ấn bản

Đoạn trích trên trang này theo bản Schirmer 1904, không phải bản in đầu tiên. So các ấn bản, bạn có thể gặp khác biệt ở chỉ dẫn tốc độ (Molto moderato hay Moderato assai), ở dấu luyến và dấu sắc thái. Nếu thầy bạn dùng một bản khác, hãy theo bản ấy và ghi chú những chỗ khác nhau bằng bút chì.

Lỗi thường gặp

  • Đếm bốn móc đơn nặng như nhau thay vì hai phách: bài trở nên lê thê.
  • Giọng giữa to bằng giai điệu; hoặc nốt Sol trầm bị nhấc sớm, mất nền.
  • Nhấn nốt lấy đà Rê; nhấn nốt Rê nhắc lại ở ô 2 và 4.
  • Hai móc kép ở ô 6 thành móc đơn; La chấm dôi kép ở ô 7 bị cắt ngắn.
  • Lần pp nhỏ đến mức có nốt không kêu.
  • Ô 17–20: tay trái nặng, dính bàn đạp, hoặc kéo tay phải mất legato.
  • Chậm lại ở cuối mỗi đoạn A, làm bài đứt thành bốn khúc.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Bài ca Pháp cổ có hình thức nào?
    1. A A B A, mỗi đoạn 8 ô, tổng cộng 32 ô
    2. A B A B, mỗi đoạn 16 ô
    3. Một đoạn duy nhất nhắc lại bốn lần
  2. Ở đoạn A, ngón 5 tay trái làm gì?
    1. Giữ nốt Sol trầm qua các dấu nối, chỉ đánh lại ở phách 2 của ô 2, 4 và 6
    2. Chơi giai điệu chính
    3. Nghỉ để tay trái nhẹ hơn
  3. Vì sao "Op. 39 số 16" là cách gọi đáng tin cho bài này?
    1. Bài đứng thứ 16 cả trong bản in Jurgenson 1878 lẫn trong bản thảo của Tchaikovsky
    2. Vì mọi bài trong tập đều giữ nguyên số ở mọi ấn bản
    3. Vì Tchaikovsky viết bài này thứ 16 theo thời gian
  4. Ở ô 17–20, hai tay chơi khác nhau thế nào?
    1. Tay phải legato, tay trái hợp âm rải staccato
    2. Cả hai tay staccato
    3. Tay phải staccato, tay trái giữ nốt dài

Nguồn

  • Tchaikovsky Research, "Children's Album": thời gian sáng tác và chép sạch, lời đề tặng, lần in đầu (Jurgenson, Moskva, tháng 10/1878), danh sách 24 bài theo thứ tự bản in và thứ tự trong bản thảo, chỉ dẫn Molto moderato và độ dài 32 ô của số 16, việc dùng lại chủ đề trong vở Trinh nữ xứ Orléans.
  • Bản dàn trang công cộng Old French Song, Op. 39 No. 16 tại Mutopia Project (người dàn trang: David McNamara; nguồn: Schirmer, 1904; mã Mutopia-2015/11/27-2080): nốt nhạc, dấu luyến và sắc thái của đoạn trích, cấu trúc và các chỉ dẫn trên trang này.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Đoạn A vang lên ba lần (p, pp, rồi p sau đoạn B); đoạn B dừng trên hợp âm Rê để đưa về A.
  2. 2. A — Ba ngón còn lại chơi giọng giữa. Giai điệu rõ nhất, giọng giữa nhỏ hơn, Sol trầm nhỏ nhất.
  3. 3. A — Thứ tự trong bản thảo khác bản in ở vài bài khác, nhưng không ở bài này. Trong tuyển tập, hãy tìm theo tên bài.
  4. 4. A — Tay trái nảy nhẹ như tiếng gảy dây, tay phải vẫn hát liền. Bài tập 2 luyện đúng điều này.

Sonatina Sol trưởng, Anh. 5 số 1 (gán cho Beethoven)

Với rất nhiều người học đàn, đây là bài "Beethoven" đầu tiên, dù rất có thể ông không hề viết nó. Hai chương ngắn, Moderato và Romanze, dạy bạn cách nói của nhạc Cổ điển: câu nhạc rõ ràng, dấu luyến ngắn, nốt láy gọn, tay trái nhẹ nhàng bên dưới.

Sol trưởng Moderato · Romanze ≈ Grade 2–3 Hai chương

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcGán cho Ludwig van Beethoven (1770–1827); tác giả thật chưa được xác định (xem Bối cảnh)
Tác phẩmSonatina Sol trưởng, Anh. 5 số 1 (cũng ghi WoO Anh. 5 số 1): bài đầu trong hai sonatina Anh. 5, bài kia ở Fa trưởng. Anh. là viết tắt của Anhang (phụ lục), phần dành cho các tác phẩm đáng ngờ trong danh mục tác phẩm Beethoven
Sáng tác / xuất bảnKhông rõ năm sáng tác, không còn bản viết tay. Theo Henle, hai bài được in khi Beethoven còn sống, khoảng năm 1807; một số nguồn khác cho rằng lần in đầu có sau khi ông mất. Toàn tập Beethoven của Breitkopf & Härtel (thế kỷ 19) in bài này ở loạt 16, số 160
Giọng · nhịp · tốc độI. Moderato, Sol trưởng, 4/4 · II. Romanze, Sol trưởng, 6/8, không ghi tốc độ
Hình thứcCả hai chương: A – B – A và coda. I: 34 ô, ô 9–24 nhắc lại · II: nhịp lấy đà và 40 ô; đoạn A nhắc lại, rồi B và A nhắc lại cùng nhau
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 2–3: ABRSM xếp chương 1 ở Grade 2 (đề cương 2025–2026), RCM Level 3; Henle xếp mức 3 (dễ) trên thang 1–9
Kỹ năng chínhDấu luyến hai nốt, nốt láy ngắn, giai điệu trên hình đệm Alberti, nhịp 6/8 với hình đệm "nốt trầm – hai hợp âm", tương phản sắc thái, giữ tay trái nhẹ
Bản nhạcIMSLP (tìm "2 Sonatinas for Piano, Anh.5"); bản Urtext: G. Henle Verlag HN 365 (Otto von Irmer biên tập), Wiener Urtext UT 50290 (Drei Sonatinen), Bärenreiter (Leichte Klavierstücke und Tänze, Michael Töpel biên tập)

Vì sao nên học bài này

  • Nhạc Cổ điển ở dạng giản dị nhất. Câu nhạc bốn ô hỏi rồi đáp, dấu luyến hai nốt, nốt láy, kết rõ ràng: những viên gạch bạn sẽ gặp lại ở Clementi, Haydn, Mozart.
  • Hai chương, hai tính cách. Moderato duyên dáng và nhanh nhẹn; Romanze hát, mềm, có một khoảnh khắc dừng lại đầy chờ đợi. Đổi tính cách giữa hai chương là bài học biểu diễn đầu tiên.
  • Tay trái học cách lùi lại. Hợp âm hai nốt, hình Alberti (nốt trầm – nốt cao – nốt giữa – nốt cao), hình đệm 6/8: lúc nào cũng nhỏ hơn giai điệu.
  • Bước đệm trước Clementi. Ngắn hơn Clementi: Sonatina Op. 36 số 1 (hai chương thay vì ba), nhưng cùng một thế giới âm thanh.
  • Học cách đọc ấn bản. Một bài nổi tiếng dưới tên Beethoven mà không ai chứng minh được: dịp tốt để hiểu số danh mục, bản Urtext và những gì người biên tập thêm vào.

Bối cảnh

Danh mục chuẩn về tác phẩm Beethoven, do Georg Kinsky soạn và Hans Halm hoàn tất (1955), chia tác phẩm thành ba nhóm: có số opus; không có số opus (WoO, Werke ohne Opuszahl); và Anhang, phụ lục cho những tác phẩm mà quyền tác giả đáng ngờ. Hai sonatina Sol trưởng và Fa trưởng nằm ở mục thứ năm của phụ lục ấy, nên mang số Anh. 5.

Những gì ta biết khá ít. Không còn bản viết tay, và không có thư từ hay ghi chép nào của Beethoven nhắc đến hai bài. Henle ghi rằng chúng được in khi Beethoven còn sống, khoảng năm 1807; bản in ấy (nhà Rudolphus ở Altona) ghi tên ông là tác giả. Phần giới thiệu ấn bản Wiener Urtext (2020) thì nói bản in đầu tiên ra đời sau khi ông mất. Toàn tập Breitkopf & Härtel ở thế kỷ 19 ghi nhà xuất bản gốc là August Cranz ở Hamburg, rất xa Vienna, nơi Beethoven sống từ năm 1792.

Nghi ngờ có từ rất sớm. Alexander Wheelock Thayer, người viết tiểu sử Beethoven, chỉ dám đoán rằng nếu là của Beethoven thì hai bài thuộc thời ông còn trẻ ở Bonn, kèm một dấu hỏi; năm 1868, Gustav Nottebohm, nhà nghiên cứu các sổ phác thảo của Beethoven, cũng nghi ngờ. Ngày nay Henle cho rằng rất khó có chuyện Beethoven là tác giả; Wiener Urtext viết rằng không thể chắc chắn, và cũng chưa ai tìm ra một tác giả khác. Nói ngắn gọn: một bản nhạc dễ thương, còn cái tên trên bìa là một câu hỏi.

Âm nhạc thuộc phong cách Cổ điển phổ biến cuối thế kỷ 18: giai điệu chia thành câu bốn ô, hòa âm chủ yếu là chủ âm và át âm, tay trái đệm bằng hợp âm hai nốt và hình Alberti. Tuy mang tên sonatina, không chương nào có hình thức sonata: cả hai đều là hình thức hai đoạn có tái hiện (A – B – A, trong đó B và A nhắc lại cùng nhau) thêm một coda (xem Hình thức nhỏ). Romanze (romance) là cái tên không gắn với một hình thức cố định, thường gợi tính chất dịu dàng, riêng tư; Mozart đặt tên này cho chương chậm của Concerto piano Rê thứ K. 466, và chương hai của Eine kleine Nachtmusik (Một khúc nhạc đêm nhỏ) cũng mang tên này. Xem thêm thời kỳ Cổ điển.

Nghe trước khi tập

Nghe cả hai chương ít nhất hai lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Hỏi và đáp. Ở chương I, câu đầu (ô 1–4) dừng lửng, câu sau (ô 5–8) khép lại. Bạn có nghe ra chỗ dừng lửng không?
  2. Tay trái. Ở ô 5, tay trái đổi từ hợp âm hai nốt sang hình Alberti. Nó có to hơn giai điệu không?
  3. Nốt láy. Nốt láy ngắn đến mức nào? Nó có làm lệch phách không?
  4. Romanze. Bạn cảm mỗi ô hai phách hay sáu phách? Ở đâu nhạc dừng lại trên một dấu ngân (fermata)?
  5. Nhắc lại. Nghệ sĩ có chơi các dấu nhắc lại không? Lần nhắc lại có khác lần đầu không?

Bài có mặt trong rất nhiều tuyển tập sonatina cho người học, nên bạn sẽ gặp đủ loại bản thu, từ nghệ sĩ chuyên nghiệp đến học sinh. Hãy chọn hai bản khác nhau rõ rệt và so sánh: tốc độ Moderato, độ ngắn của nốt láy, cách Romanze chuyển động (trôi hay kéo). Nếu tìm được, nghe thêm một bản trên fortepiano (đàn piano của thời ấy) để so tiếng đàn với đàn hiện đại.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… I. Moderato, A (ô 1–8): p; giai điệu Sol trưởng có nốt láy; câu đầu dừng lửng ở ô 4, câu sau khép lại ở Sol
… I. B (ô 9–16): mf; tay trái lắc qua lại trên nốt Rê trầm, tay phải chạy móc đơn; ở ô 16, tay phải đi một mình dẫn về
… I. A trở lại (ô 17–24): dolce; nguyên văn đoạn đầu
… I. B và A nhắc lại (ô 9–24): nếu nghệ sĩ chơi dấu nhắc lại
… I. Coda (ô 25–34): mf; nốt Rê nhắc lại rồi đi lên theo hợp âm Sol như tiếng kèn; kết bằng các hợp âm Sol, hợp âm cuối ngân dài
… II. Romanze, A (nhịp lấy đà và ô 1–8): 6/8; giai điệu hát trên hình đệm nốt trầm – hai hợp âm
… II. A nhắc lại
… II. B (ô 9–21): chuỗi nốt đi lên, lớn dần, sang Rê trưởng; ba hợp âm rải và dấu ngân ở ô 19; tay phải một mình dẫn về
… II. A trở lại (ô 22–29), rồi B và A nhắc lại
… II. Coda (ô 29–40): p; nốt láy hai nốt, bè trầm đi lên nửa cung Đô – Đô♯ – Rê; kết nhẹ

Cấu trúc

I. AModerato · ô 1–8
I. Bquanh Rê bảy · ô 9–16
I. Adolce · ô 17–24
I. Codaô 25–34
II. ARomanze · ô 1–8
II. BRê trưởng → Rê bảy · ô 9–21
II. Aô 22–29
II. Codaô 29–40
Sonatina Sol trưởng, Anh. 5 số 1: hai chương, mỗi chương A – B – A và coda (độ dài các ô theo số ô nhịp). Chương I: ô 9–24 nhắc lại. Chương II: đoạn A nhắc lại; B và A nhắc lại cùng nhau.

Số ô nhịp theo bản Breitkopf & Härtel; ấn bản của bạn có thể lệch một chút, nhất là ở chương II, vì chương này bắt đầu bằng nhịp lấy đà.

Chương / phần Ô nhịp Giọng Nội dung Điều cần chú ý
I. A 1–8 Sol trưởng Hai câu bốn ô: câu 1 dừng trên hợp âm Rê (át âm) ở ô 4, câu 2 kết về Sol. Tay trái hợp âm hai nốt, rồi Alberti ở ô 5–6 Nốt láy ngắn; dấu luyến hai nốt ở ô 2 và 7
I. B 9–16 (nhắc lại cùng A) quanh hợp âm át, Rê bảy Tay trái lắc trên nốt Rê trầm; tay phải chạy móc đơn theo chuỗi: ô 12 lặp hình của ô 10, cao hơn một bậc. Ô 16 chỉ có tay phải mf; giữ nhịp, đừng nhanh dần
I. A 17–24 Sol trưởng Nguyên văn ô 1–8, ghi dolce (ngọt ngào) Hết ô 24 quay lại ô 9
I. Coda 25–34 Sol trưởng, trên nốt Rê trầm Nốt Rê nhắc lại, rồi giai điệu đi lên theo hợp âm Sol; tay trái rải hợp âm; các hợp âm kết Nốt nhắc lại nhẹ; hợp âm cuối có dấu ngân
II. A nhịp lấy đà, 1–8 (nhắc lại) Sol trưởng Giai điệu hát trên hình đệm nốt trầm – hai hợp âm; ô 3–4 dừng trên hợp âm Rê Cảm hai phách mỗi ô
II. B 9–21 Rê trưởng → Rê bảy Chuỗi nốt chấm dưới dấu luyến, lớn dần (ô 9); ba hợp âm rải Rê bảy và dấu ngân (ô 17–19); tay phải một mình ở ô 20–21, có La♯ Tương phản nhưng vẫn mềm mại
II. A 22–29 Sol trưởng Nguyên văn đoạn A B và A nhắc lại cùng nhau
II. Coda 29–40 Sol trưởng p; nốt láy hai nốt (ô 30, 34); bè trầm Đô – Đô♯ – Rê (ô 32–33); hai câu kết ngắn Nhỏ dần, không chậm quá nhiều

Tám ô đầu chương I

Nốt nhạc, dấu luyến, nốt láy và sắc thái theo bản Breitkopf & Härtel (Toàn tập Beethoven, loạt 16, số 160), đối chiếu qua bản mã hóa MEI của dự án TROMPA; số ngón là gợi ý của trang này.

Moderato, ô 1–8

Ô 1–4 là câu hỏi, dừng trên hợp âm Rê ở ô 4; ô 5–8 là câu trả lời, kết về Sol. Ở ô 2 và ô 7, mỗi cặp nốt luyến là một "tiếng thở": nốt đầu nặng, nốt sau nhẹ. Từ ô 5, tay trái chuyển sang Alberti; nốt Fa♮ ở ô 5 kéo nhạc sang hợp âm Đô ở ô 6.

Nhịp lấy đà và bốn ô đầu của Romanze

Cùng nguồn. Bản này không ghi sắc thái ở đầu chương.

Romanze, nhịp lấy đà và ô 1–4

Tay trái: nốt trầm rồi hai hợp âm nhỏ, lặp lại mỗi nửa ô. Ở ô 3–4, tay trái có hai bè: nốt Mi trầm, rồi Rê trầm, ngân dài bên dưới các hợp âm; Đô♯ đưa nhạc dừng trên hợp âm Rê. Ở ô 4, ngón 3 tay phải dời từ La sang Si trong lúc nghỉ.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Nốt láy ngắn (I: ô 1, 3, 5, 6; II: ô 1, 3) Dễ chơi chậm thành một nốt có trường độ, làm lệch phách Tập không láy trước. Khi thêm láy, nốt láy và nốt chính gần như cùng lúc, nốt chính đúng phách; bài tập 1
Dấu luyến hai nốt (I: ô 2, 7) Hai nốt đánh đều nhau, hoặc cổ tay cứng nên nốt sau bị cắt cụt Bài tập 1. Nói thầm "nặng – nhẹ" theo từng cặp; cổ tay rơi ở nốt đầu, nhấc lên sau nốt sau
Hình Alberti (I: ô 5–6, 21–22) Ngón cái tay trái gõ, nốt trên nổi lên; tay trái to hơn giai điệu Bài tập 2. Chơi khối hợp âm trước rồi mới rải; cổ tay xoay nhẹ theo hình nốt, không gõ từng ngón
Chuỗi móc đơn ở đoạn B (I: ô 10, 12–15) Đổi thế tay liên tục; dễ nhanh dần Viết số ngón vào bản nhạc; tập từng nhóm bốn nốt, dừng trên nốt đầu nhóm sau; dùng máy đếm nhịp
Coda chương I (ô 25–31) Nốt Rê nhắc lại dễ thành gõ; cú nhảy lên Rê cao (D6) dễ trễ Nốt nhắc lại nhẹ dần, cổ tay mềm; mắt nhìn trước nốt đích; tay trái rải nhỏ và đều
Hình đệm 6/8 (Romanze) Nốt trầm và hai hợp âm nặng như nhau, thành sáu phách gõ đều Bài tập 3. Cảm hai phách mỗi ô; hai hợp âm chỉ là tiếng vọng
Hợp âm rải và dấu ngân (II: ô 17–19) Rải quá chậm hoặc quá to; dừng quá lâu làm đứt mạch Rải nhanh từ dưới lên; quyết định trước độ dài dấu ngân và giữ đúng như thế mỗi lần
Tay phải một mình (I: ô 16; II: ô 20–21) Không còn tay trái giữ nhịp; dễ chậm lại hoặc vội Đếm to; nghĩ đó là một câu nối dẫn về chủ đề; chú ý La♯ ở ô 21 của Romanze

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Luyến hai nốt và nốt láy ngắn

Luyến hai nốt và nốt láy ngắn (soạn cho trang này)

Mỗi cặp luyến: nốt đầu đặt xuống bằng sức nặng của cánh tay, nốt sau nhẹ hơn, rồi cổ tay nhấc lên. Nốt láy ở ô 2 chạm thật nhanh, gần như cùng lúc với nốt Sol; nốt Sol vẫn rơi đúng phách 3.

2. Alberti nhẹ dưới giai điệu

Alberti nhẹ dưới giai điệu (soạn cho trang này)

Tay phải mp, tay trái pp: chênh nhau rõ. Nốt trầm (ngón 5) có chút trọng lượng, ba nốt sau nhẹ như thì thầm. Tập tay trái riêng, rồi chơi tay trái thật nhỏ trong khi hát to giai điệu.

3. Đệm 6/8: nốt trầm và hai hợp âm

Đệm 6/8: nốt trầm và hai hợp âm (soạn cho trang này)

Nốt trầm là chân đế, nhẹ nhưng rõ; hai hợp âm sau thật khẽ. Đếm "MỘT – hai – ba – HAI – hai – ba", rồi chỉ còn nghĩ hai phách mỗi ô. Tay phải hát legato phía trên.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần, khoảng 20–30 phút mỗi ngày. Chương II đầu tiên tập với máy đếm nhịp theo móc đơn, sau đó theo nốt đen chấm dôi.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; đánh dấu A – B – A – coda của hai chương lên bản nhạc. Chương I, ô 1–8 từng tay; bài tập 1 I: ♩ = 60
2 Chương I, ô 9–34 từng tay; ô 1–8 hai tay; bài tập 2 I: ♩ = 66–72
3 Chương I hai tay đến hết. Chương II, ô 1–8 từng tay; bài tập 3 I: ♩ = 80–88; II: ♪ = 120
4 Chương II hai tay đến hết; tập riêng ô 17–21. Chương I: sắc thái, nốt láy I: ♩ = 92–100; II: ♩. = 44
5 Hai chương liền nhau mỗi ngày; thu âm và nghe lại; chơi cho người khác nghe I: ♩ ≈ 100–112; II: ♩. ≈ 48–56

Diễn tấu

Tốc độ

Moderato nghĩa là vừa phải: đủ nhanh để câu nhạc trôi, đủ thong thả để nốt láy và dấu luyến hai nốt còn rõ. Khoảng ♩ = 100–112 là hợp lý; đừng tăng tốc nếu nốt láy bắt đầu bị nuốt. Romanze không ghi tốc độ; hãy cảm hai phách mỗi ô (♩. ≈ 48–56). Chậm hơn, giai điệu sẽ rời rạc; nhanh hơn, nó thành điệu nhảy.

Phát âm

  • Dấu luyến hai nốt: nốt đầu nặng hơn, nốt sau nhẹ và ngắn đi một chút, cổ tay nhấc lên. Đây là "tiếng thở" của nhạc Cổ điển.
  • Dấu luyến dài: chơi liền, nghĩ cả câu là một hơi.
  • Nốt chấm dưới dấu luyến (Romanze, ô 9): tách nhẹ nhưng vẫn nối thành một câu, lớn dần.
  • Nốt láy ngắn: nhanh, nhẹ, gần như cùng lúc với nốt chính; nốt chính vẫn rơi đúng phách. Hai nốt láy ở coda Romanze cũng vậy: lướt nhanh vào nốt chính. Xem Nốt hoa mỹ.

Sắc thái

Bản Breitkopf ghi khá ít, và những gì có đều đáng tôn trọng: p ở đầu chương I, nhỏ dần trên các cặp nốt đi xuống ở ô 2, mf ở đoạn B (ô 9) và ở coda (ô 25), dolce khi chủ đề trở lại ở ô 17. Ở Romanze: lớn dần ở ô 9, nhỏ dần ngay trên nốt có dấu ngân ở ô 19, p ở coda. Giữa các chỉ dẫn đó, để câu nhạc tự lên xuống nhẹ theo giai điệu. Tay trái luôn nhỏ hơn tay phải một bậc. Các ấn bản khác có thể ghi khác; xem thêm Tạo tiếng đàn.

Bàn đạp

Chương I: không dùng; mọi thứ phải rõ bằng ngón. Romanze: có thể chạm bàn đạp thật nông trên nốt trầm đầu mỗi nửa ô, nhả trước khi hợp âm đổi, để hình đệm ấm hơn; nhưng hãy chơi được không bàn đạp trước. Ở ô 17–19, một chút bàn đạp trên mỗi hợp âm rải giúp nó ngân, nhưng nhả ra trước các nốt đi xuống của tay phải. Xem Bàn đạp.

Ấn bản và tên tác giả

Từ thế kỷ 19, bài được in nhiều lần dưới tên Beethoven mà không ghi chú gì về chuyện tác giả, như trong toàn tập Breitkopf & Härtel. Bản Urtext ghi rõ số Anh. 5 và cho biết đâu là chỉ dẫn của nguồn. Khi giới thiệu bài trong một buổi biểu diễn, cách nói trung thực là: "Sonatina Sol trưởng, Anh. 5 số 1, gán cho Beethoven".

Lỗi thường gặp

  • Nốt láy chơi chậm thành một nốt có trường độ, làm lệch phách.
  • Hai nốt trong dấu luyến đánh đều nhau, hoặc nốt sau bị cắt cụt.
  • Tay trái Alberti to hơn giai điệu; ngón cái gõ.
  • Đoạn B của chương I nhanh dần ở các chuỗi móc đơn.
  • Coda chương I: các nốt Rê nhắc lại bị gõ, cú nhảy lên Rê cao bị trễ.
  • Romanze đếm sáu phách nặng như nhau; hình đệm nghe như tiếng đồng hồ.
  • Kéo dấu ngân ở ô 19 quá lâu, hoặc bỏ qua nó.
  • Tay phải một mình (chương I ô 16, Romanze ô 20–21) chậm lại vì thiếu tay trái giữ nhịp.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. "Anh." trong "Anh. 5" nghĩa là gì?
    1. Anhang: phụ lục các tác phẩm đáng ngờ trong danh mục Beethoven
    2. Một số opus Beethoven dành cho các bài dễ
    3. Viết tắt của Andante
  2. Chương I có cấu trúc thế nào?
    1. Hình thức sonata: trình bày, phát triển, tái hiện
    2. A – B – A và coda; ô 9–24 được nhắc lại
    3. Chủ đề và bốn biến tấu
  3. Romanze ở nhịp 6/8 nên được cảm thế nào?
    1. Hai phách mỗi ô, mỗi phách ba móc đơn
    2. Sáu phách nặng như nhau
    3. Ba phách mỗi ô, như điệu valse
  4. Chơi một cặp nốt dưới dấu luyến hai nốt thế nào?
    1. Hai nốt mạnh như nhau, tách rời
    2. Nốt đầu nặng hơn, nốt sau nhẹ, rồi nhấc cổ tay
    3. Nốt sau mạnh hơn để nhấn vào chỗ kết

Nguồn

  • G. Henle Verlag, HN 365 2 Piano Sonatinas G major and F major, Anh. 5 (Otto von Irmer biên tập, số ngón của Walther Lampe): lời giới thiệu và mức độ khó trên henle.de.
  • Wiener Urtext Edition, UT 50290 Drei Sonatinen für Klavier (Anh. 5 số 1 và 2, WoO 50; Jochen Reutter biên tập, 2020): phần giới thiệu của nhà xuất bản về quyền tác giả.
  • Georg Kinsky, Hans Halm, Das Werk Beethovens. Thematisch-bibliographisches Verzeichnis seiner sämtlichen vollendeten Kompositionen, G. Henle, München, 1955.
  • Alexander Wheelock Thayer, Chronologisches Verzeichniss der Werke Ludwig van Beethoven's, Berlin, 1865, số 24 (Internet Archive).
  • Gustav Nottebohm, Thematisches Verzeichniss der im Druck erschienenen Werke von Ludwig van Beethoven, ấn bản 2, Breitkopf & Härtel, Leipzig, 1868, tr. 148 (Internet Archive).
  • Tổng hợp tư liệu về các lần in và các ý kiến nghi ngờ: lvbeethoven.it, "Anhang 05".
  • Ludwig van Beethovens Werke, loạt 16, số 160, Breitkopf & Härtel (bản quét trên IMSLP); đoạn trích đối chiếu với bản mã hóa MEI của dự án TROMPA (Werner Goebl, giấy phép CC BY 4.0) trên GitHub. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Danh mục Kinsky–Halm (1955) xếp hai sonatina này vào phụ lục vì không chắc chúng là của Beethoven.
  2. 2. B — Đoạn A (ô 1–8), B quanh hợp âm át (ô 9–16), A trở lại (ô 17–24), rồi coda (ô 25–34).
  3. 3. A — Nốt trầm ở đầu mỗi nửa ô là phách; hai hợp âm sau chỉ là tiếng vọng nhẹ.
  4. 4. B — Đó là "tiếng thở" của nhạc Cổ điển, như ở ô 2 và ô 7 của chương I.

Clementi: Sonatina Đô trưởng, Op. 36 số 1

Đây là một trong những bản sonatina được học nhiều nhất: ba chương ngắn, sáng sủa, chứa gần như mọi "viên gạch" của nhạc Cổ điển, từ gam, hợp âm rải, hình đệm Alberti đến một hình thức sonata thu nhỏ. Chơi trọn nó là cột mốc của chặng sơ trung cấp.

Đô trưởng Allegro · Andante · Vivace ≈ Grade 3 Ba chương

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcMuzio Clementi (1752–1832), sinh ở Roma, sống và làm việc chủ yếu ở London: nghệ sĩ piano, thầy dạy, nhà soạn nhạc, nhà xuất bản và nhà sản xuất đàn piano
Tác phẩmSonatina Đô trưởng, Op. 36 số 1: bài đầu trong sáu sonatina Op. 36, thường được gọi là Six Progressive Sonatinas (Sáu sonatina tăng dần độ khó)
Sáng tác / xuất bảnIn lần đầu năm 1797 ở London (nhà Longman & Broderip)
Giọng · nhịp · tốc độI. Allegro (một số ấn bản ghi Spiritoso), Đô trưởng · II. Andante, Fa trưởng, 3/4 · III. Vivace, Đô trưởng, 3/8
Hình thứcI: hình thức sonatina (trình bày – phát triển rất ngắn – tái hiện), 38 ô nhịp · II: ba đoạn nhỏ, 26 ô · III: ba đoạn A – B – A và coda
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 3: ABRSM xếp chương 3 (Vivace) ở Grade 3 (đề cương 2023–2024), RCM xếp chương 1 ở Level 3; Henle mức 3
Kỹ năng chínhGam và hợp âm rải trong bài, phát âm Cổ điển, hình đệm rải (Alberti, chùm ba), giữ nhịp ổn định, rõ ràng với rất ít bàn đạp
Bản nhạcIMSLP (tìm "6 Sonatinas, Op.36 (Clementi)"); nên dùng một bản Urtext hiện đại, ví dụ của G. Henle Verlag hoặc Wiener Urtext, thay cho các tuyển tập thế kỷ 19 có nhiều chỉ dẫn của người biên tập

Vì sao nên học bài này

  • Một sonata thật, ở kích thước nhỏ. Chương I có đủ trình bày, phát triển và tái hiện trong 38 ô nhịp. Hiểu nó, bạn đọc được chương đầu của Mozart và Beethoven.
  • Gam và hợp âm rải có ích. Những gì bạn luyện trong Gam và Hợp âm rải xuất hiện ở đây thành nhạc: gam lên xuống, hợp âm Đô trưởng rải, quãng tám gãy.
  • Phát âm Cổ điển. Dấu luyến ngắn, nốt staccato, nốt nhắc lại: mọi thứ phải rõ như chữ in.
  • Ba chương, ba tính cách. Sôi nổi, hát, rồi nhảy nhót. Học cách đổi tính cách giữa các chương là học biểu diễn.
  • Nhịp ổn định. Nhạc Cổ điển không giấu được nhịp chệch. Đây là bài luyện máy đếm nhịp đáng giá nhất ở chặng này.

Bối cảnh

Muzio Clementi sinh ở Roma năm 1752. Năm 1766, khi mới khoảng 14 tuổi, ông được một người Anh, Peter Beckford, đưa về Anh, và sống phần lớn đời mình ở London. Người đương thời khen ngón đàn điêu luyện của ông: năm 1781 ở Vienna, ông và Mozart thi tài trước Hoàng đế Joseph II. Về sau Clementi chuyển sang dạy đàn, xuất bản nhạc và sản xuất đàn piano; học trò của ông có John Field, người khởi xướng thể loại nocturne.

Clementi viết rất nhiều cho việc học: sách Introduction to the Art of Playing on the Piano Forte (1801) và tuyển tập étude Gradus ad Parnassum. Sáu sonatina Op. 36 (1797) được sắp xếp tăng dần độ khó, từ số 1 Đô trưởng đến số 6 Rê trưởng; số 1 là cửa vào.

Sonatina là "sonata nhỏ": ngắn hơn, ít chương hơn, kỹ thuật vừa phải, phần phát triển rất ngắn hoặc không có. Chương I của bài này theo đúng khuôn hình thức sonata nhưng thu gọn: phần trình bày đi từ Đô trưởng sang Sol trưởng (giọng át), phần phát triển chỉ 8 ô, phần tái hiện đưa mọi ý về lại Đô trưởng. Xem thêm thời kỳ Cổ điển.

Nghe trước khi tập

Nghe cả ba chương ít nhất hai lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Hai vùng giọng của chương I. Bạn có nghe ra lúc nhạc "dời nhà" sang Sol trưởng không? Ở phần tái hiện, cùng chất liệu ấy vang lại ở Đô trưởng: nghe khác ra sao?
  2. Phát triển. Ở ô 16–23 có một chỗ nhạc tối lại (Đô thứ thoáng qua). Bạn có nhận ra không?
  3. Tay trái chương II. Lớp đệm chùm ba có bao giờ to hơn giai điệu không?
  4. Tốc độ chương III. Nghệ sĩ chơi nhanh đến đâu mà từng nốt vẫn rõ?

Nếu có thể, nghe thêm một bản trên đàn fortepiano (đàn piano thời Clementi) để so tiếng đàn với đàn hiện đại. Để nghe hình thức sonata ở quy mô lớn hơn, xem hướng dẫn nghe Mozart, Sonata K. 331.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Chương I, trình bày (ô 1–15): chủ đề rải hợp âm Đô trưởng rồi dừng ở Sol; nhạc "dời nhà" sang Sol trưởng, có gam đi lên và nốt nhắc lại nhảy quãng tám trên nền Alberti
… Trình bày nhắc lại (ô 1–15): cùng chất liệu vang lần hai
… Phát triển (ô 16–23): chủ đề vang ở Sol rồi ở Đô thứ, Mi♭ làm nhạc tối lại; quãng tám gãy ở tay phải; dừng trên hợp âm át Sol
… Tái hiện (ô 24–38): chủ đề trở lại ở Đô trưởng, một câu nối mới, rồi chất liệu của ô 9–15 nay ở Đô trưởng; nếu người chơi giữ dấu nhắc lại thứ hai, phát triển và tái hiện vang thêm một lần
… Chương II (Andante), đoạn A (ô 1–8): Fa trưởng, giai điệu hát trên lớp chùm ba của tay trái; láy rền ở ô 3
… Đoạn B (ô 9–18): sang Đô trưởng, chùm ba chuyển lên tay phải; Mi♭ và Fa♯ làm nhạc tối lại rồi dẫn về Fa
… Đoạn A' (ô 19–26): giai điệu đầu trở lại, biến đổi nhẹ, kết bằng láy rền
… Chương III (Vivace), đoạn A: chủ đề 8 ô nhảy nhót ở Đô trưởng, vang hai lần; luyến hai nốt và staccato
… Đoạn B: Sol trưởng, chuỗi móc kép kiểu gam; hợp âm át bảy dẫn về
… Đoạn A và coda: chủ đề trở lại; câu kết 8 ô vang hai lần, rồi các hợp âm kết

Cấu trúc

I. Trình bàyô 1–15 · Đô → Sol trưởng
Phát triểnô 16–23 · thoáng Đô thứ
Tái hiệnô 24–38 · về Đô trưởng
II. AndanteFa trưởng · A B A'
III. VivaceĐô trưởng · A B A + coda
Sonatina Op. 36 số 1: ba chương (độ rộng chỉ gần đúng). Chương I: trình bày nhắc lại; phát triển và tái hiện nhắc lại cùng nhau.
Chương / phần Ô nhịp Giọng Nội dung Điều cần chú ý
I. Trình bày 1–15 (nhắc lại) Đô trưởng → Sol trưởng Ô 1–4: chủ đề rải hợp âm Đô trưởng, dừng ở Sol. Ô 5–8: sang Sol trưởng, kết bằng một gam đi lên. Ô 9–15: nốt nhắc lại có nhảy quãng tám, gam, tay trái kiểu Alberti; kết ở Sol trưởng Giữ nhịp khi chuyển từ nốt đen sang móc đơn
I. Phát triển 16–23 Sol, thoáng Đô thứ Chủ đề vang ở Sol rồi ở Đô thứ (Mi♭); quãng tám gãy ở tay phải (ô 20–21); dừng trên hợp âm át Sol Đổi màu khi gặp Mi♭; không chậm lại trước tái hiện
I. Tái hiện 24–38 (nhắc lại cùng phát triển) Đô trưởng Chủ đề (ô 24–27), một câu nối mới (ô 28–31), rồi chất liệu của ô 9–15 ở Đô trưởng So sánh với trình bày: cùng hình nốt, khác giọng
II. A 1–8 Fa trưởng Giai điệu hát trên lớp đệm chùm ba của tay trái; có láy rền ở ô 3 Tay trái nhẹ và đều; giai điệu legato
II. B 9–18 Đô trưởng, rồi thoáng giọng thứ Chùm ba ở tay phải; Mi♭ và Fa♯ đưa nhạc tối lại rồi dẫn về Fa Chỗ hòa âm đổi màu là chỗ nên nghe kỹ nhất
II. A' 19–26 Fa trưởng Giai điệu đầu trở lại, biến đổi nhẹ, kết bằng láy rền Kết nhẹ nhàng
III. A – Đô trưởng Chủ đề 8 ô nhảy nhót, vang hai lần Luyến hai nốt, staccato rõ
III. B – Sol trưởng Chuỗi móc kép kiểu gam; hợp âm át bảy dẫn về Ngón đều; Fa♯ rồi Fa♮
III. A và coda – Đô trưởng Chủ đề trở lại; câu kết 8 ô vang hai lần; các hợp âm kết Không chạy nhanh dần ở coda

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Gam trong bài (chương I ô 8, 10, 12, 31, 33; chương III đoạn B) Ngón cái luồn muộn, nốt không đều, chạy nhanh dần Tách gam ra tập riêng với đúng số ngón; tập theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn rồi ngắn – dài); máy đếm nhịp; bài tập 1
Nốt nhắc lại có nhảy quãng tám (chương I ô 9, 11, 32, 34) Bàn tay căng, dễ đánh to dần và trễ nhịp Nhảy sớm, chạm nhẹ; ba nốt nhắc lại nhỏ hơn nốt đầu; có thể đổi ngón trên nốt nhắc lại nếu thầy bạn khuyên
Tay trái kiểu Alberti (cùng các ô đó) Ngón cái tay trái nặng, nốt trên nổi lên Tập tay trái riêng ở pp; chơi khối hợp âm trước rồi mới rải; cổ tay xoay nhẹ, không gõ từng ngón
Quãng tám gãy (chương I ô 20–21) Cổ tay dễ cứng, mỏi Xoay cổ tay qua lại như vặn nắm cửa; nhỏ và đều; dừng nghỉ nếu thấy căng
Chùm ba tay trái, chương II Phải đều tuyệt đối trong khi tay phải hát; có chỗ tay phải chơi nhịp chấm dôi trên chùm ba Bài tập 2; tập tay trái riêng với máy đếm nhịp; ghép thật chậm ở các ô có nhịp chấm dôi
Láy rền chương II (ô 3, 21, 25) Dễ quá dài, quá to, làm trễ nhịp Quyết định số nốt (ví dụ 4 nốt láy rồi hai nốt kết) và tập cố định; xem Nốt hoa mỹ
Luyến hai nốt và staccato, chương III Ở Vivace, hai nốt luyến dễ thành đều nhau, staccato dễ thành dính Bài tập 3: nốt đầu nặng, nốt sau nhẹ và nhấc tay; staccato nảy từ đầu ngón
Giữ nhịp cả bài Chỗ dễ chạy nhanh, chỗ khó chậm lại Tập với máy đếm nhịp ở tốc độ của chỗ khó nhất; ghi tốc độ mỗi ngày vào nhật ký tập

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Gam trên nền Alberti

Gam trên nền Alberti (soạn cho trang này)

Tay phải mf, tay trái p. Nốt đầu mỗi nhóm bốn của tay trái là nốt trầm, hơi rõ; ba nốt sau nhẹ như thì thầm. Ngón cái tay phải luồn sớm, ngay khi ngón 3 vừa đánh.

2. Chùm ba tay trái, giai điệu tay phải

Chùm ba tay trái (soạn cho trang này)

Tay trái đều như đồng hồ, không nhấn nốt đầu chùm. Tay phải legato, nốt dài nghe đến hết. Ô 3 đổi hợp âm mỗi phách: nhìn trước, đổi thế tay trong khi tay vẫn mềm.

3. Luyến hai nốt và staccato trong nhịp 3/8

Luyến hai nốt và staccato (soạn cho trang này)

Hai nốt luyến: nốt đầu nặng hơn, nốt sau nhẹ, cổ tay nhấc lên ngay sau nốt thứ hai. Nốt staccato ngắn và nảy. Khi đã quen, tăng dần đến ♪ = 160 và đếm một phách lớn (♩.) mỗi ô.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 6 tuần, khoảng 30–45 phút mỗi ngày. Tốc độ chương I ghi theo nốt đen.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; đánh dấu trình bày, phát triển, tái hiện lên bản nhạc. Chương I, trình bày, từng tay; bài tập 1 I: ♩ = 72
2 Chương I hai tay đến hết; tách riêng ô 9–12 và 20–21. Chương II từng tay; bài tập 2 I: ♩ = 84; II: ♩ = 50
3 Chương II hai tay, láy rền. Chương III từng tay; bài tập 3 I: ♩ = 96; II: ♩ = 56; III: ♪ = 120
4 Chương III hai tay. Chương I: sắc thái, phát âm I: ♩ = 108; III: ♪ = 138
5 Ba chương liền nhau mỗi ngày một lần; thu âm và nghe lại I: ♩ = 112–120; II: ♩ = 60; III: ♪ = 150
6 Chơi cho người khác nghe; sửa những chỗ chệch nhịp từ bản thu I: ♩ ≈ 120–132; II: ♩ ≈ 60–72; III: ♩. ≈ 52–60

Diễn tấu

Tốc độ và cảm nhịp

Chương I: tuyển tập Sonatina Album của nhà G. Schirmer (1893) ghi Spiritoso và nhịp 2/2, nhiều ấn bản khác ghi Allegro. Dù bản của bạn ghi gì, hãy cảm hai phách lớn mỗi ô, không phải bốn phách nặng như nhau: nhạc sẽ tự đi tới. Chương II là Andante ("đi"), không phải Adagio: cảm một phách mỗi nốt đen, lớp chùm ba trôi chảy. Chương III cảm một phách mỗi ô.

Phát âm

Trong sách dạy đàn năm 1801, Clementi khuyên: khi tác giả không ghi rõ, hãy chơi chủ yếu legato, và dành staccato để làm một số đoạn thêm sinh khí. Đó là điều quan trọng: nhạc Cổ điển không phải là chuỗi nốt tách rời. Gam chơi liền và đều; dấu luyến ngắn kết thúc bằng một cái nhấc tay nhẹ; staccato ngắn nhưng không khô. Xem thêm bảng phát âm theo phong cách trong Tạo tiếng đàn.

Sắc thái

Các ấn bản khác nhau về sắc thái. Nguyên tắc chung: tương phản rõ giữa các câu (f rồi p), gam đi lên thì to dần một chút, câu nhắc lại có thể là tiếng vọng nhỏ hơn. Tay trái luôn nhỏ hơn giai điệu, nhất là hình đệm Alberti.

Bàn đạp

Chương I và III: gần như không dùng. Chương II: có thể chạm nhẹ, đổi theo hòa âm, để lớp chùm ba ấm hơn; nhưng hãy chơi được legato bằng ngón trước khi thêm bàn đạp. Xem Bàn đạp.

Lỗi thường gặp

  • Chạy nhanh dần ở các đoạn gam, rồi chậm lại ở chỗ nốt nhắc lại.
  • Tay trái Alberti to hơn giai điệu; nốt đầu mỗi nhóm bị gõ.
  • Dùng bàn đạp ở chương I làm nhòe các gam.
  • Phần phát triển chơi y như trình bày, không nghe ra chỗ nhạc tối lại ở Mi♭.
  • Chương II quá chậm và nặng; láy rền quá dài làm gãy nhịp.
  • Chương III chạy mất kiểm soát; hai nốt luyến bị đánh đều như nhau.
  • Bỏ qua dấu nhắc lại ở chương I khi biểu diễn.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở phần phát triển của chương I (ô 16–23), điều gì làm nhạc tối lại?
    1. Chủ đề vang ở Đô thứ, với nốt Mi♭
    2. Tay trái chuyển sang chùm ba
    3. Nhịp đổi sang 3/8
  2. Sonatina khác sonata ở điểm nào?
    1. Sonatina luôn chỉ có một chương
    2. Ngắn hơn, ít chương hơn, kỹ thuật vừa phải, phần phát triển rất ngắn hoặc không có
    3. Sonatina không bao giờ dùng hình thức sonata
  3. Chương I và chương III của bài này dùng bàn đạp thế nào?
    1. Đổi bàn đạp mỗi ô
    2. Giữ bàn đạp suốt các đoạn gam cho liền
    3. Gần như không dùng
  4. Nên tập các đoạn gam trong bài thế nào?
    1. Tách ra tập riêng với đúng số ngón, theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn rồi ngắn – dài), với máy đếm nhịp
    2. Chơi thật nhanh nhiều lần cho quen tay
    3. Chỉ tập gam sau khi đã ghép xong hai tay cả bài

Nguồn

  • IMSLP, trang "6 Piano Sonatinas, Op.36 (Clementi, Muzio)": thông tin lần in đầu (London: Longman & Broderip, 1797).
  • Dizionario Biografico degli Italiani, mục "Clementi, Muzio" (treccani.it).
  • G. Henle Verlag, HN 848 Six Piano Sonatinas op. 36: lời nói đầu (henle.de).
  • Muzio Clementi, Introduction to the Art of Playing on the Piano Forte, London, 1801; câu về legato đọc ở một lần in khoảng thập niên 1810 (Internet Archive).
  • Sonatina Album, G. Schirmer, 1893: bản dàn trang công cộng tại Mutopia Project (số ô nhịp trên trang này theo bản đó).
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Phần phát triển chỉ dài 8 ô: chủ đề vang ở Sol rồi ở Đô thứ, có quãng tám gãy ở ô 20–21, và dừng trên hợp âm át Sol trước tái hiện.
  2. 2. B — Chương I của bài này vẫn theo đúng khuôn hình thức sonata, chỉ thu gọn: trình bày, phát triển 8 ô, tái hiện.
  3. 3. C — Bàn đạp làm nhòe các gam. Chỉ chương II có thể chạm nhẹ, đổi theo hòa âm, sau khi đã chơi legato được bằng ngón.
  4. 4. A — Ngón cái luồn muộn, nốt không đều và chạy nhanh dần là ba lỗi chính ở các đoạn gam; tập chậm có chủ đích sửa được cả ba.

Burgmüller: Arabesque, Op. 100 số 2

Khoảng một phút tinh nghịch: những chùm nốt chạy vụt qua như nét hoa văn, hợp âm ngắn gọn, sắc thái đổi liên tục. Arabesque là bài số 2 trong tập étude Op. 100 của Burgmüller, và dạy đúng những thứ cần có trước khi bước vào Czerny hay Chopin.

La thứ · 2/4 Allegro scherzando ≈ Grade 3 Khoảng 30 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFriedrich Burgmüller (1806–1874), người Đức, từ năm 1832 sống ở Paris, dạy piano và viết nhạc salon
Tác phẩmL'Arabesque (Arabesque), số 2 trong 25 Études faciles et progressives (25 bài luyện dễ, tăng dần độ khó), Op. 100
Sáng tác / xuất bảnIn lần đầu năm 1851 ở Paris (nhà Benoît aîné)
Giọng · nhịp · tốc độLa thứ · 2/4 · Allegro scherzando (nhanh, đùa vui)
Hình thứcDẫn nhập 2 ô – ‖: A :‖ ‖: B – A' :‖ – coda; khoảng 30 ô nhịp
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 2–3: ABRSM xếp bài ở Grade 2 (đề cương 2019–2020), RCM Level 3; Henle mức 1
Kỹ năng chínhChùm năm nốt móc kép đều và nhẹ, chuyền giữa hai tay; hợp âm staccato; sắc thái tương phản nhanh; giữ nhịp khi chơi nhanh
Bản nhạcIMSLP (tìm "25 Études faciles et progressives, Op.100"); bản dàn trang công cộng tại Mutopia Project; khi mua bản in, chọn ấn bản giữ nguyên số ngón và chỉ dẫn của tác giả

Vì sao nên học bài này

  • Ngón đều ở tốc độ nhanh. Hình nốt chính chỉ là năm nốt liền bậc trong một thế tay, nhưng phải đều, nhẹ và rõ ở tốc độ Allegro. Đây là cửa vào của mọi đoạn chạy ngón về sau.
  • Hai tay bình đẳng. Hình nốt ấy không ở yên trong tay phải: ở đoạn giữa, tay trái phải chạy đúng như thế. Tay trái yếu sẽ lộ ra ngay.
  • Staccato và sắc thái. Hợp âm ngắn, nốt kết câu ngắn, p đổi sang f trong chớp mắt, sf bất ngờ: tính cách scherzando nằm ở đó.
  • Một étude có tính cách. Burgmüller không viết bài tập khô khan; mỗi bài của ông có một cái tên và một bức tranh. Học kỹ thuật mà vẫn chơi nhạc.
  • Ngắn mà trọn vẹn. Khoảng một phút, dễ học thuộc, rất hợp để chơi cho người khác nghe.

Bối cảnh

Friedrich Burgmüller sinh năm 1806 ở Regensburg, trong một gia đình nhạc sĩ. Năm 1832 ông sang Paris và sống ở Pháp đến cuối đời. Ông dạy piano, viết nhiều nhạc salon cho người chơi nghiệp dư, và cả nhạc cho vở ballet La Péri (1843).

Ngày nay tên ông gắn với ba tập étude dành cho người học: 25 Études faciles et progressives, Op. 100 (1851), rồi 12 Études Op. 105 và 18 Études Op. 109. Tựa đề đầy đủ của Op. 100 nói rõ các bài được viết và ghi số ngón cho bàn tay nhỏ. Khác với những tập luyện ngón thuần túy, mỗi bài có một tựa tiếng Pháp gợi hình ảnh: sự ngây thơ, khúc đồng quê, dòng suối trong, cuộc săn. Op. 100 đặc biệt phổ biến trong giáo trình piano ở Nhật Bản và ở nhiều nước khác.

Arabesque vốn là tên một kiểu hoa văn trang trí gồm những đường cong uốn lượn, đan vào nhau. Trong âm nhạc, chữ này chỉ những bản nhạc có nét trang trí bay bổng; Schumann và Debussy cũng có những bản Arabesque nổi tiếng, nhưng không liên quan đến bài này. Ở đây, "hoa văn" là chùm năm nốt chạy lên xuống, cứ xuất hiện rồi biến mất như một nét vẽ.

Scherzando nghĩa là "đùa vui". Bài này không bi kịch dù ở giọng thứ: nó tinh nghịch, nhanh nhẹn, hơi bất ngờ.

Nghe trước khi tập

Nghe vài bản thu và chú ý:

  1. Độ nhẹ. Chùm nốt chạy có nghe "lướt" không, hay nghe như từng nốt được gõ?
  2. Ai đang chạy? Đến đoạn giữa, bạn có nghe ra hình nốt chuyển xuống tay trái không?
  3. Sắc thái. Đếm xem trong bài có bao nhiêu lần nhạc đổi đột ngột từ nhỏ sang to hoặc ngược lại.
  4. Tốc độ. Bản nào nhanh nhất mà vẫn nghe rõ từng nốt? Bản nào nhanh đến mức nốt bị nuốt?

Rồi nghe vài bài khác trong Op. 100 để thấy cả tập là một bộ sưu tập tính cách (xem phần Học tiếp).

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Dẫn nhập (2 ô): tay trái đánh hợp âm La thứ staccato, p; hai ô này đặt tốc độ cho cả bài
… Đoạn A: chùm năm nốt móc kép chạy ở tay phải, nhẹ (leggiermente), mỗi chùm kết bằng một nốt móc đơn ngắn; to dần, sf ở cuối
… Đoạn A nhắc lại: cùng chất liệu, với một kết khác
… Đoạn B: f; hình nốt chạy chuyển xuống tay trái, tay phải giữ những nốt dài hơn; cuối đoạn nhỏ dần và chậm lại một chút (dim. e poco rall.)
… Đoạn A': a tempo, p; hình nốt trở lại tay phải, có chỗ dolce
… Đoạn B nhắc lại: tay trái lại chạy ở f
… Đoạn A' nhắc lại: lần cuối trước coda
… Coda: risoluto, f; chùm nốt dồn dập (chủ yếu ở tay phải, một lần ở tay trái), to dần; kết bằng hợp âm sf có dấu ngân

Cấu trúc

Dẫn nhập2 ô · tay trái
‖: A :‖chùm nốt ở tay phải · p
‖: Bf · chùm nốt ở tay trái
A' :‖a tempo · p
Codarisoluto · f
Arabesque, Op. 100 số 2 (độ rộng gần đúng theo số ô nhịp).
Phần Độ dài Nội dung Sắc thái và chỉ dẫn Điều cần chú ý
Dẫn nhập 2 ô Tay trái đánh hợp âm La thứ staccato, tay phải nghỉ p Đặt tốc độ ngay từ đây: hai ô này là "máy đếm nhịp" của bạn
A (nhắc lại) khoảng 8 ô, có hai kết khác nhau Tay phải: chùm năm nốt móc kép (kiểu La – Si – Đô – Si – La, La – Si – Đô – Rê – Mi) kết bằng nốt móc đơn ngắn; tay trái đệm hợp âm p, chơi nhẹ (leggiermente); to dần; sf ở cuối Nốt cuối mỗi chùm là dấu chấm câu: ngắn và nhẹ
B khoảng 8 ô Hình nốt chạy xuống tay trái, có lúc lên tận khóa Sol; tay phải chơi những nốt dài hơn (nốt đen chấm dôi, móc đơn) f; cuối đoạn nhỏ dần và chậm lại một chút (dim. e poco rall.) Tay trái phải đều như tay phải ở đoạn A
A' khoảng 8 ô Hình nốt trở lại tay phải a tempo, p; có chỗ dolce (ngọt ngào) Về tốc độ ngay, không "lấy đà"
Coda khoảng 5 ô Chùm nốt dồn dập (chủ yếu ở tay phải, một lần ở tay trái), to dần, kết bằng hợp âm có dấu ngân risoluto (quả quyết), f; hợp âm cuối sf Kết dứt khoát mà không đập đàn

B và A' được nhắc lại cùng nhau, nên hình dạng của bài là một hai đoạn có tái hiện thu nhỏ, mở đầu bằng hai ô dẫn nhập và khép lại bằng một coda ngắn (xem Hình thức nhỏ).

Thế tay của hình nốt chính ở tay phải, năm nốt từ La đến Mi:

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Chùm năm nốt đều Ở tốc độ nhanh, nốt bị dồn, nốt yếu (ngón 4) bị mất, chùm nốt chạy nhanh dần Tập chậm với máy đếm nhịp; tập theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài); dời trọng âm sang từng nốt khác nhau. Bài tập 1
Nốt kết chùm (móc đơn staccato) Hay bị nuốt hoặc kéo dài; tay nhấc quá cao Nhấc cổ tay nhẹ ngay sau nốt kết, ngón vẫn gần phím; nghĩ "chạy – chấm"
Hình nốt ở tay trái (đoạn B) Tay trái ít quen chạy; có đoạn phải đọc ở khóa Sol Tập tay trái riêng nhiều gấp đôi tay phải; đánh dấu chỗ đổi khóa; bài tập 3
Hợp âm đệm nhẹ dưới chùm nốt Hợp âm dễ to hơn hình nốt chính, nhất là ở p Tập tay trái riêng ở pp; khi ghép, hợp âm chỉ "chạm"
Đổi sắc thái nhanh p sang f hay sf dễ thành đập, dễ làm vỡ nhịp Bài tập 2; tập sắc thái ngay từ tốc độ chậm, không đợi đến khi nhanh
Chậm lại rồi về tốc độ (cuối B, đầu A') Hoặc không chậm lại, hoặc chậm rồi không trở lại Đánh dấu chỗ poco rall. và chỗ a tempo; tập riêng bốn ô quanh đó
Coda Chùm nốt nối nhau liên tục, to dần, dễ vội và cứng tay Tập từng tay; giữ cổ tay mềm khi to dần; hợp âm cuối đánh bằng sức nặng cánh tay, không bằng cú đập

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Chùm năm nốt chuyền tay

Chùm năm nốt chuyền tay (soạn cho trang này)

Ô 1–2: tay phải. Ô 3–4: tay trái chạy y như vậy. Ô 5–6: chùm nốt trên nền hợp âm. Tay đang nghỉ vẫn đếm. Tăng dần đến ♩ = 100 rồi mới thử các tốc độ cao hơn.

2. Hợp âm staccato và sắc thái

Hợp âm staccato, đổi sắc thái (soạn cho trang này)

Nốt trầm ở phách, hợp âm ở giữa phách. Hai tay buông phím gọn gàng. Ô 1–2 nhỏ (p); ô 3–4 to dần; ô 5–6 f, nhưng tiếng vẫn tròn. Hợp âm cuối dùng sức nặng cánh tay, không đập.

3. Tay trái chạy, tay phải giữ

Tay trái chạy, tay phải giữ (soạn cho trang này)

Đây là kiểu kết cấu của đoạn B: tay trái chạy ở f, tay phải giữ những nốt dài hơn cho đủ giá trị. Tay trái chắc mà không nặng: sức đến từ cánh tay thả lỏng, không từ việc ấn ngón. Tập thêm một lần với tay trái ở p để kiểm tra độ đều.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, khoảng 30 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; đánh dấu các phần và mọi chỉ dẫn sắc thái. Bài tập 1. Dẫn nhập và đoạn A từng tay ♩ = 60–72
2 Đoạn A hai tay. Đoạn B từng tay, đánh dấu chỗ tay trái đổi khóa; bài tập 3 ♩ = 72–84
3 Đoạn B hai tay, A', coda; bài tập 2; sắc thái đầy đủ ♩ = 84–100
4 Cả bài với hai dấu nhắc lại; thu âm; nâng tốc độ từng nấc nhỏ, chỉ khi bản thu vẫn sạch ♩ = 100–120

Đích cuối khoảng ♩ = 112–132. Nhanh hơn thế chỉ khi từng nốt vẫn rõ. Với bài này, rõ ràng quan trọng hơn tốc độ.

  • Chùm nốt đều ở cả hai tay, kể cả ngón 4
  • Nốt kết chùm ngắn và nhẹ
  • Nghe ra mọi chỗ đổi sắc thái
  • Về đúng tốc độ sau chỗ chậm lại

Diễn tấu

Tính cách

Scherzando là đùa vui, không phải hấp tấp. Hãy nghĩ đến một nét vẽ nhanh và chính xác, không phải một cuộc chạy đua. Giọng La thứ ở đây không buồn: nó tinh nghịch.

Tiếng đàn và phát âm

Ngón tay ở sát phím, đầu ngón chắc, cổ tay mềm. Chùm nốt chơi legato nhẹ; nốt kết chùm và các hợp âm staccato. Đừng nhấc tay cao sau mỗi chùm: càng ít chuyển động thừa, bài càng nhanh và sạch.

Sắc thái

Tôn trọng từng chỉ dẫn: p, to dần, sf, f, dim. e poco rall., a tempo, dolce, risoluto. Sự tương phản giữa chúng chính là "câu chuyện" của bài. sf là nhấn đột ngột một nốt, không phải đổi cả đoạn sang f.

Bàn đạp

Không dùng, trừ có thể ở hợp âm cuối có dấu ngân. Mọi sự liền tiếng đến từ ngón tay.

Số ngón

Burgmüller tự ghi số ngón cho tập Op. 100. Hãy dùng số ngón in sẵn trong bản nhạc của bạn, trừ khi thầy bạn đề nghị khác, và giữ nguyên chúng mỗi lần tập.

Lỗi thường gặp

  • Chơi nhanh hơn khả năng: chùm nốt dính vào nhau, nốt kết chùm bị nuốt.
  • Nhấn nốt đầu mỗi chùm quá mạnh, nghe giật cục.
  • Hợp âm đệm nặng hơn hình nốt chính.
  • Nhấc tay quá cao sau mỗi chùm, làm mất nhịp và mất tốc độ.
  • sf và f thành đập đàn; p không đủ nhỏ để có tương phản.
  • Đoạn B: tay trái chậm hơn và to không đều; lúng túng khi đổi khóa.
  • Dùng bàn đạp làm nhòe các chùm nốt.
  • Vội ở coda và đánh hợp âm cuối như một cú đấm.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở đoạn B, hình nốt chạy chính của bài chuyển đi đâu?
    1. Xuống tay trái, có lúc lên tận khóa Sol
    2. Lên một quãng tám cao hơn ở tay phải
    3. Biến mất, chỉ còn hợp âm staccato
  2. Scherzando nghĩa là gì?
    1. Nặng nề, kịch tính
    2. Đùa vui
    3. Chậm và hát
  3. Ký hiệu sf yêu cầu gì?
    1. Chơi cả đoạn sau to lên
    2. Nhấn đột ngột một nốt
    3. Chơi nốt đó staccato
  4. Nên tập chùm năm nốt cho đều thế nào?
    1. Tập chậm với máy đếm nhịp, theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài), dời trọng âm sang từng nốt khác nhau
    2. Tập ngay ở tốc độ cuối cho quen tay
    3. Nhấn mạnh nốt đầu mỗi chùm để giữ nhịp

Nguồn

  • IMSLP, trang "25 Études faciles et progressives, Op.100 (Burgmüller, Friedrich)": lần in đầu (Paris: Benoît aîné, 1851) và tên các bài.
  • Bản dàn trang công cộng của L'Arabesque tại Mutopia Project: cấu trúc và chỉ dẫn sắc thái trên trang này theo bản đó.
  • Deutsche Biographie, mục "Burgmüller, Friedrich" (deutsche-biographie.de): năm sinh, năm mất, nơi sinh, năm sang Paris.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Tay trái phải chạy đều như tay phải ở đoạn A, trong khi tay phải giữ những nốt dài hơn. Hãy tập tay trái riêng nhiều gấp đôi.
  2. 2. B — Bài ở La thứ nhưng không buồn: nó tinh nghịch, nhanh nhẹn, hơi bất ngờ. Đùa vui, không phải hấp tấp.
  3. 3. B — sf không đổi cả đoạn sang f. Cả sf lẫn f đều phải tròn tiếng, không thành đập đàn.
  4. 4. A — Nhấn nốt đầu mỗi chùm quá mạnh nghe giật cục. Mục tiêu là đều, nhẹ và rõ, kể cả ngón 4.

Bach: Prelude nhỏ Đô trưởng, BWV 939

Mười sáu ô nhịp, chơi chưa đầy một phút, nhưng có gần đủ những gì làm nên một prelude của Bach: hợp âm rải chuyền qua lại giữa hai tay, nốt nền ở bè trầm, một chuỗi láy, một gam móc kép và một cái kết gọn gàng. Đây là bậc thang vừa sức trước khi bạn bước lên Prelude Đô trưởng, BWV 846.

Đô trưởng · 4/4 Hợp âm rải chia hai tay ≈ Grade 3 16 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcJohann Sebastian Bach (1685–1750). Bản chép duy nhất còn lại không ghi tên tác giả (xem Bối cảnh)
Tác phẩmPrelude (Praeludium) Đô trưởng, BWV 939: bài đầu trong Fünf kleine Präludien (Năm prelude nhỏ, BWV 939–943); số 2 trong tuyển tập quen thuộc 12 prelude nhỏ
Sáng tác / xuất bảnKhông còn bản viết tay của Bach. Nguồn thế kỷ 18 duy nhất là một bản chép trong tập P 804 ở Thư viện Quốc gia Berlin, bộ sưu tập gắn với Johann Peter Kellner. Năm sáng tác chưa xác định: các tài liệu ước đoán từ thời Köthen (1717–1723) đến khoảng 1726–1727. In lần đầu năm 1843 (nhà Peters, Leipzig)
Giọng · nhịp · tốc độĐô trưởng · 4/4 · không ghi tốc độ (thường ♩ ≈ 80–100)
Hình thứcMột mạch liền 16 ô, bốn chặng: nốt nền chủ (ô 1–3) → chuyền tay, sang Sol trưởng (ô 4–8) → nốt nền át có láy (ô 9–12) → về Đô, gam móc kép và kết (ô 13–16)
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 3 (ước lượng); RCM xếp bài ở Level 5 (đề cương 2022)
Kỹ năng chínhHợp âm rải chia giữa hai tay, giữ nốt trầm bằng ngón, móc đơn đều, láy ở tay trái, gam móc kép có chỗ quay đầu, tiếng đàn rõ với rất ít hoặc không bàn đạp
Bản nhạcIMSLP (tìm "5 Kleine Präludien, BWV 939-943", có bản Bach-Gesellschaft năm 1890); bản Urtext: G. Henle Verlag HN 106, Kleine Präludien und Fughetten (Prelude nhỏ và fughetta)

Vì sao nên học bài này

  • Một bài Bach trọn vẹn, vừa tầm. Mười sáu ô, không có bè phức điệu nào phải giữ riêng. Vài tuần là bạn có một tác phẩm hoàn chỉnh để chơi cho người khác nghe.
  • Hình rải đổi tay. Ô 1–3, tay phải rải trên nốt trầm ngân dài; ô 4, hình rải chuyển xuống tay trái còn tay phải đánh hợp âm; sau đó hai tay thay phiên nhau; ô 13, cả hai cùng rải. Đây chính là kỹ năng mà Prelude BWV 846 đòi hỏi suốt 35 ô, ở đây ở dạng nhẹ nhàng hơn.
  • Nghe được nhịp điệu hòa âm. Nhịp điệu hòa âm là tốc độ đổi hợp âm. Gần như cả bài mỗi ô một hợp âm; riêng ô 15, hợp âm đổi gần như từng phách. Hòa âm tăng tốc, tai bạn biết kết đang tới (xem Kết).
  • Hai kiểu nốt nền. Quãng tám Đô trầm giữ suốt ba ô đầu, rồi nốt Sol trầm nhảy quãng tám có láy ở ô 9–11: hai cách tạo một nền vững bên dưới hòa âm thay đổi.
  • Thử những câu hỏi của Bach trên piano. Chơi liền hay tách? Dùng bàn đạp hay không? Sắc thái lấy từ đâu khi bản nhạc không ghi gì? Một bài ngắn là chỗ lý tưởng để thử và nghe kết quả.

Bối cảnh

Không có bản viết tay nào của Bach cho bài này. Nguồn duy nhất từ thế kỷ 18 là một bản chép nằm trong tập P 804 ở Thư viện Quốc gia Berlin, một tập lớn đóng chung nhiều bản chép riêng lẻ. Tập này phần lớn đến từ di sản của Johann Peter Kellner (1705–1772), cantor ở Gräfenroda, vùng Thüringen: 57 bản chép riêng lẻ, chủ yếu là nhạc đàn phím của Bach. Phần chứa BWV 939–942 do một người chép chưa rõ tên, và không ghi tên tác giả. Vì vậy không có bằng chứng trực tiếp rằng bài là của Bach, dù danh mục BWV và các ấn bản Urtext vẫn xếp bài dưới tên ông.

Năm sáng tác cũng chưa chắc chắn. Có tài liệu xếp bài vào thời Bach làm việc ở Köthen (1717–1723), có tài liệu đặt nó vào khoảng 1726–1727. Điều rõ ràng hơn là công dụng: một bài ngắn để học đàn.

Cái tên "prelude nhỏ" là của thế kỷ 19. Năm 1843, nhà Peters ở Leipzig in một tập mười hai prelude ngắn, gom từ hai nguồn: Clavier-Büchlein (sổ tay đàn phím) mà Bach soạn cho con trai Wilhelm Friedemann, và tập P 804. Tên tập nói rõ mục đích: Douze petits Préludes ou Exercices pour les commençans (Mười hai prelude nhỏ, hay bài tập cho người mới bắt đầu). BWV 939 là số 2 của tập ấy. Năm 1890, ấn bản toàn tập của Hội Bach (Bach-Gesellschaft, tập 36) in lại bài; danh mục BWV về sau xếp nó đứng đầu nhóm Fünf kleine Präludien (Năm prelude nhỏ, BWV 939–943).

Bach viết cho Clavier, tức đàn phím nói chung, như harpsichord hay clavichord. Trên harpsichord, lực ngón gần như không làm tiếng to hay nhỏ đi; trên piano, tiếng to hay nhỏ theo lực ngón, nên bạn có cả một dải sắc thái. Chơi Bach trên piano vì thế là một chuỗi lựa chọn, bàn kỹ ở phần Diễn tấu. Xem thêm thời kỳ Baroque.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Nốt trầm. Quãng tám Đô ở đầu bài còn vang đến đâu khi tay phải đã rải sang ô 3?
  2. Ai đang rải? Đánh dấu bằng bút chì những ô mà hình rải nằm ở tay trái. Hai tay có "nói" giống nhau không?
  3. Láy. Ở ô 9–11, nốt Sol của tay trái có láy. Láy nghe rõ từng nốt hay chỉ như một cái rung nhẹ?
  4. Kết. Nghệ sĩ có chậm lại ở hai ô cuối không, và chậm từ đâu?

Bài có mặt trong rất nhiều bản thu trọn các prelude nhỏ, cả trên harpsichord lẫn piano: chẳng hạn Kenneth Gilbert thu trên harpsichord, Angela Hewitt thu trên piano. Hãy nghe ít nhất một bản harpsichord và một bản piano, rồi ghi lại: bản nào nhanh hơn, bản nào thay đổi sắc thái nhiều hơn, hình rải liền hay hơi tách. Muốn nghe trước bài bạn sẽ học ở chặng sau của lộ trình, mở bản thu và bảng Theo dõi khi nghe của Prelude BWV 846.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Ô 1–3, nốt nền Đô: quãng tám Đô trầm ngân suốt ba ô; tay phải rải Đô bảy, Fa trưởng, rồi Sol bảy
… Ô 4–5, đổi tay: tay phải đánh hợp âm, hình rải chuyển xuống tay trái; Fa♯ xuất hiện ở ô 5
… Ô 6–8, sang Sol trưởng: hình rải chuyền qua lại giữa hai tay, đến hợp âm Rê bảy ở ô 8
… Ô 9–11, nốt nền Sol: tay trái nhảy quãng tám trên nốt Sol, nốt Sol cao có láy; tay phải leo dần lên
… Ô 12, dừng ở Sol: tay phải giữ hợp âm Sol trưởng, tay trái rải Sol bảy để quay về Đô
… Ô 13, hai tay cùng rải: hợp âm Đô bảy của ô 1 trở lại, cao hơn một quãng tám
… Ô 14, gam móc kép: tay phải chạy xuống rồi chạy lên trên nốt Fa trầm ngân dài
… Ô 15–16, kết: hợp âm đổi theo từng phách, nốt Sol trầm nhảy quãng tám xuống, rồi hợp âm Đô cuối cùng

Cấu trúc

Nốt nền chủô 1–3
Chuyền taysang Sol trưởng · ô 4–8
Nốt nền átô 9–12
Về Đôô 13–16 · kết
Bach, Prelude nhỏ Đô trưởng BWV 939: một mạch 16 ô, bốn chặng hòa âm (độ dài các ô theo số ô nhịp).

Bảng dưới ghi hợp âm chính của từng ô (gần đúng). Viết những tên này lên bản nhạc bằng bút chì: đó là tấm bản đồ để bạn học thuộc.

Chặng Ô nhịp Hợp âm Điều cần chú ý
Nốt nền chủ 1–3 Đô bảy – Fa – Sol bảy, cả ba trên quãng tám Đô trầm Tay phải rải; tay trái giữ nguyên quãng tám bằng ngón 5 và 1
Chuyền tay, sang Sol trưởng 4–8 Đô – Rê bảy – Sol (sang Mi thứ ở phách 4) – La thứ – Rê bảy Hình rải đổi tay gần như từng ô; Fa♯ kéo nhạc về phía Sol trưởng
Nốt nền át 9–12 Sol bảy – Đô – Fa♯ giảm, trên nốt Sol trầm có láy; ô 12 dừng ở Sol Nốt đầu mỗi ô của tay phải đi lên Si – Mi – Fa♯ – Sol: căng dần
Về Đô và kết 13–16 Đô bảy – Fa – (ô 15 đổi hợp âm theo phách) – Đô Ô 14 là ô móc kép duy nhất; ô 15 hòa âm dày nhất; ô 16 dừng hẳn

Bốn ô đầu

Nốt nhạc theo ấn bản Bach-Gesellschaft (1890), đối chiếu qua bản chép LilyPond của Mutopia Project; số ngón là gợi ý của trang này. Bản gốc không có dấu sắc thái hay dấu luyến nào.

Prelude BWV 939, ô 1–4

Ba ô đầu, tay trái đặt quãng tám Đô (C2–C3) rồi để yên: không nhấc, không bàn đạp. Ở ô 4, vai trò đảo lại: hình rải của tay trái phải đều và nhẹ y như tay phải vừa chơi, còn hợp âm tay phải đặt xuống khẽ.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Giữ quãng tám Đô (ô 1–3) Mười hai phách liền, tay trái không được nhấc; đánh quá nhẹ thì nốt tắt trước khi hết ô 3 Đánh quãng tám đủ sâu rồi để yên ngón 5 và 1 trên phím. Lắng nghe nốt trầm còn vang đến đâu. Không dùng bàn đạp để "giữ hộ"
Hình rải đổi tay (ô 4–8, 12–13) Tay trái thường nặng và kém đều hơn; người nghe nhận ra ngay khi hình rải "đổi giọng" Bài tập 1. Chơi tay trái ô 4 rồi tay phải ô 1, so xem có giống nhau không; thu âm để nghe lại
Hợp âm tay phải (ô 4–5) Dễ bị gõ to, che mất hình rải của tay trái Đặt sẵn ngón lên phím trước phách; ấn bằng sức nặng thả lỏng của cánh tay, nhỏ hơn tay trái một bậc
Láy ở tay trái (ô 9–11) Láy rơi đúng phách mạnh, rồi phải nhảy quãng tám xuống ngay; dễ trễ nhịp hoặc láy không rõ Bài tập 2: tập bản viết ra trước, rồi mới dùng kí hiệu. Nếu láy làm gãy nhịp, tạm chơi nốt trơn
Gam móc kép (ô 14) Ô duy nhất có móc kép, lại quay đầu giữa ô; dễ vội và vấp Bài tập 3. Ngón cố định: 5-4-3-2-1-3-2-1, rồi 2-1-2-3-1-2-3-4, ngón 5 vào Sol ở ô 15. Tập theo nhịp chấm dôi
Ô 15 Hợp âm đổi theo phách; tay phải đi từ Sol cao xuống quãng bốn Sol–Đô rồi quãng sáu Rê–Si; tay trái đi Fa–Rê–Mi–Đô rồi nhảy quãng tám trên Sol Tập riêng ô 14–16 ngay từ tuần đầu, chậm, hai tay; gọi tên hợp âm từng phách
Giữ nhịp khi hình nốt đổi Móc đơn, nốt trắng, nốt đen, móc kép nối nhau; dễ nhanh ở chỗ quen, chậm ở chỗ khó Tập với máy đếm nhịp ở tốc độ của ô khó nhất, thường là ô 14

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Hình rải chuyền giữa hai tay

Hình rải chuyền giữa hai tay (soạn cho trang này)

Ô 1 và ô 3, tay phải rải trên quãng tám tay trái; ô 2, hai tay đổi vai. Hình rải phải nghe giống hệt nhau dù tay nào chơi. Bắt đầu ở ♩ = 60, chỉ tăng tốc khi ba lần liền đều tay.

2. Láy dưới trên nốt Sol trầm

Láy dưới trên nốt Sol trầm (soạn cho trang này)

Ô 1 viết rõ láy: Sol – Fa – Sol thật nhanh, bắt đầu đúng phách, rồi nhảy xuống Sol trầm. Ô 2–3 dùng kí hiệu láy, chơi y như ô 1. Ngón 1-2-1 cho láy giúp ngón 5 tới Sol trầm kịp lúc.

3. Móc kép có chỗ quay đầu

Cùng hình nốt với ô 14 nhưng thấp hơn một bậc, để bạn luyện ngón bấm mà không "mòn" ô thật.

Móc kép có chỗ quay đầu (soạn cho trang này)

Mỗi biến thể chơi 3–5 lần, chậm và thả lỏng, rồi quay về dạng gốc. Khi dạng gốc đã đều, chơi đúng ô 14 với cùng thứ tự ngón: chỉ cần dời tay lên một phím.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, khoảng 20–30 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu (ít nhất một bản harpsichord); viết tên hợp âm lên từng ô. Ô 1–8 từng tay; bài tập 1 ♩ = 60
2 Ô 9–16 từng tay, tập riêng ô 14–16; bài tập 2 và 3. Ô 1–8 hai tay ♩ = 60–66
3 Cả bài hai tay; thêm láy; chọn cách phát âm và sắc thái cho từng chặng ♩ = 72–80
4 Chơi thuộc lòng; thu âm và nghe lại độ đều, chỗ đổi tay, láy; chơi cho người khác nghe ♩ = 84–96

Diễn tấu

Tốc độ và cảm nhịp

Bach không ghi tốc độ. Một lần chơi thường chỉ dài chừng 40 giây, tức quanh ♩ ≈ 90–100; với người học, ♩ ≈ 80–90 đã rất đẹp. Cảm hai phách lớn mỗi ô, mỗi phách một nhóm bốn móc đơn: nhạc sẽ tự đi tới. Giữ tốc độ ổn định đến hết ô 15, chỉ nới rất nhẹ ở ô cuối.

Liền hay tách

Trên piano có hai cách đều chính đáng:

  • Hình rải liền (legato). Ngón nối ngón, mỗi hợp âm vang thành một khối.
  • Móc đơn hơi tách (non legato). Mỗi nốt nhấc ra một chút, gần với tiếng harpsichord, nghe sáng và rõ.

Chọn một cách và giữ nó cho cả hai tay. Dù chọn cách nào, gam móc kép ở ô 14 vẫn nên liền, còn các nốt đen của tay trái ở ô 9–11 hơi tách để cú nhảy quãng tám nghe rõ.

Bàn đạp

Gần như không cần. Quãng tám Đô ở đầu bài được giữ bằng ngón, đúng như bản nhạc ghi; nếu dùng bàn đạp để giữ nó suốt ba ô, Đô bảy, Fa và Sol bảy của tay phải sẽ chồng lên nhau thành một đám mờ. Nếu muốn tiếng ấm hơn, chỉ nhấn nông và đổi bàn đạp mỗi khi hợp âm đổi; nhưng hãy chơi được cả bài không bàn đạp trước. Xem Bàn đạp.

Sắc thái

Bản nhạc không có dấu sắc thái nào. Hãy để cấu trúc dẫn đường: ô 1–4 đầy đặn, nốt trầm sâu; ô 5–8 nhẹ hơn một chút, như đi xa nhà; ô 9–12 lớn dần theo đường đi lên của tay phải; ô 13–16 đầy tiếng và chắc, chỉ thả nhẹ ở hợp âm cuối. Mỗi chặng giữ một mức sắc thái rồi chuyển dần sang chặng sau; tránh to nhỏ từng nốt theo kiểu Lãng mạn.

Láy

Kí hiệu láy ở ô 9–11 là láy dưới: nốt chính – nốt kề dưới – nốt chính, bắt đầu đúng phách và thật nhanh. Nốt kề dưới là Fa hay Fa♯? Ở ô 9, tay phải có Fa♮ (hợp âm Sol bảy), nên Sol – Fa – Sol hợp với hòa âm; ở ô 11, tay phải có Fa♯, nên Sol – Fa♯ – Sol nghe tự nhiên hơn. Xem chú thích trong bản Urtext của bạn hoặc hỏi thầy, rồi giữ một cách cố định. Nếu láy làm gãy nhịp, chơi nốt Sol trơn: nhịp đều quan trọng hơn trang trí. Xem thêm Nốt hoa mỹ.

Ấn bản

Bản Bach-Gesellschaft chỉ có nốt và các dấu láy. Nhiều ấn bản dạy đàn thêm sắc thái, dấu luyến, tốc độ và số ngón của người biên tập: có thể hữu ích, nhưng hãy biết đâu là của nguồn gốc, đâu là của người biên tập. Số ô nhịp trên trang này theo bản Bach-Gesellschaft.

Lỗi thường gặp

  • Nhấc tay trái khỏi quãng tám Đô trước khi hết ô 3, hoặc đánh lại nó.
  • Hình rải tay trái nặng và gồ ghề hơn tay phải.
  • Hợp âm tay phải ở ô 4–5 bị gõ to, che mất hình rải.
  • Láy làm trễ phách, hoặc thành một chùm nốt không rõ.
  • Ô 14 chạy nhanh rồi vấp ở chỗ quay đầu.
  • Dùng bàn đạp để giữ nốt trầm qua nhiều hợp âm.
  • Kết vội: ô 15 là chỗ hòa âm dày nhất nhưng lại bị chơi hấp tấp.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở ba ô đầu, tay trái làm gì?
    1. Giữ một quãng tám Đô trầm suốt ba ô
    2. Rải hợp âm Đô trưởng bằng móc đơn
    3. Chơi láy trên nốt Sol
  2. Ở ô 15, nhịp điệu hòa âm thay đổi thế nào?
    1. Chậm lại: một hợp âm kéo dài hai ô
    2. Nhanh lên: hợp âm đổi gần như từng phách, báo hiệu kết
    3. Không đổi: vẫn mỗi ô một hợp âm
  3. Vì sao không nên dùng bàn đạp để giữ nốt Đô trầm ở ô 1–3?
    1. Ba hợp âm khác nhau của tay phải sẽ chồng lên nhau; ngón tay giữ được nốt trầm mà tiếng vẫn trong
    2. Vì piano không giữ được nốt trầm lâu như vậy
    3. Vì nốt Đô trầm phải tắt ngay sau phách đầu
  4. Ô 9–11 là gì?
    1. Một đoạn gam móc kép
    2. Nốt nền át: nốt Sol trầm có láy, bên trên tay phải rải hợp âm đi lên dần
    3. Một đoạn chuyển sang La thứ

Nguồn

  • Bach Digital (Bach-Archiv Leipzig): trang BWV 939 và trang bản chép D-B Mus.ms. Bach P 804, tập nhỏ 53 (người chép chưa rõ, không ghi tên tác giả, khoảng 1726–1727 hoặc muộn hơn) và cả tập P 804 (phần lớn từ di sản của Kellner) (bach-digital.de).
  • G. Henle Verlag, HN 106 Kleine Präludien und Fughetten (Rudolf Steglich biên tập): lời nói đầu về bản chép của Kellner (henle.de).
  • Bach Printed Music Database (Riemenschneider Bach Institute): tập 12 petits préludes của nhà Peters (F. K. Griepenkerl biên tập), thứ tự các bài (bachbib.bw.edu).
  • Robert Eitner, "Kellner, Johann Peter", Allgemeine Deutsche Biographie 15 (1882) (deutsche-biographie.de).
  • Danh sách bản thu: Bach Cantatas Website.
  • Bản nhạc: IMSLP (Bach-Gesellschaft, tập 36, Ernst Naumann biên tập, 1890); đoạn trích đối chiếu với bản chép LilyPond của Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Quãng tám Đô là nốt nền chủ; phía trên, tay phải rải Đô bảy, Fa và Sol bảy.
  2. 2. B — Phần lớn bài mỗi ô một hợp âm; ở ô 15 hòa âm dồn lại ngay trước hợp âm Đô cuối cùng.
  3. 3. A — Giữ bằng ngón, đúng như bản nhạc ghi: nốt trầm vẫn ngân, hình rải bên trên vẫn rõ.
  4. 4. B — Nốt Sol (át âm của Đô trưởng) giữ căng thẳng; ô 12 dừng ở Sol, rồi ô 13 đưa nhạc về Đô.

Tchaikovsky: Cầu nguyện buổi sáng, Op. 39 số 1

Bài mở đầu Album for the Young của Tchaikovsky chỉ có 24 ô nhịp, viết như một bài hát nhà thờ cho bốn giọng: chậm, khẽ, các nốt nối liền nhau. Đây là bài học về kết cấu hợp xướng trên phím đàn: chia bốn bè cho hai tay, làm cho bè trên hát, và giữ tiếng liền bằng ngón tay trước khi nhờ đến bàn đạp.

Sol trưởng · 3/4 Andante ≈ Grade 3–4 24 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcPyotr Ilyich Tchaikovsky (1840–1893)
Tác phẩmCầu nguyện buổi sáng (Утренняя молитва, Morning Prayer), bài số 1 trong Album for the Young (Детский альбом, nghĩa đen "Album thiếu nhi"), Op. 39, tập 24 bài dễ "theo kiểu Schumann". Bài mang số 1 cả trong bản in đầu tiên lẫn trong bản viết tay
Sáng tác / xuất bảnNăm 1878: phác thảo xong cả 24 bài vào tháng 5 ở Kamenka (Ukraina), sửa và chép sạch vào tháng 7; nhà Jurgenson (Moskva) in vào tháng 10 năm 1878. Đề tặng cháu trai Vladimir Davydov
Giọng · nhịp · tốc độSol trưởng · 3/4 · Andante (bản Schirmer 1904 in Lento)
Hình thứcHai câu tám ô (ô 1–8 kết ở Rê trưởng; ô 9–16 lên cao trào rồi kết ở Sol trưởng) và một coda tám ô trên âm nền Sol. 24 ô nhịp, không có dấu nhắc lại
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 3–4: ABRSM xếp bài ở Grade 4 (đề cương 2019–2020), RCM Level 3. Nốt dễ đọc, nhưng giữ bốn bè liền và cân bằng đòi hỏi kiểm soát tốt
Kỹ năng chínhChơi bốn bè bằng hai tay; nổi bè trên; legato bằng ngón (đổi ngón trên phím đang giữ, nhấc nốt lặp ở bè giữa); hai bè trong một tay; âm nền ở bè trầm; bàn đạp đổi theo hòa âm
Bản nhạcIMSLP (tìm "Children's Album, Op.39 (Tchaikovsky, Pyotr)"); nên đối chiếu với một bản Urtext hoặc bản theo ấn bản toàn tập mới (tập 69b, 2001, biên tập Thomas Kohlhase), vì các bản in cũ thường thêm chỉ dẫn của người biên tập

Vì sao nên học bài này

  • Bốn bè, hai tay. Tay phải giữ bè trên (soprano) và bè alto, tay trái giữ bè tenor và bè trầm (bass). Nghe được bốn đường đi cùng lúc là nền cho Bach, cho thánh ca và cho mọi bản nhạc nhiều bè về sau (xem Hòa âm bốn bè).
  • Bè trên phải hát. Trong mỗi hợp âm, nốt trên cùng là giai điệu và phải rõ hơn các nốt dưới, dù cả bàn tay cùng đánh. Kỹ năng nổi bè này theo bạn đến Chopin, Schumann, Grieg (xem Tạo tiếng đàn).
  • Legato bằng ngón tay. Hòa âm đổi gần như mỗi phách, nên bàn đạp không cứu được. Bạn học đổi ngón trên phím đang giữ (finger substitution), giữ nốt chung, và chỉ nhấc ngón ở bè đang lặp nốt.
  • Âm nền. Ở coda, tay trái vừa lặp một nốt Sol trầm, vừa giữ một bè giữa đang di chuyển: một tay, hai việc (xem Âm ngoài hợp âm).
  • Nhỏ mà trọn vẹn. Chưa đến hai phút, có một cao trào, một vòng quãng năm và những hợp âm mượn màu thứ: một bài hòa âm thu nhỏ để vừa chơi vừa hiểu.

Bối cảnh

Tháng 2 năm 1878, khi đang ở Florence, Tchaikovsky viết cho nhà xuất bản Pyotr Jurgenson rằng ông muốn soạn một loạt bài dễ cho trẻ em. Trở về Kamenka, điền trang của gia đình em gái ông, Aleksandra Davydova, ở Ukraina, ông phác thảo xong cả 24 bài vào đầu tháng 5, rồi sửa và chép sạch vào mùa hè. Trong thư gửi bà Nadezhda von Meck, người bảo trợ của mình, Tchaikovsky nói muốn có những bản nhạc nhỏ với "tên gọi hấp dẫn, như của Schumann". Bản in mang phụ đề 24 bài dễ (theo kiểu Schumann): hình mẫu là tập Album für die Jugend mà Schumann viết cho các con năm 1848.

Tập nhạc được đề tặng Vladimir ("Volodya") Davydov, con trai cô em gái và là đứa cháu Tchaikovsky yêu quý nhất; mười lăm năm sau, ông đề tặng chính người cháu này Giao hưởng số 6 Pathétique. Trong bản in, tập mở đầu bằng Cầu nguyện buổi sáng và khép lại bằng Trong nhà thờ (В церкви, số 24). Ở giữa là thế giới của trẻ con: búp bê, ngựa gỗ, lính gỗ, bài hát của nhiều xứ, chuyện cổ tích, mụ phù thủy Baba Yaga. Thứ tự trong bản viết tay hơi khác (ở đó Trong nhà thờ đứng áp chót), nhưng Cầu nguyện buổi sáng vẫn đứng đầu, nên con số 1 không đổi. Bài ca Pháp cổ mang số 16 trong tập.

Cũng trong tháng 5 và tháng 6 năm 1878, Tchaikovsky viết Phụng vụ thánh Gioan Kim Khẩu (Op. 41), nhạc lễ Chính thống giáo Nga cho hợp xướng bốn bè không nhạc đệm: bốn bè là bốn giọng người. Kết cấu của Cầu nguyện buổi sáng rất gần lối hát ấy: hãy chơi như thể mỗi bè là một ca sĩ cần lấy hơi. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Bè trên. Hát theo nốt cao nhất. Câu nhạc dừng lại lấy hơi ở những chỗ nào?
  2. Bè trầm. Ở ô 5–8, bè trầm leo lên từng bậc, có chỗ từng nửa cung. Bạn có nghe ra không?
  3. Cao trào. Chỗ nào to nhất? Sau đó nhạc trở về Sol trưởng bằng con đường nào?
  4. Coda. Từ ô 16, bè trầm lặp một nốt Sol bằng móc đơn. Trên nền ấy, hợp âm nào nghe "tối" hẳn đi?

Rồi so sánh hai bản thu khác nhau về tốc độ: một bản chậm, ngân như đàn organ, và một bản trôi chảy hơn, như lời cầu nguyện nói khẽ. Ghi lại: ai làm bè trên nổi rõ nhất, ai dùng nhiều bàn đạp nhất, ai lấy hơi rõ giữa các câu? Nếu có thể, nghe thêm một đoạn trong Phụng vụ Op. 41 do một dàn hợp xướng Nga hát, để có tiếng bốn giọng người thật trong tai trước khi tập.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Câu 1, nửa đầu (ô 1–4): bốn bè đi chậm bằng nốt đen như một dàn hợp xướng; nửa câu dừng lơ lửng trên hợp âm Si trưởng
… Câu 1, nửa sau (ô 5–8): bè trầm đi Sol♯ – La – Sol, rồi leo từng bậc Fa♯ – Sol – La – Si – Đô – Đô♯ – Rê; nhạc nghiêng sang Rê trưởng và kết ở đó
… Câu 2 (ô 9–11): bắt đầu giống hệt ô 1; rồi tay phải đi lên trong khi bè tenor đi xuống từng bậc
… Cao trào (ô 12): hợp âm Fa♯ trưởng, f có dấu nhấn, đỉnh của câu 2
… Vòng quãng năm (ô 13–14): hòa âm đổi gần như mỗi phách, Si – Mi – La – Rê – Sol – Đô; nhạc dịu dần
… Kết câu 2 (ô 15–16): kết trọn ở Sol trưởng
… Coda, lần một (ô 16–18): bè trầm bắt đầu lặp Sol bằng móc đơn; một hợp âm tối (bảy giảm) rồi sáng lại ở Sol trưởng
… Coda, lần hai (ô 18–20): câu nhỏ ấy nhắc lại thấp hơn một quãng tám, khẽ hơn
… Kết (ô 21–24): thêm một hợp âm bảy giảm, hợp âm át, rồi Sol trưởng pp ngân dài

Cấu trúc

Câu 1ô 1–8 · kết ở Rê trưởng
Câu 2ô 9–11 · như câu 1, rồi đi lên
Cao tràoô 12–14 · f · vòng quãng năm
Kết câu 2ô 15–16 · kết trọn ở Sol trưởng
Codaô 17–24 · âm nền Sol · f → pp
Cầu nguyện buổi sáng, Op. 39 số 1: hai câu tám ô và một coda tám ô trên âm nền Sol (24 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp). Không có dấu nhắc lại; coda bắt đầu từ phách 3 của ô 16, khi bè trầm đã lặp nốt Sol.

Bài không có dấu nhắc lại. Hai câu tám ô bắt đầu giống nhau rồi rẽ hai ngả: câu 1 dừng ở Rê trưởng (giọng át), câu 2 lên cao trào rồi về Sol trưởng. Coda đứng trên một nốt Sol trầm lặp lại suốt tám ô.

Đoạn Ô nhịp Hòa âm và kết Nội dung Điều cần chú ý
Câu 1, nửa đầu 1–4 Sol trưởng; dừng trên hợp âm Si trưởng (ô 4), hợp âm át của Mi thứ Bốn bè đi bằng nốt đen; bè alto lặp nốt Sol Bè trên liền; Rê♯ ở bè alto ô 4
Câu 1, nửa sau 5–8 Chuỗi hợp âm bảy (Mi bảy, La bảy, Rê bảy), rồi La bảy ở thể đảo dẫn về Rê: kết chưa trọn ở Rê trưởng (ô 8) Bè trầm leo từng bậc lên Rê; ở ô 8, Sol của bè alto là nốt treo, rồi xuống Fa♯ Mỗi tay có hai bè khác nhịp; giữ đủ nốt dài
Câu 2 9–11 Như ô 1; Fa♮ ở ô 10 tạo hợp âm Sol bảy, dẫn sang Đô trưởng (ô 11) Tay phải đi lên; bè tenor tách ra, đi xuống Fa♮ – Mi – Rê – Đô – Si – La♯ Lớn dần; nghe hai tay đi ngược chiều
Cao trào 12–14 Fa♯ trưởng (ô 12), rồi vòng quãng năm Si – Mi – La – Rê – Sol – Đô Đỉnh f ở ô 12, rồi dịu xuống Để dành tiếng to nhất cho ô 12
Kết câu 2 15–16 ii6/5 – V7 – I: kết trọn ở Sol trưởng Bè trên Si – La – La – Fa♯ – Sol Lấy hơi trước coda
Coda 16 (phách 3)–24 Âm nền Sol ở bè trầm; hợp âm bảy giảm Fa♯ – La – Đô – Mi♭ trên nền Sol (ô 17, 19); Đô♯ bảy giảm, Rê bảy, Sol (ô 21–22) Câu nhỏ ô 17–18 nhắc lại thấp hơn một quãng tám ở ô 19–20; bè giữa của tay trái Rê – Mi♭ – Rê Sol trầm nhẹ, đều; Mi♭ là màu mượn từ Sol thứ; hợp âm cuối pp

Lần đầu đọc bản nhạc, tô bốn bè bằng bốn màu bút chì: chỗ nào một bè ngân trong khi bè khác đi, chỗ nào hai bè gặp nhau trên cùng một nốt, bạn sẽ thấy ngay. Xem thêm Kết và câu nhạc, Át phụ và chuyển giọng, Chuỗi hòa âm và Hợp âm mượn.

Câu 1 trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Schirmer (New York, 1904), qua bản dàn trang LilyPond công cộng của Mutopia Project; dấu p theo bản ấy, số ngón là gợi ý, phần lớn lấy từ bản Schirmer. Câu 2 (ô 9) mở đầu giống hệt ô 1.

Cầu nguyện buổi sáng, câu 1 (ô 1–8)

Ở ô 1–4, mỗi tay đánh hai nốt một lúc. Bè alto (nốt dưới của tay phải) lặp Sol: ngón cái chỉ nhấc vừa đủ để đánh lại, còn bè trên đi liền bằng ngón 2–5. Từ ô 1 sang ô 2, ngón cái có thể trượt từ phím đen Fa♯ sang phím trắng Sol mà không nhấc. Ở ô 5–8, mỗi tay có hai bè khác nhịp nên được viết thành hai lớp nốt: tay phải giữ Đô♯ (ô 5) và Sol (phách 3 ô 7) bên dưới bè trên; tay trái đánh lại Mi, Rê ở phách 2 (ô 5, 6) và giữ chúng trong khi bè trầm leo lên; ở ô 8, bè trên giữ La suốt ô, còn bè dưới đi Sol – Fa♯ – Mi – Fa♯.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Nổi bè trên trong hợp âm Hai, ba nốt đánh cùng lúc; ngón 4–5 yếu hơn ngón cái, nên bè alto dễ to hơn giai điệu Chơi bè trên một mình và hát theo; rồi thêm bè dưới thật khẽ, "ngón cái nhẹ như lông". Nghiêng nhẹ trọng lượng bàn tay về phía ngón út. Bài tập 1
Nốt lặp ở bè alto (Sol ở ô 1–2 và 9–11) Lặp nhiều lần dễ to dần và thành tiếng gõ Ngón cái ở sát mặt phím, chỉ để phím trồi lên một phần giữa hai lần đánh; mỗi lần lặp nhẹ hơn một chút
Legato bè trên khi hết ngón Ngón cái bận ở bè alto, bè trên chỉ còn ngón 2–5; câu đi xuống quá bốn nốt là hết ngón Đổi ngón trên phím đang giữ: giữ phím bằng một ngón, lặng lẽ thay bằng ngón khác rồi đi tiếp. Bản Schirmer ghi chỗ như vậy ở ô 17: đánh Đô bằng ngón cái rồi đổi sang ngón út, để Si (ngón 4) và La đi xuống tiếp mà vẫn liền. Bài tập 1
Hai bè trong một tay (ô 5–8; coda) Một bè giữ nốt dài, bè kia di chuyển; dễ nhấc nốt dài sớm Tập riêng từng bè bằng đúng số ngón sẽ dùng; rồi ghép, đếm to; nhìn xem ngón giữ nốt dài còn nằm trên phím không
Lên cao trào (ô 10–12) Tay phải đi lên, bè tenor ở tay trái đi xuống từng bậc; dễ to quá sớm, f bị gắt Lớn dần từ ô 10 và để dành f cho ô 12; f bằng sức nặng cánh tay, như cả dàn hợp xướng hát to, không đập
Âm nền và bè giữa ở coda (ô 16–24) Tay trái lặp Sol trầm bằng móc đơn và cùng lúc giữ bè giữa Rê – Mi♭ – Rê Bài tập 3. Ngón 5 lặp Sol thật nhẹ và đều, cổ tay mềm; bè giữa nối liền, nghe rõ nửa cung Rê – Mi♭
Bàn đạp Hòa âm đổi gần như mỗi phách; giữ bàn đạp qua chỗ đổi là các bè nhòe vào nhau Tập cả bài không bàn đạp trước. Nếu dùng: bàn đạp nối (đạp ngay sau khi đánh hợp âm mới), nông, đổi ở mỗi hợp âm (xem Bàn đạp). Bài tập 2

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Bè trên hát, đổi ngón trên phím

Bè alto do ngón cái đảm nhiệm suốt bài; số ngón ghi trên bản là của bè trên.

Bè trên hát, đổi ngón trên phím (soạn cho trang này)
  1. Tay phải, chỉ bè trên: ngón 2–3–4–5 đi lên. Ở ô 2, đánh Rê bằng ngón 4, rồi trong lúc giữ phím, lặng lẽ thay bằng ngón 5, để đi xuống tiếp Đô (4), Si (3), La (2) mà vẫn liền.
  2. Thêm bè alto bằng ngón cái, chỉ nhấc vừa đủ để đánh lại. Bè trên mf, bè alto pp.
  3. Thêm tay trái. Giai điệu phải nổi lên như một người hát trước dàn đệm.

2. Hợp xướng bốn bè và bàn đạp nối

Hợp xướng bốn bè và bàn đạp nối (soạn cho trang này)
  1. Chơi riêng từng bè (bè trên, alto, tenor, bè trầm) và hát theo, ở quãng tám hợp giọng bạn.
  2. Ghép hai bè ngoài (bè trên và bè trầm), rồi từng tay, rồi cả bốn bè, chưa dùng bàn đạp. Các nốt có dấu nối (Sol ở bè alto, Mi ở bè trên) giữ nguyên trên phím.
  3. Thêm bàn đạp nối ở mỗi chữ Ped.: đánh hợp âm mới, rồi mới nhả và đạp lại ngay. Ở ô 2, Sol của bè alto ngân sang hợp âm Rê (nốt treo) rồi xuống Fa♯: đổi bàn đạp đúng lúc Fa♯ vào, nếu không Sol và Fa♯ sẽ chồng lên nhau.

3. Âm nền: một tay, hai việc

Âm nền: một tay, hai việc (soạn cho trang này)
  1. Chỉ lặp Sol trầm bằng ngón 5: móc đơn đều tuyệt đối, pp, cổ tay mềm, phím chỉ trồi lên một phần.
  2. Chỉ bè giữa Rê – Mi – Đô – Si, nối liền bằng ngón 2 – 1 – 3 – 4.
  3. Ghép hai bè trong tay trái, bè giữa nổi hơn âm nền; rồi thêm tay phải.

Trong bài thật, bè giữa ở coda đi Rê – Mi♭ – Rê. Thử thay Mi bằng Mi♭ ở ô 2: hợp âm Đô trưởng thành Đô thứ và tối hẳn đi. Đó là màu mượn từ Sol thứ (xem Hợp âm mượn).

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, mỗi ngày khoảng 20–30 phút. Tốc độ ghi theo nốt đen (♩).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; tô màu bốn bè ô 1–16; hát bè trên; từng tay ô 1–8; bài tập 1 ♩ = 48–52
2 Ô 1–16 từng tay rồi hai tay, chưa bàn đạp; đánh dấu các chỗ đổi ngón; bài tập 2 ♩ = 52–56
3 Coda (ô 16–24): tay trái riêng, bài tập 3; ghép cả bài; thêm bàn đạp nối ở những chỗ cần ♩ = 56–60
4 Cân bằng bốn bè, sắc thái, hơi thở giữa các câu; thu âm và nghe lại ♩ ≈ 60–66
  • Chơi trọn bài không dừng và không bàn đạp, bè trên vẫn liền
  • Bè trên luôn rõ hơn ba bè còn lại
  • Nốt dài ở ô 5–8 giữ đủ giá trị
  • Coda: Sol trầm đều và nhẹ, bè giữa nghe rõ
  • Hợp âm cuối pp, mười ngón xuống cùng lúc

Diễn tấu

Tốc độ

Tchaikovsky ghi Andante; một số bản in cũ, như bản Schirmer 1904, in Lento. Hãy chọn khoảng ♩ = 56–66: đủ chậm để mọi bè hát, đủ trôi để còn nghe ra nhịp ba. Nghĩ theo câu bốn ô, không theo từng phách. Đặt máy đếm nhịp khi tập, rồi bỏ nó đi khi đã thuộc hình dáng câu.

Cân bằng bốn bè

Hãy hình dung bốn ca sĩ. Bè trên rõ nhất; bè trầm ấm, đủ làm nền; alto và tenor khẽ nhất nhưng không biến mất. Những chỗ bè trong di chuyển, như bè tenor đi xuống ở ô 10–12 hay bè giữa Rê – Mi♭ ở coda, là lúc để nó nổi lên một chút rồi lùi lại.

Legato và hơi thở

Legato cả bốn bè, trừ những nốt lặp. Ở cuối mỗi câu (ô 4, 8, 16), nhấc tay nhẹ như ca sĩ lấy hơi, rồi vào câu mới đúng nhịp. Đừng ngắt giữa câu.

Sắc thái

Bản Schirmer ghi p ở đầu, lớn dần tới f ở ô 12; khi coda bắt đầu lại có f, rồi mf ở lần nhắc thấp hơn, dim. và pp ở hợp âm cuối. f ở đây là tiếng cả dàn hợp xướng hát to trong nhà thờ, không phải tiếng dàn nhạc giao hưởng. Sắc thái ở các ấn bản có thể khác nhau; điều không đổi là hình dáng: một đỉnh ở ô 12, và coda tắt dần.

Bàn đạp

Bản Schirmer chỉ ghi bàn đạp ở ba ô cuối, để giữ Sol trầm và hợp âm cuối ngân. Phần còn lại, hòa âm đổi gần như mỗi phách: legato phải đến từ ngón tay. Nếu dùng bàn đạp cho tiếng ấm hơn, hãy đạp nông, đổi ở mỗi hợp âm và kiểm tra bằng tai: nghe thấy hai hợp âm chồng lên nhau là đã đổi muộn. Ở coda, giữ bàn đạp qua cả ô sẽ trộn Rê với Mi♭; hãy đổi theo bè giữa, hoặc không đạp cho đến ô 22.

Nhịp và rubato

Ít rubato: đây là bài hát của cả nhóm, mọi bè phải thở cùng nhau. Chỉ chậm lại một chút ở cuối câu 2 (ô 15–16) và ở hai ô cuối.

Ấn bản

Bản nhạc phổ biến trên mạng thường là các bản in cũ, với tốc độ, sắc thái và số ngón của người biên tập: bản Schirmer đổi Andante thành Lento là một ví dụ. Nếu có thể, đối chiếu với một bản Urtext.

Lỗi thường gặp

  • Bốn bè to như nhau; giai điệu chìm trong hợp âm.
  • Nốt Sol lặp ở bè alto to dần, lấn bè trên.
  • Nhấc cả bàn tay giữa các hợp âm, rồi dùng bàn đạp để che chỗ gãy.
  • Giữ bàn đạp qua chỗ đổi hợp âm, nhất là ở ô 5–6, nơi bè trầm đi từng nửa cung.
  • Nhấc nốt dài trong tay trái trước khi hết giá trị (ô 5, 6, 8).
  • Coda: Sol trầm lặp to và nặng, bè giữa Rê – Mi♭ không nghe thấy.
  • Chơi quá chậm đến mất nhịp ba, hoặc kết vội.
  • Hợp âm cuối không xuống cùng lúc.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Cầu nguyện buổi sáng được xây dựng thế nào?
    1. Hai câu tám ô, rồi một coda tám ô trên âm nền Sol
    2. Hai đoạn, mỗi đoạn có dấu nhắc lại
    3. Một chủ đề và bốn biến tấu
  2. Ngón cái tay phải đang bận ở bè alto. Làm sao giữ bè trên liền khi giai điệu đi xuống quá bốn nốt?
    1. Đổi ngón trên phím đang giữ: giữ phím bằng một ngón rồi lặng lẽ thay bằng ngón khác
    2. Giữ bàn đạp suốt câu
    3. Nhấc cả bàn tay giữa mỗi hợp âm
  3. Câu 1 (ô 1–8) kết ở giọng nào?
    1. Rê trưởng, giọng át của Sol trưởng
    2. Sol trưởng
    3. Mi thứ
  4. Âm nền ở coda là gì?
    1. Nốt Sol trầm lặp đều bằng móc đơn trong khi hòa âm phía trên thay đổi
    2. Nốt Sol cao nhất của bè trên
    3. Một hợp âm giữ bằng bàn đạp suốt tám ô

Nguồn

  • Tchaikovsky Research, "Children's Album": thời gian và nơi sáng tác, lời đề tặng, thứ tự trong bản viết tay, chỉ dẫn Andante, số ô nhịp, các ấn bản toàn tập.
  • Ấn bản Schirmer (1904), bản dàn trang LilyPond công cộng của Mutopia Project (người nhập: Rem Zolotykh): nguồn của đoạn nhạc, sắc thái, bàn đạp và phần lớn số ngón dẫn trên trang này.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Bài có 24 ô nhịp, không có dấu nhắc lại. Câu 1 kết ở Rê trưởng, câu 2 lên cao trào ở ô 12 rồi kết ở Sol trưởng; coda đứng trên nốt Sol trầm lặp lại.
  2. 2. A — Hòa âm đổi gần như mỗi phách nên bàn đạp không thay được ngón tay. Bài tập 1 tập đúng động tác này.
  3. 3. A — Hợp âm La bảy ở phách 3 ô 7 dẫn về Rê trưởng ở ô 8, với nốt treo Sol xuống Fa♯ ở bè alto. Sol trưởng chỉ trở về hẳn ở ô 16.
  4. 4. A — Tay trái vừa lặp Sol bằng ngón 5, vừa giữ bè giữa Rê – Mi♭ – Rê. Bài tập 3 tập riêng kỹ năng này.

Chopin: Prélude La trưởng, Op. 28 số 7

Mười sáu ô nhịp, chưa đến một phút: một trong những prélude ngắn nhất của Chopin, nhịp ba với hình chấm dôi gợi điệu mazurka. Bài học ở đây là làm cho nốt trên của hợp âm hát, chơi một hợp âm thật lớn, dùng bàn đạp đúng như bản nhạc ghi, và co giãn nhịp thật tinh trong một hình thức nhỏ xíu.

La trưởng · 3/4 Andantino ≈ Grade 3–4 16 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmPrélude La trưởng, Op. 28 số 7, bài thứ bảy trong 24 Prélude Op. 28; bộ prelude đi qua đủ 24 giọng theo vòng quãng năm, mỗi giọng trưởng kèm giọng thứ song song
Sáng tác / xuất bảnBộ Op. 28 hoàn tất ở Mallorca mùa đông 1838–1839 (vài bài có thể có từ đầu thập niên 1830); in năm 1839 (bản Pháp đề tặng Camille Pleyel, bản Đức đề tặng Joseph Christoph Kessler)
Giọng · nhịp · tốc độLa trưởng · 3/4 · Andantino
Hình thứcTám câu nhỏ, mỗi câu hai ô và mở bằng một nhịp lấy đà; hai nửa tám ô (ô 1–8 và ô 9–16) mở đầu giống nhau. 16 ô nhịp, không có dấu nhắc lại
Độ khóHenle mức 4; bài không có trong đề cương ABRSM 2019–2020 và RCM 2022. Ít nốt, không có nét chạy, nhưng cân bằng hợp âm và bàn đạp đòi hỏi tai tốt
Kỹ năng chínhNổi nốt trên của hợp âm; hình chấm dôi nhẹ; hợp âm lặp; hai tay đan vào nhau; hợp âm rải lớn; bàn đạp theo câu; rubato trong câu ngắn
Bản nhạcIMSLP (tìm "Preludes, Op.28 (Chopin, Frédéric)"); bản Urtext: Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier), G. Henle Verlag, Wiener Urtext

Vì sao nên học bài này

  • Nốt trên phải hát. Gần như mọi nốt giai điệu nằm ở đỉnh một hợp âm hai, ba nốt. Học nổi nốt trên ở đây, bạn sẽ dùng nó cho mọi bài Chopin về sau (xem Tạo tiếng đàn).
  • Một hợp âm thật lớn. Hợp âm ở ô 12 trải từ Fa♯3 lên Đô♯6. Bạn học làm cho nốt cao nhất hát rõ nhất; tay không với tới thì rải từ dưới lên (xem Nốt hoa mỹ).
  • Bàn đạp theo câu. Bản nhạc ghi bàn đạp rất cụ thể: một lần đạp cho mỗi câu hai ô, nhả ở chỗ tay trái nghỉ; riêng ô 11–14 bàn đạp đổi mỗi ô. Làm theo, bạn sẽ thấy bàn đạp tạo hình câu nhạc chứ không chỉ làm tiếng to (xem Bàn đạp).
  • Rubato trong khuôn nhỏ. Tám câu cùng một nhịp điệu: chơi thẳng thì như máy, co giãn câu nào cũng giống câu nào thì thành khuôn. Đây là chỗ an toàn để tập co giãn có kế hoạch.
  • Vừa sức sớm. Có thể học bài này trước Prélude Mi thứ: Henle xếp cả hai ở mức 4, mức thấp nhất trong bộ Op. 28, nhưng bài này chỉ có 16 ô nhịp, bài Mi thứ 25 ô.

Bối cảnh

Câu chuyện của cả bộ Op. 28 (đảo Mallorca, George Sand, cây đàn Pleyel, lễ tang của Chopin) có ở trang Prélude Mi thứ; dưới đây là phần tóm tắt. Hai mươi bốn prélude đi qua đủ 24 giọng, mỗi giọng trưởng theo sau là giọng thứ song song của nó, tiến theo vòng quãng năm: Đô trưởng, La thứ, Sol trưởng, Mi thứ, Rê trưởng, Si thứ, rồi La trưởng ở số 7. Mỗi bài là một bức tranh độc lập; có bài chỉ kéo dài vài chục giây.

Bài số 7 đứng giữa Prélude Si thứ rất chậm (Lento assai, số 6) và Prélude Fa♯ thứ dồn dập (Molto agitato, số 8), như một khoảng lặng sáng sủa. Nhịp ba với hình chấm dôi ở phách 1 và hai hợp âm lặp ở phách 2–3 gợi điệu mazurka, điệu nhảy dân gian Ba Lan mà Chopin viết gần 60 bản (xem Thể loại). Nhưng đây không phải một điệu nhảy thật: không có nhấn lệch, không có tiếng dậm chân, chỉ là một giai điệu nhẹ nhàng như nhớ lại một điệu nhảy.

Nhà soạn nhạc Catalunya Federico Mompou về sau lấy chính prélude này làm chủ đề cho một bộ biến tấu cho piano, Variations sur un thème de Chopin (Biến tấu trên một chủ đề của Chopin). Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Nhịp điệu. Đếm xem nhịp điệu "nhịp lấy đà – chấm dôi – hai hợp âm – nốt dài" lặp lại mấy lần.
  2. Đỉnh. Chỗ nào cao nhất và đầy đặn nhất? Hợp âm đó được đánh cùng lúc hay rải từ dưới lên?
  3. Bàn đạp. Nốt trầm có ngân suốt mỗi câu không? Nhịp lấy đà của câu sau có "khô" và sạch hơn không?

Rồi so sánh vài nghệ sĩ đã thu trọn bộ prelude với lối chơi rất khác nhau, chẳng hạn Alfred Cortot, Maurizio Pollini và Martha Argerich. Ghi lại: ai chơi nhanh nhất, ai co giãn nhịp nhiều nhất, ai rải hợp âm ô 12 chậm nhất, ai để câu cuối ngân lâu nhất? Nếu thích bài này, nghe thêm bộ biến tấu của Mompou để thấy cùng một giai điệu có thể đi xa đến đâu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Nhịp lấy đà và câu 1 (ô 1–2): một nốt Mi đơn, rồi giai điệu nhảy lên một quãng sáu với hình chấm dôi; hợp âm át (Mi bảy) ngân
… Câu 2 (ô 3–4): cùng nhịp điệu, giai điệu vươn lên La; hợp âm chủ La trưởng
… Câu 3 (ô 5–6): lại trên hợp âm át; La♯ chạm vào Si như một tiếng thở dài ngắn
… Câu 4 (ô 7–8): về La trưởng, bè trầm xuống thấp nhất bài; khép nửa đầu
… Câu 5 (ô 9–10): nửa sau bắt đầu lại như câu 1
… Câu 6 và đỉnh (ô 11–12): giai điệu lên Đô♯6, nốt cao nhất bài; hợp âm lớn nhất bài ở ô 12
… Câu 7 (ô 13–14): Si thứ, rồi hợp âm át; nhạc dịu xuống
… Câu 8 (ô 15–16): về La trưởng; giai điệu nhảy lên một quãng tám, hợp âm cuối ngân

Cấu trúc

Câu 1–2ô 1–4 · át → chủ
Câu 3–4ô 5–8 · át → chủ
Câu 5ô 9–10 · như câu 1
Câu 6ô 11–12 · hợp âm rải lớn
Câu 7ô 13–14 · Si thứ → át
Câu 8ô 15–16 · về La trưởng
Prélude La trưởng Op. 28 số 7: tám câu hai ô, câu nào cũng mở bằng một nhịp lấy đà (16 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp). Hai nửa tám ô mở đầu giống nhau; từ ô 11 hòa âm đổi mỗi ô.

Mỗi câu hai ô có cùng một nhịp điệu: nhịp lấy đà ở phách 3, hình chấm dôi ở phách 1, hai hợp âm ở phách 2–3, rồi một hợp âm dài. Nửa đầu là hỏi và đáp: câu lẻ đứng trên hợp âm át, câu chẵn về hợp âm chủ. Nửa sau phá khuôn ấy ở câu 6–7: hòa âm đổi mỗi ô, lên Fa♯ bảy (át của Si thứ, một át phụ) rồi sang Si thứ, trước khi câu 8 về nhà.

Câu Ô nhịp Hòa âm Giai điệu (nốt trên) Điều cần chú ý
1 lấy đà, 1–2 Mi bảy (át) Mi4 → Đô♯5 . Rê5 → Si4 Nhịp lấy đà khô, không bàn đạp; bước nhảy quãng sáu
2 3–4 La trưởng (chủ) Fa♯5 → Rê♯5 . Mi5 → La5 Quãng sáu Đô♯–La ở tay phải: nốt La hát
3 5–6 Át (bè trầm Mi) Đô♯5 → La♯4 . Si4 → Rê5 La♯ chạm vào Si; bè trong giữ Rê
4 7–8 La trưởng Sol♯4 → Sol♯4 . La4 → Đô♯5 Bè trầm xuống La1; khép nửa đầu
5 9–10 Mi bảy Như câu 1 Bắt đầu lại, đừng chơi y hệt lần đầu
6 11–12 La trưởng → Fa♯ bảy Fa♯5 → Rê♯5 . Mi5 → Đô♯6 Đỉnh của bài; hợp âm lớn nhất bài ở ô 12
7 13–14 Si thứ → Mi (át) Đô♯5 → Đô♯5 . Rê5 → Fa♯5 Hòa âm đổi mỗi ô; dịu xuống
8 15–16 La trưởng Sol♯4 → Si4 . La4 → La5 Nhảy lên một quãng tám; hợp âm cuối ngân

Ở câu 2, 3, 6 và 7, nốt dài trong hình chấm dôi thường là một nốt lạ, nằm dưới nốt hợp âm nửa cung (Rê♯ trước Mi, La♯ trước Si), và nốt móc kép giải quyết nó: "đau rồi dịu" trong một phần tư phách. Xem thêm Âm ngoài hợp âm, Át phụ và chuyển giọng và Hình thức nhỏ.

Câu 1–2 trên khuông nhạc

Nốt nhạc theo ấn bản Peters, qua bản dàn trang LilyPond công cộng của Mutopia Project (người nhập: Magnus Lewis-Smith); dấu bàn đạp theo bản ấy, số ngón là gợi ý của trang này.

Prélude La trưởng, nhịp lấy đà và ô 1–4

Nhịp lấy đà Mi4 vang một mình: tay trái nghỉ, bàn đạp chưa xuống. Bàn đạp xuống cùng nốt Mi trầm ở phách 1 và giữ suốt câu; nhả ở phách 3 ô 2, đúng chỗ tay trái lặng, để nhịp lấy đà của câu 2 vang sạch. Câu 2 làm y như vậy, nhả ở phách 3 ô 4. Để ý tay trái ở phách 2–3: nốt Mi4 của nó nằm cao hơn nốt Rê4 của tay phải, nên hai ngón cái gần như chạm nhau.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Nổi nốt trên của hợp âm Giai điệu nằm ở đỉnh hợp âm hai, ba nốt; ngón 4–5 yếu, các nốt dưới dễ to hơn Chơi nốt trên một mình và hát; rồi cả hợp âm, nốt trên mf, các nốt dưới pp; dồn trọng lượng về phía ngón út. Bài tập 1
Hình chấm dôi ở phách 1 Dễ thành nhịp hành khúc: nốt chấm dôi bị cắt ngắn, nốt móc kép to và bật Đếm chia bốn trong phách; nốt móc kép nhẹ, nối thẳng vào hợp âm phách 2, như một hơi thở ngắn chứ không phải một cú bật
Hai tay đan vào nhau (ô 1–2, 7–10) Nốt cao của tay trái (Mi4) nằm trên nốt thấp của tay phải (Rê4 ở ô 1–2 và 9–10, Đô♯4 ở ô 7–8): hai ngón cái tranh chỗ Tập hai tay thật chậm; quyết định ngón cái nào đặt sâu vào trong phím, ngón nào ở mép. Ở ô 7, ngón cái tay phải đặt sâu trên phím đen Đô♯4
Hợp âm lặp ở phách 2–3 Hai tay cùng lặp hợp âm; dễ nặng và đều đều như máy Hợp âm thứ hai nhẹ hơn hợp âm thứ nhất, như tiếng vọng; tay sát phím, phím chỉ trồi lên một phần
Hợp âm lớn (ô 12) Tay phải trải một quãng mười (La♯4–Đô♯6), cả hợp âm từ Fa♯3; tay nhỏ phải rải, dễ rải chậm như đàn harp, hoặc nốt trên cùng bị chìm Bài tập 3. Tay với tới thì đánh cùng lúc, không thì rải nhanh từ dưới lên; nốt Đô♯6 to nhất; bàn đạp xuống từ nốt đầu tiên để giữ các nốt dưới
Bàn đạp Giữ bàn đạp qua nhịp lấy đà làm các câu dính vào nhau; đổi muộn ở ô 11–14 làm hòa âm nhòe Theo dấu trong bản nhạc: đạp cùng nốt trầm ở phách 1, nhả ở phách 3 của ô sau; từ ô 11 đến ô 14 đổi mỗi ô. Bài tập 2
Rubato Tám câu cùng một nhịp điệu; co giãn ở mọi câu như nhau thì thành khuôn Vẽ đường cong cho cả bài trước khi chơi (xem phần Diễn tấu); tay trái giữ nhịp, tay phải được thở

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng ở Rê trưởng để bạn tập kỹ năng mà không "mòn" bài thật.

1. Nốt trên hát

Nốt trên hát (soạn cho trang này)
  1. Chỉ chơi nốt trên và hát theo: Fa♯ – Mi – Rê – Đô♯, Rê – Mi – Fa♯ – Rê.
  2. Cả hợp âm, ba mức: (a) mọi nốt pp; (b) nốt trên mf, hai nốt dưới pp; (c) như (b), nhưng hai nốt dưới chỉ "chạm", phím đi xuống thật chậm. Giữ cách (b) và (c).
  3. Thêm tay trái và bàn đạp: đổi ở mỗi chữ Ped., nhả ở dấu lặng ô 2. Kiểm tra bằng tai: các nốt trên có nối thành một câu hát không?

2. Bàn đạp theo câu, nhịp lấy đà khô

Bàn đạp theo câu, nhịp lấy đà khô (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng, với bàn đạp: đạp xuống ngay khi đánh nốt trầm ở phách 1, giữ qua hai hợp âm và nốt dài, nhả đúng ở dấu lặng (chữ *).
  2. Tay phải riêng: nhịp lấy đà vang khô; trong hình chấm dôi, nốt móc kép nhẹ như một hơi thở dẫn vào hợp âm.
  3. Ghép hai tay. Nghe kỹ nhịp lấy đà ở cuối ô 2: nó phải sạch, không còn dính tiếng hợp âm trước.

3. Hợp âm rải lớn

Hợp âm rải lớn (soạn cho trang này)
  1. Đặt sẵn: đánh hợp âm ô 2 thành hai khối, tay trái rồi tay phải, không rải, để tay quen khoảng cách. Tay phải trải một quãng mười, từ Rê♯4 (ngón cái) lên Fa♯5 (ngón út): tay nhỏ không giữ được cả bốn nốt, nhưng bàn đạp sẽ giữ giúp.
  2. Rải chậm, liền một hơi từ Si2 của tay trái lên Fa♯5 của tay phải, bắt đầu đúng phách; bàn đạp đã xuống từ nốt đầu tiên. Nốt cuối, Fa♯5, là giai điệu: to nhất, và ngân.
  3. Tăng dần tốc độ rải cho tới khi nó nghe như một cái phẩy tay chứ không phải một nét chạy. Rồi nghe Fa♯5 đi xuống Mi5 ở ô 3: đó mới là câu nhạc, hợp âm rải chỉ là cái nền.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, mỗi ngày khoảng 20–30 phút. Tốc độ ghi theo nốt đen (♩).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; ghi hòa âm từng câu lên bản nhạc; tay phải: nốt trên một mình, rồi cả hợp âm (bài tập 1); tay trái: nốt trầm và hợp âm ♩ = 48–54
2 Hai tay ô 1–8 với bàn đạp theo câu (bài tập 2); tập riêng chỗ hai tay đan vào nhau ♩ = 54–60
3 Ô 9–16; hợp âm lớn ô 12 (bài tập 3); ghép cả bài ♩ = 56–63
4 Hình dáng và rubato: vẽ đường cong cho tám câu; thu âm và nghe lại ♩ ≈ 60–72
  • Nốt trên của mọi hợp âm rõ hơn các nốt dưới
  • Nhịp lấy đà nào cũng vang sạch, không dính bàn đạp
  • Hợp âm thứ hai trong mỗi cặp nhẹ hơn hợp âm thứ nhất
  • Hợp âm ô 12 gọn (đánh cùng lúc hay rải nhanh), nốt Đô♯6 hát
  • Không có hai câu nào chơi giống hệt nhau

Diễn tấu

Tốc độ và tính cách

Andantino là đi thong thả, nhẹ nhàng; đừng kéo nó thành một bài chậm. Hãy thử trong khoảng ♩ = 60–72 với máy đếm nhịp, rồi chọn tốc độ để mỗi câu hai ô nghe như một hơi thở. Bản Peters ghi dolce e semplice (ngọt ngào và giản dị) ở đầu bài; dù bản của bạn có ghi hay không, đó là tính cách của nó.

Nốt trên và hợp âm lặp

  • Nốt trên luôn là giai điệu, kể cả trong hợp âm lớn ở ô 12.
  • Nốt dài ở ô chẵn vẫn phải "sống": nghe nó tắt dần trước khi nhịp lấy đà tiếp theo vào.
  • Trong cặp hợp âm lặp ở phách 2–3, hợp âm sau nhẹ hơn.
  • Tay trái: nốt trầm ở phách 1 ấm và tròn, vì bàn đạp sẽ giữ nó suốt câu; hai hợp âm sau rất nhẹ.

Bàn đạp

Trong bản Peters mà trang này đối chiếu, mỗi câu có một lần đạp: xuống ở phách 1 cùng nốt trầm của ô lẻ, nhả ở phách 3 của ô chẵn, đúng chỗ tay trái có dấu lặng. Nhờ vậy nốt trầm ngân suốt câu, còn nhịp lấy đà của câu sau vang khô và rõ, như người hát lấy hơi trước câu mới. Từ ô 11 đến ô 14, hòa âm đổi mỗi ô và bàn đạp cũng đổi mỗi ô; ở ô 11 và 13, bản Peters ghi nhả ngay ở hợp âm phách 3. Chopin thường tự ghi bàn đạp trong bản viết tay; các bản Urtext như Ấn bản Quốc gia Ba Lan cho biết dấu nào là của ông, dấu nào của người biên tập, nên hãy đối chiếu bản bạn dùng.

Hợp âm ở ô 12

Đây là đỉnh của bài và là hợp âm lớn nhất: Fa♯ bảy, át của Si thứ, trải từ Fa♯3 lên Đô♯6. Bản Peters không ghi dấu rải ở ô này: dấu ngoặc bên trái hợp âm tay phải là ngoặc số ngón, ngón cái giữ cả quãng ba La♯4–Đô♯5. Tay với tới quãng mười thì đánh cả hợp âm cùng lúc; tay nhỏ hơn thì rải nhanh từ dưới lên, như một hơi thở sâu chứ không phải tiếng đàn harp. Dù chơi cách nào, nốt trên cùng, Đô♯6, là nốt giai điệu và phải hát rõ nhất.

Chín nốt của hợp âm ô 12 theo bản Peters, từ dưới lên; bấm để nghe chúng vang lần lượt:

Rubato

Carl Mikuli, một học trò của Chopin, kể rằng khi tay hát co giãn tự do, tay đệm vẫn giữ đúng nhịp (Niecks dẫn lại, xem phần Nguồn). Ở bài này, chỗ dựa là nốt trầm phách 1 của tay trái. Một đường cong gợi ý: câu 1–4 giản dị, gần như đúng nhịp; câu 5 bắt đầu lại nhẹ hơn; câu 6 tiến lên, cho thêm một chút thời gian ngay trước hợp âm ô 12; câu 7–8 thả lỏng, câu cuối chậm hơn một chút. Co giãn ở chỗ nốt dài và nhịp lấy đà, không co giãn giữa hình chấm dôi.

Ấn bản

Bản Peters là một ấn bản thế kỷ 19 với một số chỉ dẫn của người biên tập. Các ấn bản khác nhau ở những chi tiết như dấu luyến và chỉ dẫn sắc thái. Hãy dùng một bản Urtext, lý tưởng nhất là Ấn bản Quốc gia Ba Lan của Jan Ekier, có kèm chú giải biểu diễn.

Lỗi thường gặp

  • Hình chấm dôi chơi như nhịp hành khúc: nốt móc kép to, bật, vào sớm.
  • Hai hợp âm lặp to như nhau, hoặc hợp âm thứ hai to hơn.
  • Nốt trên chìm trong hợp âm, nhất là ở quãng sáu ô 3–4 và ở ô 11.
  • Giữ bàn đạp qua nhịp lấy đà: các câu dính vào nhau.
  • Rải hợp âm ô 12 chậm như đàn harp, hoặc nốt trên cùng nhẹ hơn các nốt dưới.
  • Câu nào cũng co giãn y hệt câu nào; tám câu thành một cái khuôn.
  • Kết vội: hợp âm cuối không được ngân đủ.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Mỗi câu nhạc của prélude dài bao nhiêu và bắt đầu thế nào?
    1. Hai ô, mở đầu bằng một nhịp lấy đà
    2. Bốn ô, bắt đầu ở phách 1
    3. Tám ô, không có nhịp lấy đà
  2. Trong bản nhạc, bàn đạp được nhả ở đâu trong mỗi câu?
    1. Ở phách 3 của ô thứ hai, chỗ tay trái nghỉ, để nhịp lấy đà vang khô
    2. Không nhả cho đến hết bài
    3. Ở mỗi phách
  3. Nên chơi hợp âm lớn ở ô 12 thế nào?
    1. Cùng lúc nếu tay với tới quãng mười, không thì rải nhanh từ dưới lên; nốt cao nhất Đô♯6 hát rõ nhất
    2. Rải từ trên xuống, nốt thấp nhất to nhất
    3. Rải thật chậm như đàn harp, mọi nốt to như nhau
  4. Hợp âm Fa♯ bảy ở ô 12 có vai trò gì?
    1. Át của Si thứ (một át phụ), dẫn sang hợp âm Si thứ ở ô 13
    2. Hợp âm chủ của bài
    3. Hợp âm kết cuối cùng

Nguồn

  • Frederick Niecks, Frederick Chopin as a Man and Musician, tập 2, 1888 (bản Project Gutenberg): lời kể của các học trò về rubato.
  • Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe Dzieł Fryderyka Chopina), tập Preludia op. 28, biên tập Jan Ekier: văn bản Urtext và chú giải biểu diễn.
  • Ấn bản Peters, bản dàn trang LilyPond công cộng của Mutopia Project (người nhập: Magnus Lewis-Smith): nguồn của đoạn nhạc, các hợp âm, giai điệu và dấu bàn đạp dẫn trên trang này.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Tám câu hai ô có cùng một nhịp điệu: nhịp lấy đà, hình chấm dôi, hai hợp âm, một hợp âm dài.
  2. 2. A — Bàn đạp xuống cùng nốt trầm ở phách 1 và giữ suốt câu. Từ ô 11 đến ô 14, hòa âm và bàn đạp đổi mỗi ô.
  3. 3. A — Bản Peters không ghi dấu rải ở ô này. Nốt trên cùng là giai điệu; bàn đạp xuống cùng hợp âm để giữ các nốt dưới.
  4. 4. A — Si thứ là hợp âm bậc II của La trưởng; từ đó nhạc qua hợp âm át (Mi) rồi về La trưởng ở câu cuối.

Grieg: Arietta, Op. 12 số 1

Arietta (Aria nhỏ) mở đầu cho cả 66 Lyric Pieces của Grieg: 23 ô nhịp, khoảng một phút rưỡi, một bài hát không lời thu nhỏ. Bài học ở đây là cho giai điệu hát trên một dòng móc kép nằm ngay trong cùng bàn tay phải, giữ ba lớp âm thanh cân bằng, dùng bàn đạp kiểu Lãng mạn mà không làm nhòe, và kể trọn một câu chuyện ngắn mà không lần nào lặp lại y hệt.

Mi♭ trưởng Poco andante e sostenuto ≈ Grade 4 23 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcEdvard Grieg (1843–1907)
Tác phẩmArietta, bài số 1 trong tập đầu tiên (Op. 12, gồm 8 bài) của Lyriske stykker (Lyric Pieces, Tiểu phẩm trữ tình); riêng tập Op. 12 mang tên Lyriske småstykker (Những tiểu phẩm trữ tình nhỏ)
Sáng tác / xuất bảnTập Op. 12 viết khoảng 1866–1867, in năm 1867
Giọng · nhịp · tốc độMi♭ trưởng · Poco andante e sostenuto (hơi thong thả, ngân giữ đủ các nốt) · 23 ô nhịp, khoảng một phút rưỡi
Hình thứcMột chủ đề nói hai lần: A (ô 1–12: a – b – c) và A' (ô 13–22: a – b' – c'), thêm một ô coda (ô 23)
Độ khóABRSM xếp bài ở Grade 4 (đề cương 2019–2020), RCM Level 6; Henle mức 4. Ít nốt, không có nét chạy nhanh, nhưng giữ hai lớp cân bằng trong một bàn tay và đổi bàn đạp sạch đòi hỏi tai tốt
Kỹ năng chínhGiai điệu nổi trên bè trong móc kép của cùng tay phải; móc kép đều và nhẹ; nốt trầm ngân dài; bàn đạp nối theo hòa âm; tạo hình nốt lặp; nốt hoa mỹ; câu nhạc ngắn có hướng; kết tan dần
Bản nhạcIMSLP (tìm "Lyric Pieces, Op.12 (Grieg, Edvard)"); bản Urtext: G. Henle Verlag (các tập Lyric Pieces)

Vì sao nên học bài này

  • Hai lớp trong một bàn tay. Giai điệu nằm ở bè trên, tay phải; ngay bên dưới là dòng móc kép của bè trong, chia cho hai tay: hai nốt đầu mỗi nhóm do tay trái đánh, hai nốt sau do tay phải, dưới giai điệu. Các ngón phía ngoài (4–5) phải hát, các ngón phía trong (1–2) phải thì thầm. Đây là kỹ năng nền của hầu hết nhạc Lãng mạn về sau (xem mục cân bằng trong Tạo tiếng đàn).
  • Bàn đạp kiểu Lãng mạn. Hòa âm đổi trên những nốt trầm ngân dài. Bạn học đổi bàn đạp theo hòa âm mà không đánh mất nốt trầm và không làm đứt giai điệu (xem Bàn đạp).
  • Một bài hát trọn vẹn trong một trang. Chỉ một chủ đề, nói hai lần, khép lại bằng một ô. Bạn tập cách làm cho lần thứ hai khác lần đầu, và cho cùng một hình kết mang một màu mới mỗi lần nó trở lại.
  • Cửa vào Lyric Pieces. Đây là bài đầu tiên trong 66 bài, và giai điệu của nó còn trở lại ở bài cuối cùng, 34 năm sau. Học xong, bạn có cả một kho tiểu phẩm vừa sức để đi tiếp.

Bối cảnh

Edvard Grieg sinh ở Bergen, Na Uy, và học ở Nhạc viện Leipzig (1858–1862), ngôi trường do Mendelssohn sáng lập. Ở đó, truyền thống tiểu phẩm piano Đức đang rất sống: Lieder ohne Worte (Bài hát không lời) của Mendelssohn, các tập nhạc nhỏ của Schumann (xem Thể loại). Grieg mang truyền thống ấy về phương Bắc và pha vào đó giai điệu, nhịp điệu của âm nhạc dân gian Na Uy.

Tập Op. 12 được viết khoảng 1866–1867 và in năm 1867. Tám bài trong tập là những bức tranh rất ngắn: Arietta, Vals (Valse), Vægtersang (Bài ca người gác đêm, gợi hứng từ Macbeth), Alfedans (Điệu múa yêu tinh), Folkevise (Dân ca), Norsk (Điệu Na Uy), Albumblad (Trang album) và Fædrelandssang (Bài ca quê hương). Chỉ một năm sau, năm 1868, Grieg viết Concerto cho piano La thứ.

Trong 34 năm tiếp theo, ông viết thêm chín tập; cả bộ gồm 66 bài trong mười tập, gọi chung là Lyriske stykker. Ở bài cuối cùng của tập cuối, Op. 71 số 7 Efterklang (Dư âm; tên tiếng Anh Remembrances, Hồi ức), viết và in năm 1901, ông cho nó trở lại, lần này thành một điệu valse. Bài đầu và bài cuối ôm lấy cả bộ như hai trang bìa của một cuốn nhật ký.

Arietta là tiếng Ý, nghĩa là "aria nhỏ": một bài hát ngắn. Ở đây không có lời và không có ca sĩ; giọng hát là ngón tay của bạn. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Bài chỉ dài khoảng một phút rưỡi, nên hãy nghe nhiều lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Ba lớp. Giai điệu ở trên, dòng móc kép ở giữa, nốt trầm ở dưới. Lớp nào to nhất? Bạn có nghe được nốt trầm ngân suốt hai ô không?
  2. Nốt lặp. Trong chủ đề có bốn nốt giai điệu lặp lại cùng một cao độ. Nghệ sĩ làm chúng khác nhau thế nào: to dần, nhỏ dần, hay co giãn thời gian?
  3. Hai màu của một hình kết. Ở ô 9–12, cùng một hình kết vang hai lần: lần đầu ở Sol thứ và rẽ hướng (kết lừa), lần sau về Mi♭ trưởng trọn vẹn (kết trọn). Lần nào tối, lần nào sáng?
  4. Ô cuối. Bài khép lại dứt khoát, hay tan đi như người chìm vào giấc ngủ?

Rồi so sánh ít nhất hai bản thu, chẳng hạn Emil Gilels, người mở đầu tuyển tập Lyric Pieces của mình (Deutsche Grammophon) bằng Arietta, và Einar Steen-Nøkleberg, nghệ sĩ Na Uy đã thu trọn các tác phẩm piano của Grieg. Ghi lại: ai chơi chậm nhất, ai để nốt trầm vang rõ nhất, ai cho ô cuối tan lâu nhất? Cuối cùng, nghe Efterklang Op. 71 số 7 ngay sau Arietta: cùng một giai điệu, nhưng đã thành điệu valse của một người nhìn lại. Muốn biết thêm về các nghệ sĩ, xem Nghệ sĩ piano và bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Chủ đề, a (ô 1–4): giai điệu hát trên dòng móc kép; bốn nốt lặp cùng cao độ; nốt trầm ngân dài bên dưới
… Phát triển, b (ô 5–8): chủ đề đi tiếp, câu nhạc chưa dừng
… Hình kết, lần 1 (ô 9–10): Sol thứ, kết lừa; tai chờ một kết trọn nhưng nhạc rẽ hướng
… Hình kết, lần 2 (ô 11–12): cùng hình ấy, về Mi♭ trưởng, kết trọn; đoạn A khép lại
… Chủ đề trở lại, a (ô 13–16): giai điệu có thêm nốt hoa mỹ nhỏ; nốt chủ ở bè trầm xuống thấp hơn một quãng tám
… Phát triển, b' (ô 17–18): lần này chỉ hai ô
… Nhóm kết, c' (ô 19–22): hình kết quen thuộc trở lại lần cuối
… Coda (ô 23): một mảnh của chủ đề; bài tắt như chìm vào giấc ngủ

Cấu trúc

A · aô 1–4 · chủ đề, Mi♭ trưởng
bô 5–8 · phát triển
cô 9–12 · Sol thứ → Mi♭, hai lần kết
A' · aô 13–16 · chủ đề, thêm nốt hoa mỹ
b'ô 17–18 · rút gọn
c'ô 19–22 · nhóm kết
Codaô 23 · mảnh chủ đề
Arietta Op. 12 số 1: một chủ đề nói hai lần, 23 ô nhịp (độ dài các ô theo số ô nhịp). Theo phân tích của PTNA: A = ô 1–12, A' = ô 13–22; hình kết ở ô 9–10 xuất hiện bốn lần.

Theo phân tích của Bách khoa âm nhạc piano PTNA (Nhật Bản), Arietta là một hình thức một phần mở rộng, xây trên đúng một chủ đề. Chủ đề được nói một lần (A, 12 ô), rồi nói lại có biến đổi (A', 10 ô), cuối cùng là một ô coda. Mỗi lần nói gồm ba phần: chủ đề (a), phát triển (b), nhóm kết (c).

Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
A · a 1–4 Chủ đề ở Mi♭ trưởng: giai điệu như lời hát, có bốn nốt lặp cùng cao độ; nốt trầm ngân dài Bốn nốt lặp phải có hướng đi. Tìm chỗ hai nốt dựa (appoggiatura) cùng lúc rơi vào một hợp âm át chín thiếu nốt gốc: tựa vào đó, rồi thả nhẹ
A · b 5–8 Phát triển chủ đề Nối liền với a như một hơi thở dài; đừng dừng ở cuối ô 4
A · c 9–12 Nhóm kết: ô 9–10 ở Sol thứ, kết lừa; ô 11–12 về Mi♭ trưởng, kết trọn Cùng một hình, hai màu: lần đầu tối và còn treo, lần sau sáng và yên
A' · a 13–16 Chủ đề trở lại, thêm nốt hoa mỹ; nốt chủ ở bè trầm thấp hơn một quãng tám Nốt hoa mỹ nhẹ, hơi tự do về thời gian; bè trầm sâu hơn lần đầu nhưng không to hơn
A' · b' 17–18 Phát triển, rút gọn còn hai ô Câu ngắn hơn: đừng kéo chậm để "bù"
A' · c' 19–22 Nhóm kết trở lại Đừng tô lại đúng màu của ô 9–12
Coda 23 Một mảnh của chủ đề Bài khép lại đột ngột, như chìm vào giấc ngủ: để âm thanh thật sự tan

Vì cả bài chỉ có một chủ đề, sức sống của nó nằm ở chỗ lặp lại mà không giống: chủ đề nói hai lần, hình kết của ô 9–10 xuất hiện tất cả bốn lần. Việc của bạn là quyết định trước mỗi lần khác nhau thế nào. Xem thêm Hình thức nhỏ, Kết và Âm ngoài hợp âm.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Giai điệu và móc kép trong cùng tay phải Ngón 4–5 yếu phải hát, ngón 1–2 khỏe phải thì thầm; tay có xu hướng đánh mọi nốt to như nhau Tách lớp: chơi riêng giai điệu với đúng ngón sẽ dùng; thêm móc kép nhưng bấm câm; rồi cho móc kép kêu ở pp. Dồn trọng lượng về phía ngón út, ngón cái gần như không nặng. Bài tập 1
Dòng móc kép đều và nhẹ Ngón cái dễ nặng; phách mạnh dễ bị nhấn; khi giai điệu đổi nốt, móc kép hay khựng lại Chơi riêng móc kép thật sát phím, pp; tập vài lượt theo nhịp chấm dôi (dài–ngắn, rồi ngắn–dài) rồi trở về đều. Nghĩ dòng móc kép như tiếng nước chảy, không có phách mạnh
Giữ nốt giai điệu đủ dài Ngón 4–5 hay nhấc lên sớm khi ngón 1–2 chạy; giai điệu thành những nốt rời Chơi không bàn đạp: ngón giai điệu giữ phím suốt độ dài nốt trong khi ngón 1–2 đánh. Chỗ nào ngón tay không nối được, bàn đạp sẽ nối
Bốn nốt lặp cùng cao độ Dễ thành bốn tiếng gõ đều nhau Hát câu đó trước. Quyết định chúng đi về đâu; mỗi nốt một độ to hơi khác; tay không rời phím giữa các lần đánh. Bài tập 2
Nốt trầm ngân qua hai ô Nốt trầm tắt dần; đổi bàn đạp cho hòa âm mới dễ cắt mất nó Đánh nốt trầm đủ sâu nhưng không to. Nếu ngón tay trái giữ được phím, giữ suốt độ dài nốt: khi đó bạn đổi bàn đạp mà nốt trầm vẫn ngân. Bài tập 2
Đổi bàn đạp theo hòa âm Đổi muộn làm hai hòa âm chồng nhau; đổi sớm làm đứt giai điệu Bàn đạp nối: đánh hòa âm mới, rồi mới nhả và nhấn lại ngay. Đổi theo hòa âm, không theo ô nhịp. Tập chậm, chỉ nghe chỗ đổi
Hình kết lặp lại bốn lần Dễ chơi giống hệt nhau, nhất là hai lần liền ở ô 9–12 Bài tập 3. Ghi lên bản nhạc màu của từng lần: Sol thứ, kết lừa (câu hỏi còn treo); Mi♭ trưởng, kết trọn (câu trả lời). Ở đoạn A', tìm thêm một màu khác
Nốt hoa mỹ từ ô 13 Dễ vụng, hoặc làm cả hai tay khựng lại Chơi nhẹ, sát phím, như một hơi thở trước nốt chính. Cho phép một chút rubato thay vì ép chúng vào đúng nhịp; dòng móc kép chờ theo một chút rồi trôi tiếp
Ô cuối Kết vội; nhấc tay và bàn đạp cùng lúc làm tiếng tắt cụt Chơi pp, chậm lại rất ít; giữ tay và bàn đạp cho tới khi tiếng đàn gần tan hết, rồi nhả bàn đạp thật từ từ

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng ở chính giọng Mi♭ trưởng để tay quen với ba dấu giáng (Si♭, Mi♭, La♭) trước khi mở bản nhạc thật. Khởi động bằng gam Mi♭ trưởng (xem Gam); bấm để nghe:

1. Hai lớp trong tay phải

Giai điệu ở trên, móc kép ở dưới, cùng tay phải (soạn cho trang này)
  1. Chỉ chơi giai điệu Sol – La♭ – Fa – Mi♭ với ngón 4 – 5 – 4 – 3, mf, và hát theo.
  2. Thêm móc kép nhưng bấm câm: đẩy phím xuống chậm đến mức không kêu. Ngón giai điệu vẫn giữ phím suốt ô.
  3. Cho móc kép kêu ở pp. Nếu hai lớp nhòe vào nhau, quay lại bước 2. Cuối cùng thêm tay trái và bàn đạp, đổi ở mỗi chữ Ped.

2. Nốt trầm giữ hai ô, bốn nốt lặp có hướng

Nốt trầm giữ hai ô, bốn nốt lặp có hướng (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: ngón 5 đánh Mi♭2 đủ sâu và giữ phím suốt hai ô đầu. Đổi bàn đạp ở mỗi chữ Ped.: nốt trầm vẫn ngân vì ngón tay còn giữ phím.
  2. Tay phải: bốn nốt Sol lặp dẫn về La♭ ở ô 2. Thử to dần thật nhẹ; rồi thử nán nốt thứ tư một chút. Chọn cách nghe giống lời nói nhất, nhưng đừng để hai nốt nào giống hệt nhau.
  3. Ghép hai tay. Nghe ở ô 2: mỗi lần bàn đạp đổi, giai điệu và móc kép được "lau sạch", còn nốt trầm vẫn ở đó.

3. Cùng một hình kết, hai màu

Kết lừa ở Sol thứ, kết trọn ở Mi♭ trưởng (soạn cho trang này)
  1. Chơi chậm từng nửa. Ô 1–2: sau hợp âm Rê bảy (át của Sol thứ), tai chờ Sol thứ nhưng nhận được Mi♭ trưởng: đó là kết lừa. Ô 3–4: La♭ trưởng, Si♭ bảy, rồi Mi♭ trưởng: kết trọn.
  2. Hai nửa có cùng một hình giai điệu (chủ âm, nốt cảm âm, rồi trở về chủ âm) nhưng hai màu: nửa đầu p, hơi tối, như câu hỏi còn treo; nửa sau mp, tròn và yên, như câu trả lời.
  3. Mở bản nhạc thật ở ô 9–12 và áp dụng cùng ý ấy cho hai lần của hình kết.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần, mỗi ngày khoảng 20–30 phút. Các bài tập chuẩn bị có tốc độ ghi sẵn. Với bài thật, trước hết chọn tốc độ cuối theo tiêu chí ở phần Diễn tấu (để dễ hình dung: PTNA ước tính cả bài dài khoảng một phút rưỡi), rồi đặt máy đếm nhịp theo phần trăm của tốc độ ấy.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu và Efterklang; đánh dấu a – b – c, A' và coda lên bản nhạc, tô màu giai điệu. Bài tập 1. Tay phải ô 1–4: giai điệu riêng, rồi thêm móc kép bấm câm Bài tập ♩ = 40–50; bài thật khoảng 50% tốc độ cuối
2 Tay phải ô 1–12 hai lớp; tay trái với bàn đạp, tập giữ nốt trầm. Bài tập 2 Bài tập ♩ = 50–56; bài thật 50–60%
3 Hai tay đoạn A (ô 1–12), rồi A' và coda (ô 13–23); nốt hoa mỹ từ ô 13. Bài tập 3 60–75%
4 Cả bài: cân bằng ba lớp, bàn đạp sạch; thu âm rồi nghe lại, mỗi lần chỉ chú ý một lớp 75–90%
5 Tốc độ cuối; hình dạng cả bài: bốn lần của hình kết, đoạn A' khác đoạn A, ô cuối tan dần. Chơi cho người khác nghe Tốc độ cuối, có co giãn
  • Giai điệu luôn rõ hơn dòng móc kép, kể cả khi ngón 4–5 chơi
  • Dòng móc kép đều, nhẹ, không phách nào bị nhấn
  • Nốt trầm dài vẫn nghe được khi bàn đạp đổi
  • Bốn nốt lặp có hướng, không phải bốn tiếng gõ
  • Hai lần của hình kết ở ô 9–12 mang hai màu khác nhau
  • Ô cuối tan hẳn trước khi nhả bàn đạp

Diễn tấu

Tốc độ và tính cách

Poco andante e sostenuto: "hơi andante", và "ngân giữ". Hiểu chữ sostenuto theo nghĩa đen: các nốt giai điệu được giữ đủ độ dài, tiếng tròn và liền. Một tiêu chí thực tế, theo gợi ý của PTNA: chọn tốc độ sao cho nốt trầm được nối qua hai ô vẫn còn nghe được đến cuối, và bốn nốt lặp vẫn có chỗ để tạo hình. Chậm quá, nốt trầm tắt và câu nhạc đứt thành từng nốt; nhanh quá, dòng móc kép biến thành bài tập ngón.

Ba lớp âm thanh

  • Giai điệu: cantabile, như một giọng hát; tròn, không bao giờ gắt, kể cả ở chỗ cao nhất.
  • Bè trong móc kép: lớp nhỏ nhất, như một nền âm thanh; nhưng đều và sống, không đứt quãng.
  • Bè trầm: sâu, tròn, nhẹ; là sàn nhà cho hai lớp trên.

Một mốc dễ nhớ khi mới tập: giai điệu mp–mf, bè trầm p, móc kép pp. Khi đã nghe rõ ba lớp, bạn có thể thu hẹp khoảng cách cho tự nhiên hơn.

Bàn đạp

Đây là nơi bàn đạp kiểu Lãng mạn thật sự làm việc:

  • Đổi theo hòa âm, không theo ô nhịp: đánh hòa âm mới, rồi mới nhả và nhấn lại ngay (bàn đạp nối).
  • Nốt trầm dài: nếu ngón tay trái còn giữ phím, nốt ấy vẫn ngân dù bàn đạp đổi bao nhiêu lần. Nếu buộc phải rời phím, thử nửa bàn đạp: nhả thật nông và nhanh; các nốt cao được lau sạch, còn dây trầm rung mạnh hơn nên một phần tiếng trầm vẫn còn lại.
  • Một lần không bàn đạp: chơi cả bài không bàn đạp để nghe phần ngón tay tự nối được; bàn đạp chỉ bổ sung, không thay ngón.

Làm theo dấu bàn đạp trong bản nhạc của bạn, và luôn để tai quyết định cuối cùng. Xem thêm Bàn đạp.

Câu nhạc và rubato

  • Mỗi lần nói chủ đề là một vòng cung: a mở, b đi tiếp, c khép lại. Đừng dừng ở cuối mỗi bốn ô.
  • Hình kết vang bốn lần: PTNA khuyên đổi tâm trạng của nó theo hòa âm, không lặp lại máy móc.
  • Đoạn A' (từ ô 13): nốt hoa mỹ cho phép một chút rubato; nốt chủ thấp hơn một quãng tám làm nền sâu hơn. Lần này chủ đề có thể nhẹ hơn, như kể lại một kỷ niệm.
  • Rubato ở đây là hơi thở nhỏ: nán lại một chút ở đỉnh câu, bắt kịp khi câu đi xuống. Dòng móc kép co giãn theo giai điệu, nhưng không bao giờ giật cục.

Ô cuối

PTNA mô tả kết của bài là đột ngột, như chìm vào giấc ngủ, và khuyên chơi ô cuối như thể âm thanh thật sự biến mất. Trong thực hành: pp, chậm lại rất ít, giữ tay và bàn đạp cho tới khi tiếng đàn gần tan hết, nhả bàn đạp thật từ từ, rồi giữ im lặng thêm một giây trước khi nhấc tay.

Ấn bản

Dùng một bản in đáng tin, ví dụ bản Urtext của Henle; các bản in cũ trên IMSLP hữu ích để đối chiếu. Số ngón trong ấn bản chỉ là gợi ý: hãy chọn ngón giúp ngón 4–5 giữ được giai điệu, và ghi chúng vào bản nhạc ngay từ tuần đầu.

Lỗi thường gặp

  • Giai điệu và móc kép to như nhau: cả bài thành một khối âm thanh xám.
  • Ngón cái nhấn vào đầu mỗi nhóm móc kép, nghe như tiếng máy đếm nhịp.
  • Bốn nốt lặp đều như tiếng gõ.
  • Nốt giai điệu bị nhả sớm khi các ngón khác chạy; giai điệu thành chuỗi nốt rời.
  • Đổi bàn đạp theo ô nhịp chứ không theo hòa âm, hoặc đổi muộn làm hai hòa âm chồng lên nhau.
  • Tốc độ quá chậm: nốt trầm tắt, câu nhạc đứt.
  • Đoạn A' chơi y hệt đoạn A; bốn lần hình kết như một.
  • Ô cuối vội vàng; bàn đạp và tay nhấc lên cùng lúc.

Học tiếp

  • Cùng tập Op. 12: Vals (số 2) và Alfedans (Điệu múa yêu tinh, số 4); về sau, Efterklang Op. 71 số 7, để tự tay khép vòng tròn của Arietta.
  • Cùng cấp, cùng kỹ năng nổi nốt trên: Chopin: Prélude La trưởng: hợp âm có nốt trên hát, bàn đạp theo câu.
  • Giai điệu Lãng mạn và rubato: Chopin: Valse La thứ.
  • Bước tiếp theo về nhiều lớp: Schumann: Träumerei (chặng 5): giai điệu, bè trong và bè trầm đan vào nhau trong cả hai tay.
  • Nghe thêm Grieg: Concerto cho piano La thứ, viết chỉ một năm sau Op. 12. Thứ tự gợi ý: Tác phẩm theo cấp độ.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Giai điệu của Arietta trở lại ở đâu trong 66 Lyric Pieces?
    1. Ở bài cuối cùng, Op. 71 số 7 Efterklang, dưới dạng một điệu valse
    2. Ở bài số 2 của Op. 12, Vals
    3. Không ở đâu cả; mỗi bài có một chủ đề riêng
  2. Từ ô 13, điều gì xảy ra?
    1. Chủ đề trở lại (đoạn A'), có thêm nốt hoa mỹ, nốt chủ ở bè trầm thấp hơn một quãng tám
    2. Một chủ đề mới ở Sol thứ bắt đầu
    3. Đoạn A được nhắc lại y hệt bằng dấu nhắc lại
  3. Làm sao để giai điệu nổi trên dòng móc kép trong cùng tay phải?
    1. Đánh mọi nốt to như nhau rồi giữ bàn đạp lâu hơn
    2. Chơi riêng giai điệu, thêm móc kép bấm câm, rồi cho móc kép kêu thật khẽ; dồn trọng lượng về phía ngón út
    3. Chơi móc kép nhanh hơn để chúng lùi ra phía sau
  4. Nốt trầm được nối qua hai ô trong khi hòa âm bên trên thay đổi. Làm sao đổi bàn đạp mà không mất nốt trầm?
    1. Giữ phím nốt trầm bằng ngón tay trái trong khi đổi bàn đạp, hoặc dùng nửa bàn đạp
    2. Không đổi bàn đạp suốt hai ô
    3. Đánh lại nốt trầm mỗi lần đổi bàn đạp

Nguồn

  • PTNA Piano Music Encyclopedia (Bách khoa âm nhạc piano PTNA), mục Arietta Op. 12-1: phân tích hình thức (a – b – c, A', coda), hòa âm ô 9–12, gợi ý tốc độ, đoạn trở lại và ô cuối.
  • IMSLP, Lyric Pieces, Op. 12 và Op. 71: tên tám bài của Op. 12, năm viết và in; Efterklang (Tempo di Valse) dùng lại Arietta.
  • Britannica, mục Edvard Grieg: mười tập Lyric Pieces (1867–1901), Nhạc viện Leipzig.
  • Joseph Banowetz, The Pianist's Guide to Pedaling, Indiana University Press, 1985: bàn đạp nối và nửa bàn đạp.
  • Bản nhạc: IMSLP (tìm "Lyric Pieces, Op.12 (Grieg, Edvard)"); G. Henle Verlag. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Grieg dùng lại giai điệu này để khép lại cả bộ năm 1901, 34 năm sau tập đầu tiên.
  2. 2. A — Cả bài chỉ có một chủ đề, nói hai lần: A (ô 1–12) và A' (ô 13–22), rồi một ô coda.
  3. 3. B — Ngón 4–5 hát, ngón 1–2 thì thầm (bài tập 1). Nếu hai lớp nhòe vào nhau, quay lại bước bấm câm.
  4. 4. A — Khi ngón tay còn giữ phím, dây đàn của nốt đó vẫn rung tự do, nên nốt trầm còn ngân dù bàn đạp đổi.

Satie: Gymnopédie số 1

Ít nốt, chậm, lặp lại: Gymnopédie số 1 trông như một bài dễ, và đúng là bạn có thể đọc hết nốt trong một buổi. Cái khó là làm cho sự giản dị ấy đều, tĩnh và hát suốt mấy phút liền, không một chỗ gợn. Đây là bài học về nhịp ở tốc độ chậm, về bước nhảy tay trái và về màu sắc tiếng đàn.

3/4 Lent et douloureux ≈ Grade 4 Hai lượt gần giống nhau

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcErik Satie (1866–1925)
Tác phẩmGymnopédie số 1, bài đầu trong bộ Trois Gymnopédies (Ba Gymnopédie) cho piano
Sáng tác1888 (tháng 2 đến đầu tháng 4), khi Satie chưa đầy 22 tuổi; bài số 1 đề tặng cô Jeanne de Bret
Giọng · nhịp · tốc độHóa biểu hai dấu thăng, hòa âm lơ lửng và kết ở Rê · 3/4 · Lent et douloureux ("chậm và đau đớn")
Hình thứcCả bài được chơi hai lượt gần như giống nhau, chỉ khác phần kết. Mỗi lượt: 4 ô dạo đầu, hai câu giai điệu, đoạn giữa, kết
Độ khóHenle mức 2 (dễ); bài không có trong đề cương ABRSM 2025–2026, Trinity (từ 2023) và RCM 2022
Kỹ năng chínhBước nhảy tay trái từ nốt trầm lên hợp âm, nhịp đều ở tốc độ chậm, giai điệu dài legato, bàn đạp mỗi ô, una corda, sắc thái hẹp
Bản nhạcIMSLP (tìm "Gymnopédies (Satie)"); các bản in lại bản gốc, ví dụ của Dover

Vì sao nên học bài này

  • Nhịp đều khi chậm. Chơi đều ở tốc độ nhanh đã khó; ở tốc độ chậm, mọi chênh lệch nhỏ đều lộ ra. Bài này rèn "đồng hồ bên trong" của bạn.
  • Mẫu đệm nốt trầm – hợp âm. Tay trái đánh một nốt trầm rồi nhảy lên một hợp âm, gần như ô nào cũng vậy. Đây là dạng đệm của valse, nocturne và vô số bài sau này, ở đây được tập chậm nhất có thể.
  • Màu tiếng đàn. Cả bài gần như ở p và pp; bạn học tạo khác biệt bằng cân bằng giữa ba lớp (nốt trầm, hợp âm, giai điệu), bằng bàn đạp và una corda, chứ không bằng to nhỏ.
  • Cửa sổ sang thế kỷ 20. Hợp âm bảy trưởng, màu điệu thức, sự lặp lại không phát triển: những hợp âm còn mới lạ năm 1888 cho thấy Satie là người đi tiên phong về hòa âm (xem Điệu thức và thế kỷ 20).
  • Dễ học thuộc, dễ biểu diễn. Lượt hai gần như lặp lại lượt một.

Bối cảnh

Năm 1888, Satie hơn hai mươi tuổi, vừa rời nhà cha mẹ và sống ở khu Montmartre của Paris, giữa giới nghệ sĩ và các quán cabaret. Gymnopédies được viết thật giản dị: vài lớp nhạc mỏng, một giai điệu đơn giản, không cao trào, không phát triển.

Tên gọi gợi đến gymnopaedia, một lễ hội ở Sparta thời cổ Hy Lạp có những điệu múa của các chàng trai trẻ. Những lời Satie tự giải thích về bài (ông nói mình có cảm hứng khi đọc tiểu thuyết Salammbô của Flaubert) thường đầy mỉa mai; đừng tìm một "câu chuyện" trong bài. Hãy nghe nó như một bức phù điêu: chậm, cân đối, xa xăm.

Bộ ba bài trở nên nổi tiếng một phần nhờ Debussy, bạn của Satie, người về sau phối khí cho dàn nhạc hai bài số 1 và số 3. Ngày nay ba bài Gymnopédie là những bản piano nổi tiếng nhất của Satie. Sự quen thuộc ấy là cái bẫy: rất dễ chơi nó như nhạc nền. Việc của bạn là làm người nghe lắng tai trở lại.

Nghe trước khi tập

Nghe vài lần, mắt theo bản nhạc:

  1. Bốn ô đầu chỉ có tay trái. Bạn nghe nốt trầm và hợp âm như hai lớp riêng, hay như một?
  2. Giai điệu vào ở phách thứ hai của ô 5. Nó thở ở đâu?
  3. Đoạn giữa: màu sắc thay đổi thế nào khi các nốt Đô♮ và Fa♮ xuất hiện?
  4. Lượt hai: phần kết khác lượt một ra sao? Nó sáng hơn hay tối hơn?

Rồi so sánh vài nghệ sĩ gắn bó với nhạc Satie: Aldo Ciccolini và Pascal Rogé (cả hai thu nhiều nhạc piano của Satie), Reinbert de Leeuw (nổi tiếng với tốc độ cực chậm). Cùng một bài mà độ dài chênh nhau rất nhiều. Ghi lại: tốc độ nào vẫn giữ được mạch giai điệu? Nghe thêm bản phối khí của Debussy để biết những "màu dàn nhạc" bạn có thể gợi ra trên phím đàn.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Dạo đầu (4 ô): chỉ tay trái, nốt trầm rồi hợp âm; Sol bảy trưởng và Rê bảy trưởng đung đưa như con lắc
… Câu 1: giai điệu vào ở phách 2 của ô 5; nốt Fa♯ ngân suốt bốn ô cuối câu
… Câu 2: mở đầu như câu 1 rồi rẽ hướng; lần đầu tiên hòa âm rời khỏi cặp Sol – Rê
… Đoạn giữa: giai điệu đi lên từng bậc (từ La4 tới La5), Đô♮ và Fa♮ đổi màu; bè trầm chủ yếu giữ nốt Rê
… Kết lượt 1: dừng ở hợp âm Rê trưởng, nhưng bài còn tiếp
… Lượt 2: dạo đầu trở lại, mọi thứ nhắc lại gần như nguyên văn; nghệ sĩ có chơi nhỏ hơn, gần hơn không?
… Đoạn giữa, lượt 2: Đô♮ và Fa♮ trở lại
… Kết lượt 2: Fa♮ thay cho Fa♯, kết ở hợp âm Rê thứ; màu nhạc tối lại, hợp âm cuối tự tắt

Cấu trúc

Dạo đầu4 ô, chỉ tay trái
Câu 18 ô
Câu 29 ô
Đoạn giữaĐô♮, Fa♮
Kết 1Rê trưởng
Lượt 2nhắc lại từ đầu
Kết 2Fa♮ · Rê thứ
Gymnopédie số 1: cả bài được chơi hai lượt gần như giống nhau, chỉ khác phần kết (độ dài các ô theo số ô nhịp).
Phần Độ dài Nội dung Điều cần chú ý
Dạo đầu 4 ô Chỉ tay trái: nốt trầm Sol rồi hợp âm Si – Rê – Fa♯ (cả ô là Sol bảy trưởng); nốt trầm Rê rồi hợp âm La – Đô♯ – Fa♯ (Rê bảy trưởng); lặp lại Đặt nhịp và không khí; đều như con lắc
Câu 1 8 ô Giai điệu vào ở phách 2: Fa♯ – La, Sol – Fa♯ – Đô♯, Si – Đô♯ – Rê, La, rồi Fa♯ ngân suốt bốn ô Một hơi dài; nốt ngân phải sống qua bốn ô
Câu 2 9 ô Mở đầu như câu 1 rồi rẽ hướng; hòa âm lần đầu rời khỏi cặp Sol – Rê Đánh dấu chỗ rẽ để khỏi nhầm khi học thuộc
Đoạn giữa 10 ô Giai điệu đi lên từng bậc tới La5, có Đô♮ và Fa♮; bè trầm chủ yếu giữ nốt Rê Màu sắc mới, sắc thái vẫn hẹp
Kết lượt 1 8 ô Câu kết, dừng ở hợp âm Rê trưởng Không chậm lại nhiều: bài còn tiếp
Lượt 2 31 ô Nhắc lại từ đầu gần như nguyên văn (bản in gốc viết ra đầy đủ, không dùng dấu nhắc lại) Cùng nốt, khác không khí: nhỏ hơn, gần hơn
Kết lượt 2 8 ô Fa♮ thay cho Fa♯; kết ở hợp âm Rê thứ Tối lại; để hợp âm cuối tự tắt

Hai hợp âm tay trái của bốn ô đầu, đúng quãng tám trong bản nhạc (nốt trầm Sol và Rê nằm thấp hơn):

Hai hợp âm chỉ khác nhau hai nốt (Si → La, Rê → Đô♯); Fa♯ giữ nguyên. Tay trái gần như chỉ "nhích" chứ không đổi thế tay.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Bước nhảy tay trái Từ nốt trầm lên hợp âm có khi xa hơn một quãng tám; ở tốc độ chậm, cái khó là đáp chính xác và êm, không phải tốc độ Bài tập 1. "Nhảy sớm, đánh đúng lúc": đánh nốt trầm, rời ngay, đặt sẵn tay lên hợp âm rồi mới đánh ở phách 2. Mắt nhìn hợp âm, tay cảm nốt trầm. Tập cả khi nhắm mắt
Nhịp đều khi chậm Dễ vội ở phách 2–3, hoặc chờ quá lâu ở phách 1 để đổi bàn đạp Máy đếm nhịp đặt theo nốt đen; đếm nhỏ "một – và – hai – và – ba – và". Sau đó tắt máy cứ mỗi bốn ô một lần và xem khi bật lại bạn còn khớp không
Giai điệu dài Nốt ngân qua nhiều ô tắt dần; nốt tiếp theo vào to hơn phần còn lại của nốt trước nghe như bị giật Chơi riêng giai điệu, hát theo; cho mỗi nốt mới vào đúng mức âm lượng nốt trước còn lại. Bài tập 2
Cân bằng ba lớp Hợp âm (ba nốt) dễ to hơn nốt trầm (một nốt) và át cả giai điệu Nốt trầm sâu, mềm; hợp âm nhỏ nhất; giai điệu nổi. Tập từng cặp lớp; bấm hợp âm thật khẽ, gần như không ra tiếng, rồi tăng dần
Bàn đạp mỗi ô Đổi muộn thì hòa âm ô trước lẫn vào nốt trầm mới; đổi sớm thì mất nốt trầm Đánh nốt trầm, nhả bàn đạp ngay lúc đó, nhấn lại khi ngón còn giữ phím (xem Bàn đạp). Tập chậm như quay phim chậm, lắng nghe nốt trầm
Dấu bình ở đoạn giữa và kết lượt 2 Hóa biểu có Fa♯, Đô♯ nên Fa♮, Đô♮ rất dễ bị bỏ qua; hai phần kết dễ lẫn vào nhau Khoanh tròn các dấu bình; tập riêng hai phần kết cạnh nhau và gọi tên sự khác biệt

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng dùng giọng Đô để tay bạn tập kỹ năng mà không "mòn" bài thật.

1. Bước nhảy tay trái

Nốt trầm là nốt trắng chấm dôi ngân cả ô (bàn đạp giữ nó), hợp âm vào ở phách 2. Hợp âm dùng ngón 5-3-1 hoặc 4-2-1. Mỗi chữ Ped. là một lần đổi bàn đạp.

Bước nhảy tay trái (soạn cho trang này)
  1. Rất chậm. Ngay sau nốt trầm, tay đã rời đi và nằm sẵn trên hợp âm, chờ phách 2.
  2. Nốt trầm p, hợp âm pp: tai phải nghe được hai tầng.
  3. Khi đã chắc, nhìn vào hợp âm suốt bài; cuối cùng thử nhắm mắt.

2. Giai điệu dài trên lớp đệm

Giai điệu dài trên lớp đệm (soạn cho trang này)

Tay phải legato tuyệt đối, kể cả khi bàn đạp đổi. Nốt Đô ngân qua ô 5 và ô 6: nghe nó tắt dần, và cho hợp âm tay trái ở ô 6 vào thật khẽ bên dưới để nốt Đô vẫn còn "trên cùng".

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, mỗi ngày khoảng 30 phút.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; đánh dấu các phần và các dấu bình; tay trái lượt 1; bài tập 1 ♩ = 60
2 Tay phải riêng, hát theo; ghép hai tay lượt 1; bàn đạp mỗi ô; bài tập 2 ♩ = 60–66
3 Lượt 2 và phần kết khác; una corda; cân bằng ba lớp ♩ = 60–72
4 Chơi trọn bài không dừng; thu âm, nghe xem nhịp có trôi đi không; thử chậm hơn mà vẫn giữ mạch Tốc độ bạn chọn, thường ♩ ≈ 60–72

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Lent là chậm, nhưng vẫn là nhịp ba. Chọn tốc độ để nốt ngân dài nhất của giai điệu vẫn còn sống khi nốt sau đến. Giữ tốc độ ổn định gần như suốt bài; chỉ thở nhẹ ở cuối các câu. Rubato nhiều làm mất vẻ tĩnh, thứ làm nên bài này.

"Douloureux"

"Đau đớn" ở đây không phải bi kịch. Đó là một nỗi buồn xa xăm, kiềm chế, như nhìn qua một lớp kính. Sắc thái hẹp: bản in gốc ghi pp ở đầu bài và ở hai câu giai điệu, p ở đoạn giữa, và chỉ một chữ f mỗi lượt, dưới nốt Fa♯ ngân dài của câu 1 (ô 9 và ô 48). Ngoài chỗ ấy, chỉ những đợt to nhỏ rất nhẹ theo câu.

Bàn đạp và una corda

  • Bàn đạp vang đổi mỗi ô, ở nốt trầm. Bản in không ghi dấu bàn đạp; cách đổi này suy từ cách ghi nốt trầm: nốt trầm được ghi là nốt trắng chấm dôi ngân cả ô; vì tay trái phải rời nó để đánh hợp âm, chỉ bàn đạp mới giữ được nó.
  • Una corda (bàn đạp trái) làm tiếng đàn mềm và mờ đi. Bạn có thể dùng cho cả bài, hoặc chỉ cho lượt hai để tạo khác biệt. Đừng dùng nó thay cho việc tự chơi nhỏ.

Tay trái

Hợp âm ở phách 2 là nốt trắng: giữ nó đến hết ô, đừng nhấc sớm. Ba nốt của hợp âm vào cùng lúc, mềm, như một hơi thở ra sau nốt trầm.

Lượt hai

Nốt nhạc gần như giống hệt, nhưng người nghe đã biết bài: hãy chơi nhỏ hơn, gần hơn, có thể với una corda. Phần kết với Fa♮ và hợp âm Rê thứ khép bài trong màu tối; đừng chậm lại quá nhiều, để hợp âm cuối tự tắt rồi mới nhả bàn đạp từ từ.

Lỗi thường gặp

  • Hợp âm tay trái to bằng hoặc to hơn nốt trầm.
  • Nhịp "khập khiễng": phách 1 kéo dài vì chờ đổi bàn đạp.
  • Chậm dần, hoặc nhanh dần, mà không nhận ra (hãy thu âm).
  • Giai điệu đứt hơi ở các nốt ngân dài.
  • Đổi bàn đạp muộn, hai hòa âm nhòe vào nhau.
  • Quên dấu bình Fa♮, Đô♮.
  • Rubato và sắc thái kịch tính kiểu Lãng mạn: bài mất vẻ tĩnh.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Hai lượt của bài khác nhau ở đâu?
    1. Chỉ ở phần kết: lượt 1 dừng ở Rê trưởng, lượt 2 có Fa♮ và kết ở Rê thứ
    2. Lượt 2 có một giai điệu hoàn toàn mới
    3. Lượt 2 nhanh hơn hẳn lượt 1
  2. Lent et douloureux nghĩa là gì?
    1. Nhẹ và vui
    2. Chậm và đau đớn
    3. Chậm dần rồi nhanh dần
  3. Vì sao nốt trầm của mỗi ô cần bàn đạp?
    1. Nốt trầm ghi là nốt trắng chấm dôi ngân cả ô, nhưng tay trái phải rời nó để đánh hợp âm ở phách 2
    2. Để tiếng đàn to hơn
    3. Vì nốt trầm được chơi bằng tay phải
  4. Nên tập bước nhảy tay trái thế nào?
    1. Nhảy thật nhanh và đánh hợp âm ngay khi tới
    2. Nhảy sớm, đánh đúng lúc: rời nốt trầm ngay, đặt sẵn tay lên hợp âm rồi mới đánh ở phách 2
    3. Nhìn nốt trầm suốt bài

Nguồn

  • Robert Orledge, Satie the Composer, Cambridge University Press, 1990.
  • Steven Moore Whiting, Satie the Bohemian: From Cabaret to Concert Hall, Oxford University Press, 1999.
  • G. Henle Verlag, Satie: Gymnopédies (HN 1072), lời tựa của Ulrich Krämer (2011): năm viết, lời đề tặng, Montmartre, bản phối khí của Debussy.
  • Bản nhạc: IMSLP; nốt nhạc, số ô và chỉ dẫn được đối chiếu với bản in gốc (bản quét trên Wikimedia Commons). Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Lượt 2 nhắc lại từ đầu gần như nguyên văn; bản in gốc viết ra đầy đủ, không dùng dấu nhắc lại.
  2. 2. B — "Đau đớn" ở đây là một nỗi buồn xa xăm, kiềm chế, không phải bi kịch; sắc thái hẹp, gần như chỉ pp và p.
  3. 3. A — Đổi bàn đạp mỗi ô, ở nốt trầm: đổi muộn thì hai hòa âm nhòe vào nhau, đổi sớm thì mất nốt trầm.
  4. 4. B — Mắt nhìn hợp âm, tay cảm nốt trầm. Ở tốc độ chậm, cái khó là đáp chính xác và êm, không phải tốc độ.

Bach: Prelude Đô trưởng, BWV 846

Bản prelude mở đầu Bình quân luật quyển 1 trông như một bài tập hợp âm rải: 35 ô nhịp, mỗi ô một hợp âm, cùng một hình nốt lặp lại gần như từ đầu đến cuối. Chơi nó cho đều, cho vang và có hướng đi là một bài học lớn về tiếng đàn và về hòa âm. Trang này hướng dẫn cách tập chơi, kèm bản đồ nghe theo từng đoạn.

Đô trưởng · 4/4 Hợp âm rải liên tục ≈ Grade 4–5 BWV 846

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcJohann Sebastian Bach (1685–1750)
Tác phẩmPrelude Đô trưởng, BWV 846 — bài đầu tiên của Das Wohltemperierte Klavier (Bình quân luật), quyển 1; đi cặp với Fugue Đô trưởng
Sáng tác / xuất bảnBản chép sạch quyển 1 đề năm 1722, thời Bach làm việc ở Köthen. Một phiên bản sớm hơn nằm trong Clavier-Büchlein (sổ tay đàn phím) mà Bach bắt đầu soạn năm 1720 cho con trai Wilhelm Friedemann. Tập nhạc lưu hành bằng bản chép tay, đến năm 1801 mới được in
Giọng · nhịp · tốc độĐô trưởng · 4/4 · Bach không ghi tốc độ
Hình thứcMột chuỗi hợp âm rải liên tục: khẳng định Đô trưởng → sang Sol trưởng → quay về, căng dần → âm nền át → âm nền chủ và kết
Độ khóTrinity xếp bài ở Grade 5 (danh sách từ 2023), Henle mức 1: nốt không khó, cái khó là sự đều đặn và tiếng đàn
Kỹ năng chínhHợp âm rải chia giữa hai tay, giữ nốt bằng ngón, móc kép đều, bàn đạp (hoặc không), sắc thái theo hòa âm, học thuộc theo hợp âm
Bản nhạcIMSLP (tìm "Das wohltemperierte Klavier I"); bản Urtext: G. Henle Verlag, Bärenreiter, Wiener Urtext. Bản đúng có 35 ô nhịp (xem phần Diễn tấu)

Chỉ muốn nghe? Đọc phần Bối cảnh và Theo dõi khi nghe; phần còn lại dành cho người tập đàn.

Vì sao nên học bài này

  • Giữ nốt bằng ngón. Tay trái đánh hai nốt rồi giữ chúng suốt nửa ô trong khi tay phải rải tiếp: cách tạo độ vang trên những cây đàn phím thời Bach, vốn chưa có bàn đạp vang.
  • Đều tuyệt đối. Gần như cả bài là móc kép liên tục trên cùng một hình nốt; một nốt to hơn hay vội hơn là lộ ngay.
  • Hai tay chia một dòng nhạc. Tay trái bắt đầu, tay phải nối tiếp, kín đến mức người nghe tưởng một bàn tay chơi cả.
  • Nghe hòa âm bằng tay. Mỗi ô là một hợp âm, không giai điệu nào che. Bạn chạm tay vào hợp âm bảy, bảy giảm, âm nền, và hiểu vì sao một hợp âm "muốn" đi tiếp (xem Hòa âm chức năng).
  • Bài học thuộc lý tưởng. Nhớ 35 hợp âm dễ hơn nhớ năm trăm nốt; học thuộc bằng hiểu biết là kỹ năng bạn sẽ cần cho mọi bài lớn hơn.

Bối cảnh

Das Wohltemperierte Klavier gồm 24 cặp prelude và fugue, đi lần lượt qua 12 giọng trưởng và 12 giọng thứ, từ Đô trưởng lên đến Si thứ. "Wohltemperiert" (lên dây tốt) chỉ một cách lên dây cho phép chơi hay ở mọi giọng, điều chưa hề hiển nhiên vào thời đó. Trên trang bìa, Bach ghi rằng tập nhạc dành cho những người trẻ ham học nhạc, và để giải trí cho những người đã thạo nghề: vừa là giáo trình, vừa là âm nhạc thật sự. Xem thêm thời kỳ Baroque.

Bản prelude này khởi đầu như một bài dạy con. Trong Clavier-Büchlein viết cho Wilhelm Friedemann, khi đó chừng chín, mười tuổi, có một phiên bản sớm hơn (BWV 846a). Ở bản chép sạch năm 1722, bài dài 35 ô nhịp như ta biết.

Prelude (khúc dạo đầu) là bản nhạc đi trước một bản khác, ở đây là fugue. Bài này dựng trên một chuỗi hợp âm rải theo khuôn cố định: không có giai điệu để dựa vào, chỉ còn hòa âm và cách bạn làm nó sống.

Suốt nhiều thập kỷ, tập nhạc chỉ truyền tay qua bản chép, nhưng được các nhạc sĩ đời sau học rất kỹ: Beethoven thời niên thiếu ở Bonn được thầy Christian Gottlob Neefe cho học tập này. Năm 1853, Charles Gounod viết thêm một giai điệu lên trên prelude, về sau thành bài Ave Maria nổi tiếng.

Bach viết cho đàn phím nói chung (Klavier): harpsichord, clavichord, organ. Trên piano hiện đại, câu hỏi lớn nhất của bài này là dùng bàn đạp đến đâu; phần Diễn tấu bàn kỹ.

Nghe trước khi tập

Bản nhạc dài khoảng hai phút. Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Hợp âm. Ô nào nghe "căng" nhất? Ô nào nghe như về nhà? Đánh dấu bằng bút chì lên bản nhạc.
  2. Bè trầm. Chỉ nghe nốt thấp nhất của mỗi ô: nó đi xuống từng bậc thế nào, và dừng trên nốt Sol bao lâu ở gần cuối?
  3. Độ vang. Nghệ sĩ giữ nốt bằng ngón, bằng bàn đạp, hay cả hai? Tiếng đàn khô hay ướt?
  4. Một giai điệu bên trên. Năm 1853, Charles Gounod viết thêm một giai điệu lên trên prelude này, về sau thành bài Ave Maria nổi tiếng. Nghe bản ấy rồi nghe lại bản gốc: hòa âm của Bach tự nó đã "hát" đến mức nào?

Rồi so sánh vài nghệ sĩ đã thu trọn Bình quân luật, chẳng hạn Glenn Gould, Sviatoslav Richter và András Schiff. Schiff viết rằng có thể chơi trọn Bình quân luật mà không chạm tới bàn đạp vang, trừ đoạn cuối fugue La thứ của quyển 1. Ghi lại: ai chơi nhanh nhất, ai nghe vang nhất, ai để sắc thái thay đổi nhiều nhất? Nghe thêm một bản trên harpsichord để biết âm thanh mà Bach quen thuộc. Không có cách đúng duy nhất; điều quan trọng là bạn biết mình chọn gì và vì sao.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Khẳng định Đô trưởng (ô 1–4): bốn hợp âm Đô – Rê thứ bảy – Sol bảy – Đô, yên ổn như đặt nền móng
… Đi sang Sol trưởng (ô 5–11): bè trầm đi xuống dần; Rê bảy (ô 6, ô 10) kéo về Sol; kết ở Sol trưởng (ô 11)
… Hợp âm bảy giảm đầu tiên (ô 12): màu nhạc tối và căng hẳn, đoạn quay về bắt đầu; thêm một hợp âm bảy giảm ở ô 14
… Về lại Đô (ô 19–20): hợp âm Đô trở lại ở ô 19, rồi Đô bảy ở ô 20 kéo sang Fa
… Hai hợp âm bảy giảm liền nhau (ô 22–23): nốt Đô của tay phải treo lại ở ô 23 rồi đi xuống Si ở ô 24
… Âm nền át (ô 24–31): nốt Sol trầm giữ suốt tám ô; hợp âm bên trên lúc căng (ô 27, 28, 31), lúc giãn (ô 25, 29)
… Âm nền chủ (ô 32): nốt Đô trầm vang lên, bên trên là Đô bảy
… Nét rải dài (ô 33–34): hình nốt đổi khác, rải dài lên rồi xuống trên nốt Đô trầm, như một lời kết ngẫu hứng
… Hợp âm cuối (ô 35): Đô trưởng, đặt xuống sâu và để vang

Cấu trúc

Đô trưởngô 1–4
Đi xa: Sol trưởngô 5–11
Quay về, căng dầnô 12–23
Âm nền átô 24–31
Âm nền chủô 32–35
Prelude cung Đô trưởng, BWV 846 (35 ô nhịp; độ dài các ô gần đúng theo số ô nhịp).
Đoạn Ô nhịp Hòa âm chính Điều cần chú ý
Khẳng định Đô trưởng 1–4 I – ii7 – V7 – I (Đô, Rê thứ bảy, Sol bảy, Đô) Mở đầu yên ổn, như đặt nền móng
Đi sang Sol trưởng 5–11 Rê bảy (ô 6, ô 10) là át của Sol; kết ở Sol trưởng ô 11 Bè trầm đi xuống dần Đô – Si – La – Rê – Sol: cảm giác đi xa
Quay về, căng dần 12–23 Nhiều hợp âm bảy giảm (ô 12, 14, 22, 23); về lại Đô ở ô 19; Đô bảy ở ô 20 kéo sang Fa Đoạn dài nhất và nhiều màu nhất; nghe kỹ từng hợp âm nghịch
Âm nền át 24–31 Nốt Sol trầm giữ suốt tám ô, hợp âm thay đổi bên trên Căng thẳng lớn nhất của bài; giữ hướng đi, đừng "đứng yên"
Âm nền chủ, kết 32–35 Nốt Đô trầm; Đô bảy, Fa, Sol bảy trên nền Đô, rồi hợp âm Đô Ở ô 33–34 hình nốt đổi khác: một nét rải dài lên rồi xuống

Năm nốt của ô 1, theo đúng thứ tự Bach rải (hai nốt đầu thuộc tay trái, ba nốt sau thuộc tay phải và được nhắc lại):

Khung hòa âm

Khung dưới đây gom năm nốt của mỗi ô thành một hợp âm khối: hai nốt dưới của tay trái, ba nốt trên của tay phải. Riêng ô 33–34, hình nốt đổi khác nên khung chỉ ghi hợp âm chính. Tên hợp âm ghi phía trên (°7 là hợp âm bảy giảm; dấu "/" chỉ nốt ở bè trầm). Khung được đối chiếu từng ô với bản nhạc.

Khung hòa âm, rút gọn: mỗi ô một hợp âm khối

Cách dùng khung:

  1. Chơi chậm, mỗi hợp âm bốn phách, gọi tên to; nghe ô nào căng, ô nào giãn.
  2. Chỉ chơi nốt thấp nhất của mỗi ô và hát theo: bè trầm là "xương sống" để nhớ bài.
  3. Chơi khung từ trí nhớ theo từng đoạn. Khi khung đã thuộc, hình nốt chỉ còn là cách rải những hợp âm bạn đã biết.

Ở ô 23, nốt Đô của tay phải được giữ lại từ hợp âm ô 22 rồi đi xuống Si ở ô 24, theo kiểu một nốt treo (xem Âm ngoài hợp âm).

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Chuyền từ tay trái sang tay phải Nốt đầu của tay phải dễ bị nhấn hoặc vào trễ, nghe thành "hai nốt + ba nốt" thay vì một dòng tám nốt Tập chậm, nhắm mắt, chỉ lắng nghe chỗ nối giữa nốt thứ hai và thứ ba. Thu âm rồi nghe lại. Bài tập 1
Giữ nốt tay trái Nốt trầm là nốt trắng, nốt thứ hai ngân đến hết nửa ô; người mới hay nhấc ngón sớm, tiếng đàn mỏng hẳn Tập riêng tay trái, đếm to "một – và – hai – và". Giữa chừng nhấc tay phải lên: hai nốt tay trái phải vẫn còn kêu
Móc kép đều Hình ba nốt lặp lại dễ bị "nhóm" theo ba, nốt đầu nhóm to hơn Bài tập 2 (biến thể tiết tấu); tập với máy đếm nhịp đặt theo móc đơn
Đổi thế tay mỗi ô Mỗi ô một hình bàn tay mới, có khi lạ tay (các hợp âm bảy giảm ở ô 12, 14, 22, 23); nghĩ chậm thì chỗ sang ô bị hở hoặc vội Tập khung hòa âm, viết tên hợp âm lên bản nhạc. Ở phách cuối mỗi ô, mắt và đầu đã ở hợp âm sau. Tập riêng từng cặp ô: 1–2, 2–3, 3–4…
Âm nền át (ô 24–31) Tám ô trên cùng nốt Sol trầm, dễ thành đứng yên hoặc to dần quá sớm Đánh dấu ô căng (Sol bảy ở ô 27 và 31, bảy giảm ở ô 28) và ô giãn (Đô trên nền Sol ở ô 25 và 29); để sắc thái đi theo
Ô 33–34 Hình nốt khác hẳn phần còn lại; tay quen khuôn cũ dễ vấp Học riêng hai ô này ngay từ tuần đầu; nối với ô 32 và ô 35
Học thuộc Các ô trông giống nhau; trí nhớ ngón tay dễ "nhảy" sang đoạn khác Học thuộc bằng tên hợp âm và đường đi của bè trầm (xem Học thuộc và biểu diễn)

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Hình nốt chia hai tay, giữ nốt bằng ngón

Cùng cách ghi như Bach: tay trái có hai bè, nốt trầm (nốt trắng) và nốt thứ hai (vào sau một móc kép, ngân đến hết nửa ô). Tiến trình I – IV – V7 – I ở Sol trưởng.

Hình nốt chia hai tay (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng, không bàn đạp: nghe hai nốt ngân chồng lên nhau đến hết nửa ô.
  2. Ghép hai tay ở ♩ = 40: tám nốt mỗi nửa ô phải nghe như một dòng; nốt đầu của tay phải không to hơn nốt trước nó.
  3. Trong lúc nốt cuối mỗi ô còn kêu, bàn tay đã định hình cho hợp âm ô sau.

2. Biến thể tiết tấu cho tay phải

Biến thể tiết tấu cho hình ba nốt (soạn cho trang này)

Mỗi biến thể chơi 3–5 lần, chậm, thả lỏng, rồi quay về dạng gốc. Vì nhóm ba nốt chồng lên nhịp hai của tiết tấu dài – ngắn, trọng âm rơi lần lượt vào cả ba ngón; biến thể "nhấn nốt giữa" phá thói quen nhấn nốt đầu nhóm. Áp dụng cách này cho những hình bàn tay khó trong bài, nhất là ô 12, 14, 22 và 23.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần cho người tập khoảng 30–40 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; viết tên hợp âm từng ô lên bản nhạc. Khung hòa âm ô 1–19. Bài tập 1 Khung: ♩ = 60, mỗi hợp âm bốn phách
2 Hình nốt đầy đủ ô 1–19, tay riêng rồi hai tay, chưa dùng bàn đạp. Bài tập 2. Khung ô 20–35 ♩ = 40–46
3 Ô 20–35, tập riêng ô 33–34. Nối cả bài, chậm ♩ = 46–52
4 Sắc thái theo hòa âm; quyết định có dùng bàn đạp không; chơi khung và cả bài không nhìn nhạc ♩ = 52–60
5 Chơi thuộc lòng cho người khác nghe; thu âm và nghe lại độ đều, chỗ chuyền tay ♩ = 60–72

Diễn tấu

Tốc độ

Bach không ghi tốc độ. Hãy chọn tốc độ đủ trôi để nghe được một câu nhạc dài nhiều ô, và đủ thong thả để mỗi hợp âm kịp nở. Quá chậm, bài thành nặng nề; quá nhanh, nó thành bài tập ngón. Giữ tốc độ ổn định, chỉ nới nhẹ ở hai ô cuối. Móc kép liền tiếng, không nhấn phách: dòng chảy phải vượt qua vạch nhịp.

Giữ nốt và bàn đạp

Có hai cách đều chính đáng:

  • Không bàn đạp. Chỉ dùng ngón giữ nốt, đúng như Bach ghi. Tiếng đàn trong, mỗi hợp âm rõ ràng; gần nhất với âm thanh harpsichord và clavichord.
  • Bàn đạp nhẹ, đổi mỗi ô. Nhấn ngay sau nốt trầm, đổi đúng lúc nốt trầm mới vào (bàn đạp nối, xem Bàn đạp). Chỉ nhấn nông, vì ba nốt tay phải được chơi hai lượt trong mỗi nửa ô và tiếng vang tích tụ rất nhanh.

Dù chọn cách nào, vẫn giữ nốt bằng ngón như bản nhạc ghi: bàn đạp là màu sắc, không phải cái nạng. Không bao giờ giữ bàn đạp qua hai hợp âm.

Sắc thái

Bản nhạc không có dấu sắc thái nào. Hãy để hòa âm dẫn đường: hợp âm nghịch (bảy giảm, bảy át) đầy tiếng hơn một chút, hợp âm giải quyết nhẹ đi. Nghĩ theo đoạn: ô 1–4 yên ổn; ô 5–11 mở ra; ô 12–23 đậm dần; âm nền át (ô 24–31) căng nhất, mà căng không có nghĩa là to nhất; từ ô 32, thả dần. Tránh những đợt to nhỏ lớn kiểu Lãng mạn.

Hai ô gần cuối

Ở ô 33–34, trên nốt Đô trầm, nét rải đi lên rồi đi xuống như một lời kết ngẫu hứng. Có thể nới tốc độ rất nhẹ ở đây. Hợp âm cuối đặt xuống sâu và để vang.

Ấn bản

Một số ấn bản thế kỷ 19 chèn thêm một ô nhịp giữa ô 22 và ô 23 (thường gọi là "ô nhịp Schwencke"), khiến bài dài 36 ô. Ô đó không có trong bản viết tay của Bach; hãy dùng bản Urtext 35 ô. Các ấn bản cũ (ví dụ của Czerny) còn thêm sắc thái, dấu luyến và tốc độ của người biên tập. Bài không có nốt hoa mỹ nào, đừng thêm vào.

Lỗi thường gặp

  • Nhấc ngón tay trái sớm: tiếng đàn mỏng, hợp âm mất chân.
  • Nhấn nốt đầu của tay phải ở chỗ chuyền tay, nghe ra từng "nhóm ba".
  • Nhanh dần, nhất là ở những ô đã quen tay.
  • Giữ bàn đạp qua hai hợp âm: các nốt nhòe vào nhau.
  • Sắc thái phẳng lì, hoặc ngược lại, to nhỏ như sóng biển.
  • Lạc ở đoạn ô 12–23 vì học bằng ngón tay mà không biết mình đang ở hợp âm nào.
  • Hai ô 33–34 vấp vì không được tập riêng.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Âm nền át ở ô 24–31 là gì?
    1. Nốt Sol trầm giữ suốt tám ô trong khi hợp âm bên trên thay đổi
    2. Tám ô chỉ lặp lại hợp âm Sol trưởng
    3. Tay phải giữ nốt Sol cao suốt tám ô
  2. Vì sao tay trái phải giữ hai nốt của mình đến hết nửa ô?
    1. Để tay trái được nghỉ
    2. Bach ghi chúng là nốt ngân đến hết nửa ô; giữ bằng ngón tạo độ vang cho hợp âm
    3. Vì nhạc Bach cấm dùng bàn đạp
  3. "Ô nhịp Schwencke" là gì?
    1. Ô nhịp cuối cùng của bài
    2. Một ô mà một số ấn bản thế kỷ 19 chèn thêm giữa ô 22 và ô 23, không có trong bản viết tay của Bach
    3. Tên gọi khác của đoạn âm nền át
  4. Nên học thuộc bài này bằng cách nào?
    1. Theo tên hợp âm và đường đi của bè trầm, dựa vào khung hòa âm
    2. Lặp lại cả bài thật nhiều lần cho ngón tay tự nhớ
    3. Học thuộc hết tay phải trước, tay trái sau

Nguồn

  • Bach, Das Wohltemperierte Klavier Teil I, G. Henle Verlag, HN 14 (biên tập Ernst-Günter Heinemann, ngón bấm András Schiff): lời nói đầu và ghi chú diễn tấu (trang bìa năm 1722, cách lên dây, chữ Clavier, bàn đạp, chỉ dẫn tốc độ và sắc thái).
  • Norbert Müllemann, "On the lookout for the lost measure", blog của G. Henle Verlag, 2012 (ô nhịp Schwencke).
  • Alexander Wheelock Thayer, The Life of Ludwig van Beethoven, tập 1, bản tiếng Anh của Henry Edward Krehbiel, 1921, bản số hóa (bài viết của Neefe năm 1783).
  • Bản nhạc: IMSLP; khung hòa âm đối chiếu với bản chép LilyPond (phạm vi công cộng) của Mutopia Project và bản Novello do Harold Brooke biên tập (bản số hóa). Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Đây là căng thẳng lớn nhất của bài. Giữ hướng đi: đừng "đứng yên", cũng đừng to dần quá sớm.
  2. 2. B — Nhấc ngón sớm làm tiếng đàn mỏng hẳn. Dù dùng bàn đạp hay không, vẫn giữ nốt bằng ngón như bản nhạc ghi.
  3. 3. B — Bản đúng có 35 ô nhịp; hãy dùng bản Urtext.
  4. 4. A — Các ô trông giống nhau, nên trí nhớ ngón tay dễ "nhảy" sang đoạn khác. Nhớ 35 hợp âm dễ hơn nhớ năm trăm nốt.

Chopin: Prélude Mi thứ, Op. 28 số 4

Hai mươi lăm ô nhịp, một giai điệu gần như chỉ đi lại giữa hai nốt cạnh nhau, một tay trái lặp đi lặp lại những hợp âm móc đơn: ít nốt đến thế mà được chơi trong lễ tang của chính Chopin. Đây là bài học về hòa âm trượt từng nửa cung, về chơi hợp âm thật khẽ và đều, và về sức nặng của im lặng.

Mi thứ · 2/2 Largo ≈ Grade 5 25 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmPrélude Mi thứ, Op. 28 số 4 — bài thứ tư trong 24 Prélude Op. 28, bộ prelude đi qua đủ 24 giọng theo vòng quãng năm
Sáng tác / xuất bảnBộ Op. 28 hoàn tất ở Mallorca mùa đông 1838–1839 (vài bài có thể có từ đầu thập niên 1830); in năm 1839 (bản Pháp đề tặng Camille Pleyel, bản Đức đề tặng Joseph Christoph Kessler)
Giọng · nhịp · tốc độMi thứ · 2/2 · Largo
Hình thứcHai câu nhạc lớn: ô 1–12 và ô 13–25; câu sau bắt đầu như câu trước rồi lên cao trào. Bài mở đầu bằng nhịp lấy đà
Độ khóRCM xếp bài ở Level 7 (đề cương 2022); Henle mức 4. Ít nốt, nhưng đòi hỏi kiểm soát tiếng đàn rất tinh
Kỹ năng chínhHợp âm lặp lại khẽ và đều, nghe các bè trong hợp âm, giai điệu dài cantabile, bàn đạp không nhòe, xây và tháo cao trào, giữ im lặng
Bản nhạcIMSLP (tìm "Preludes, Op.28 (Chopin)"); bản Urtext: Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier), G. Henle Verlag, Wiener Urtext

Vì sao nên học bài này

  • Học hòa âm bằng tay. Hợp âm tay trái đổi từng chút một: gần như mỗi lần chỉ một bè đi xuống nửa cung. Không bài lý thuyết nào dạy dẫn bè (voice leading) rõ bằng việc tự tay cảm thấy nó (xem Chuỗi hòa âm).
  • Hợp âm pp đều như nhịp tim. Chơi tám hợp âm mỗi ô thật khẽ mà không hợp âm nào "lồi" ra là kỹ năng đệm cốt lõi của nhạc Lãng mạn.
  • Hát trên một nốt. Giai điệu ngân dài trên nốt Si rồi thở dài sang Đô: bạn học làm cho một nốt dài có sức sống (xem Tạo tiếng đàn).
  • Một cao trào trong 25 ô. Dồn lên, bùng nổ, lắng xuống, im lặng, kết: cả một vở kịch thu nhỏ.
  • Một bài Chopin đầu tiên vừa sức. Khoảng hai phút; Henle xếp bài ở mức 4, mức thấp nhất trong bộ Op. 28.

Bối cảnh

Bộ 24 Prélude Op. 28 đi qua đủ 24 giọng, mỗi giọng trưởng theo sau là giọng thứ song song của nó, tiến theo vòng quãng năm: Đô trưởng, La thứ, Sol trưởng, Mi thứ… Chopin mang theo bản Bình quân luật của Bach tới Mallorca, và ý tưởng một bộ prelude đủ mọi giọng gợi nhớ tác phẩm ấy. Nhưng prelude của Chopin không còn là "khúc dạo đầu" cho một fugue: mỗi bài là một bức tranh độc lập, có bài chỉ dài vài chục giây.

Chopin hoàn tất bộ này ở đảo Mallorca, nơi ông trú đông 1838–1839 cùng nhà văn George Sand, trong một tu viện cũ ở Valldemossa, khi bệnh phổi đã hành hạ ông. Trong thư gửi Camille Pleyel, ông viết rằng mình đã viết xong các prelude "trên cây đàn nhỏ của ông". Bài số 4 có khi được gọi bằng biệt danh "Ngạt thở" (Suffocation); biệt danh ấy không phải của Chopin, ông chỉ ghi tốc độ Largo.

Ngày 30 tháng 10 năm 1849, tại lễ tang Chopin ở nhà thờ Madeleine (Paris), nghệ sĩ organ Louis Lefébure-Wély chơi trên đàn organ hai prelude của Chopin, trong đó có bài Mi thứ này, và Requiem của Mozart được trình diễn. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Chỉ nghe tay trái. Hợp âm đổi lúc nào? Bạn có nghe được bè nào vừa nhích xuống không?
  2. Giai điệu. Trong bốn ô đầu, tay phải dùng mấy nốt khác nhau?
  3. Hình dáng. Chỗ nào to nhất? Sau đó điều gì xảy ra, và im lặng kéo dài bao lâu trước những hợp âm cuối?

Rồi so sánh vài nghệ sĩ đã thu trọn bộ prelude với lối chơi rất khác nhau, chẳng hạn Alfred Cortot, Maurizio Pollini và Martha Argerich. Ghi lại: ai co giãn nhịp nhiều nhất, ai giữ tay trái đều nhất, ai làm cao trào dữ dội nhất, ai để khoảng lặng dài nhất?

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Nhịp lấy đà và câu 1 (ô 1–12): hai nốt Si cách nhau một quãng tám mở lời; giai điệu ngân Si rồi thở dài sang Đô, hợp âm tay trái trượt xuống từng nửa cung
… Giai điệu bừng lên (ô 9): một chút, trong khi hợp âm bên dưới vẫn tiếp tục trượt xuống
… Dừng ở hợp âm át (ô 12): tay trái dừng trên Si bảy; tay phải một mình chạy một nét nhỏ dẫn về đầu
… Câu 2 (ô 13–15): mở đầu như ô 1, nhưng hòa âm trượt nhanh hơn
… Stretto và cao trào (ô 16–18): dồn lên; đỉnh f duy nhất của bài ở ô 17, rồi nhỏ dần
… Lắng xuống (ô 19–22): trở lại p; smorzando ở ô 21, giai điệu chìm về nốt Mi, hợp âm thưa dần
… Im lặng (ô 23): một hợp âm sáu tăng, rồi dấu lặng có dấu ngân; tiếng đàn tắt hẳn
… Kết (ô 24–25): ba hợp âm cuối pp: át, rồi chủ Mi thứ

Cấu trúc

Câu 1ô 1–12 · dừng ở hợp âm át
Câu 2ô 13–15 · như ô 1
Stretto, cao tràoô 16–18 · f
Lắng xuốngô 19–22 · smorz.
Im lặngô 23
Kếtô 24–25 · pp
Prélude Mi thứ Op. 28 số 4: hai câu nhạc; câu sau bắt đầu như câu trước rồi lên cao trào (25 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp).
Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
Nhịp lấy đà trước ô 1 Hai nốt Si cách nhau một quãng tám, p, espressivo Vào bài như một hơi thở, không như một tín hiệu
Câu 1 1–12 Tay phải ngân Si, thở dài Si–Đô; hợp âm tay trái trượt xuống từng nửa cung. Ô 9 giai điệu bừng lên một chút. Ô 12 tay trái dừng ở hợp âm át (Si bảy), tay phải một nét chạy nhỏ dẫn về đầu Tay trái pp và đều tuyệt đối; giai điệu nổi mà không to
Câu 2 mở đầu 13–15 Như ô 1, nhưng hòa âm trượt nhanh hơn Nghe điểm khác với ô 1–3
Cao trào 16–18 Chữ stretto (dồn lên) ở ô 16, đỉnh f ở ô 17, nhỏ dần ở ô 18 Cao trào duy nhất của bài; đừng dồn quá sớm
Lắng xuống 19–22 Trở lại p; smorzando (tắt dần) ở ô 21 Giai điệu chìm về nốt Mi; hợp âm thưa dần
Im lặng 23 Một hợp âm sáu tăng kiểu Đức (xem bài 24) rồi dấu lặng có dấu ngân Lặng thật sự; nghe tiếng đàn tắt hẳn
Kết 24–25 Ba hợp âm cuối, pp: át, rồi chủ Mi thứ Đặt xuống, không đánh

Hòa âm tay trái ở năm ô đầu

Đây là các hợp âm tay trái (đọc từ dưới lên), theo thứ tự xuất hiện. Đối chiếu với bản bạn dùng và ghi tên lên bản nhạc.

Ô Hợp âm tay trái
1 Sol – Si – Mi (Mi thứ, thể đảo một)
2 Fa♯ – La – Mi → Fa♯ – La – Rê♯
3 Fa – La – Rê♯ → Fa – La – Rê → Fa – Sol♯ – Rê
4 Mi – Sol♯ – Rê → Mi – Sol – Rê → Mi – Sol – Đô♯
5 Mi – Sol – Đô → Mi – Fa♯ – Đô

Từ hợp âm thứ hai trở đi, mỗi lần đổi chỉ một bè đi xuống nửa cung, khi ở bè trên, khi ở bè dưới, khi ở bè giữa. Nhiều hợp âm trên đường đi không thuộc giọng nào rõ ràng; chúng tồn tại vì đường đi của từng bè. Đó là lý do bài nghe như đang trượt dần xuống. Xem thêm Âm ngoài hợp âm.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Hợp âm lặp pp Tám hợp âm mỗi ô; một hợp âm to hơn là lộ ngay; động tác lớn dễ làm tiếng to và không đều Chơi từ mặt phím, phím chỉ trồi lên một phần giữa hai lần đánh; cổ tay mềm, động tác nhỏ. Đặt máy đếm nhịp theo móc đơn
Nghe bè đang di chuyển Mỗi lần chỉ đổi một nốt; dễ đánh nhầm hoặc quên chỗ đổi Ghi tên nốt từng hợp âm; tập tay trái như một bài hợp xướng (mỗi hợp âm đánh một lần, ngân); hát bè đang đi xuống
Nốt Si dài ở tay phải Si ngân cả ô trong khi tám hợp âm vang bên dưới; nó tắt dần và chìm Đánh Si bằng sức nặng của cánh tay, không bằng ngón cứng; tay trái nhỏ hơn hẳn; nghe xem khi Đô vào, Si còn bao nhiêu
Nét chạy ở ô 12 Tay trái nghỉ, tay phải một mình; dễ vội hoặc mất nhịp Tập đúng nhịp trước, rồi mới cho phép co giãn nhẹ; nối liền sang ô 13
Cao trào ô 16–18 Stretto, nốt láy quanh, nhảy lên Đô cao, f; dễ vỡ tiếng và lệch hai tay Tập riêng tay phải với nhịp chính xác; quyết định chỗ bắt đầu dồn và chỗ trở lại; f bằng sức nặng, không đập
Bàn đạp Hợp âm đổi từng nửa cung; giữ bàn đạp qua chỗ đổi là nhòe ngay Đổi bàn đạp đúng lúc một bè di chuyển; đạp nông; thử cả vài ô không bàn đạp để nghe sự khác biệt (xem Bàn đạp)
Khoảng lặng ô 23 và ba hợp âm cuối Sợ im lặng nên cắt ngắn; hợp âm cuối to hoặc không cùng lúc Đếm đủ dấu lặng, rồi thêm dấu ngân; thở. Đặt sẵn tay lên hợp âm, đánh từ mặt phím, pp

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng ở La thứ để bạn tập kỹ năng mà không "mòn" bài thật.

1. Giai điệu ngân trên hợp âm lặp

Bè trầm đi xuống từng nửa cung (La – Sol♯ – Sol – Fa♯ – Fa – Mi), tay phải ngân và thở dài như trong prelude.

Giai điệu ngân trên hợp âm lặp (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: tám hợp âm mỗi ô bằng nhau tuyệt đối, pp. Mỗi chữ Ped. là một lần đổi bàn đạp, đúng lúc hợp âm đổi.
  2. Tay phải riêng, hát theo. Nốt Fa cuối ô 1 là một "tiếng thở dài": nhẹ hơn nốt Mi trước nó.
  3. Ghép hai tay: tay phải luôn nổi trên tay trái, nhưng không bao giờ to.

2. Dồn lên, cao trào, im lặng

Một vòng cung thu nhỏ của nửa sau prelude: dồn lên, đỉnh f, lắng xuống, dừng trên hợp âm sáu tăng (Fa – La – Đô – Rê♯), lặng, rồi kết.

Dồn lên, cao trào, im lặng (soạn cho trang này)

Ở ô 2, hòa âm đổi nhanh gấp đôi: đó là cảm giác stretto. Đỉnh f bằng sức nặng của cả cánh tay, không bằng ngón cứng. Ở ô 4, giữ dấu lặng đủ dài để tiếng đàn tắt hẳn trước khi đặt hai hợp âm cuối.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 4 tuần, mỗi ngày khoảng 30 phút. Tốc độ ghi theo nốt đen (♩); đếm bốn móc đơn mỗi nửa ô.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; ghi tên nốt từng hợp âm tay trái ô 1–12; tay trái kiểu hợp xướng rồi lặp móc đơn; bài tập 1 ♩ = 40
2 Tay phải ô 1–12, hát theo; ghép hai tay ô 1–12; thêm bàn đạp ♩ = 40–44
3 Ô 13–25: tay trái trượt nhanh hơn; tay phải ô 16–18 riêng; bài tập 2 ♩ = 40–46
4 Cả bài: hình dáng sắc thái, cao trào, khoảng lặng; thu âm và nghe xem tay trái có đều không ♩ ≈ 46–56

Diễn tấu

Tốc độ

Largo là rộng và chậm, nhưng bài viết ở nhịp 2/2: hãy nghĩ theo hai phách lớn mỗi ô, để giai điệu có hướng đi chứ không đứng một chỗ. Tay trái là nhịp tim: đều, gần như không co giãn, trừ chỗ stretto và những ô cuối.

Giai điệu và hợp âm

  • Nhịp lấy đà quãng tám là một lời mở, không phải một cú nhảy: nốt Si trầm nhẹ, nốt Si cao dẫn vào ô 1.
  • Nốt Si dài phải "sống" suốt ô: nghe nó tắt dần và để hợp âm tay trái vào thấp hơn nó.
  • Trong hợp âm tay trái, cho bè đang di chuyển rõ hơn một chút: người nghe sẽ cảm thấy sự trượt dần mà không biết vì sao.

Sắc thái

Gần như cả bài ở p và pp. Chỉ có một chữ f, ở ô 17; hãy để dành cho nó. Từ ô 21 (smorzando) mọi thứ tắt dần; ba hợp âm cuối pp.

Bàn đạp

Đổi theo hòa âm, nghĩa là đúng lúc một bè di chuyển; đạp nông. Các ấn bản của bộ Prélude không phải lúc nào cũng ghi bàn đạp giống nhau; hãy đọc kỹ bản bạn dùng, rồi kiểm tra bằng tai: nếu nghe hai hợp âm chồng lên nhau, bạn đã đổi muộn.

Im lặng

Ô 23 dừng trên một hợp âm căng rồi lặng hẳn, có dấu ngân. Khoảng lặng ấy là một phần của âm nhạc, không phải chỗ nghỉ tay. Đừng nhấc tay khỏi đàn trong lúc lặng: người nghe nhìn thấy bạn, và cử chỉ của bạn cũng giữ im lặng.

Ấn bản

Ấn bản Quốc gia Ba Lan của Jan Ekier được soạn từ bản viết tay và các bản in đầu tiên; các bản thế kỷ 19 có thể khác ở dấu luyến, bàn đạp và chỉ dẫn sắc thái. Nếu bản của bạn khác bảng hòa âm ở trên, hãy kiểm tra lại với một bản Urtext.

Lỗi thường gặp

  • Tay trái to, "gõ", hoặc nhấn hợp âm đầu mỗi nhóm.
  • Nốt Si dài chìm mất trước khi Đô vào.
  • Chơi quá chậm đến mức mất mạch: Largo không có nghĩa là bất động.
  • Tay trái co giãn theo tay phải.
  • Cao trào bắt đầu quá sớm, hoặc f thành tiếng đập.
  • Cắt ngắn khoảng lặng ở ô 23.
  • Hợp âm cuối to hoặc không cùng lúc.
  • Bàn đạp giữ qua chỗ đổi hợp âm: các nửa cung nhòe vào nhau.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Cao trào duy nhất của bài nằm ở đâu?
    1. Ô 16–18, đỉnh f ở ô 17
    2. Ngay ô đầu tiên
    3. Ở ba hợp âm cuối
  2. Hợp âm tay trái đổi theo cách nào?
    1. Cả hợp âm nhảy sang một giọng mới mỗi ô
    2. Mỗi lần thường chỉ một bè đi xuống nửa cung
    3. Hợp âm giữ nguyên suốt câu 1
  3. Largo trong nhịp 2/2 của bài nên được cảm thế nào?
    1. Chậm đến mức bất động, tám móc đơn nặng như nhau
    2. Nhanh vừa, nhảy nhót
    3. Rộng và chậm, nhưng nghĩ theo hai phách lớn mỗi ô
  4. Nên tập hợp âm lặp pp của tay trái thế nào?
    1. Chơi từ mặt phím, để phím chỉ trồi lên một phần giữa hai lần đánh; cổ tay mềm, động tác nhỏ
    2. Nhấc tay cao rồi thả xuống cho mỗi hợp âm
    3. Nhấn hợp âm đầu mỗi nhóm để giữ nhịp

Nguồn

  • Jean-Jacques Eigeldinger, Chopin: Pianist and Teacher as Seen by His Pupils, Cambridge University Press, 1986.
  • Jim Samson, The Music of Chopin, Routledge & Kegan Paul, 1985.
  • Thomas Higgins (biên tập), Chopin: Preludes, Op. 28 (Norton Critical Scores), W. W. Norton, 1973.
  • G. Henle Verlag, Chopin: Préludes (HN 882), lời tựa (Mallorca, thư gửi Pleyel ngày 22/1/1839) và trang sản phẩm (mức khó từng prelude).
  • Viện Fryderyk Chopin (NIFC), niên biểu năm 1849: lễ tang ngày 30/10/1849 ở nhà thờ Madeleine.
  • Bản nhạc: IMSLP; bảng hòa âm đối chiếu với bản Peters 1879 qua bản chép LilyPond của Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Gần như cả bài ở p và pp. Chữ stretto ở ô 16 dồn nhạc lên; chỉ có một chữ f, hãy để dành cho nó.
  2. 2. B — Vì vậy bài nghe như đang trượt dần xuống; nhiều hợp âm trên đường đi không thuộc giọng nào rõ ràng.
  3. 3. C — Hai phách lớn cho giai điệu hướng đi. Tay trái là nhịp tim: đều, gần như không co giãn, trừ chỗ stretto và những ô cuối.
  4. 4. A — Tám hợp âm mỗi ô; một hợp âm to hơn là lộ ngay. Đặt máy đếm nhịp theo móc đơn.

Beethoven: Für Elise, WoO 59

Für Elise là một trong những tác phẩm nổi tiếng nhất của Beethoven, nhưng bài không dừng ở tám ô nhịp đầu. Học trọn bài, bạn gặp ba nhân vật rất khác nhau: chủ đề La thứ trôi như nước, đoạn Fa trưởng duyên dáng với những đường chạy nhanh, và đoạn kịch tính trên nốt La trầm gõ liên tục.

La thứ · 3/8 Poco moto ≈ Grade 5 Rondo A–B–A–C–A

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcLudwig van Beethoven (1770–1827)
Tác phẩmBản nhạc piano (thường gọi là Bagatelle) La thứ, WoO 59, "Für Elise" ("Cho Elise"). WoO = Werk ohne Opuszahl, tác phẩm không có số opus
Sáng tác / xuất bảnBản viết tay mà nhà nghiên cứu Ludwig Nohl được xem đề ngày 27 tháng 4, không ghi năm (có lẽ năm 1810). Nohl in bài này lần đầu năm 1867, bốn mươi năm sau khi Beethoven mất; bản viết tay ấy nay đã thất lạc
Giọng · nhịp · tốc độLa thứ · 3/8 · Poco moto ("hơi chuyển động")
Hình thứcRondo nhỏ A–B–A–C–A; riêng đoạn A là một hình thức hai đoạn có tái hiện thu nhỏ
Độ khóRCM xếp bài ở Level 7 (đề cương 2022); Henle mức 3
Kỹ năng chínhChuyền tay liền mạch, nửa cung Mi–Rê♯ nhẹ và đều, hợp âm rải tay trái, nhịp chấm dôi và nốt láy, đường chạy móc ba, nốt lặp tay trái dưới hợp âm tay phải, bàn đạp theo hòa âm
Bản nhạcIMSLP (tìm "Für Elise, WoO 59"); bản Urtext: G. Henle Verlag, Wiener Urtext, Bärenreiter

Vì sao nên học bài này

  • Chuyền tay vô hình. Ở chủ đề, dòng móc kép đi từ tay trái sang tay phải. Làm cho chỗ nối ấy không ai nghe ra là kỹ năng dùng mãi về sau (xem Phối hợp hai tay).
  • Kiểm soát hai ngón kề nhau. Cặp Mi–Rê♯ lặp đi lặp lại phải nhẹ, đều, như một tiếng thở dài, không như tiếng gõ.
  • Ba tính cách trong ba phút. Trữ tình, duyên dáng, kịch tính: bạn học đổi màu tiếng đàn theo từng đoạn.
  • Rondo thu nhỏ. Chủ đề vang lên ba lần, xen giữa là hai đoạn tương phản; bạn hiểu rondo bằng chính đôi tay.
  • Đi hết bài. Tám ô đầu chỉ là một phần nhỏ của bài. Chơi trọn vẹn và hay cả bài là một bước trưởng thành thật sự.

Bối cảnh

Năm 1810 Beethoven 39 tuổi, đang ở giữa những năm sáng tác dồi dào nhất (cùng thời với nhạc cho vở kịch Egmont), dù thính giác đã suy giảm nhiều. Bên cạnh sonata và giao hưởng, ông viết nhiều tiểu phẩm ngắn để tặng, để chơi trong nhà, mà ông gọi là bagatelle ("chuyện vặt"); xem Các thể loại nhạc piano. Für Elise là một bài như thế; Beethoven không xuất bản nó lúc sinh thời.

Bài chỉ đến với công chúng năm 1867, khi Ludwig Nohl in lại từ một bản viết tay mà ông được xem; bản ấy về sau thất lạc. Vì vậy các ấn bản ngày nay chủ yếu dựa vào bản in của Nohl, cùng những trang phác thảo còn lại của Beethoven.

Elise là ai? Không ai biết chắc. Có ba giả thuyết chính:

  • Therese Malfatti, học trò mà Beethoven được cho là muốn cầu hôn khoảng năm 1810. Theo giả thuyết này, Nohl đã đọc nhầm chữ "Therese" trong nét chữ khó đọc của Beethoven thành "Elise".
  • Elisabeth Röckel, về sau là vợ nhà soạn nhạc Johann Nepomuk Hummel. Đây là giả thuyết của Klaus Martin Kopitz; Michael Lorenz đã phản bác.
  • Elise (Lisette) Barensfeld, có thể là học trò piano của Therese Malfatti năm 1810. Đây là giả thuyết của Rita Steblin.

Chưa giả thuyết nào được chứng minh. Với người chơi đàn, điều đó không thay đổi gì: bản nhạc vẫn là một món quà nhỏ, thân mật, không phải một tác phẩm hòa nhạc đồ sộ. Xem thêm thời kỳ Cổ điển.

Nghe trước khi tập

Nghe trọn bài hai, ba lần, mắt theo bản nhạc:

  1. Đánh dấu chữ A, B, C ở chỗ mỗi đoạn bắt đầu. Chủ đề Mi–Rê♯ trở lại mấy lần?
  2. Nghe riêng tay trái ở đoạn A: có lúc nào nó tách khỏi dòng chảy của tay phải không?
  3. Ở đoạn C, nốt La trầm gõ liên tục tạo cảm giác gì: hồi hộp, giận dữ, hay đau đớn?
  4. Đoạn chuyển về chủ đề lần cuối (hợp âm rải đi lên, rồi chuỗi nửa cung đi xuống): nhanh, hay thong thả?

So sánh vài bản thu. Để ý tốc độ: Poco moto nghĩa là "hơi chuyển động", nên chủ đề không cần chậm và mơ màng. Nếu tìm được, nghe thêm một bản trên fortepiano, loại đàn piano thời Beethoven, để nghe tiếng đàn và bàn đạp khác piano hiện đại thế nào.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A, câu a: chủ đề Mi–Rê♯ ở pp; hợp âm rải chuyền giữa hai tay như một dòng nhạc; câu kết ở nốt La
… Câu a nhắc lại: nghe kỹ chỗ chuyền tay: có gợn không?
… Câu b và câu a: câu b ngắn ở Đô trưởng, rồi một chuỗi Mi–Rê♯ kéo về câu a
… Câu b và câu a nhắc lại: đoạn A khép lại ở La thứ
… Đoạn B (Fa trưởng): giai điệu có nốt láy, nhịp chấm dôi trên hợp âm rải tay trái; sáng và ấm hơn
… Đường chạy móc ba: hai đường chạy trên hòa âm Đô, rồi chuỗi Mi–Rê♯ dẫn về chủ đề
… Đoạn A trở lại: chủ đề, lần này không nhắc lại
… Đoạn C: tay trái gõ nốt La trầm liên tục, tay phải đánh hợp âm; bè trầm bò lên từng nửa cung La – Si♭ – Si – Đô
… Đoạn chuyển: hợp âm rải La thứ đi lên qua ba quãng tám (pp), rồi một chuỗi nửa cung đi xuống
… Đoạn A lần cuối: chủ đề, kết thật nhẹ ở La

Cấu trúc

ALa thứ · a, b + a
BFa trưởng · đường chạy móc ba
ALa thứ
Cnốt La trầm lặp lại
Chuyểnrải La thứ, nửa cung đi xuống
ALa thứ · kết
Für Elise: rondo nhỏ A–B–A–C–A (độ dài các ô gần đúng theo số ô nhịp, không tính phần nhắc lại).
Đoạn Giọng Nội dung Điều cần chú ý
A La thứ (câu giữa sang Đô trưởng) Chủ đề Mi–Rê♯ trên hợp âm rải chuyền giữa hai tay. Câu a được nhắc lại; tiếp theo là câu b ngắn ở Đô trưởng, một chuỗi Mi–Rê♯ kéo về câu a; cả cặp b + a cũng được nhắc lại Bắt đầu pp; trôi, nhẹ; mỗi câu kết rõ ở nốt La
B Fa trưởng Giai điệu có nốt láy, nhịp chấm dôi trên hợp âm rải tay trái; hai đường chạy móc ba trên hòa âm Đô (át của Fa); chuỗi Mi–Rê♯ dẫn về A Sáng và ấm hơn; trang trí nhẹ; đường chạy rõ từng nốt
A La thứ Chủ đề trở lại, không nhắc lại Giữ cho chủ đề tươi, đừng chơi "như cũ"
C Quanh Rê thứ và La thứ Tay trái gõ nốt La trầm liên tục bằng móc kép, tay phải đánh hợp âm; về sau bè trầm bò lên từng nửa cung La – Si♭ – Si – Đô Kịch tính nhưng có kiểm soát; tay trái không to quá
Chuyển La thứ Hợp âm rải La thứ đi lên qua ba quãng tám thành chùm ba móc kép, rồi một chuỗi nửa cung đi xuống Bắt đầu pp; đều như một làn sóng; đáp nhẹ vào chủ đề
A La thứ Chủ đề lần cuối, kết ở La Kết thật nhẹ, không vội

Chủ đề A, hai tay

Nhịp lấy đà và tám ô nhịp đầu, ô 8 theo lần chơi thứ nhất (trước khi quay lại từ đầu). Đối chiếu với bản Breitkopf & Härtel năm 1888.

Chủ đề A: nhịp lấy đà và ô 1–8

Nghe kỹ ô 2: tay phải đánh La cùng lúc với La trầm của tay trái, tay trái rải La–Mi–La, rồi tay phải đi tiếp Đô–Mi–La. Sáu móc kép ấy là một dòng nhạc chia cho hai tay.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Chuyền tay ở chủ đề Nốt thứ ba của tay trái và nốt đầu của tay phải dễ to hơn, hoặc có khe hở giữa hai tay Bài tập 1. Tập chậm, nhắm mắt; thu âm và nghe xem có "gợn" ở chỗ nối không
Cặp Mi–Rê♯ Hai ngón kề nhau lặp lại nhanh, ở sắc thái nhỏ; dễ nặng và không đều Chọn ngón sao cho cổ tay không phải xoay (thử 5–4 và 4–3) rồi giữ cố định. Chơi từ mặt phím, ngón gần như không rời phím
Hợp âm rải tay trái Khoảng cách một quãng tám (La2–Mi3–La3); tay cứng thì nốt cuối bị gắt Ngón 5–2–1, cổ tay xoay nhẹ theo hướng đi lên; nốt cuối nhỏ nhất. Rời phím ngay sau đó, bàn đạp giữ tiếng
Nhịp chấm dôi và nốt láy ở đoạn B Nhịp chấm dôi dễ thành móc kép đều; nốt láy dễ rơi trễ, làm giai điệu bị nghẹn Đếm theo móc ba khi tập chậm; chơi giai điệu "trơn" (bỏ nốt láy) trước, rồi thêm nốt láy thật nhẹ. Xem Nốt hoa mỹ
Đường chạy móc ba ở đoạn B Một dòng nốt đi lên xen kẽ với nốt Sol cao lặp lại; dễ không đều, dễ to Bài tập 2. Tập riêng dòng nốt di chuyển, rồi mới thêm nốt lặp; tập theo nhóm bốn nốt, dừng ở nốt đầu mỗi nhóm
Nốt La lặp lại ở đoạn C Nhiều ô móc kép trên cùng một phím: mỏi, căng, dễ to dần ngoài ý muốn Bài tập 3. Động tác nhỏ từ cổ tay; thử đổi ngón 3–2–1 hoặc giữ một ngón; giữ tiếng như tiếng trống xa
Hợp âm tay phải ở đoạn C Ba, bốn nốt phải vào cùng lúc; nốt trên cùng phải rõ nhất Tập riêng tay phải, "đặt sẵn" hợp âm rồi mới đánh; nghe nốt trên
Hợp âm rải đi lên và chuỗi nửa cung Đổi thế tay mỗi ô; chuỗi nửa cung dễ lộn ngón Tập từng ô như một thế tay; chuỗi nửa cung dùng ngón 3 cho phím đen, ngón 1 cho phím trắng (1–2 ở chỗ hai phím trắng liền nhau)
Bàn đạp Giữ qua ô Mi–Rê♯ thì hai hòa âm nhòe vào nhau Nhấn sau nốt trầm của mỗi ô hợp âm rải, nhả hẳn trước ô Mi–Rê♯ (xem Bàn đạp)

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Một dòng chảy qua hai tay

Một dòng chảy qua hai tay (soạn cho trang này)
  1. Rất chậm. Sáu nốt mỗi ô phải bằng nhau về độ to và khoảng cách, như một bàn tay chơi cả.
  2. Nốt cao nhất của tay trái và nốt đầu tiên của tay phải là hai "điểm nguy hiểm": chơi chúng nhẹ hơn một chút so với cảm giác tự nhiên.
  3. Khi đã đều, thêm bàn đạp mỗi ô và tăng dần tốc độ.

2. Nốt trên lặp lại, dòng dưới di chuyển

Luyện kiểu bàn tay của đường chạy ở đoạn B: ngón 5 nhắc lại một nốt cao, các ngón còn lại đi lên đi xuống bên dưới.

Nốt trên lặp lại, dòng dưới di chuyển (soạn cho trang này)

Ngón 5 chỉ chạm nhẹ, gần như tự nảy; dòng nốt bên dưới mới là giai điệu. Khi đã chắc, chơi mỗi ô hai lần liền rồi mới sang ô sau.

3. Nốt trầm lặp lại dưới hợp âm

Nốt trầm lặp lại dưới hợp âm (soạn cho trang này)

Tay trái nhỏ, đều, cổ tay mềm; tay phải đánh hợp âm thật cùng lúc, nốt trên rõ nhất. Tăng dần sắc thái mà tay trái vẫn không cứng lại.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 6 tuần, mỗi ngày khoảng 40 phút. Tốc độ ghi theo nốt móc đơn (♪).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; đánh dấu A, B, C lên bản nhạc; đoạn A tay riêng; bài tập 1 ♪ = 72
2 Đoạn A hai tay, thêm bàn đạp; đoạn B tay phải (nhịp chấm dôi, nốt láy) ♪ = 80
3 Đoạn B hai tay; đường chạy móc ba tay riêng; bài tập 2 ♪ = 72–84
4 Đoạn C: tay trái (bài tập 3), hợp âm tay phải, ghép tay; hợp âm rải và chuỗi nửa cung ♪ = 80–96
5 Nối cả bài; tập riêng các mối nối giữa các đoạn ♪ = 96–112
6 Chơi trọn bài không dừng; thu âm; làm rõ tính cách từng đoạn ♪ ≈ 120–138

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Poco moto là "hơi chuyển động": chủ đề cần trôi, không lê thê. Khi đã thuộc, cảm nhận mỗi ô như một phách (♩.) chứ không phải sáu móc kép. Có thể nán rất nhẹ ở cuối câu, trước khi Mi–Rê♯ quay lại, nhưng đừng dừng hẳn. Giữ cùng một nhịp cơ bản cho cả bài; đoạn C có thể dồn lên một chút theo căng thẳng, rồi trở lại.

Sắc thái và tính cách

Bản nhạc ghi rất ít chỉ dẫn sắc thái (bản Breitkopf & Härtel 1888 chỉ có pp ở đầu bài và ở hợp âm rải đi lên), nên phần lớn là lựa chọn của bạn. Gợi ý:

  • A: nhỏ, trong; mỗi câu một hơi thở. Mỗi lần trở lại, chủ đề phải nghe như mới, không như bản sao.
  • B: ấm và sáng hơn, nhưng vẫn là nhạc thính phòng; nốt láy nhẹ như hơi luyến của giọng hát; đường chạy móc ba lấp lánh, không phô diễn.
  • C: căng dần theo bè trầm đi lên; hợp âm đầy nhưng không đập; nốt La trầm là nền, không phải nhân vật chính.
  • Chuyển: hợp âm rải pp, như một làn sóng dâng lên rồi rút qua chuỗi nửa cung; đáp vào chủ đề thật nhẹ.

Bàn đạp

Bản Breitkopf & Härtel 1888 ghi bàn đạp cho từng ô có hợp âm rải tay trái ở chủ đề, nhả trước ô Mi–Rê♯. Nguyên tắc chung: đổi theo hòa âm, nhả hẳn khi giai điệu đi một mình. Ở đoạn B, dùng bàn đạp nông, đổi theo hợp âm; với đường chạy móc ba, giảm bàn đạp để từng nốt còn rõ. Ở đoạn C, bàn đạp ngắn cho từng hợp âm, hoặc rất ít, để nốt La lặp lại không thành tiếng ù.

Nốt hoa mỹ

Ở đoạn B, hai nốt láy nhỏ trước nốt Đô đầu tiên, nốt appoggiatura và những chùm móc ba nhỏ chỉ là trang trí: luôn nhẹ hơn nốt chính. Quyết định trước chúng rơi vào phách hay trước phách, rồi giữ nhất quán.

Ấn bản

Vì bản viết tay đã mất, các ấn bản có thể khác nhau ở vài chi tiết như dấu luyến. Hãy dùng một bản Urtext và đọc phần chú thích của người biên tập. Khi học bài thật, tránh các bản "đơn giản hóa" cho người mới học.

Lỗi thường gặp

  • Chơi chủ đề quá chậm và nặng, mất chữ moto.
  • Mi–Rê♯ to và gắt; nốt đầu mỗi câu bị nhấn.
  • Chỗ chuyền tay có khe hở, hoặc nốt cao nhất của tay trái to bất thường.
  • Giữ bàn đạp sang ô Mi–Rê♯: hai hòa âm nhòe vào nhau.
  • Đoạn B: nhịp chấm dôi thành móc kép đều; nốt láy làm chậm nhịp.
  • Đường chạy móc ba to và không đều.
  • Đoạn C: tay trái cứng và to dần, mỏi trước khi hết đoạn; hợp âm tay phải không cùng lúc.
  • Chuỗi nửa cung đi xuống lộn ngón, đến chủ đề thì vội.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Für Elise có hình thức gì?
    1. Rondo nhỏ A–B–A–C–A
    2. Hình thức sonata
    3. Chủ đề và biến tấu
  2. Poco moto nghĩa là gì?
    1. Rất chậm, mơ màng
    2. Hơi chuyển động
    3. Nhanh và mạnh
  3. Ở chủ đề, bàn đạp dùng thế nào?
    1. Giữ suốt cả câu cho liền tiếng
    2. Nhấn sau nốt trầm của mỗi ô hợp âm rải, nhả hẳn trước ô Mi–Rê♯
    3. Không dùng chút nào
  4. Nên tập chỗ chuyền tay ở chủ đề thế nào?
    1. Tập chậm, nhắm mắt; nốt cao nhất của tay trái và nốt đầu của tay phải chơi nhẹ hơn cảm giác tự nhiên; thu âm để nghe chỗ nối
    2. Nhấn nốt đầu của tay phải cho rõ
    3. Dùng bàn đạp để che khe hở giữa hai tay

Nguồn

  • Beethoven, Bagatelle in a minor WoO 59 (Für Elise), G. Henle Verlag, HN 1347 (biên tập Joanna Cobb Biermann): lời nói đầu và bình chú trên trang ấn bản (phác thảo 1808 và 1810, Nohl và bản in 1867, các giả thuyết về Elise).
  • Ludwig van Beethoven. Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis, G. Henle Verlag, 2014 (danh mục, nơi đặt ký hiệu WoO): mục WoO 59.
  • Beethoven-Haus Bonn: trang tác phẩm WoO 59 và tờ phác thảo BH 116.
  • Bản nhạc: IMSLP; đoạn trích đối chiếu với bản Breitkopf & Härtel 1888 qua bản chép LilyPond của Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Chủ đề Mi–Rê♯ vang lên ba lần, xen giữa là đoạn Fa trưởng (B) và đoạn kịch tính trên nốt La trầm (C).
  2. 2. B — Chủ đề cần trôi, không lê thê. Khi đã thuộc, cảm mỗi ô như một phách (♩.) chứ không phải sáu móc kép.
  3. 3. B — Giữ bàn đạp sang ô Mi–Rê♯ làm hai hòa âm nhòe vào nhau. Nguyên tắc: đổi theo hòa âm, nhả hẳn khi giai điệu đi một mình.
  4. 4. A — Sáu móc kép mỗi ô là một dòng nhạc chia cho hai tay; người nghe không được nhận ra chỗ nối (bài tập 1).

Beethoven: Sonata Sol trưởng Op. 49 số 2, chương 1

Đây là một chương sonata trọn vẹn mà bản in đầu tiên gọi là "sonata dễ": 122 ô nhịp, đủ trình bày, phát triển và tái hiện, không chỗ nào đòi sức mạnh hay tốc độ ghê gớm. Trang này hướng dẫn tập chương 1 (Allegro, ma non troppo) để bạn nghe hình thức sonata từ bên trong: lúc nào nhạc rời nhà, đi đâu, và trở về bằng cách nào.

Sol trưởng · 2/2 Allegro, ma non troppo ≈ Grade 5 Hình thức sonata, 122 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcLudwig van Beethoven (1770–1827)
Tác phẩmSonata piano số 20 cung Sol trưởng, Op. 49 số 2; chương 1: Allegro, ma non troppo (chương 2: Tempo di Menuetto)
Sáng tác / xuất bảnCó lẽ viết năm 1796 (số 1 năm 1797/98), gần cùng thời với ba sonata Op. 10 (theo Henle); in năm 1805 ở Vienna cùng sonata Op. 49 số 1, với tên Sonates faciles ("những sonata dễ")
Giọng · nhịp · tốc độSol trưởng · 2/2 (alla breve) · Allegro, ma non troppo (nhanh, nhưng không quá)
Hình thứcHình thức sonata, 122 ô nhịp: trình bày ô 1–52 (có nhắc lại), phát triển ô 53–66, tái hiện ô 67–122
Độ khóRCM xếp chương 1 và 2 ở Level 8 (đề cương 2022); Henle xếp mức 3 (dễ) trên thang 1–9
Kỹ năng chínhChùm ba móc đơn đều (hợp âm rải và gam), nhịp chấm dôi không bị "chùm ba hóa", láy rền có nốt kết, láy quanh, hình đệm nốt lặp ở tay trái, gam chùm ba ở cả hai tay, phát âm Cổ điển
Bản nhạcIMSLP (tìm "Piano Sonata No.20, Op.49 No.2"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 1327, in chung hai sonata Op. 49, ngón bấm của Murray Perahia), Wiener Urtext, Bärenreiter; ấn bản ABRSM (biên tập Barry Cooper)

Vì sao nên học bài này

  • Hình thức sonata trong tầm tay. Ba phần của hình thức sonata đều ngắn và rõ. Có một chi tiết rất đáng học: đoạn chuyển ở phần tái hiện (ô 82–87) gần như nguyên văn đoạn chuyển ở phần trình bày (ô 15–20), nhưng lần đầu nó dẫn sang chủ đề 2 ở Rê trưởng, lần sau ở Sol trưởng. Cùng những nốt ấy, hai ý nghĩa: bạn cảm nhận "giọng" bằng chính đôi tay.
  • Chùm ba và nhịp chấm dôi sống cạnh nhau. Ô 1 có chùm ba (liên ba: ba nốt móc đơn trong một phách đen), ô 3 có nhịp chấm dôi (nốt đen chấm dôi rồi nốt móc đơn). Giữ hai kiểu tiết tấu này tách bạch là bài học về sự chính xác mà mọi tác phẩm Cổ điển đều cần.
  • Gam thành âm nhạc. Các chuỗi gam chùm ba ở nhóm kết (ô 36–43, ô 103–110) là lý do để luyện gam mỗi ngày; tay trái cũng có gam chùm ba (ô 44, 47, 111, 114).
  • Tay trái nhiều vai. Một bè trầm có giai điệu riêng (ô 2–4), hình đệm nốt lặp (ô 6–8, 21–24), hợp âm rải chùm ba (ô 15–19), nốt lặp đều (ô 59–62). Học xong bài này, tay trái của bạn không còn chỉ biết "đệm".

Bối cảnh

Hai sonata Op. 49 đều chỉ có hai chương. Theo lời giới thiệu của ấn bản Henle, Beethoven viết chúng khoảng 1796–1798 (số 2 có lẽ năm 1796), gần cùng thời với ba sonata Op. 10, khi ông chưa đến ba mươi tuổi. Chúng không được in ngay. Việc chúng được in có lẽ là nhờ người em trai Carl, người lục tìm trong các bản thảo của anh những bài có thể đem bán: từ cuối năm 1802, Carl đem chào vài nơi không thành, đến tháng 1 năm 1805 một nhà xuất bản ở Vienna mới in chúng. Bản in đầu tiên gọi chúng là Sonates faciles, "những sonata dễ".

Vì in muộn, hai bản sonata nhỏ này mang số Op. 49, lớn hơn cả Sonata Ánh trăng Op. 27 (1801), bài được viết sau chúng. Ở đây số Op. cho biết lúc in, không phải lúc viết: Op. 49 số 2 thuộc về Beethoven của những năm 1790.

Chương 2 (Tempo di Menuetto) có chủ đề mà Beethoven dùng lại trong chương minuet của bản Septet Op. 20 (1799), một tác phẩm rất được ưa chuộng thời ông.

Đàn piano Vienna cuối thế kỷ 18 có âm vực khoảng năm quãng tám (kiểu đàn của Anton Walter: Fa1–Sol6); cả chương này nằm gọn trong khoảng Sol1–Mi6. Trên đàn hiện đại, hãy giữ tiếng gọn, sáng, và rất ít bàn đạp. Xem thêm thời kỳ Cổ điển.

Nghe trước khi tập

Nghe cả hai chương vài lần, rồi tập trung vào chương 1 với bốn câu hỏi:

  1. Cử chỉ mở đầu (hợp âm Sol trưởng, rồi chùm ba đi lên và đi xuống) còn xuất hiện ở đâu? Gợi ý: ô 5, đầu phần phát triển ở giọng thứ, đầu phần tái hiện.
  2. Ba nốt lặp báo hiệu chủ đề 2. Chủ đề ấy ở giọng nào, và khi trở lại ở phần tái hiện thì sao?
  3. Gam chùm ba: nghệ sĩ làm chúng nghe như câu nhạc hay như bài tập ngón?
  4. Phần phát triển: nhạc tối lại ở đâu, và bao lâu thì trở về?

Mọi bản thu trọn 32 sonata của Beethoven đều có bài này. So sánh tốc độ họ chọn cho ma non troppo, độ tách tiếng của các nốt đen và độ nổi của tay trái. Nghe thêm một bản trên fortepiano (Ronald Brautigam thu trọn các sonata của Beethoven trên loại đàn này) để thấy chùm ba và gam trong trẻo thế nào trên một cây đàn gần với đàn thời Beethoven. Site chưa có hướng dẫn nghe riêng cho Op. 49; hướng dẫn nghe Pathétique giới thiệu một sonata lớn hơn của Beethoven cùng thời kỳ, và Nghệ sĩ piano và bản thu nên nghe giúp bạn chọn bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Chủ đề 1 (ô 1–8): hợp âm Sol trưởng, chùm ba đi lên rồi xuống, giai điệu nhịp chấm dôi kết bằng láy rền; từ ô 5, cả câu nhắc lại cao hơn một quãng tám, tay trái chuyển sang hình đệm nốt lặp
… Tiếp nối (ô 9–14): những cặp nốt luyến đi lên nửa cung (Rê♯–Mi, Đô♯–Rê) ngăn bởi dấu lặng ngắn; láy quanh ở ô 12; tay trái rất thưa
… Đoạn chuyển (ô 15–20), f: tay phải nhảy giữa nốt đen ở âm vực giữa và chùm ba từ trên cao đổ xuống; tay trái rải hợp âm chùm ba trên nốt Rê trầm
… Chủ đề 2 (nhịp lấy đà ở ô 20, ô 21–35): Rê trưởng; ba nốt La lặp làm đà, giai điệu luyến mềm trên hình đệm nốt lặp; staccato nhẹ trên những nốt Mi lặp (ô 25–26)
… Nhóm kết (ô 36–52): gam chùm ba mười hai nốt đi xuống rồi đi lên, xen những ô nốt đen lặp; quãng ba ngân dài trong lúc tay trái chạy gam; các hợp âm kết ở Rê trưởng
… Trình bày nhắc lại (ô 1–52): nghệ sĩ có đổi màu sắc ở lần hai không?
… Phát triển (ô 53–66): cử chỉ mở đầu trở lại ở Rê thứ, f; rồi La thứ, Mi thứ trên nốt Si lặp của tay trái; hai tay cùng đi xuống, dẫn về
… Tái hiện (ô 67–81): chủ đề 1 ở Sol trưởng; từ ô 74 rẽ sang đường mới, gam chùm ba đi qua Đô trưởng và La thứ
… Đoạn chuyển và chủ đề 2 (ô 82–102): đoạn chuyển gần như nguyên văn lần đầu, nhưng chủ đề 2 giờ ở Sol trưởng, với ba nốt Rê làm đà (ô 87)
… Nhóm kết (ô 103–122): gam chùm ba ở Sol trưởng, quãng ba ngân, các hợp âm kết; ô cuối: hợp âm, rồi dấu lặng có dấu ngân

Cấu trúc

Chủ đề 1Sol trưởng · ô 1–14
Đoạn chuyểntrên nốt Rê · ô 15–20
Chủ đề 2Rê trưởng · ô 21–35
Nhóm kếtgam chùm ba · ô 36–52
Phát triểnRê thứ, La thứ, Mi thứ · ô 53–66
Tái hiện: chủ đề 1Sol trưởng, rẽ qua Đô trưởng · ô 67–81
Đoạn chuyểngần như nguyên văn · ô 82–87
Chủ đề 2Sol trưởng · ô 88–102
Nhóm kếtSol trưởng · ô 103–122
Beethoven, Op. 49 số 2, chương 1 (122 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp). Phần trình bày (ô 1–52) được nhắc lại. Số ô nhịp theo bản Breitkopf & Härtel (qua Mutopia). Chủ đề 2 có nhịp lấy đà ở ô 20 và ô 87; đoạn chuyển gần như giống nhau ở hai nơi, nhưng lần đầu dẫn sang Rê trưởng, lần sau về Sol trưởng.

Số ô nhịp trên trang này theo bản Breitkopf & Härtel (qua Mutopia); hãy đánh số vào bản của bạn và đối chiếu.

Phần Ô nhịp Nội dung Giọng
Trình bày: chủ đề 1 1–8 Hợp âm và chùm ba, rồi giai điệu nhịp chấm dôi, láy rền ở ô 4; ô 5–8 nhắc lại cao hơn một quãng tám Sol trưởng
Tiếp nối 9–14 Cặp nốt luyến nửa cung và dấu lặng; láy quanh ở ô 12; dừng trên hợp âm La trưởng Sol trưởng
Đoạn chuyển 15–20 f; tay phải nốt đen và chùm ba, tay trái hợp âm rải chùm ba trên nốt Rê; dừng trên hợp âm Rê Sol → Rê
Chủ đề 2 20 (nhịp lấy đà) – 35 Ba nốt La làm đà; giai điệu luyến trên hình đệm nốt lặp; nói hai lần (ô 21–28, 29–35) Rê trưởng
Nhóm kết 36–52 Gam chùm ba xen nốt đen lặp (36–43); quãng ba ngân trên gam chùm ba của tay trái (44–48); hợp âm kết (49–52). Cả phần trình bày nhắc lại Rê trưởng
Phát triển 53–66 Cử chỉ mở đầu ở Rê thứ (ô 53) và La thứ (ô 56); Mi thứ, rồi nốt Si lặp ở tay trái (ô 59–62); hai tay đi xuống, dừng trên nốt Rê trầm (ô 63–66) nhiều giọng
Tái hiện: chủ đề 1 67–81 Ô 67–73 gần như ô 1–7; từ ô 74 đi đường mới: gam chùm ba qua Đô trưởng (75–78) và La thứ (79–81) Sol trưởng
Đoạn chuyển 82–87 Gần như nguyên văn ô 15–20 Sol trưởng
Chủ đề 2 87 (nhịp lấy đà) – 102 Ba nốt Rê làm đà; chủ đề 2 ở giọng chủ Sol trưởng
Nhóm kết 103–122 Như ô 36–52, ở Sol trưởng; hợp âm cuối ở ô 122, tiếp theo là dấu lặng có dấu ngân Sol trưởng

Điều đáng chú ý nhất: hợp âm Rê cuối đoạn chuyển. Cả hai lần (ô 20 và ô 87), đoạn chuyển dừng trên hợp âm Rê, át âm của Sol. Ở phần trình bày, chủ đề 2 vào thẳng Rê trưởng ngay sau đó, nên tai nghe lại hợp âm Rê như chủ âm của một giọng mới; ở phần tái hiện, chủ đề 2 ở lại Sol trưởng. Chơi hai chỗ này liền nhau vài lần, bạn sẽ hiểu vì sao phần tái hiện "giải quyết" phần trình bày.

Tám ô đầu

Nốt nhạc, dấu luyến, láy rền và chữ p theo bản Breitkopf & Härtel (Ludwig van Beethovens Werke, 1862–1865), qua bản dàn trang công cộng của Mutopia Project; số ngón là gợi ý của trang này. Bản ấy không ghi sắc thái ở ô 1. Từ ô 6, tay trái đọc ở khóa Sol.

Allegro, ma non troppo, ô 1–8

Ở ô 2–4, tay trái không chỉ đệm: nó là một bè trầm có giai điệu riêng, Si – La – Sol – Fa♯ – Rê – Sol – Fa♮ – Mi – Fa♯ – Sol. Nốt Fa♮ ở ô 3 đi xuống nửa cung tới Mi ở ô 4; hãy để nó nghe thấy. Ở ô 6–8, ngón cái tay trái lặp nốt Rê ở trên trong khi bè dưới đi xuống: quãng giữa hai nốt mở dần từ quãng ba đến quãng tám (Rê–Rê ở ô 7). Láy rền ở ô 4 và ô 8 kết bằng hai nốt nhỏ Si–Đô đã in sẵn.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Hợp âm rồi chùm ba (ô 1, 5, 53, 56, 67, 71) Tay rời hợp âm để rải hơn một quãng tám (ô 1: Rê–Sol–Si–Rê rồi Đô–La); chùm ba hay vội và rơi trễ vào phách đầu ô sau Gom mỗi chùm ba thành hợp âm khối để biết thế tay; tập "đích đến": dừng trên nốt Sol ở đầu ô 2. Đếm hai phách trắng: hợp âm là phách 1, hai chùm ba là phách 2
Nhịp chấm dôi cạnh chùm ba (ô 3, 7, 69) Tai vừa nghe chùm ba nên muốn đặt nốt móc đơn sau dấu chấm vào chỗ nốt thứ ba của chùm ba: nhịp bị đung đưa Đếm theo móc đơn "1 và 2 và": nốt móc đơn rơi đúng chữ "và" cuối. Bài tập 1 xen một ô chùm ba với một ô chấm dôi. Xem tiết tấu nâng cao
Láy rền có nốt kết (ô 4, 8, 70) Chỉ có một nốt đen ở tốc độ nhanh; nốt trên của láy (Rê) vừa vang ngay trước Ở tốc độ thật chỉ đủ năm, sáu nốt nhanh: vài nốt Đô–Rê, rồi hai nốt kết Si–Đô, rồi Si đúng phách. Có thể bắt đầu láy từ chính nốt Đô, vì nốt Rê vừa vang đã làm nốt trên; nếu bắt đầu từ nốt trên, đừng nhấn nốt Rê ấy lần nữa. Xem Nốt hoa mỹ
Cặp nốt luyến và láy quanh (ô 9–14) Mỗi cặp phải "nặng – nhẹ" rồi nhấc tay đúng dấu lặng; láy quanh sau nốt Sol chấm dôi (ô 12) dễ làm trễ nốt La Nói to "nặng – nhẹ – (nghỉ)"; nốt thứ hai ngắn và nhẹ. Láy quanh: giữ Sol, chơi bốn nốt La–Sol–Fa♯–Sol trong phần chấm dôi, rồi vào La đúng chỗ của nó. Tập chậm với máy đếm nhịp theo móc đơn
Đoạn chuyển (ô 15–19) Tay phải nhảy giữa nốt đen ở âm vực giữa và chùm ba từ trên cao (Fa♯4 lên La5, một quãng mười); f dễ thành đập Tập riêng các nốt đen như một giai điệu (Fa♯ – Đô – Si – Sol…); tập chùm ba thành hợp âm khối; khi ghép, mắt nhìn trước điểm đến, cổ tay dẫn đường. f đến từ trọng lượng cánh tay, không từ ngón cứng
Gam chùm ba (ô 36–43, 103–110; tay trái ô 44, 47, 111, 114) Nhóm ngón (3 và 4 ngón) không trùng nhóm nốt (3 nốt): ngón cái rơi giữa nhóm và tạo trọng âm sai; gam dài dễ nhanh dần Bài tập 2: nhấn rất nhẹ nốt đầu mỗi nhóm ba, ngón cái nhẹ; tập theo nhóm, dừng trên nốt đầu nhóm sau; tập nhịp chấm (dài – ngắn, ngắn – dài). Xem Gam và Cách tập
Hình đệm nốt lặp ở tay trái (ô 6–8, 21–24, 29–32) Ngón cái lặp một nốt suốt nhiều phách dễ nặng; bè dưới mới là đường đi của hòa âm Bài tập 3: ngón cái chỉ chạm nhẹ, bè dưới (ngón 2–5) hơi rõ hơn; cổ tay xoay nhẹ theo từng cặp, không nhấc ngón cao
Nốt lặp ở tay trái (ô 59–62) Tám móc đơn cùng một nốt mỗi ô: dễ to dần và mỏi cổ tay Đổi ngón 3–2–1, hoặc dùng một ngón với cổ tay nảy nhẹ; giữ nhẹ và đều dưới các quãng ba của tay phải
Tái hiện rẽ hướng (ô 73–81) Ngón tay nhớ phần trình bày nên muốn chơi tiếp như ô 8–9; các nốt Fa♮ ở ô 74–78 dễ thành Fa♯ Tập riêng ô 72–82, đặt cạnh ô 6–15 để thấy chỗ khác; gọi tên hợp âm khi chơi; học thuộc theo phần, bắt đầu được từ ô 53, 67, 82, 88. Xem Học thuộc và biểu diễn

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Chùm ba và nhịp chấm dôi

Chùm ba và nhịp chấm dôi (soạn cho trang này)
  1. Đếm to "1 và 2 và 3 và 4 và" theo móc đơn. Ở ô chùm ba, nốt đầu mỗi nhóm trùng với nốt tay trái; ở ô chấm dôi, nốt móc đơn rơi đúng giữa nốt tay trái thứ hai và thứ ba.
  2. Nếu ô chấm dôi nghe "đung đưa", bạn đang đặt nốt móc đơn quá muộn: chơi riêng ô 2 với máy đếm nhịp theo móc đơn.
  3. Tăng dần từ ♩ = 80 lên ♩ = 132 mà hai kiểu tiết tấu vẫn khác nhau rõ.

2. Gam chùm ba ở hai tay

Gam chùm ba ở hai tay (soạn cho trang này)
  1. Ô 1: nhóm thứ ba (Fa♯–Sol–La) và nhóm thứ tư (Si–Đô–Rê) có ngón cái nằm giữa nhóm. Nhấn rất nhẹ nốt đầu mỗi nhóm ba; ngón cái luồn sớm và nhẹ.
  2. Ô 3: tay trái chạy gam, tay phải giữ quãng ba và lắng nghe tay trái đều đến đâu.
  3. Tập thêm ở Rê trưởng và Đô trưởng: các chuỗi gam chùm ba ở ô 36–43 đi ở Rê trưởng, ở ô 75–78 đi qua Đô trưởng.

3. Hình đệm nốt lặp ở tay trái

Hình đệm nốt lặp ở tay trái (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: ngón cái chỉ "chạm" nốt Rê; bè dưới hơi rõ hơn và nối liền như một giai điệu.
  2. Cổ tay xoay nhẹ qua lại theo từng cặp nốt; ngón không nhấc cao.
  3. Ghép tay phải mf, tay trái p: nghe như một ca sĩ và một tiếng đàn rì rầm phía dưới.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 8 tuần, 30–45 phút mỗi ngày. Tốc độ tính theo phách đen cho dễ tập; khi đã nhanh, hãy cảm hai phách trắng mỗi ô (alla breve).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; đánh dấu các phần và số ô nhịp lên bản nhạc; viết ngón bấm. Bài tập 1–2. Ô 1–14 từng tay ♩ = 72
2 Ô 1–20 hai tay; tập riêng các bước nhảy của đoạn chuyển. Gam Sol, Rê, Đô trưởng theo chùm ba mỗi ngày ♩ = 80
3 Chủ đề 2 (ô 20–35); bài tập 3; ghép hai tay ♩ = 88–96
4 Nhóm kết (ô 36–52): gam chùm ba từng tay rồi ghép; chơi liền phần trình bày ♩ = 96–104
5 Phát triển (ô 53–66); chơi từ ô 36 đến ô 67 không dừng ♩ = 104–112
6 Tái hiện (ô 67–122): đánh dấu mọi chỗ khác phần trình bày (ô 73–81, giọng của chủ đề 2 và nhóm kết) ♩ = 112–120
7 Chơi liền cả chương, có nhắc lại; thu âm và nghe lại; chốt sắc thái ♩ = 120–132
8 Học thuộc từng phần; biểu diễn cho người khác nghe, trên một cây đàn lạ nếu được ♩ ≈ 132–144 (nốt trắng ≈ 66–72)

Đừng vội đạt tốc độ cuối. Ở ♩ = 120 mà sạch, đều và có hướng đi vẫn hay hơn ♩ = 144 mà gam mờ.

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Allegro, ma non troppo: nhanh, nhưng không quá. Nhịp 2/2 nghĩa là hai phách trắng mỗi ô; nghĩ theo phách trắng, chùm ba sẽ trôi và nhịp chấm dôi có đà. Chọn tốc độ theo đoạn khó nhất (thường là gam chùm ba ở nhóm kết) rồi giữ nó cho cả chương. Giữ nhịp ổn định, chỉ cho một hơi thở rất nhỏ trước phần phát triển và trước tái hiện.

Sắc thái

Bản Breitkopf mà trang này dùng ghi rất ít sắc thái (chẳng hạn p ở ô 6, f ở ô 15 và ô 53). Đối chiếu bản Urtext của bạn, rồi tự xây phần còn lại theo cấu trúc: chủ đề 1 tròn và vui, từ ô 6 nhẹ đi dù ở âm vực cao; tiếp nối nhẹ nhàng, nhiều không khí; đoạn chuyển f; chủ đề 2 hát và mềm; nhóm kết rõ ràng; phần phát triển có tương phản mạnh nhất bài. f của Beethoven trẻ vẫn tròn, không đập.

Phát âm

  • Nốt đen không có dấu luyến (giai điệu ô 3–4, đoạn chuyển; ở ô 2, ba nốt Sol–Fa♯–Sol có dấu luyến): hơi tách, gọn, nhưng không khô.
  • Cặp nốt luyến (ô 9–14, chủ đề 2): nốt đầu nặng, nốt sau nhẹ và ngắn lại.
  • Ba nốt La làm đà ở ô 20: nhẹ, hơi tách, dẫn vào nốt Rê đầu dấu luyến.
  • Staccato trên các nốt Mi lặp (ô 25–26) và các quãng ba đi xuống (ô 45, 48): nhẹ, nảy, không gõ.

Bàn đạp

Hầu như không cần. Một chút bàn đạp nông có thể làm ấm hợp âm mở đầu và các hợp âm kết; không dùng cho gam, chùm ba hay nốt lặp: sự trong trẻo là vẻ đẹp của chúng. Xem Bàn đạp.

Nốt hoa mỹ

  • Láy rền ở ô 4, 8, 70 (trên nốt Đô, có hai nốt kết in nhỏ) và ô 109 (trên nốt La): ngắn, đều, kết đúng phách.
  • Láy quanh ở ô 12: sau nốt Sol, trong phần chấm dôi.
  • Nốt nhỏ trước các gam chùm ba (ô 36, 40, 75, 103, 107): nhanh và nhẹ, gần như cùng lúc với nốt đầu gam; đừng để nó làm trễ phách.

Xem Nốt hoa mỹ và theo chú thích của bản Urtext nếu khác.

Ấn bản

Bản Urtext Henle (HN 1327) in chung hai sonata Op. 49, ngón bấm của Murray Perahia. Bản Breitkopf thế kỷ 19 dùng cho đoạn trích trên trang này có thể khác bản Urtext ở dấu luyến và sắc thái: khi phân vân, theo bản Urtext.

Lỗi thường gặp

  • Chùm ba vội, nhất là ở ô 1 và ô 5; vào ô sau trễ.
  • Nhịp chấm dôi bị đung đưa thành nhịp chùm ba.
  • Láy rền quá nhiều nốt, rơi trễ vào nốt Si.
  • Ngón cái nặng trong gam chùm ba; gam nhanh dần.
  • Ngón cái tay trái gõ đều nốt lặp, to ngang giai điệu.
  • Đoạn chuyển và đầu phần phát triển đập thay vì f tròn.
  • Bỏ qua dấu lặng ở ô 9–14, nối liền các cặp nốt luyến.
  • Lạc về đường của phần trình bày ở ô 73–74 của tái hiện.
  • Quên dấu lặng ở ô cuối: hợp âm cuối gọn, rồi yên lặng trọn vẹn.

Học tiếp

  • Chương 2 của chính sonata này (Tempo di Menuetto): cùng giọng Sol trưởng, với chủ đề bạn sẽ gặp lại trong Septet Op. 20.
  • Sonata Op. 49 số 1 (Sol thứ): hai chương, Andante rồi Rondo: Allegro.
  • Mozart: Sonata K. 545: bước tiếp theo ở chặng 5, cũng hình thức sonata nhưng với đệm Alberti và chuỗi gam móc kép.
  • Beethoven tiếp theo: Pathétique, chương 2 và Sonata Ánh trăng, chương 1.
  • Xem thứ tự gợi ý ở Tác phẩm theo cấp độ.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Phần phát triển bắt đầu ở ô nào, và bằng chất liệu gì?
    1. Ô 53: hợp âm và chùm ba của mở đầu, nhưng ở Rê thứ
    2. Ô 36: gam chùm ba ở Rê trưởng
    3. Ô 67: chủ đề 1 ở Sol trưởng
  2. Đoạn chuyển ở phần tái hiện (ô 82–87) khác đoạn chuyển ở phần trình bày (ô 15–20) thế nào?
    1. Gần như giống hệt, nhưng lần này dẫn sang chủ đề 2 ở Sol trưởng thay vì Rê trưởng
    2. Được viết lại hoàn toàn ở Đô trưởng
    3. Bị bỏ đi: chủ đề 2 đến ngay sau chủ đề 1
  3. Nên tập nhịp chấm dôi (ô 3) đặt cạnh chùm ba (ô 1) thế nào?
    1. Đếm theo móc đơn "1 và 2 và", đặt nốt móc đơn đúng chữ "và" cuối, xen một ô chùm ba với một ô chấm dôi
    2. Chơi nốt móc đơn trùng với nốt thứ ba của chùm ba cho liền mạch
    3. Bỏ dấu chấm dôi cho dễ
  4. Vì sao một sonata viết khoảng năm 1796 lại mang số Op. 49, lớn hơn cả Sonata Ánh trăng (Op. 27)?
    1. Vì Beethoven viết lại nó năm 1805
    2. Vì nó chỉ được in năm 1805, nhiều năm sau khi viết
    3. Vì số Op. do nhà xuất bản Henle đặt sau này

Nguồn

  • Beethoven, Two Easy Piano Sonatas Op. 49, G. Henle Verlag, HN 1327 (biên tập Norbert Gertsch, ngón bấm Murray Perahia): lời giới thiệu và mức độ khó trên trang ấn bản (thời gian sáng tác, việc in năm 1805, tên Sonates faciles, Septet Op. 20, mức 3).
  • Ludwig van Beethovens Werke (Breitkopf & Härtel, 1862–1865), bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (người nhập: Stelios Samelis): nguồn của đoạn trích, số ô nhịp và các chi tiết nốt nhạc trên trang này.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Ô 36 là nhóm kết của phần trình bày, ô 67 là tái hiện. Phần phát triển (ô 53–66) đi qua Rê thứ, La thứ, Mi thứ rồi dừng trên nốt Rê trầm để dẫn về.
  2. 2. A — Cả hai lần đoạn chuyển đều dừng trên hợp âm Rê, át âm của Sol; ở phần trình bày, chủ đề 2 sau đó vào Rê trưởng, ở phần tái hiện chủ đề 2 ở lại Sol trưởng.
  3. 3. A — Tai vừa nghe chùm ba nên muốn đặt nốt móc đơn muộn, ở chỗ nốt thứ ba của chùm ba. Bài tập 1 giúp tách hai kiểu tiết tấu.
  4. 4. B — Theo Henle, em trai Beethoven là Carl đã đem chào vài nhà xuất bản không thành; năm 1805 hai sonata mới được in, với tên Sonates faciles.

Bach: Invention số 1 Đô trưởng, BWV 772

Hai mươi hai ô nhịp, hai bè, một ý nhạc dài nửa ô nhịp: Invention số 1 là cánh cửa vào phức điệu, nơi hai tay không còn chia vai "giai điệu và đệm" mà cùng nói, đối đáp và nhại nhau. Học bài này, bạn học nghe hai đường nhạc cùng lúc và tự quyết định cách phát âm, việc mà Bach để lại gần như hoàn toàn cho người chơi.

Đô trưởng · 4/4 Hai bè ≈ Grade 4–5 Ba phần

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcJohann Sebastian Bach (1685–1750)
Tác phẩmInvention số 1 Đô trưởng, BWV 772 — bài đầu trong 15 Invention hai bè (BWV 772–786); cùng 15 Sinfonia ba bè (BWV 787–801) tạo thành tập Inventionen und Sinfonien
Sáng tác / xuất bảnBản chép sạch đề năm 1723, khi Bach còn là Kapellmeister ở Köthen. Phiên bản sớm hơn, với tên Praeambulum, nằm trong Clavier-Büchlein mà Bach bắt đầu soạn năm 1720 cho con trai Wilhelm Friedemann
Giọng · nhịp · tốc độĐô trưởng · 4/4 · Bach không ghi tốc độ
Hình thứcBa phần, mỗi phần khép bằng một kết: Đô trưởng → Sol trưởng (ô 7) → La thứ (ô 15) → Đô trưởng (ô 22)
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 4–5: ABRSM xếp bài ở Grade 4 (đề cương 2015–2016); các invention khó hơn ở Grade 5 và 6
Kỹ năng chínhĐộc lập hai tay, phát âm (móc kép liền, móc đơn tách), ngón bấm cố định, nhận ra chủ đề và chủ đề đảo, chuỗi, nốt hoa mỹ Baroque
Bản nhạcIMSLP (tìm "15 Inventions, BWV 772-786"); bản Urtext: G. Henle Verlag

Vì sao nên học bài này

  • Bước đầu vào phức điệu. Mỗi tay là một giọng hát độc lập, quan trọng ngang nhau. Đây là kỹ năng bạn sẽ cần cho các sinfonia, fugue và nhiều bài khác của Bach (xem Đối âm).
  • Học phát âm. Bach gần như không ghi dấu luyến hay staccato. Bạn phải tự chọn cách nối và ngắt cho từng loại nốt, rồi giữ nhất quán. Đó là kỹ năng của một nhạc sĩ, không chỉ của ngón tay.
  • Thấy một tác phẩm được xây từ một ý nhỏ. Gần như mọi nốt trong bài đến từ chủ đề ở ô 1: nguyên dạng, đảo ngược, chuyển giọng, nối thành chuỗi (xem Phát triển môtip).
  • Độc lập hai tay thật sự. Một tay chạy móc kép liền tiếng trong khi tay kia đi móc đơn tách tiếng, rồi đổi vai.
  • Chuẩn bị cho fugue. Chủ đề, nhại, chuỗi, kết: những khái niệm bạn sẽ gặp lại trong fugue.

Bối cảnh

Bach viết các invention và sinfonia để dạy, trước hết là dạy con trai Wilhelm Friedemann, rồi các học trò. Năm 1723, khi chép sạch cả tập, ông viết một trang bìa dài, có thể diễn ý như sau: Hướng dẫn chân thành, chỉ cho những người yêu đàn phím, nhất là những người ham học, một cách rõ ràng để không chỉ học chơi sạch sẽ với hai bè, mà khi tiến bộ hơn thì xử lý đúng và hay ba bè; đồng thời không chỉ tìm được những ý nhạc hay mà còn phát triển chúng cho tốt; nhưng trên hết là đạt được lối chơi như hát (cantabile), và nếm trước được nghề sáng tác.

Hai điều đáng nhớ từ trang bìa ấy. Thứ nhất, inventio là một từ của tu từ học: "tìm ra" một ý tưởng rồi khai triển nó. Mỗi invention là một bài học về cách một ý nhạc nhỏ sinh ra cả một tác phẩm. Thứ hai, mục tiêu cao nhất Bach nêu ra là lối chơi như hát, không phải sự nhanh nhẹn của ngón tay. Hãy nhớ điều đó mỗi khi bạn muốn tăng tốc độ.

Bach viết cho đàn phím thời ấy (trang bìa gọi chung là Clavier); trên piano hiện đại, bạn có độ ngân dài hơn và dải sắc thái rộng hơn, nên hãy dùng chúng một cách tiết chế. Xem thêm thời kỳ Baroque.

Nghe trước khi tập

Nghe vài lần, mắt theo bản nhạc:

  1. Đếm chủ đề. Mỗi lần nghe bảy nốt Đô – Rê – Mi – Fa – Rê – Mi – Đô (hoặc dạng của nó ở giọng khác), đánh dấu lên bản nhạc. Dạng lộn ngược (đi xuống thay vì đi lên) cũng tính.
  2. Tìm ba điểm kết. Nghe chỗ nhạc "dừng chân" ở Sol trưởng, ở La thứ, rồi về Đô.
  3. Hai bè. Nghe một lần chỉ theo tay trái từ đầu đến cuối.

So sánh vài bản thu rất khác nhau trên piano hiện đại, cùng một bản trên harpsichord hoặc clavichord. Ghi lại: ai chơi móc kép liền, ai tách; ai dùng sắc thái nhiều; tốc độ chênh nhau bao nhiêu?

Bản thu gợi ý của Marcelle Meyer (thu năm 1948) nằm trên Wikimedia Commons. Ở Mỹ, nơi đặt site, bản thu này vẫn còn được bảo hộ, nên khối dưới đây chỉ dẫn link, không phát trực tiếp; mốc tham khảo tính theo file ấy.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Chủ đề (ô 1): tay phải chơi bảy móc kép Đô – Rê – Mi – Fa – Rê – Mi – Đô; nửa ô sau, tay trái nhại lại thấp hơn một quãng tám
… Chủ đề ở Sol (ô 2): cùng hình dáng, bắt đầu từ bậc V
… Chủ đề đảo (ô 3–4): tay phải đi xuống thành chuỗi, tay trái đi móc đơn
… Kết ở Sol trưởng (đầu ô 7): điểm dừng chân thứ nhất; hai tay đổi vai, tay trái mở đầu bằng chủ đề, tay phải nhại
… Chủ đề đảo ở cả hai tay (ô 9–10): hai bè cùng chơi dạng lộn ngược của chủ đề
… Chuỗi (ô 11–12): tay phải đi móc đơn, tay trái chạy chuỗi chủ đề đảo
… Kết ở La thứ (đầu ô 15): Sol♯ dẫn tới điểm dừng chân thứ hai
… Nốt dài và chuỗi (ô 15–18): một tay giữ nốt dài trong khi tay kia chạy chủ đề, khi xuôi, khi đảo, đi xuống theo chuỗi
… Về Đô (ô 19–22): Si♭ ở ô 21 hướng về hạ át trước kết; hợp âm Đô ở ô 22

Cấu trúc

Phần 1ô 1–7 · Đô → Sol trưởng
Phần 2ô 7–15 · chủ đề đảo → La thứ
Phần 3ô 15–18 · nốt dài, chuỗi
Kếtô 19–22 · về Đô
Invention số 1 Đô trưởng: ba phần, mỗi phần khép bằng một kết (22 ô nhịp).
Phần Ô nhịp Giọng Nội dung
1 1–7 Đô trưởng → Sol trưởng Chủ đề ở tay phải; nửa ô sau, tay trái nhại lại thấp hơn một quãng tám. Ô 2: chủ đề ở bậc V (Sol). Ô 3–4: chủ đề đảo ở tay phải, đi xuống thành chuỗi, tay trái đi móc đơn. Kết ở Sol trưởng đầu ô 7
2 7–15 Sol trưởng → La thứ Hai tay đổi vai: tay trái mở đầu bằng chủ đề, tay phải nhại. Ô 9–10: chủ đề đảo ở cả hai tay. Ô 11–12: tay phải đi móc đơn, tay trái chuỗi chủ đề đảo. Sol♯ xuất hiện; kết ở La thứ đầu ô 15
3 15–22 La thứ → Đô trưởng Ô 15–18: một tay giữ nốt dài trong khi tay kia chạy chủ đề (khi xuôi, khi đảo), đi xuống theo chuỗi. Ô 19–21: về Đô; Si♭ ở ô 21 hướng về hạ át trước kết. Hợp âm Đô ở ô 22

Hai ô đầu

Chủ đề (sau một dấu lặng móc kép là bảy móc kép Đô – Rê – Mi – Fa – Rê – Mi – Đô, tiếp theo là bốn móc đơn Sol – Đô – Si – Đô) và lời đáp của tay trái. Đối chiếu với bản Bach-Gesellschaft; nốt hoa mỹ chưa ghi.

Ô 1–2: chủ đề ở tay phải, tay trái nhại lại

Để ý ô 2: nốt móc kép đầu tiên của tay phải (Rê) thay chỗ dấu lặng, và chủ đề bắt đầu lại từ Sol. Cả bài sẽ đối xử với chủ đề như vậy: giữ hình dáng, đổi độ cao, đổi điểm bắt đầu.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Độc lập hai tay Một tay móc kép liền, tay kia móc đơn tách; hai tay hay "lây" cách phát âm của nhau Tay riêng đến khi thật chắc; ghép ở nửa tốc độ. Bài tập 2. Thử chơi một tay f, tay kia p, rồi đổi
Chọn và giữ cách phát âm Không có dấu nào trên bản nhạc; mỗi lần chơi một kiểu thì không bao giờ ổn định Quyết định một lần, ghi bằng bút chì: cùng một môtip thì cùng một cách phát âm, ở cả hai tay. Xem phần Diễn tấu
Ngón bấm Chủ đề xuất hiện ở nhiều độ cao; đổi ngón tùy hứng làm tay lúng túng Chủ đề đi lên ở tay phải có thể dùng 1-2-3-4-2-3-1; ở tay trái 5-4-3-2-4-3-5. Chọn cho từng lần xuất hiện, ghi lại, giữ nguyên
Nhận ra chủ đề và chủ đề đảo Không thấy cấu trúc thì học thuộc rất mệt và dễ lạc Tô màu chủ đề và chủ đề đảo trên bản nhạc; chơi riêng các lần xuất hiện của chủ đề; hát một bè trong khi chơi bè kia
Chuỗi (ô 3–4, 11–12, 15–18) Các nhóm nốt trông giống nhau, mỗi lần dời xuống (ô 3–4, 11–12: một quãng ba; ô 15–18: một bậc); dễ nhảy nhầm nhóm Gọi tên nốt đầu mỗi nhóm; chơi "khung" chỉ gồm nốt đầu các nhóm, rồi mới chơi đầy đủ
Nốt dài ở ô 15–18 Nốt trắng nối sang ô sau dễ bị nhấc sớm khi tay kia bận Đếm to; giữ đủ trường độ; để nốt dài hát trong lúc bè kia chạy
Nốt hoa mỹ Láy trên và láy dưới làm rối nhịp nếu thêm quá sớm Học bài không có nốt hoa mỹ trước; thêm sau, chậm, viết rõ các nốt; xem Nốt hoa mỹ
Ba điểm kết Hoặc không ai nhận ra, hoặc bị dừng hẳn như hết bài Nới rất nhẹ trước ô 7 và ô 15, rồi đi tiếp ngay; chỉ ô 22 mới thật sự dừng

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Chủ đề và chủ đề đảo qua ba giọng

Chơi bằng tay phải, rồi bằng tay trái thấp hơn một quãng tám (ngón 5-4-3-2-4-3-5 cho chủ đề đi lên). Dấu luyến chỉ cách phát âm gợi ý: bảy móc kép liền tiếng.

Chủ đề và chủ đề đảo qua ba giọng (soạn cho trang này)

Khi đã quen, thử nói to tên nốt bắt đầu trước khi chơi mỗi nhóm, rồi tự chuyển chủ đề sang Fa trưởng và La thứ mà không cần bản nhạc.

2. Móc kép liền, móc đơn tách

Móc kép liền, móc đơn tách (soạn cho trang này)

Tay chơi móc kép: liền, đều. Tay chơi móc đơn: tách nhẹ, không gõ. Ở ô 2 hai tay đổi vai, kiểu phát âm phải đổi theo ngay. Sau đó thử làm ngược lại (móc kép tách, móc đơn liền) để chắc rằng bạn đang điều khiển, chứ không phải tay tự quen.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 6 tuần, mỗi ngày khoảng 40 phút.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; tô màu chủ đề, đánh dấu ba điểm kết; chọn ngón bấm và cách phát âm; phần 1 tay riêng; bài tập 1 Tay riêng ♩ = 50
2 Phần 1 hai tay; phần 2 tay riêng; bài tập 2 Ghép tay ♩ = 40
3 Phần 2 hai tay; phần 3 tay riêng ♩ = 44–50
4 Phần 3 hai tay; nối cả bài; kiểm tra phát âm nhất quán ♩ = 50–56
5 Thêm nốt hoa mỹ; sắc thái theo cấu trúc; học thuộc từng phần ♩ = 56–66
6 Chơi thuộc lòng cho người khác nghe; thu âm và nghe riêng từng bè ♩ = 66–76

Diễn tấu

Tốc độ

Không có chỉ dẫn tốc độ. Hãy nhớ trang bìa: cantabile. Chọn tốc độ để móc kép vẫn hát được và người nghe theo kịp cả hai bè, thường đâu đó quanh ♩ = 66–76. Giữ nhịp ổn định; nới rất nhẹ ở các điểm kết.

Phát âm

Một lựa chọn hợp lý: móc kép liền tiếng, móc đơn tách nhẹ (không phải staccato ngắn), nốt dài giữ đủ. Áp dụng như nhau cho cùng một môtip ở cả hai tay, để người nghe nhận ra chủ đề mỗi khi nó xuất hiện. Cũng có người chơi móc kép hơi tách; điều quan trọng là nhất quán và có lý do. Hai bè phải nghe như hai người hát, mỗi người một hơi thở.

Sắc thái

Bach không ghi sắc thái. Hãy để cấu trúc dẫn đường: mỗi lần chủ đề vào, cho nó rõ hơn một chút; chuỗi đi lên thì căng dần, đi xuống thì lắng; mỗi phần có một hướng tới điểm kết của nó. Thay đổi nhẹ, theo từng câu, không phải từng nốt.

Nốt hoa mỹ

Trong bản Bach-Gesellschaft có ký hiệu láy trên (răng cưa không gạch; theo bảng của Bach là một láy rền ngắn) ở vài nốt móc đơn (ví dụ nốt Si ở ô 1, nốt Fa ở ô 2) và láy dưới (có gạch) ở hai nốt móc đơn chấm dôi (ô 5 và ô 13). Theo thói quen thời Baroque, láy rền thường bắt đầu từ nốt trên và rơi đúng phách; láy dưới đi nốt chính – nốt dưới – nốt chính. Chính Bach đã viết một bảng giải thích các ký hiệu này trong Clavier-Büchlein của Wilhelm Friedemann; một số ấn bản in lại bảng này. Kiểm tra ký hiệu trong bản bạn dùng, và xem Nốt hoa mỹ.

Bàn đạp

Gần như không cần. Nếu dùng, chỉ chạm rất nông ở hợp âm cuối hoặc một hai điểm kết, không bao giờ để che chỗ chưa liền tiếng bằng ngón.

Ấn bản

Dùng bản Urtext. Nhiều ấn bản cũ thêm dấu luyến, sắc thái và tốc độ của người biên tập; chúng có thể hữu ích để tham khảo, nhưng hãy biết đâu là của Bach và đâu không phải.

Lỗi thường gặp

  • Chơi tất cả liền tiếng, hoặc tất cả tách tiếng: hai bè hòa thành một khối.
  • Cùng một môtip mà mỗi tay phát âm một kiểu.
  • Móc kép không đều, nhanh dần trong các chuỗi.
  • Nhấc nốt dài sớm ở ô 15–18.
  • Nốt hoa mỹ nặng, làm chậm nhịp.
  • Dừng hẳn ở ô 7 và ô 15 như đã hết bài, hoặc chạy qua mà không ai nhận ra điểm kết.
  • Dùng bàn đạp để "chữa" chỗ ngón chưa nối được.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ba điểm kết của bài lần lượt ở giọng nào?
    1. Sol trưởng (ô 7), La thứ (ô 15), Đô trưởng (ô 22)
    2. Fa trưởng, Rê thứ, Đô trưởng
    3. Sol trưởng, Mi thứ, Đô trưởng
  2. Chủ đề đảo là gì?
    1. Chủ đề chơi ngược từ nốt cuối về nốt đầu
    2. Chủ đề lộn ngược: đi xuống ở chỗ bản gốc đi lên
    3. Chủ đề chuyển sang tay kia
  3. Một lựa chọn phát âm hợp lý cho bài này là gì?
    1. Móc kép liền tiếng, móc đơn tách nhẹ, nốt dài giữ đủ
    2. Tất cả liền tiếng như một bài hát
    3. Tất cả tách tiếng như staccato
  4. Nên tập các chuỗi (ô 3–4, 11–12, 15–18) thế nào?
    1. Chơi nhanh nhiều lần cho quen tay
    2. Gọi tên nốt đầu mỗi nhóm, chơi "khung" chỉ gồm nốt đầu các nhóm, rồi mới chơi đầy đủ
    3. Chỉ tập tay phải, tay trái sẽ tự theo

Nguồn

  • Bach, Two Part Inventions, G. Henle Verlag, HN 591 (biên tập Ullrich Scheideler, 2014): trang ấn bản (mức độ khó từng bài), lời tựa và bình chú (Clavier-Büchlein 1720, bản chép sạch 1723, bảng nốt hoa mỹ, các bản chép của học trò).
  • Trang bìa năm 1723, nguyên văn tiếng Đức và bản dịch tiếng Anh: bach-cantatas.com; Yo Tomita, "The Inventions and Sinfonias" (Queen's University Belfast, 1999): chữ inventio trong tu từ học.
  • Bản nhạc: IMSLP; đoạn trích đối chiếu với bản Bach-Gesellschaft qua bản chép LilyPond của Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Mỗi phần khép bằng một kết. Nới rất nhẹ trước ô 7 và ô 15 rồi đi tiếp ngay; chỉ ô 22 mới thật sự dừng.
  2. 2. B — Trong bài tập 1, Đô – Rê – Mi – Fa – Rê – Mi – Đô đảo thành Đô – Si – La – Sol – Si – La – Đô.
  3. 3. A — Điều quan trọng là nhất quán: cùng một môtip thì cùng một cách phát âm, ở cả hai tay, để người nghe nhận ra chủ đề mỗi khi nó xuất hiện.
  4. 4. B — Các nhóm nốt trông giống nhau, mỗi lần dời xuống; chơi khung giúp bạn không nhảy nhầm nhóm.

Chopin: Valse La thứ, B. 150

Một bản valse ngắn, buồn và giản dị, không có số opus, chỉ được in sau khi Chopin mất. Đây là valse dễ nhất của Chopin theo thang độ khó của Henle: nó dạy tay trái valse, giai điệu hát, bàn đạp mỗi ô nhịp và những bước đầu của rubato.

La thứ · 3/4 Allegretto ≈ Grade 5–6 Rondo nhỏ

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmValse La thứ, không số opus: B. 150 (danh mục Brown), KK IVb/11 (danh mục Kobylańska), WN 63 (Ấn bản Quốc gia Ba Lan)
Sáng tác / xuất bảnNiên đại chưa thống nhất: Ấn bản Quốc gia Ba Lan xếp vào 1847–1849, Maurice Brown ghi 1843. In lần đầu năm 1860, sau khi Chopin mất, nhưng mang tên người khác: số 3 của tập 4 Pièces pour piano đề tên Charlotte de Rothschild (1825–1899). Được công nhận là của Chopin sau khi tạp chí La Revue musicale (Paris) in năm 1955
Giọng · nhịp · tốc độLa thứ (đoạn C ở La trưởng) · 3/4 · Allegretto
Hình thứcRondo nhỏ: A – B – A' – C – A'' và coda ngắn
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 5–6: ABRSM xếp bài ở Grade 6 (đề cương 2025–2026 và 2027–2028), RCM Level 6; Henle mức 3. Một trong những valse dễ nhất của Chopin
Kỹ năng chínhTay trái valse (trầm – hợp âm – hợp âm), giai điệu hát, nốt hoa mỹ nhỏ, bàn đạp mỗi ô, rubato đơn giản
Bản nhạcIMSLP (thử tìm "Waltz in A minor, B.150"); bản Urtext: Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier)

Vì sao nên học bài này

  • Cửa vào Chopin. Phong cách của Chopin (giai điệu hát, tay trái nhảy, bàn đạp, rubato) có đủ ở đây, nhưng ở mức độ vừa sức người đã vững trình độ trung cấp.
  • Tay trái valse. Nốt trầm ở phách 1, hai hợp âm nhẹ ở phách 2 và 3. Hình đệm này lặp lại trong hàng trăm tác phẩm Lãng mạn; học nó kỹ một lần, bạn dùng mãi.
  • Hát trên đàn. Giai điệu đơn giản, có vài nốt hoa mỹ nhỏ: chuẩn bị tốt cho Nocturne Op. 9 số 2 về sau.
  • Bàn đạp mỗi ô. Bài tập tự nhiên cho kỹ thuật đạp trễ: nhấn sau nốt trầm, đổi đúng lúc, nghe xem có nhòe không.
  • Thứ và trưởng. Đoạn giữa chuyển sang La trưởng: một bài học về màu sắc, khi cùng một nốt chủ âm mà không khí đổi hẳn.

Bối cảnh

Valse (waltz) là điệu nhảy nhịp 3 đến từ vùng nói tiếng Đức, điệu khiêu vũ thịnh hành nhất thế kỷ 19; Chopin sống ở Paris từ năm 1831. Valse của Chopin là nhạc để nghe hơn là để nhảy: ông giữ nhịp 3 và tay trái kiểu valse, nhưng thêm vào đó nỗi buồn, sự tinh tế và những chỗ co giãn nhịp.

Lúc còn sống, Chopin chỉ cho in tám bản valse (Op. 18, ba bản Op. 34, Op. 42 và ba bản Op. 64). Sau khi ông mất, người bạn Julian Fontana in thêm các bản Op. 69 và Op. 70 (1855); những bản không có số opus, trong đó có bài này, xuất hiện muộn hơn nữa. Bài này được in năm 1860 nhưng mang tên người khác: nó là số 3 của tập 4 Pièces pour piano đề tên Charlotte de Rothschild. Năm 1955, nó được in trong tạp chí La Revue musicale và được công nhận là của Chopin.

Các ký hiệu B., KK, WN là số trong các danh mục tác phẩm của Chopin do Maurice Brown, Krystyna Kobylańska và Ấn bản Quốc gia Ba Lan lập ra. Vì bài không có số opus, bạn sẽ thấy nó được gọi bằng một trong các số này, hoặc đơn giản là "Valse La thứ (di cảo)". Xem Đọc tên tác phẩm.

Nghe trước khi tập

Một số album valse nổi tiếng chỉ gồm 14 bản, như album 14 Waltzes của Dinu Lipatti, và bản này không nằm trong số đó, nên bạn có thể phải tìm nó trong các bộ thu âm "toàn tập Chopin". Nghe ít nhất hai nghệ sĩ khác nhau, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Tay trái. Nốt trầm có rõ không? Hai hợp âm có nhẹ hơn nốt trầm không, hay nghe như "um-pa-pa" ồn ào?
  2. Nốt hoa mỹ. Những nốt nhỏ trong giai điệu vào nhẹ nhàng như một hơi luyến, hay rõ như một nốt chính?
  3. Đoạn La trưởng. Không khí đổi thế nào? Nghệ sĩ có đổi tốc độ, đổi tiếng đàn không?
  4. Rubato. Nghệ sĩ nán lại ở đâu? Tay trái có giữ được nhịp valse không?

Rồi nghe Valse Si thứ Op. 69 số 2, bản bạn sẽ học tiếp, qua hai bản thu khác nhau: bản nào thanh thoát và chặt chẽ hơn, bản nào ung dung như đang trò chuyện? Hãy tự nghe và quyết định. Muốn hiểu lối hát của Chopin, nghe bản thu kèm bản đồ nghe trong bài học Nocturne Op. 9 số 2.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A (La thứ, ô 1–16): giai điệu buồn, đơn giản, có nốt hoa mỹ nhỏ, trên tay trái valse; bốn câu 4 ô, mỗi câu hơi khác câu trước
… Đoạn B (ô 17–24): sôi nổi hơn, nổi bật với một hợp âm rải đi lên nhanh
… Đoạn B nhắc lại: hợp âm rải đi lên vang lần nữa; nghệ sĩ có nán lại ở nốt đích không?
… Đoạn A' (ô 25–32): chủ đề trở lại, nhưng câu thứ hai đi lên và dừng ở hợp âm át, mở đường sang La trưởng; nghệ sĩ có chơi khác lần đầu không, nhỏ hơn hay thân mật hơn?
… Đoạn C (La trưởng, ô 33–40): giai điệu tươi sáng ở vị trí của phần trio; Đô♯ và Fa♯ đổi hẳn không khí
… Đoạn A' nhắc lại (A' và C nhắc lại cùng nhau): chủ đề La thứ trở lại ngay sau đoạn La trưởng
… Đoạn C nhắc lại: tiếng đàn sáng hơn đoạn A, hay chỉ to hơn?
… Đoạn A'' (ô 41–52): chủ đề lần cuối, chỉ ba câu đầu
… Coda (ô 53–56): ngắn, có một láy rền ở ô áp chót, khép lại ở La thứ

Cấu trúc

ALa thứ · ô 1–16
‖: B :‖La thứ · ô 17–24
‖: A'La thứ · ô 25–32
C :‖La trưởng · ô 33–40
A''ba câu đầu · ô 41–52
Codaô 53–56
Valse La thứ, B. 150: rondo nhỏ, 56 ô nhịp 3/4 và một nhịp lấy đà (độ rộng theo số ô đã viết, chưa kể nhắc lại). A' và C nhắc lại cùng nhau.

Bài có 56 ô nhịp và một nhịp lấy đà (bản nhạc đã đối chiếu: xem mục Nguồn). Có hai chỗ nhắc lại: đoạn B (ô 17–24), và ô 25–40, tức là A' và C nhắc lại cùng nhau, nên bạn nghe A – B – B – A' – C – A' – C – A'' – coda.

Đoạn Giọng Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
A La thứ 1–16: bốn câu 4 ô Giai điệu buồn, đơn giản, có nốt hoa mỹ nhỏ; mỗi câu hơi khác câu trước Hát; tay trái nhẹ; mỗi câu một hơi
B La thứ 17–24, nhắc lại Sôi nổi hơn, nổi bật với một hợp âm rải đi lên nhanh Rải nhẹ, "tung" lên nốt đích, không vội (bài tập 3)
A' La thứ 25–32, nhắc lại cùng C Câu đầu của chủ đề, rồi một câu đi lên (Rê♯, Fa♯, Sol♯) và dừng ở hợp âm át, mở đường sang La trưởng Đừng chơi y hệt lần đầu: nhỏ hơn, hoặc thân mật hơn
C La trưởng 33–40, nhắc lại cùng A' Giai điệu tươi sáng, đứng ở vị trí của phần trio trong một bản valse thường Đô♯ và Fa♯ thay cho Đô và Fa; tiếng sáng hơn nhưng không to hơn
A'' và coda La thứ 41–52: ba câu đầu của chủ đề; coda 53–56 Chủ đề lần cuối, câu thứ ba khép bằng một kết; coda ngắn khép lại ở La thứ Không chậm dần quá sớm; nốt cuối nhẹ

Hình thức chủ đề quay lại xen kẽ với các đoạn khác là hình thức rondo. Ở đây nó nhỏ gọn, nhưng nguyên tắc vẫn thế: mỗi lần chủ đề trở lại, bạn kể lại cùng một chuyện bằng một giọng hơi khác.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Bước nhảy tay trái Từ nốt trầm lên hợp âm chỉ có một phách; nốt trầm cần sâu, hợp âm cần nhẹ Tập "nhảy rồi dừng": đánh nốt trầm, nhảy ngay lên hợp âm và đặt sẵn tay, chưa đánh; rồi mới đánh đúng nhịp. Mắt nhìn đích. Bài tập 1
Cân bằng hai tay Hai hợp âm (sáu nốt) dễ át một nốt giai điệu Tay trái riêng: nốt trầm mp, hợp âm pp. Ghép tay: tay phải hát, tay trái "thì thầm". Bài tập 2
Nốt hoa mỹ nhỏ Dễ to, dễ làm trễ nốt chính Tập giai điệu không có nốt hoa mỹ trước; thêm vào sau, thật nhẹ, sát nốt chính. Xem Nốt hoa mỹ
Hợp âm rải đi lên (đoạn B) Ngón cái phải luồn nhanh; dễ vội và đánh mạnh nốt đích Bài tập 3; tập chậm, luồn ngón cái sớm; nốt đích nhẹ hơn bạn nghĩ
Bàn đạp mỗi ô Đổi muộn làm nhòe hai hòa âm; đổi sớm làm mất nốt trầm; giai điệu đi bậc trong một ô dễ bị nhòe Đạp trễ: nhấn bàn đạp ngay sau khi đánh nốt trầm. Ô nào giai điệu đi bậc, đạp nông hơn. Luôn nghe nốt trầm. Xem Bàn đạp
Đoạn La trưởng Đổi màu đột ngột; đọc thêm Đô♯, Fa♯ Khoanh các dấu hóa; tập riêng đoạn C như một bài nhỏ; nghĩ đến một tiếng đàn "sáng" hơn chứ không "to" hơn
Rubato Co giãn quá tay làm mất nhịp valse; hoặc chơi cứng như máy Tập với máy đếm nhịp trước; rồi chỉ cho phép nán ở một hoặc hai chỗ mỗi câu, và trả lại thời gian ngay sau đó

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Bài 1 và bài 2 dùng chung một tiến trình hòa âm, nên bạn có thể tập tay trái ở bài 1 rồi thêm tay phải ở bài 2.

1. Tay trái valse

Mỗi chữ Ped. là một lần đổi bàn đạp, ngay sau nốt trầm. Hợp âm dùng ngón 4-2-1 hoặc 5-3-1.

Tay trái valse (soạn cho trang này)

Nốt trầm sâu và được bàn đạp giữ lại; hai hợp âm nhẹ, phách 3 nhẹ nhất. Nhảy sớm, đánh đúng lúc. Tập cả khi nhắm mắt, chỉ dựa vào cảm giác khoảng cách.

2. Giai điệu hát trên tay trái valse

Giai điệu trên tay trái valse (soạn cho trang này)

Hai nốt hoa mỹ nhỏ (ô 2 và ô 6) vào đúng phách, cùng lúc với nốt trầm, và trượt ngay vào nốt chính. Nốt Mi đầu bài và nốt Fa ở ô 5 là những nốt dài: nghe chúng tắt dần, rồi cho nốt sau vào nhỏ hơn một chút.

3. Hợp âm rải đi lên

Hợp âm rải đi lên (soạn cho trang này)

Ngón cái luồn dưới ngón 3 ngay khi ngón 3 vừa đánh. Bốn nốt rải nhẹ như một hơi thở lấy đà, nốt đích không đánh mạnh. Khi đã chắc, thử chút rubato: rải hơi nhanh, nán nhẹ ở nốt đích, rồi trả lại thời gian ở phách sau trong khi tay trái vẫn đều.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 5 tuần, khoảng 30–45 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu các đoạn lên bản nhạc. Bài tập 1. Đoạn A tay trái riêng, rồi tay phải riêng ♩ = 80–92
2 Đoạn A hai tay, chưa bàn đạp; bài tập 2. Đoạn B từng tay; bài tập 3 ♩ = 92–104
3 Đoạn B hai tay; thêm bàn đạp cho A và B. Đoạn C từng tay ♩ = 100–112
4 Đoạn C hai tay; ghép A', A'' và coda; mỗi lần chủ đề trở lại một màu khác ♩ = 108–120
5 Cả bài liền; rubato có kiểm soát; thu âm, nghe xem bàn đạp có nhòe không ♩ ≈ 120–138

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp valse

Allegretto là "hơi nhanh", không phải chậm. Khi đã thuộc bài, cảm một nhịp lớn mỗi ô: phách 1 là bước chân, phách 2 và 3 là đà lướt theo. Chơi quá chậm, bản valse thành một bài than thở nặng nề.

Rubato

Carl Mikuli, một học trò của Chopin, kể rằng khi ông co giãn giai điệu, tay đệm vẫn giữ đúng nhịp (xem trang Nocturne Op. 9 số 2). Với bài này, rubato chỉ cần đơn giản: nán một chút ở nốt cao nhất của câu hoặc ở một bước nhảy đẹp, rồi trả lại thời gian ngay sau đó; chậm lại nhẹ ở cuối đoạn A (câu thứ tư), trước khi vào đoạn B. Không co giãn ở mọi ô.

Bàn đạp

Một lần đạp cho mỗi ô là điểm xuất phát: nhấn ngay sau nốt trầm, nhả và nhấn lại ở nốt trầm của ô sau. Ba bẫy cần tránh:

  • Giai điệu đi bậc trong một ô (ví dụ ba nốt liền nhau): bàn đạp sâu sẽ trộn chúng thành một vệt. Đạp nông hơn, hoặc đổi thêm.
  • Hòa âm đổi giữa ô: đổi bàn đạp theo hòa âm, không theo vạch nhịp.
  • Nốt hoặc hợp âm ngắn mà bản nhạc muốn tách: bàn đạp sẽ xóa sự ngắn ấy. Nhấc chân sớm hơn ở những chỗ đó.

Luôn để tai quyết định: nếu nghe nhòe, đổi sớm hơn hoặc nông hơn.

Nốt hoa mỹ và sắc thái

Lời bình của Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Jan Ekier, Paweł Kamiński) cho bài này: chơi nốt đầu của các cặp nốt hoa mỹ cùng lúc với tay trái thì hợp phong cách hơn; nhưng điều quan trọng hơn là chúng nhẹ và nhanh, nên chơi chúng trước phách cũng được. Hãy chơi chúng nhẹ và gọn. Phần lớn bài nằm trong vùng p đến mf; đoạn La trưởng sáng hơn nhưng không cần to hơn; kết bài nhỏ dần đến lặng.

Lỗi thường gặp

  • Tay trái nặng ở phách 2 và 3: "um-PA-PA" thay vì "UM-pa-pa".
  • Nốt trầm ngắn vì không có bàn đạp hoặc ngón 5 nhấc quá sớm: mất nền của cả ô.
  • Bàn đạp giữ qua chỗ đổi hòa âm, hoặc nhấn cùng lúc với nốt trầm khiến tiếng bị đứt.
  • Tay trái nhảy trễ, mỗi ô dài ra một chút.
  • Rubato ở mọi nốt đẹp, mất hẳn nhịp valse.
  • Chơi quá chậm và quá nặng.
  • Đoạn La trưởng chơi y như đoạn La thứ, không đổi màu.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Valse La thứ B. 150 có hình thức gì?
    1. Rondo nhỏ: A – B – A' – C – A'' và coda
    2. Hình thức sonata
    3. Chủ đề và biến tấu
  2. Đạp trễ trong bài này nghĩa là gì?
    1. Nhấn bàn đạp trước khi đánh nốt trầm
    2. Nhấn bàn đạp ngay sau khi đánh nốt trầm, rồi đổi ở nốt trầm của ô sau
    3. Giữ một lần đạp suốt mỗi câu 4 ô
  3. B. 150 là số gì?
    1. Số opus Chopin đặt khi in bài
    2. Số trang trong Ấn bản Quốc gia Ba Lan
    3. Số trong danh mục tác phẩm Chopin của Maurice Brown
  4. Nên tập bước nhảy tay trái thế nào?
    1. Nhảy rồi dừng: đánh nốt trầm, nhảy ngay lên hợp âm và đặt sẵn tay, rồi mới đánh đúng nhịp
    2. Đánh hợp âm thật mạnh để chắc trúng phím
    3. Chậm lại ở phách 2 cho kịp nhảy

Nguồn

  • "Waltz in A minor, Op. posth. (Chopin)", Wikipedia (các số danh mục, niên đại, lịch sử in ấn, kể cả bản in năm 1860, cấu trúc). Trang tác phẩm trên IMSLP ghi cùng bản in đầu tiên: "1860 in 4 Pièces pour piano by Charlotte de Rothschild (No.3)".
  • Bản nhạc dùng để đối chiếu cấu trúc và số ô nhịp: ấn bản Urtext của G. Henle Verlag (HN 1822, 2017; trang mẫu); và bản LilyPond chép theo bản thảo của Chopin ở Thư viện Quốc gia Pháp, trong kho rdj/music trên GitHub. Hai bản cùng cho 56 ô nhịp, với dấu nhắc lại ở ô 17–24 và ô 25–40.
  • Maurice J. E. Brown, Chopin: An Index of His Works in Chronological Order, Macmillan, 1960 (số B.).
  • Krystyna Kobylańska, Frédéric Chopin: Thematisch-bibliographisches Werkverzeichnis, G. Henle Verlag, 1979 (số KK).
  • Carl Mikuli, lời tựa ấn bản Pianoforte-Werke của Chopin (Kistner, Leipzig, 1879): cách Chopin chơi rubato (Internet Archive).
  • Chopin, Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe), biên tập Jan Ekier; lời bình tập Valse loạt B của Jan Ekier và Paweł Kamiński (cách chơi nốt hoa mỹ). Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Chủ đề quay lại xen kẽ với các đoạn khác; đoạn C ở La trưởng đứng ở vị trí của phần trio trong một bản valse thường.
  2. 2. B — Đổi muộn làm nhòe hai hòa âm, đổi sớm làm mất nốt trầm. Ô nào giai điệu đi bậc thì đạp nông hơn.
  3. 3. C — Bài không có số opus nên được gọi bằng số danh mục: B. (Brown), KK (Kobylańska) hoặc WN (Ấn bản Quốc gia Ba Lan).
  4. 4. A — Mắt nhìn đích. Nốt trầm sâu, hai hợp âm nhẹ, phách 3 nhẹ nhất; tay trái nhảy trễ làm mỗi ô dài ra một chút.

Mendelssohn: Thuyền ca Venice, Op. 19 số 6

Venetianisches Gondellied (Thuyền ca Venice) khép lại tập Lieder ohne Worte (Bài hát không lời) đầu tiên của Mendelssohn: một giai điệu Sol thứ hát bằng hai nốt cùng lúc trong tay phải, trôi trên nhịp 6/8 đung đưa như mái chèo gondola. Trang này giúp bạn tập cho bè trên hát còn bè dưới chỉ thì thầm, cho tay trái chèo đều mà nhẹ, và cho bàn đạp giữ mặt nước luôn trong.

Sol thứ · 6/8 Andante sostenuto ≈ Grade 5–6 46 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFelix Mendelssohn Bartholdy (1809–1847)
Tác phẩmVenetianisches Gondellied (Thuyền ca Venice), bài số 6 trong tập 1 của Lieder ohne Worte, Op. 19 (có nơi ghi Op. 19b để phân biệt với tập ca khúc Op. 19a); danh mục MWV U 78
Sáng tác / xuất bảnBản viết tay ghi ngày 16/10/1830 ở Venice, đề Auf einer Gondel (Trên thuyền gondola). In năm 1832 ở London (Novello), năm 1833 ở Paris (Schlesinger) và Bonn (Simrock)
Giọng · nhịp · tốc độSol thứ · 6/8 · Andante sostenuto (thong thả, ngân giữ); 46 ô nhịp, khoảng 2–3 phút
Hình thứcMở đầu (ô 1–6) – A (ô 7–17) – B (ô 18–33) – A' (ô 34–39) – coda (ô 40–46); số ô theo ấn bản Breitkopf & Härtel
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 5–6: ABRSM xếp bài ở Grade 6 (đề cương 2023–2024), RCM Level 8; Henle mức 4 (trung bình) trên thang 1–9
Kỹ năng chínhGiai điệu quãng ba, quãng sáu trong một tay với bè trên hát; giai điệu và hợp âm đệm cùng trong tay phải; nhịp đung đưa 6/8 của tay trái với nốt trầm xa; bàn đạp đổi theo nốt trầm; staccato nhẹ; sfz trong nền p; kết tan dần
Bản nhạcIMSLP (tìm "Lieder ohne Worte Op.19"); bản Urtext: G. Henle Verlag (trọn bộ Lieder ohne Worte, hoặc tập riêng Venetianische Gondellieder, HN 1172, gồm bốn bài thuyền ca); bản miễn phí của Mutopia theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1874–77

Vì sao nên học bài này

  • Hát bằng hai nốt cùng lúc. Suốt phần chủ đề, giai điệu đi thành từng cặp quãng ba hoặc quãng sáu trong tay phải, như hai giọng hát song song. Bạn phải cho nốt trên nổi lên và nốt dưới lùi lại trong cùng một cú đánh. Đây là kỹ năng nền cho nhiều bài Lãng mạn về sau, như Träumerei của Schumann (xem mục cân bằng trong Tạo tiếng đàn và Nốt lặp, nốt kép).
  • Một kiểu đệm kinh điển. Nốt trầm, hợp âm, nốt giữa, hai lần mỗi ô: nhịp đung đưa của barcarolle, bài ca người chèo thuyền (xem Thể loại). Học kỹ ở đây, bạn sẽ gặp lại nó ở các barcarolle khác.
  • Bàn đạp theo nốt trầm. Nhịp chậm, hòa âm đổi theo nốt trầm ở đầu các nửa ô: môi trường lý tưởng để luyện bàn đạp nối cho sạch (xem Bàn đạp).
  • Ngắn mà trọn vẹn. 46 ô nhịp có mở đầu, cao trào, chủ đề trở lại và coda. Học xong, bạn có một bài biểu diễn hoàn chỉnh và một cửa vào cả tám tập Lieder ohne Worte.

Bối cảnh

Mùa thu năm 1830, trong chuyến du hành lớn qua châu Âu, Mendelssohn, khi ấy 21 tuổi, đến Venice. Theo lời tựa của ấn bản Henle, bản viết tay còn lại của bài này đề tiêu đề Auf einer Gondel (Trên thuyền gondola) và ghi ngày 16/10/1830; đây là bài duy nhất trong bốn bài thuyền ca của ông được viết ngay tại Venice. Ông định gửi nó làm quà đáp lễ cho nữ nghệ sĩ piano trẻ Delphine von Schauroth ở München, người đã viết tặng ông một bài trong album. Lá thư gửi đi ngày 17/10 bị thất lạc trên đường bưu điện.

Đầu năm 1832, Mendelssohn quyết định gom một loạt tiểu phẩm piano thành tập mang tên Lieder ohne Worte và chọn thuyền ca này làm bài cuối. Tập in năm 1832 ở London (nhà Novello) với tên tiếng Anh Original Melodies for the Pianoforte, và năm 1833 ở Paris và Bonn. Cả bộ gồm tám tập, mỗi tập sáu bài; hai tập cuối chỉ ra mắt sau khi ông mất.

Mendelssohn dùng tên Venetianisches Gondellied thêm hai lần: Op. 30 số 6 (Fa♯ thứ, 1835) và Op. 62 số 5 (La thứ, in năm 1844); trong một lá thư năm 1835, chính ông gọi bài Fa♯ thứ là "das Venetianische Gondolierlied". Thuyền ca mô phỏng bài hát của người chèo gondola: ở bài này là nhịp 6/8, tay trái đung đưa đều như mái chèo, giai điệu trải dài phía trên. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn và các nhà soạn nhạc cho piano.

Nghe trước khi tập

Bài chỉ dài hai, ba phút, nên hãy nghe nhiều lần, mỗi lần với một câu hỏi:

  1. Ba lớp. Nốt trầm sâu ở đầu mỗi nửa ô, hợp âm nhẹ ở giữa, giai điệu ở trên. Bạn có nghe ra hai nhịp chèo mỗi ô, chứ không phải sáu tiếng gõ đều?
  2. Hai nốt, một giai điệu. Khi giai điệu đi thành quãng ba, tai bạn bám vào nốt trên hay nốt dưới? Ở một bản thu tốt, bạn "nghe" nốt trên, còn nốt dưới chỉ là màu.
  3. Tiếng gọi. Ở ô 3–5, trước khi giai điệu chính vào, một giọng quanh Đô giữa cất lên Rê – Fa – Mi♭ – Rê, nốt Fa có dấu sfz. Giọng ấy trở lại ở đâu?
  4. Lần trở lại. Khi chủ đề quay về (cuối ô 34), điều gì mới xen vào?
  5. Ô cuối. Nốt Sol trầm cuối cùng được để vang bao lâu?

Rồi so sánh ít nhất hai bản thu của hai nghệ sĩ khác nhau và ghi lại: ai chơi chậm hơn, ai để tay trái đung đưa rõ hơn, ai dùng nhiều bàn đạp hơn ở đoạn staccato (ô 26–31)? Muốn biết thêm về các nghệ sĩ, xem Nghệ sĩ piano và bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Mở đầu (ô 1–6): tay trái đung đưa trên nốt Sol trầm; ở ô 3–5 tiếng gọi Rê – Fa – Mi♭ – Rê, bè trầm đi Sol – Fa – Si♭ – Đô – Rê và dừng trên hợp âm Rê (át)
… Câu 1 (nhịp lấy đà cuối ô 7 – ô 11): giai điệu vào bằng quãng ba, cantabile, đi xuống rồi dừng ở một nốt Rê dài
… Câu 2 (cuối ô 11 – ô 17): mở đầu như câu 1, rồi vươn lên, sfz ở ô 15; kết ở Rê thứ
… Đoạn B (ô 18–25): sang Đô thứ, tay phải vừa hát vừa đệm; ô 22–23 rất nhỏ (pp) trên hợp âm bảy giảm; ô 25 hợp âm Rê trưởng rồi những nốt Rê lặp như tiếng gọi
… Cao trào (ô 26–33): hình staccato nhỏ lặp lại, sfz ở ô 31; ô 32–33 tay trái nhại lại giai điệu; về Sol thứ ở ô 34
… Chủ đề trở lại (cuối ô 34 – ô 39): mf, xen những quãng tám Rê cao; nhỏ dần tới pp
… Coda (ô 40–46): tiếng gọi Fa – Mi♭ – Rê trở lại pp, nhịp chèo thưa dần, nốt Sol rất trầm cuối cùng với dấu ngân

Cấu trúc

Mở đầuô 1–6 · nhịp chèo, tiếng gọi
Aô 7–17 · giai điệu quãng ba; Sol thứ → Rê thứ
Bô 18–25 · Đô thứ, bảy giảm pp, nốt Rê lặp
B (tiếp)ô 26–33 · staccato, sfz ô 31, tay trái nhại
A'ô 34–39 · chủ đề mf, quãng tám Rê
Codaô 40–46 · tiếng gọi trở lại, tan dần
Thuyền ca Venice Op. 19 số 6: 46 ô nhịp 6/8 (độ dài các ô theo số ô nhịp). Số ô theo ấn bản Breitkopf & Härtel (bản Mutopia); mỗi câu bắt đầu bằng nhịp lấy đà ở cuối ô trước.

Số ô nhịp theo ấn bản Breitkopf & Härtel (bản Mutopia). Mỗi câu của giai điệu bắt đầu bằng một nhịp lấy đà ở móc đơn cuối của ô trước.

Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
Mở đầu 1–6 Tay trái đung đưa trên nốt Sol; ô 3–5 tiếng gọi Rê – Fa – Mi♭ – Rê, bè trầm Sol – Fa – Si♭ – Đô – Rê; dừng trên hợp âm át Đặt tốc độ và nhịp chèo ngay từ ô đầu; sfz ở ô 3 là nhấn trong p, không phải tiếng đập
A, câu 1 7–11 Giai điệu vào bằng quãng ba rồi quãng sáu (cantabile), đi xuống, dừng ở nốt Rê4 dài Nốt Sol ở bè trầm lặp lại ở mọi nửa ô: một âm nền chủ âm; hòa âm bên trên đổi màu
A, câu 2 11–17 Mở đầu như câu 1 trong khi nốt Rê4 vẫn giữ; vươn lên, crescendo tới sfz ở ô 15, kết ở Rê thứ (ô 17) Ngón cái giữ Rê, các ngón khác hát; đừng vội ở đỉnh
B 18–25 Đô thứ; giai điệu và hợp âm đệm cùng trong tay phải; ô 22–23 pp trên hợp âm bảy giảm; ô 24 hợp âm sáu tăng dẫn tới hợp âm Rê trưởng và chuỗi nốt Rê lặp (ô 25) Tay phải làm hai việc; nốt Rê lặp to dần rồi nhỏ dần
B (tiếp) 26–33 Hình staccato nhỏ (Rê – Si♭ – Mi♭ rồi một nốt dài) ở ô 26, 27, 30, 31; sfz ở ô 31; ô 32–33 tay trái nhại giai điệu thấp hơn một quãng tám Staccato nhẹ như giọt nước; nghe tay trái trả lời
A' 34–39 Chủ đề trở lại, lần này mf; quãng tám Rê cao xen giữa các nốt giai điệu; dim., rồi pp Quãng tám là tiếng vọng, không lấn giai điệu
Coda 40–46 Tiếng gọi Fa – Mi♭ – Rê trở lại pp trên bè trầm Fa – Si♭ – Đô – Rê; nhịp chèo thưa dần, kết trên Sol1 có dấu ngân Giữ nhịp đều tới cùng; để âm thanh tự tan

Hình thức tổng thể là ba phần có mở đầu và coda (xem Hình thức nhỏ). Đoạn B làm giai điệu căng lên bằng hòa âm: hợp âm bảy giảm (xem Hợp âm bảy) và hợp âm sáu tăng (xem Hợp âm Napoli và sáu tăng).

Chủ đề trong bản nhạc (ô 7–11)

Đoạn trích dưới đây chép theo bản Mutopia (dựa trên ấn bản Breitkopf & Härtel 1874–77) và đã được đối chiếu từng nốt. Không ghi số ngón: hãy dùng số ngón trong ấn bản của bạn, hoặc tự chọn theo bài tập 2.

Mendelssohn, Op. 19 số 6, ô 7–11 (theo ấn bản Breitkopf & Härtel, bản Mutopia)

Nghe ba điều: giai điệu đi thành quãng ba ở ô 8 và ô 10, quãng sáu ở ô 9; nốt Sol trầm lặp lại ở đầu mỗi nửa ô trong khi hòa âm bên trên đổi (ô 8 là hợp âm át trên nốt Sol); và ở ô 11, nốt Rê4 kết câu 1 còn được giữ tiếp sang ô 12 trong khi câu 2 bắt đầu từ nhịp lấy đà, nên ngón cái phải giữ phím trong lúc các ngón khác hát.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Nhịp chèo của tay trái (suốt bài) Nốt trầm cách hợp âm hơn một quãng tám; hợp âm ở phách yếu dễ to hơn nốt trầm; dễ đếm sáu thay vì hai Tập riêng tay trái với bàn đạp: nốt trầm sâu (ngón 5), hợp âm nhẹ (ngón 2 và 1), nốt giữa nhẹ hơn nữa (ngón 4). Đếm "MỘT hai ba BỐN năm sáu", rồi chỉ còn "một … hai". Tập nhảy không nhìn tay: mắt ở bản nhạc, tay tự tìm nốt trầm. Bài tập 1
Giai điệu quãng ba, quãng sáu (ô 7–17, 34–39) Hai nốt trong một cú đánh; ngón 1–2 khỏe nên nốt dưới dễ to hơn nốt trên Chơi riêng bè trên với đúng ngón sẽ dùng, hát theo; thêm bè dưới bấm câm; rồi cho bè dưới kêu pp. Nghiêng trọng lượng về phía ngón út. Ưu tiên legato cho bè trên; bè dưới hở chút ít cũng được. Bài tập 2
Nốt Rê4 giữ dưới câu 2 (ô 11–12) Ngón cái giữ phím suốt hai ô trong khi ngón 2–5 chơi quãng ba bên trên; ngón cái dễ nhả sớm hoặc làm cứng cả bàn tay Chơi chậm chỉ ngón cái giữ Rê và bè trên; trong lúc giữ, lắc nhẹ cổ tay để kiểm tra nó còn mềm. Rồi thêm bè dưới
Giai điệu và hợp âm đệm cùng tay phải (ô 18–24, 26–31) Nốt giai điệu rơi vào phách, hợp âm đệm rơi giữa phách, trong cùng một bàn tay; hợp âm dễ to bằng giai điệu Bài tập 3. Tách hai việc: ngón 4–5 hát và giữ phím, ngón 1–2–3 chỉ chạm sát phím. Tập riêng các hợp âm đệm ở pp, như tiếng đàn vọng từ xa
Staccato và nốt Rê lặp (ô 25–31) Staccato dễ thành tiếng gõ khô, hoặc bị bàn đạp làm nhòe Đây là staccato dưới dấu luyến (portato): rời phím nhưng mềm, cổ tay thả lỏng. Chuỗi nốt Rê ở ô 25 to dần rồi nhỏ dần như tiếng gọi vọng lại. Bàn đạp ngắn, chỉ để bắt nốt trầm
Ba chỗ sfz (ô 3, 15, 31) sfz nằm giữa nền p; đánh như f sẽ phá cả câu sfz ở đây là "nhấn so với xung quanh": thêm trọng lượng, tiếng tròn, rồi diminuendo ngay. Tập câu đó ở p trước, sau mới thêm trọng lượng vào nốt sfz
Tay trái nhại giai điệu (ô 32–33) Tay trái lên vùng giữa, dễ lẫn vào tay phải hoặc nghe như tiếng đệm Chơi hai tay như hai giọng đối đáp; tay trái hát đúng hình giai điệu, nhỏ hơn tay phải một chút
Quãng tám Rê xen giữa chủ đề (ô 36–39) Tay phải nhảy từ quãng ba, quãng sáu lên quãng tám cao rồi về; quãng tám dễ to và giật Tập riêng cú nhảy: nhìn trước chỗ đáp, tay bay vòng thấp và nhẹ; quãng tám đánh bằng cổ tay mềm, p rồi pp. Xem Quãng tám và bước nhảy
Coda (ô 40–46) Kết cấu thưa dần; người chơi hay chậm lại quá sớm hoặc dừng trước ô cuối Giữ nhịp chèo đều tới ô 46; để nốt Sol cuối và dấu ngân tự làm việc kết thúc

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng ở Sol thứ để tay quen hai dấu giáng của hóa biểu (Si♭, Mi♭) và nốt cảm âm Fa♯.

1. Mái chèo tay trái

Mái chèo tay trái: nốt trầm, hợp âm, nốt giữa (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng, không bàn đạp: nốt trầm ngón 5, hợp âm ngón 2 và 1, nốt giữa ngón 4. Bàn tay đi như con lắc: rơi xuống nốt trầm, nảy lên hợp âm, đáp nhẹ ở nốt giữa.
  2. Thêm bàn đạp: đạp xuống ngay sau mỗi nốt trầm có chữ Ped., nhả và đạp lại ở nốt trầm kế tiếp. Nghe kỹ: hai hòa âm không được chồng lên nhau.
  3. Thêm tay phải: mỗi nốt ngân trọn ô, mp, nổi trên nền p của tay trái. Nốt trầm ở ô 3 xa nhất: đó là chỗ để tập nhảy không nhìn.

2. Bè trên hát, bè dưới thì thầm

Bè trên hát, bè dưới thì thầm (soạn cho trang này)
  1. Chỉ chơi bè trên (thân nốt hướng lên) với đúng các ngón đã ghi, legato, mf, hát theo.
  2. Thêm bè dưới nhưng bấm câm: đẩy phím xuống chậm đến mức không kêu. Rồi cho nó kêu ở pp. Nếu hai nốt to bằng nhau, nghiêng bàn tay về phía ngón út.
  3. Ở ô 3–4 ngón cái phải nhảy (Fa♯ sang Rê, Rê sang Si♭): bè dưới hở một chút cũng được, bè trên thì không. Bàn đạp nối phần còn lại.

3. Giai điệu trên phách, hợp âm đệm giữa phách

Giai điệu trên phách, hợp âm đệm giữa phách, cùng tay phải (soạn cho trang này)
  1. Chỉ chơi giai điệu (thân nốt hướng lên) với các ngón đã ghi (chủ yếu 4–5, riêng La ở ô 1 ngón 3), giữ đủ độ dài từng nốt.
  2. Chỉ chơi các hợp âm đệm (thân nốt hướng xuống) bằng ngón 1–2–3, pp, sát phím.
  3. Ghép lại: nốt giai điệu không được tắt khi các ngón trong đánh hợp âm. Ô 3 khó nhất: ngón 4 rồi ngón 5 giữ nốt dài trong khi các ngón trong đánh hợp âm hai lần. Đây chính là việc của tay phải ở ô 18–24 và 26–31.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 6 tuần, mỗi ngày 30–40 phút. Tốc độ cuối gợi ý ♩. ≈ 36–44 (tức ♪ ≈ 108–132). Khi mới tập, đặt máy đếm nhịp theo móc đơn.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu mở đầu, A, B, A', coda và các câu lên bản nhạc. Bài tập 1. Tay trái ô 1–17 với bàn đạp; tay phải ô 7–17: tìm và ghi số ngón cho quãng ba, quãng sáu ♪ = 72–80
2 Bài tập 2. Hai tay ô 1–17; nốt Rê giữ ở ô 11–12; câu 2 lên sfz ở ô 15 ♪ = 80–90
3 Bài tập 3. Đoạn B (ô 18–33): tay phải hai lớp, staccato nhẹ, tay trái nhại ở ô 32–33 ♪ = 80–90
4 A' và coda (ô 34–46): quãng tám Rê, dim., pp. Chơi cả bài chậm, không dừng ♪ = 90–100
5 Cân bằng các lớp và bàn đạp; thu âm, mỗi lần nghe lại chỉ chú ý một lớp; chuyển sang đếm hai phách mỗi ô ♩. = 34–40
6 Tốc độ cuối; sắc thái và hình dạng cả bài; chơi thuộc lòng cho người khác nghe ♩. ≈ 36–44, có co giãn
  • Nghe ra hai nhịp chèo mỗi ô, không phải sáu tiếng gõ
  • Nốt trên của mỗi quãng ba, quãng sáu luôn rõ hơn nốt dưới
  • Hợp âm đệm, ở cả hai tay, nhỏ hơn giai điệu
  • Bàn đạp đổi sạch ở mỗi nốt trầm
  • Ba chỗ sfz là nhấn trong nền p, không phải tiếng đập
  • Ô cuối tan hẳn trước khi nhả bàn đạp

Diễn tấu

Tốc độ và tính cách

Andante sostenuto nghĩa là đi thong thả và ngân giữ; bản Breitkopf & Härtel không ghi số máy đếm nhịp. Hãy cảm hai phách chấm dôi mỗi ô, không phải sáu móc đơn: con thuyền tiến lên theo từng nhịp chèo, không theo từng giọt nước. Một tiêu chí thực tế: chọn tốc độ mà ở đó mỗi câu bốn ô vẫn là một hơi thở, còn nốt dài cuối câu (như nốt Rê ở ô 11) vẫn ngân đủ. Chậm quá, con thuyền đứng lại; nhanh quá, bài thành một điệu múa.

Các lớp âm thanh

  • Bè trên của giai điệu: cantabile, tròn, là lớp rõ nhất dù cả bài phần lớn ở p.
  • Bè dưới của giai điệu: nhỏ hơn hẳn; nó là màu, không phải giọng.
  • Nốt trầm: sâu và nhẹ; nó là nhịp chèo.
  • Hợp âm đệm của tay trái (và của tay phải ở đoạn B): lớp nhỏ nhất.

Một mốc khi mới tập: bè trên mp, nốt trầm p, bè dưới và hợp âm pp. Khi đã nghe rõ các lớp, thu hẹp khoảng cách cho tự nhiên hơn.

Bàn đạp

  • Đổi ở mỗi nốt trầm theo kiểu bàn đạp nối: đánh nốt trầm, rồi mới nhả và đạp lại.
  • Đạp nông. Khi giai điệu đi bậc liền trong cùng một nửa ô (như ô 8 và ô 10), một lần nhấc nửa chừng thật nhanh giúp hai quãng ba không chồng lên nhau.
  • Bản Breitkopf & Härtel ghi giữ bàn đạp suốt ô 22–23 (hợp âm bảy giảm, pp): hãy để vùng âm thanh ấy mờ đi một cách có chủ ý. Từ chỗ chủ đề trở lại, bản này ghi sempre Ped. (luôn dùng bàn đạp).
  • Đoạn staccato (ô 26–31): đạp ngắn để bắt quãng tám ở bè trầm, nhả sớm để staccato vẫn nghe được.
  • Ô cuối: giữ bàn đạp qua dấu ngân, nhả thật chậm.

Sắc thái và câu nhạc

Gần như cả bài nằm trong p và pp. Theo bản Breitkopf, chữ mf duy nhất xuất hiện khi chủ đề trở lại (nhịp lấy đà cuối ô 34), và ba chữ sfz chỉ là những chỗ nhấn trong nền nhỏ. Mỗi câu bắt đầu bằng một nhịp lấy đà: nhịp lấy đà luôn dẫn vào phách đầu ô sau, đừng để nó đứng riêng.

Rubato

Tay trái là con thuyền: giữ nó đều. Giai điệu được phép nán một chút ở đỉnh câu rồi bắt kịp. Bản Breitkopf không ghi ritardando ở cuối; kết cấu tự thưa dần ở ô 44–46 đã làm nhạc lắng xuống, bạn chỉ cần không vội.

Ấn bản

Dùng một bản Urtext: Henle in cả trọn bộ Lieder ohne Worte lẫn tập riêng bốn bài thuyền ca (HN 1172). Bản Breitkopf & Härtel 1874–77 (bản Mutopia, miễn phí) dùng được để đối chiếu nốt. Số ngón chỉ là gợi ý: chọn ngón giúp bè trên legato, và ghi vào bản nhạc ngay từ tuần đầu.

Lỗi thường gặp

  • Hai nốt của quãng ba to bằng nhau; nốt dưới (ngón cái) lấn nốt trên.
  • Hợp âm của tay trái to hơn nốt trầm; nhịp nghe như sáu tiếng gõ.
  • Nốt trầm hụt hoặc trễ vì nhảy xa mà mắt tìm phím quá muộn.
  • Đổi bàn đạp muộn làm hai hòa âm chồng nhau; hoặc giữ suốt ô làm các quãng ba nhòe vào nhau.
  • sfz đánh như f.
  • Staccato ở ô 26–31 bị bàn đạp nuốt mất.
  • Quãng tám Rê ở ô 36–39 to hơn giai điệu.
  • Chậm dần từ đầu coda và dừng hẳn trước ô cuối.

Học tiếp

  • Hai bài Venetianisches Gondellied còn lại: Op. 30 số 6 (Fa♯ thứ) và Op. 62 số 5 (La thứ), Henle xếp mức 5; tập Henle HN 1172 in cả bốn bài thuyền ca của Mendelssohn (thêm Gondellied La trưởng, không số opus).
  • Nhiều bè hơn trong hai tay: Schumann: Träumerei (khoảng Grade 6).
  • Họ hàng gần của thuyền ca: Chopin: Nocturne Op. 9 số 2, giai điệu hát trên nhịp 12/8 với tay trái nốt trầm và hợp âm.
  • Xa hơn: Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng, nơi giai điệu và dòng đệm nằm trong cùng tay phải suốt cả bài. Thứ tự gợi ý: Tác phẩm theo cấp độ và chặng 5 của Lộ trình.

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Mendelssohn viết bài này ở đâu, và bản viết tay đề tiêu đề gì?
    1. Ở Venice năm 1830, với tiêu đề Auf einer Gondel (Trên thuyền gondola)
    2. Ở Leipzig năm 1845, với tiêu đề Venetianisches Gondellied
    3. Ở London năm 1832, với tiêu đề Original Melodies
  2. Trong nhịp 6/8 của bài, bạn nên cảm mấy phách mỗi ô?
    1. Hai phách chấm dôi, như hai nhịp chèo
    2. Sáu phách móc đơn đều nhau
    3. Ba phách nốt đen
  3. Khi giai điệu đi thành quãng ba trong tay phải, điều gì quan trọng nhất?
    1. Nốt trên nổi và legato; nốt dưới nhỏ hơn, có thể hở chút ít
    2. Hai nốt to bằng nhau để nghe rõ hòa âm
    3. Nốt dưới to hơn vì ngón cái khỏe
  4. Theo bản Breitkopf & Härtel, chữ mf duy nhất của bài nằm ở đâu?
    1. Ở nhịp lấy đà khi chủ đề trở lại, cuối ô 34
    2. Ở chỗ sfz của ô 15
    3. Ở ô cuối cùng

Nguồn

  • G. Henle Verlag, Venetian Gondola Songs, HN 1172: nội dung tập và mức độ khó (Op. 19 số 6: mức 4; Op. 30 số 6 và Op. 62 số 5: mức 5); lời tựa của Ullrich Scheideler (2012): bản viết tay Auf einer Gondel ngày 16/10/1830, Delphine von Schauroth, các lần in năm 1832 và 1833.
  • Britannica, Songs Without Words (Betsy Schwarm): 48 bài trong tám tập, hai tập cuối in sau khi Mendelssohn mất; tập 1 in ở Anh năm 1832 với tên Original Melodies for the Pianoforte.
  • Mutopia Project, Lieder ohne Worte: Venetianisches Gondellied, Op.19 No.6 (Ryan Prince, CC BY 3.0, theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1874–77): nguồn của đoạn trích ô 7–11, số ô nhịp, sắc thái và dấu bàn đạp nêu trên trang này.
  • Bản nhạc: IMSLP (tìm "Lieder ohne Worte Op.19"). Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Bản viết tay ghi ngày 16/10/1830; bài được in năm 1832–1833, làm bài cuối của tập Lieder ohne Worte đầu tiên.
  2. 2. A — Nốt trầm rơi vào đầu mỗi nửa ô; hợp âm và nốt giữa chỉ trôi theo.
  3. 3. A — Nghiêng trọng lượng về phía ngón út; tập bè trên riêng, rồi thêm bè dưới bấm câm (bài tập 2).
  4. 4. A — Phần còn lại hầu như ở p và pp; các chữ sfz chỉ là chỗ nhấn trong nền nhỏ.

Mozart: Sonata Đô trưởng, K. 545

Bản sonata mà chính Mozart ghi là "cho người mới học" thật ra là một bài kiểm tra khắt khe: mọi nốt đều lộ ra, không có bàn đạp hay hòa âm dày để che lỗi. Trang này tập trung vào chương 1 (Allegro), kèm ghi chú cho chương 2 và chương 3, để bạn chơi trọn một sonata Cổ điển thật sự.

Đô trưởng Allegro · Andante · Rondo ≈ Grade 6 Ba chương

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcWolfgang Amadeus Mozart (1756–1791)
Tác phẩmSonata piano số 16 cung Đô trưởng, K. 545; ấn bản đầu tiên in tên Sonate facile ("sonata dễ")
Sáng tác / xuất bảnMozart ghi vào danh mục tác phẩm của mình ngày 26/6/1788, kèm lời ghi chú: một sonata piano nhỏ für Anfänger (cho người mới học). In lần đầu năm 1805 ở Vienna, sau khi ông mất
Giọng · nhịp · tốc độI. Allegro, Đô trưởng, 4/4 · II. Andante, Sol trưởng, 3/4 · III. Rondo: Allegretto, Đô trưởng, 2/4
Hình thứcI: hình thức sonata, 73 ô nhịp; II: ba phần có nhắc lại; III: rondo ngắn
Độ khóChương 1: ABRSM xếp ở Grade 6 (đề cương 2027–2028); chương 3 (Rondo) cũng có ở Grade 6 (đề cương 2017–2018) và, theo lời tựa Henle, khó hơn rõ rệt hai chương đầu
Kỹ năng chínhĐệm Alberti đều và nhẹ, chuỗi gam nhanh, láy rền có nốt kết, phát âm kiểu Cổ điển, giữ tốc độ ổn định, gần như không dùng bàn đạp
Bản nhạcIMSLP (tìm "Piano Sonata No.16, K.545"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 164, có in riêng)

Vì sao nên học bài này

  • Một hình thức sonata hoàn chỉnh trong 73 ô nhịp. Trình bày, phát triển, tái hiện đều ngắn và rõ. Học bài này là cách nhanh nhất để hiểu hình thức sonata bằng chính đôi tay.
  • Đệm Alberti (hợp âm rải theo thứ tự trầm – cao – giữa – cao) là lối đệm rất hay gặp trong nhạc piano thế kỷ 18. Tập cho nó đều và nhẹ ở bài này, bạn sẽ dùng lại được ở nhiều bài khác.
  • Gam là âm nhạc. Các chuỗi gam ở đoạn chuyển và phần phát triển cho thấy luyện gam hằng ngày được dùng vào việc gì.
  • Trong suốt. Không có bàn đạp và hòa âm dày, từng nốt lệch nhịp hay to hơn nốt bên cạnh đều nghe thấy. Đó là một bài luyện tai tốt cho sự sạch sẽ.

Bối cảnh

Mùa hè 1788 là một giai đoạn sáng tác rất sung sức của Mozart: cùng ngày ghi K. 545 vào danh mục, ông ghi cả Giao hưởng số 39, và trong vài tuần sau đó hoàn thành hai giao hưởng cuối cùng (số 40 và số 41). Gần như không biết gì về hoàn cảnh ra đời của bài, kể cả "người mới học" ở đây là ai; ngày 2 tháng 8, Mozart gửi cho chị gái "những bài piano mới nhất" của mình, trong đó hẳn có K. 545.

Bản thảo viết tay đã thất lạc. Ấn bản đầu tiên, do Bureau d'Arts et d'Industrie in ở Vienna năm 1805, đặt tên Sonate facile; cái tên "dễ" đó là của nhà xuất bản, không phải của Mozart. Theo lời tựa ấn bản Henle, các nguồn gốc không có một ký hiệu sắc thái nào, khác hẳn những sonata khác của ông. Mọi chữ p, f bạn thấy trong bản nhạc phổ thông đều do người biên tập thêm vào: bạn được, và phải, tự quyết định sắc thái.

Đàn của Mozart là fortepiano kiểu Vienna, như cây đàn của Anton Walter mà ông sở hữu lúc qua đời: âm vực hơn năm quãng tám một chút (từ Fa1 đến Sol6), bộ giảm âm nhấc bằng cần gạt đầu gối. Trên đàn hiện đại, bạn cần "thu nhỏ" tay trái và giữ tiếng sáng, gọn. Xem thêm thời kỳ Cổ điển.

Nghe trước khi tập

Nghe cả ba chương, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Tay trái có bao giờ nổi lên ngang giai điệu không? Nó nghe như hợp âm rải hay như một tấm nền mỏng?
  2. Ô 42: bạn có nhận ra chủ đề mở đầu quay lại, nhưng ở một giọng khác?
  3. Tốc độ: chương 1 nhanh đến đâu mà các chuỗi gam vẫn còn hát?

So sánh một bản thu trên đàn hiện đại với một bản trên fortepiano: nghe xem các chuỗi gam và tay trái khác nhau thế nào. Sau đó đọc hướng dẫn nghe Sonata K. 331 để nghe một sonata khác của Mozart.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Chương 1, chủ đề 1 (ô 1–4): giai điệu đơn giản trên đệm Alberti của tay trái; láy rền ở ô 4
… Đoạn chuyển (ô 5–12): chuỗi gam móc kép đi xuống trên hợp âm tay trái; dừng trên hợp âm Sol trưởng
… Chủ đề 2 (ô 13–25): Sol trưởng; tay trái mở đầu bằng hình móc kép lắc qua lại, giai điệu mới có láy rền; láy rền dài trước kết
… Kết trình bày (ô 26–28): hợp âm rải móc kép, rồi ba hợp âm kết ở Sol trưởng
… Trình bày nhắc lại (ô 1–28): nghệ sĩ có đổi màu sắc ở lần hai không?
… Phát triển (ô 29–41): chất liệu kết trình bày đi qua Sol thứ, Rê thứ, La thứ; chuỗi gam lên xuống
… Tái hiện (ô 42): chủ đề 1 trở lại nhưng ở Fa trưởng; đoạn chuyển đưa nhạc về Đô trưởng
… Chủ đề 2 ở Đô trưởng (ô 58–73): láy rền dài, rồi kết chương; bản nhạc còn có dấu nhắc lại cho phát triển và tái hiện, nếu nghệ sĩ giữ nó thì hai phần này vang thêm một lần
… Chương 2, Andante: Sol trưởng, giai điệu hát trên lớp Alberti; phần giữa tối lại ở Sol thứ, rồi chủ đề trở về và một coda ngắn khép lại
… Chương 3, Rondo: chủ đề vui, tay trái bắt chước tay phải như trò đuổi bắt; đoạn xen ở Sol trưởng, đoạn giữa ở La thứ, rồi chủ đề quay lại và kết

Cấu trúc

Chủ đề 1Đô trưởng · ô 1–4
Đoạn chuyểnchuỗi gam · ô 5–12
Chủ đề 2 và kếtSol trưởng · ô 13–28
Phát triểnSol thứ, Rê thứ, La thứ · ô 29–41
Tái hiện: chủ đề 1Fa trưởng → Đô · ô 42–57
Chủ đề 2 và kếtĐô trưởng · ô 58–73
Mozart K. 545, chương 1 (73 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp). Phần trình bày (ô 1–28) được nhắc lại.

Chương 1, Allegro (73 ô nhịp; số ô nhịp theo bản Urtext, các sách phân tích có thể lệch nhau một ô ở ranh giới):

Phần Ô nhịp Nội dung Giọng
Trình bày: chủ đề 1 1–4 Giai điệu đơn giản trên đệm Alberti; láy rền ở ô 4 Đô trưởng
Đoạn chuyển 5–12 Chuỗi gam móc kép đi xuống, tay trái hợp âm; dừng trên hợp âm Sol trưởng Đô → Sol
Chủ đề 2 13–25 Ô 13: tay trái mở đầu bằng hình móc kép lắc qua lại; ô 14: giai điệu mới có láy rền; láy rền dài trước kết Sol trưởng
Kết trình bày 26–28 Hợp âm rải móc kép, ba hợp âm kết; cả phần trình bày nhắc lại Sol trưởng
Phát triển 29–41 Chất liệu kết trình bày ở Sol thứ, Rê thứ, La thứ; chuỗi gam lên xuống nhiều giọng
Tái hiện: chủ đề 1 42–57 Chủ đề 1 ở Fa trưởng (giọng hạ át); đoạn chuyển đưa nhạc về Đô trưởng Fa → Đô
Tái hiện: chủ đề 2 và kết 58–73 Chủ đề 2 ở Đô trưởng; láy rền dài; kết Đô trưởng

Chương 2, Andante (Sol trưởng, 3/4): tay trái đệm Alberti gần như suốt chương. Phần đầu dài mười sáu ô nhịp (một chủ đề tám ô rồi tám ô tiếp nối), có nhắc lại; phần thứ hai mở ở giọng át rồi quay về; phần giữa tối lại ở Sol thứ, đi qua Si♭ trưởng và Đô thứ, trước khi chủ đề trở về và một coda ngắn khép lại. Khó nhất là giữ giai điệu hát trên lớp Alberti ở tốc độ chậm, nơi mọi nốt không đều đều lộ ra.

Chương 3, Rondo (Đô trưởng, 2/4): chủ đề vui, có chỗ tay trái bắt chước tay phải như một trò đuổi bắt; đoạn xen thứ nhất ở Sol trưởng (lại có Alberti), đoạn giữa ở La thứ; chủ đề quay lại và kết. Ngắn (chưa tới 2 phút) nhưng nhanh và đòi hỏi hai tay ngang tài nhau.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Đệm Alberti (ô 1–4, chương 2) Ngón cái (nốt lặp) dễ nặng hơn, ngón 5 (nốt trầm) dễ mất; cổ tay cứng gây mỏi Chơi Alberti thành hợp âm khối trước để biết vị trí; rồi rải với cổ tay xoay nhẹ, không nhấc ngón cao. Nốt trầm hơi rõ, ba nốt còn lại như hơi thở. Bài tập 1
Chuỗi gam đoạn chuyển (ô 5–12) và phát triển Luồn ngón cái gây "gợn"; nhóm nốt chạy nhanh dần Tập theo nhịp chấm (dài – ngắn rồi ngắn – dài), theo nhóm 4 nốt dừng trên nốt đầu nhóm; luôn đặt ngón cái sẵn trước khi cần. Bài tập 2. Xem Cách tập
Láy rền dài có nốt kết (cuối trình bày và tái hiện) Phải đều, nhẹ, khớp với tay trái, kết thúc đúng phách Viết ra số nốt cụ thể và tập như một hình móc kép đo đếm; bắt đầu từ nốt trên; nốt kết là hai nốt cuối của chuỗi, không thêm nhịp. Bài tập 3 và Nốt hoa mỹ
Phát âm Cổ điển Dấu luyến ngắn phải "khép lại" bằng nhấc tay; nốt staccato không được khô như gõ Đọc từng dấu luyến trong bản Urtext; nốt cuối của dấu luyến nhẹ hơn và ngắn lại; tập riêng một ô với chỉ phát âm, không quan tâm tốc độ. Xem Tạo tiếng đàn
Hai tay lệch nhau ở tốc độ Tay phải chạy gam, tay trái hợp âm: tay trái dễ vào sớm hoặc trễ một chút Tập với máy đếm nhịp theo phách đen, rồi theo phách trắng; dừng trên mỗi phách mạnh xem hai tay có trùng nhau
Tốc độ ổn định cả chương Người học hay nhanh dần ở gam, chậm lại ở chỗ khó Chọn tốc độ của đoạn khó nhất làm tốc độ chung; thu âm rồi đo bằng máy đếm nhịp
Ô 42 (tái hiện ở Fa trưởng) Tay đã quen Đô trưởng dễ trượt về nốt Si♮ Tập riêng ô 42–45 đối chiếu với ô 1–4; gọi tên hợp âm khi chơi; học thuộc theo giọng, không theo hình tay. Xem Học thuộc và biểu diễn

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Alberti nhẹ dưới giai điệu hát

Alberti nhẹ (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: chơi mỗi nhóm bốn nốt thành hợp âm khối, rồi rải. Nốt trầm (ngón 5) hơi rõ, ngón cái rất nhẹ.
  2. Ghép hai tay: tay phải mf, tay trái p. Tay trái nghe như tiếng rì rầm ở xa.
  3. Tăng dần từ ♩ = 72 lên ♩ = 116 qua vài tuần, không bao giờ để cổ tay cứng.

2. Gam có luồn ngón trên nền hợp âm

Gam lên xuống trên hợp âm (soạn cho trang này)
  1. Đi lên: 1-2-3, luồn ngón cái sang Fa (ô 2: sang Mi), 1-2-3-4-5. Đi xuống: 5-4-3-2-1, vắt ngón 3 qua, 3-2-1.
  2. Tập bốn kiểu: đều; nhịp chấm dài – ngắn; ngắn – dài; nhóm bốn nốt dừng trên nốt đầu nhóm.
  3. Tay trái hợp âm phải rơi đúng cùng lúc với nốt tay phải ở mỗi phách đen.

3. Láy rền đo đếm có nốt kết

Láy rền có nốt kết (soạn cho trang này)
  1. Ô 1 viết ra từng nốt: láy rền bắt đầu từ nốt trên (Si), mười bốn nốt móc kép, rồi nốt kết Sol – La và rơi vào Sol ở phách mạnh. Ngón 4 và 3 thay nhau, cổ tay yên.
  2. Ô 3 là cùng nội dung viết bằng ký hiệu: chơi nó y như ô 1.
  3. Khi đã đều, giảm số nốt nếu cần cho thoải mái (một láy rền đều và nhẹ hay hơn một láy rền nhiều nốt mà vấp).

Kế hoạch tập

Kế hoạch 8 tuần cho chương 1, tập 45–60 phút mỗi ngày (thêm 2–3 tuần cho mỗi chương còn lại). Tốc độ tính theo phách đen.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; đánh dấu các phần lên bản nhạc; viết ngón bấm. Bài tập 1–2. Ô 1–12 từng tay ♩ = 60
2 Ô 1–28 từng tay, rồi ghép hai tay ô 1–12. Gam Đô, Sol, Fa trưởng hai quãng tám mỗi ngày ♩ = 66–72
3 Ghép hai tay ô 13–28; bài tập 3; quyết định sắc thái cho phần trình bày ♩ = 72–80
4 Phát triển ô 29–41 từng tay rồi ghép; tập gam theo nhịp chấm ♩ = 76–84
5 Tái hiện ô 42–73; so sánh từng ô với phần trình bày, đánh dấu chỗ khác nhau ♩ = 84–92
6 Chơi liền cả chương mỗi ngày; thu âm và nghe lại chỉ để soát độ đều ♩ = 96–104
7 Tăng tốc từng nấc nhỏ; chơi thuộc lòng từng phần, bắt đầu được từ bất kỳ phần nào ♩ = 108–116
8 Biểu diễn cho người khác nghe, trên một cây đàn lạ; sửa từ bản thu ♩ ≈ 120–132

Đừng vội đạt ♩ = 132. Một Allegro ở ♩ = 112 mà sạch, đều và có sắc thái hay hơn hẳn một Allegro nhanh mà mờ.

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Allegro nghĩa là vui, nhanh, nhưng không phải chạy đua. Nghĩ theo hai phách trắng mỗi ô: giai điệu sẽ có hướng đi. Giữ tốc độ ổn định; chỉ cho phép hơi thở rất nhỏ ở cuối phần.

Sắc thái

Vì nguồn gốc không có sắc thái, bạn tự quyết định, dựa vào cấu trúc: chủ đề 1 mp hoặc mf, đoạn chuyển có thể lớn dần theo hướng đi lên của gam, chủ đề 2 nhẹ hơn, phần phát triển nhiều tương phản hơn. Mỗi lần nhắc lại phần trình bày, có thể đổi nhẹ màu sắc. Trên đàn hiện đại, f của Mozart vẫn phải tròn, không đập.

Phát âm

  • Tôn trọng dấu luyến như hơi thở của ca sĩ: nốt đầu hơi rõ, nốt cuối nhẹ và ngắn lại.
  • Các nốt không có dấu luyến thường hơi tách (non legato), nhất là nốt móc đơn và nốt đen trong chuỗi hợp âm.
  • Ba hợp âm kết ở cuối mỗi phần: gọn, không kéo.

Bàn đạp

Hầu như không cần. Có thể dùng một chút bàn đạp rất nông để làm ấm các nốt dài của chương 2, đổi theo từng hòa âm. Không bao giờ dùng bàn đạp để nối các chuỗi gam: chính tiếng rõ ràng là vẻ đẹp của chúng. Xem Bàn đạp.

Nốt hoa mỹ

Láy rền thời Cổ điển thường bắt đầu từ nốt trên. Các láy rền dài kết thúc bằng hai nốt kết đã viết sẵn (như trong bài tập 3). Acciaccatura (nốt nhỏ gạch chéo) chơi ngắn, sát phách. Nếu bản bạn dùng có chú thích khác, theo chú thích của bản Urtext.

Ấn bản

Vì không có sắc thái gốc, mọi p, f, sf, cresc. trong một ấn bản (như bản trên IMSLP mà Mutopia chép lại) đều của người biên tập, dù người đọc dễ tưởng là của Mozart. Dùng một bản Urtext để biết đâu là của tác giả, rồi tự viết sắc thái của mình bằng bút chì.

Lỗi thường gặp

  • Tay trái Alberti to bằng giai điệu, hoặc ngón cái gõ đều đặn như máy khâu.
  • Dùng bàn đạp cho "ấm", làm nhòe gam và Alberti.
  • Nhanh dần ở chuỗi gam, chậm lại ở phần phát triển.
  • Láy rền quá nhiều nốt, không đều, kết thúc trễ phách.
  • Chơi phần tái hiện bằng trí nhớ ngón tay của phần trình bày và lạc giọng ở ô 42.
  • Chơi phần nhắc lại y hệt lần đầu, không có chút màu sắc mới nào.
  • Chương 2 quá chậm, giai điệu đứt hơi; chương 3 quá nhanh, tay trái không theo kịp phần bắt chước.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở ô 42, chủ đề 1 trở lại ở giọng nào?
    1. Fa trưởng, giọng hạ át
    2. Đô trưởng
    3. Sol trưởng
  2. Đệm Alberti là gì?
    1. Hợp âm khối đánh lặp lại theo phách
    2. Hợp âm rải theo thứ tự trầm – cao – giữa – cao
    3. Nốt trầm rồi hai hợp âm, như tay trái valse
  3. Nên tập các chuỗi gam ở đoạn chuyển thế nào?
    1. Theo nhịp chấm (dài – ngắn rồi ngắn – dài), theo nhóm 4 nốt dừng trên nốt đầu nhóm, đặt ngón cái sẵn trước khi cần
    2. Chơi nhanh ngay từ đầu để có đà
    3. Dùng bàn đạp cho các nốt nối liền
  4. Vì sao bạn phải tự quyết định sắc thái cho sonata này?
    1. Vì Mozart muốn cả bài to đều nhau
    2. Vì các nguồn gốc không có một ký hiệu sắc thái nào; mọi p, f trong bản phổ thông là của người biên tập
    3. Vì đàn của Mozart không chơi được to nhỏ

Nguồn

  • Mozart, Klaviersonate C-dur KV 545, G. Henle Verlag (HN 164), lời tựa: ngày ghi vào danh mục, ấn bản 1805, việc nguồn gốc không có sắc thái, phiên bản chuyển giọng của chương Rondo (K. 547a) không phải do Mozart.
  • Bản nhạc: IMSLP; số ô nhịp và các chi tiết nốt nhạc trên trang này đối chiếu với bản chép LilyPond (nguồn IMSLP) của Mutopia Project. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Tái hiện bắt đầu ở Fa trưởng; đoạn chuyển sau đó mới đưa nhạc về Đô. Tay đã quen Đô trưởng dễ trượt về Si♮ ở đây.
  2. 2. B — Nốt trầm hơi rõ, ba nốt còn lại như hơi thở; ngón cái (nốt lặp) không được nặng.
  3. 3. A — Luồn ngón cái dễ gây "gợn" và nhóm nốt dễ chạy nhanh dần. Không bao giờ dùng bàn đạp để nối các chuỗi gam: tiếng rõ ràng là vẻ đẹp của chúng.
  4. 4. B — Hãy dựa vào cấu trúc mà quyết định, dùng bản Urtext để biết đâu là của tác giả, rồi tự viết sắc thái bằng bút chì.

Schumann: Träumerei, Op. 15 số 7

Träumerei (Mơ màng) chỉ có 24 ô nhịp, nhưng là một bài học lớn về nhiều giọng trong hai bàn tay: giai điệu, các bè bên trong và bè trầm đan vào nhau như một bản hợp xướng nhỏ. Trang này hướng dẫn cách tập để mỗi bè hát đúng vị trí của nó, với một câu nhạc dài và một nhịp điệu tự do có chừng mực.

Fa trưởng · 4/4 ♩ = 100 (Schumann) ≈ Grade 6 24 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcRobert Schumann (1810–1856)
Tác phẩmTräumerei (Mơ màng), bài số 7 trong Kinderszenen (Cảnh tuổi thơ), Op. 15, gồm 13 bài
Sáng tácNăm 1838
Giọng · nhịp · tốc độFa trưởng · 4/4 · không có chữ chỉ tốc độ; số máy đếm nhịp ♩ = 100 in từ lần in sửa của bản in đầu (1839), Schumann để nguyên; Clara Schumann về sau gợi ý ♩ = 80
Hình thức24 ô nhịp: A (ô 1–8, nhắc lại) – B (ô 9–16) – A' (ô 17–24); sáu câu bốn ô nhịp
Độ khóHenle xếp mức 5 (trung bình) trên thang 1–9; bài không có trong đề cương ABRSM 2021–2028 và RCM 2022. Ít nốt, nhưng cân bằng các bè rất khó
Kỹ năng chínhLàm nổi giai điệu trong cùng một tay, bè giữa, legato bằng ngón và bằng bàn đạp, câu nhạc dài, ritardando, rubato có chừng mực
Bản nhạcIMSLP (tìm "Kinderszenen, Op.15"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 44, in số máy đếm nhịp của bản in đầu), Wiener Urtext (UT 50190)

Vì sao nên học bài này

  • Ba, bốn lớp âm thanh trong hai tay. Đây là bước tiếp theo sau những bài "giai điệu tay phải, đệm tay trái": ở đây một bàn tay thường phải vừa hát vừa đệm. Kỹ năng này đã được giới thiệu ở mục cân bằng của Tạo tiếng đàn.
  • Câu nhạc dài. Mỗi câu bốn ô nhịp là một hơi thở; cả bài là một vòng cung lớn.
  • Bàn đạp legato. Không thể nối các hợp âm này chỉ bằng ngón tay; bạn phải học đổi bàn đạp sạch mà không đứt tiếng.
  • Ngắn để làm kỹ. Hai, ba phút nhạc, nhưng có thể dành sáu tuần để làm cho từng nốt có ý nghĩa.

Bối cảnh

Schumann viết Kinderszenen năm 1838, khi đang yêu Clara Wieck; câu chuyện ra đời của tập nhạc ở hướng dẫn nghe.

Đây là nhạc về tuổi thơ cho người lớn, không phải nhạc cho trẻ em (nhạc cho người trẻ tập đàn là tập Album für die Jugend Op. 68, Schumann viết mười năm sau, xem Schumann: Album cho tuổi trẻ). Các tên bài, theo lời Schumann, chỉ là những gợi ý tinh tế cho cách chơi và cách hiểu. Träumerei đứng đúng giữa chu trình, bài thứ 7 trên 13.

Về tốc độ: số máy đếm nhịp ♩ = 100 có từ ấn bản đầu tiên (trong một lần in lại), và Schumann đã để nguyên khi duyệt bản in. Con số này nhanh hơn nhiều so với thói quen chơi rất chậm sau này. Michael Struck, chuyên gia về Schumann và biên tập viên của Henle, cho rằng câu chuyện "máy đếm nhịp của Schumann bị hỏng" là một huyền thoại, và Henle in con số này như chỉ dẫn của tác giả. Clara Schumann, trong ấn bản của bà, gợi ý chậm hơn (♩ = 80). Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Đọc hướng dẫn nghe Kinderszenen và nghe Träumerei trong bối cảnh cả chu trình, không chỉ như một bài lẻ. Khi nghe, hãy tự hỏi:

  1. Ai đang hát? Có lúc nào giai điệu nằm ở bè giữa hay ở tay trái không?
  2. Câu nhạc dài bao nhiêu? Nghệ sĩ lấy hơi ở đâu?
  3. Tốc độ: bản thu nào gần ♩ = 100, bản nào gần ♩ = 80 hoặc chậm hơn nữa?

Vladimir Horowitz chơi bài này ở cuối buổi hòa nhạc trở lại Carnegie Hall ngày 9/5/1965 và trong buổi diễn ở Moskva năm 1986; cả hai buổi đều có đĩa thu trực tiếp. So sánh tốc độ của ông với ♩ = 100 và với bản thu trọn Kinderszenen của một nghệ sĩ khác (ví dụ Martha Argerich, Deutsche Grammophon) để tự quyết định tốc độ của mình. Muốn biết thêm về các nghệ sĩ, xem Nghệ sĩ piano và bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Câu 1 (nhịp lấy đà, ô 1–4): từ Đô giữa, giai điệu đi lên theo hợp âm rải rồi giữ nốt Fa cao; trong lúc Fa ngân, bè tenor tay trái đáp lời
… Câu 2 (ô 5–8): cùng cử chỉ mở đầu, lên cao hơn tới La; ritard. ở cuối ô 8
… Đoạn A nhắc lại (ô 1–8): lần hai nhẹ hơn hay rộng hơn lần đầu?
… Câu 3 (ô 9–12): mở đầu như cũ nhưng hòa âm tối lại, hướng về Sol thứ; đường nét bè trong chuyền giữa hai tay
… Câu 4 (ô 13–16): lên cao hơn, qua Si♭ trưởng rồi Rê thứ; ritard. ở ô 16
… Câu 5 (ô 17–20): chủ đề trở lại nguyên vẹn, mềm hơn, như một kỷ niệm
… Câu 6 và fermata (ô 21–24): giai điệu lên đến La; hợp âm đỉnh ở ô 22 mang dấu ngân (fermata), dấu ngân duy nhất trước hợp âm cuối (hợp âm cuối cũng có dấu ngân)
… Kết: ritardando, bài khép lại ở Fa trưởng

Cấu trúc

Aô 1–8 · Fa trưởng
A (nhắc lại)
Bô 9–16 · Sol thứ → Si♭ → Rê thứ
A'ô 17–24 · fermata gần cuối
Träumerei: 24 ô nhịp, sáu câu bốn ô; đoạn A đầu được nhắc lại.
Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
A nhịp lấy đà, 1–4 Câu 1: từ Đô giữa, giai điệu đi lên theo hợp âm rải rồi giữ nốt Fa cao; bè trong tay trái đáp lời Đỉnh câu ở phách 2 của ô 2; trong khi nốt Fa giữ, nghe bè tenor đi xuống
A 5–8 Câu 2: cùng mở đầu, lên cao hơn (đến La); xuất hiện nốt thăng đầu tiên ritard. ở cuối ô 8 trước khi nhắc lại hoặc sang B
(nhắc lại 1–8) Lần hai có thể nhẹ hơn hoặc rộng hơn, nhưng đừng giống hệt
B 9–12 Câu 3: mở đầu như cũ nhưng hòa âm tối lại, hướng về Sol thứ Các đường nét bè trong chuyền từ tay trái sang tay phải
B 13–16 Câu 4: lên cao hơn qua Si♭ trưởng rồi Rê thứ ritard. ở ô 16, ngay trước khi chủ đề trở lại
A' 17–20 Câu 5: chủ đề trở lại nguyên vẹn Như một kỷ niệm, mềm hơn lần đầu
A' 21–24 Câu 6: lên đến La, hợp âm đỉnh có dấu ngân (fermata), rồi ritardando về kết; hợp âm cuối cũng có dấu ngân Dồn hết ý nghĩa của bài vào hợp âm ngân này

Mỗi câu đều bắt đầu bằng cùng một cử chỉ: một hợp âm rải đi lên từ nhịp lấy đà. Học thuộc bài này nghĩa là nhớ sáu cách khác nhau mà cử chỉ ấy đi tiếp.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Giai điệu và hợp âm trong cùng tay phải Ngón 4–5 yếu phải hát, ngón 1–2 khỏe phải thì thầm Chơi riêng giai điệu với đúng ngón sẽ dùng; rồi chơi cả hợp âm nhưng các nốt dưới bấm câm; rồi cho chúng kêu thật khẽ. Dồn trọng lượng nghiêng về phía ngón út. Bài tập 1
Nốt dài của giai điệu (Fa cao ở ô 2, La cao ở ô 6…) Nốt dài tắt dần trong khi các bè khác tiếp tục; dễ "đánh thức" nốt sau quá to Nghe nốt dài tắt đến đâu, cho các bè trong vào nhỏ hơn mức còn lại của nó; nốt giai điệu tiếp theo vào đúng độ to của đuôi nốt dài. Bài tập 2
Bè tenor trong tay trái Ngón cái trái dễ nặng; tenor và bè trầm cùng một tay Tập riêng bè tenor như một giai điệu, hát theo; rồi thêm bè trầm thật nhẹ bên dưới
Đường nét chuyền giữa hai tay (đoạn B) Chỗ đổi tay dễ nghe thấy: nốt to lên, ngắt hơi Chơi đường nét đó liền một hơi chỉ bằng một tay (nếu với tới) để nghe đích; rồi chia tay, nốt đầu của tay sau phải vào đúng độ to của nốt cuối tay trước. Bài tập 3
Legato hợp âm và bàn đạp Không nối được hết bằng ngón; đổi bàn đạp muộn làm nhòe, sớm làm đứt Bàn đạp nối: nhấn sau khi đánh, nhả và nhấn lại ngay sau mỗi hòa âm mới. Tập chậm, chỉ nghe chỗ đổi. Xem Bàn đạp
Nốt hoa mỹ rải ở tay trái (ô 2, ô 6) Dễ thành tiếng gõ hoặc làm trễ nhịp Chơi ngay trước phách, nhẹ, như một cái chạm đưa bàn tay về nốt chính
Ritardando và fermata Chậm quá sớm, hoặc chậm ở mọi cuối câu Chỉ chậm ở ba chỗ có ghi; quyết định trước ritardando bắt đầu từ nốt nào và dài bao lâu

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Giai điệu nổi trên hợp âm của cùng tay phải

Giai điệu trên cùng, hợp âm dưới thật nhẹ (soạn cho trang này)
  1. Tay phải chỉ giai điệu, ngón 5–4–3 như ghi; nghe độ dài từng nốt.
  2. Thêm các nốt dưới nhưng bấm câm (đẩy phím xuống chậm đến mức không kêu).
  3. Cho các nốt dưới kêu thật nhỏ (khối nhạc ghi p, càng nhỏ hơn giai điệu càng tốt); giai điệu vẫn mf. Nếu không nghe rõ hai lớp, quay lại bước 2.

2. Nốt dài ở trên, bè tenor hát ở tay trái

Nốt giữ ở trên, bè tenor đáp lời (soạn cho trang này)
  1. Tay phải giữ Fa cao trọn ô đầu: nghe nó tắt dần.
  2. Nốt trầm (ngón 5) thật nhẹ, bàn đạp giữ nó để tay trái rảnh lên hát; bè tenor (ngón 1–3) cất lên như một giọng khác, nhỏ hơn đuôi nốt Fa một chút.
  3. Ô 2: nốt Mi tay phải vào đúng độ to còn lại của Fa, không to hơn.

3. Một đường nét chuyền từ tay trái sang tay phải

Chuyền tay không nghe thấy chỗ nối (soạn cho trang này)
  1. Tay trái đi lên Fa – La – Đô – Fa với một crescendo rất nhỏ; tay phải nối tiếp La – Đô – Fa như thể vẫn là một bàn tay.
  2. Nốt La đầu tiên của tay phải không được "mới": nó tiếp nối độ to và hướng đi của nốt Fa cuối tay trái.
  3. Bàn đạp giữ hòa âm Fa trưởng suốt hai ô đầu, đổi ở mỗi chữ Ped.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 6 tuần, 30–45 phút mỗi ngày cho bài này. Tốc độ tính theo phách đen.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe Kinderszenen trọn bộ; đánh dấu sáu câu và các bè trên bản nhạc (bút màu cho giai điệu). Bài tập 1–2. Câu 1–2 từng tay ♩ = 56
2 Câu 1–2 hai tay, chưa bàn đạp; chọn ngón bấm nối được nhiều nhất. Câu 3–4 (đoạn B) từng tay; bài tập 3 ♩ = 56–60
3 Cả bài hai tay; thêm bàn đạp; mỗi ngày một câu "chỉ nghe bè tenor" ♩ = 60–66
4 Cân bằng: giai điệu, bè trong, bè trầm ở ba mức to khác nhau; thu âm để kiểm tra ♩ = 66–72
5 Câu nhạc và ritardando: quyết định đỉnh của từng câu và của cả bài; fermata ♩ ≈ 72–80, có co giãn
6 Chơi thuộc lòng, chơi trọn trong bối cảnh bài 6 và bài 8 của chu trình; biểu diễn cho người khác nghe Tốc độ bạn chọn

Diễn tấu

Tốc độ

Con số ♩ = 100 của Schumann cho thấy ông nghĩ bài này trôi, không lê thê. Nhiều nghệ sĩ lớn chơi chậm hơn nhiều, và một tốc độ khoảng ♩ = 72–80 vẫn rất thuyết phục. Hãy chọn tốc độ mà ở đó mỗi câu bốn ô nhịp vẫn là một hơi thở: nếu phải "lấy hơi" giữa câu, bạn đang chơi quá chậm.

Rubato và ritardando

Schumann chỉ ghi ritard. ở ba chỗ, nơi các đoạn nối vào nhau; ngoài dấu ngân ở hợp âm cuối, bài chỉ có một fermata, ở ô 22, ngay trước câu kết. Đó là lời nhắc rằng phần còn lại cần chạy liền mạch. Rubato ở đây là hơi thở nhỏ: nán lại một chút ở đỉnh câu, bắt kịp khi giai điệu đi xuống; không phải chậm lại ở mọi cuối câu.

Âm thanh và cân bằng

  • Giai điệu cantabile, tròn, không bao giờ gắt, kể cả ở đỉnh.
  • Bè trong và bè tenor là những giọng thật, nhỏ hơn giai điệu nhưng có đường nét; không phải tiếng đệm đều đều.
  • Bè trầm sâu nhưng nhẹ, như nền sàn nhà.
  • Dải sắc thái hẹp (p là chủ yếu, theo bản nhạc bắt đầu p); mỗi nấc nhỏ đều đáng giá.

Bàn đạp

Đổi theo hòa âm, thường mỗi nửa ô hoặc mỗi phách, kiểu bàn đạp nối. Ở chỗ giai điệu đi bậc liền trên cùng một hòa âm, có thể đạp nông hơn để các nốt không chồng lên nhau. Thử chơi một lần không bàn đạp: chỗ nào bạn không nối được bằng ngón, chỗ đó bàn đạp phải làm việc. Xem Bàn đạp.

Ấn bản

Ấn bản của Clara Schumann đổi các số máy đếm nhịp (Träumerei: ♩ = 80). Dùng bản Urtext để thấy ký hiệu của bản in đầu.

Lỗi thường gặp

  • Mọi nốt trong hợp âm to bằng nhau: giai điệu chìm.
  • Ngón cái (cả hai tay) gõ mạnh, nhất là trên các nốt lặp lại.
  • Chậm lại ở cuối mọi câu, cả bài thành một chuỗi những lần dừng.
  • Tốc độ quá chậm, câu nhạc đứt thành từng nốt.
  • Bàn đạp đổi muộn, các hòa âm Lãng mạn chồng lên nhau thành tiếng ồn.
  • Nốt hoa mỹ tay trái rơi đúng phách và làm chậm nhịp.
  • Đỉnh của bài (hợp âm có fermata) bị chơi quá to, mất đi vẻ mơ màng.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Đoạn nào của Träumerei được nhắc lại?
    1. Đoạn A đầu tiên (ô 1–8)
    2. Đoạn B (ô 9–16)
    3. Đoạn A' (ô 17–24)
  2. Làm sao cho giai điệu nổi trên các nốt hợp âm trong cùng tay phải?
    1. Đánh mọi nốt của hợp âm to bằng nhau
    2. Chơi riêng giai điệu, rồi thêm các nốt dưới bấm câm, rồi cho chúng kêu thật khẽ; dồn trọng lượng về phía ngón út
    3. Giữ bàn đạp lâu hơn để giai điệu ngân dài
  3. Số máy đếm nhịp Schumann in cho Träumerei là bao nhiêu?
    1. ♩ = 60
    2. ♩ = 80
    3. ♩ = 100
  4. Schumann ghi ritard. ở đâu?
    1. Chỉ ở ba chỗ, nơi các đoạn nối vào nhau
    2. Ở cuối mọi câu
    3. Không ở chỗ nào

Nguồn

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Hình thức là A (nhắc lại) – B – A': 24 ô nhịp, sáu câu bốn ô; câu nào cũng mở đầu bằng một hợp âm rải đi lên từ nhịp lấy đà.
  2. 2. B — Ngón 4–5 yếu phải hát, ngón 1–2 khỏe phải thì thầm (bài tập 1).
  3. 3. C — Con số này cho thấy Schumann nghĩ bài này trôi, không lê thê. Clara Schumann về sau gợi ý chậm hơn, ♩ = 80.
  4. 4. A — Phần còn lại cần chạy liền mạch. Rubato ở đây chỉ là hơi thở nhỏ: nán lại ở đỉnh câu, bắt kịp khi giai điệu đi xuống.

Beethoven: Sonata Ánh trăng, Op. 27 số 2, chương 1

Chương 1 của bản sonata nổi tiếng này có rất ít nốt khó. Cái khó nằm ở âm thanh: tay phải vừa rải chùm ba đều như hơi thở vừa hát giai điệu bằng ngón 5, trên những quãng tám trầm ngân dài, gần như suốt bài trong pp, dưới một chỉ dẫn bàn đạp mà người chơi vẫn còn bàn luận. Trang này hướng dẫn tập để ba lớp ấy tách bạch, bàn đạp không làm nhòe, và tốc độ chậm không bao giờ đứng lại.

Đô♯ thứ · 2/2 Adagio sostenuto ≈ Grade 6–7 69 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcLudwig van Beethoven (1770–1827)
Tác phẩmSonata piano số 14 cung Đô♯ thứ, Op. 27 số 2, Sonata quasi una fantasia ("sonata gần như một fantasia"); chương 1: Adagio sostenuto
Sáng tác / xuất bảnViết năm 1801, in năm 1802 ở Vienna; đề tặng nữ bá tước Giulietta Guicciardi, học trò của Beethoven. Tên "Ánh trăng" có sau, không phải của Beethoven
Giọng · nhịp · tốc độĐô♯ thứ · 2/2 (alla breve) · Adagio sostenuto (chậm, ngân giữ)
Hình thứcMột chương liền, 69 ô nhịp, không nhắc lại: mở đầu, giai điệu ba lần qua nhiều giọng, đoạn trên nốt át ngân (ô 28–41), tái hiện (ô 42), coda (ô 60); có thể nghe như ba phần hoặc một hình thức sonata thu nhỏ
Độ khóNốt không khó, cái khó nằm ở cân bằng âm thanh và bàn đạp. Henle xếp cả bản sonata, gồm chương 3 Presto agitato khó hơn nhiều, ở mức 7 (khó) trên thang 1–9; riêng chương 1, trong tuyển tập HN 1820 (At the Piano), Henle xếp mức 4 (trung bình). ABRSM không xếp riêng chương 1 vào Grade nào; cả bản sonata có trong danh sách bằng ARSM
Kỹ năng chínhBa lớp trong hai tay; giai điệu nổi bằng ngón 4–5 trên chùm ba ngón 1–2–3 của cùng tay phải; chùm ba đều ở pp; nhịp chấm dôi đặt đúng so với chùm ba; bàn đạp đổi theo hòa âm; giữ mạch ở tốc độ chậm
Bản nhạcIMSLP (tìm "Piano Sonata No.14, Op.27 No.2"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 1062, ngón bấm của Murray Perahia)

Vì sao nên học bài này

  • Ba lớp, một bàn tay hai việc. Tay phải vừa rải chùm ba (liên ba móc đơn) bằng ngón 1–2–3, vừa hát giai điệu bằng ngón 4–5; tay trái giữ bè trầm quãng tám.
  • Âm thanh trước, nốt sau. Đọc nốt mất một tuần; tiếng đàn mới là việc của nhiều tháng: pp đều, giai điệu nổi mà không gắt, bè trầm sâu mà không nặng.
  • Bàn đạp có lịch sử. Chỉ dẫn senza sordino buộc bạn nghĩ về cây đàn của Beethoven và cây đàn của chính mình, rồi chọn bằng tai.
  • Chậm mà không đứng. 69 ô nhịp ở tốc độ chậm, nhịp alla breve: bài học về mạch nhạc dài.
  • Hòa âm đáng nghe từng hợp âm. Hợp âm Napoli ở ô 3, những lần đổi sang giọng thứ, nốt át ngân suốt hơn chục ô: đây là bài để phân tích bằng chính đôi tay.

Bối cảnh

Năm 1802, Beethoven cho in hai sonata Op. 27 và đặt cho cả hai tên Sonata quasi una fantasia, "sonata gần như một fantasia". Thay vì mở đầu bằng một chương nhanh theo hình thức sonata như thông lệ, Op. 27 số 2 mở bằng một Adagio tĩnh lặng, tiếp theo là một Allegretto ngắn ở Rê♭ trưởng, và để chương nhanh, Presto agitato, ở cuối. Bản sonata được đề tặng nữ bá tước Giulietta Guicciardi, học trò của ông.

Cây đàn quan trọng để hiểu chương này. Trên nhiều cây đàn Vienna khoảng năm 1800, bộ giảm âm (những miếng nỉ đè lên dây để chặn tiếng) được nhấc lên bằng cần gạt đầu gối. Murray Perahia, trong lời tựa ấn bản Henle, cho rằng chỉ dẫn bàn đạp ở đầu chương (xem phần Diễn tấu) không thể hiểu theo nghĩa đen. Xem thêm Lịch sử cây đàn piano và thời kỳ Cổ điển.

Biệt danh "Ánh trăng" không phải của Beethoven. Nhà thơ, nhà phê bình Ludwig Rellstab (1799–1860), người viết lời cho nhiều ca khúc trong tập Schwanengesang của Schubert, đã tả chương này bằng hình ảnh mặt hồ lặng dưới ánh trăng mờ, sóng khẽ vỗ vào bờ tối, trong truyện ngắn Theodor đăng trên một tạp chí âm nhạc ở Berlin khoảng năm 1823–1824, tức khi Beethoven còn sống. Câu chuyện quen thuộc rằng năm 1832 Rellstab ví bài với con thuyền dưới trăng trên hồ Lucerne bắt nguồn từ cuốn Beethoven et ses trois styles (1852) của Wilhelm von Lenz. Lenz không ghi năm: ông viết rằng biệt danh Mondscheinsonate, thứ "hai mươi năm trước" từng làm giới sành nhạc ở Đức phản đối, bắt nguồn từ lời so sánh của Rellstab; năm 1832 là con số người đời sau suy ra. Văn bản của Rellstab tả một mặt hồ, không có con thuyền nào và không nhắc tên hồ. Đến khoảng năm 1840, tên Mondscheinsonate (Sonata ánh trăng) đã quen thuộc ở Đức.

Nghe trước khi tập

Đọc hướng dẫn nghe Sonata Ánh trăng để nghe cả bản sonata trong bối cảnh. Rồi nghe lại chương 1 như người sắp chơi nó, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Ba lớp: lớp nào to nhất, lớp nào nhỏ nhất? Chùm ba có bao giờ lấn giai điệu?
  2. Nhịp chấm dôi: nốt ngắn của giai điệu rơi cùng lúc với nốt thứ ba của chùm ba, hay muộn hơn một chút?
  3. Bàn đạp: khi hòa âm đổi, tiếng đàn sạch hẳn, hay còn vương một làn sương?
  4. Tốc độ: bạn cảm thấy hai phách hay bốn phách mỗi ô? Chương nhạc dài bao nhiêu phút trong bản thu ấy?

So sánh một bản trên đàn hiện đại (ví dụ Artur Schnabel hoặc Wilhelm Kempff, hai người đều thu trọn 32 sonata) với một bản trên fortepiano (ví dụ Ronald Brautigam). Nghe xem bàn đạp giữ lâu vang thế nào trên mỗi cây đàn. Xem thêm Nghệ sĩ piano và bản thu nên nghe.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Mở đầu (ô 1–4): chỉ có chùm ba và quãng tám trầm Đô♯ – Si – La – Fa♯ – Sol♯; ở nửa sau ô 3, hợp âm Rê trưởng (hợp âm Napoli) làm màu nhạc tối đi
… Giai điệu lần 1 (nhịp lấy đà cuối ô 5, ô 6–9): nốt Sol♯ lặp với nhịp chấm dôi, rồi La, Sol♯, Fa♯, Si; câu kết ở Mi trưởng (ô 9)
… Giai điệu ở Mi thứ (ô 10–15): Sol♮ thay Sol♯ trong chùm ba và giai điệu; nhạc dừng ở Si (ô 15)
… Quanh nốt Si (ô 16–22): bè trầm đi nốt đen; giai điệu Đô♮ – La♯ – Si nói hai lần; rồi nhạc trượt xuống, dừng trên hợp âm Đô♯ trưởng
… Giai điệu ở Fa♯ thứ (nhịp lấy đà cuối ô 23, ô 24–27): cao hơn lần đầu, trên nốt Đô♯; to dần rồi nhỏ lại
… Nốt Sol♯ ngân (ô 28–41): giai điệu tan vào chùm ba; chùm ba leo lên cao nhất (ô 32–35) rồi đổ xuống thấp; một sự chờ đợi dài
… Tái hiện (ô 42–59): chùm ba, bè trầm và giai điệu trở lại như ô 5; lần này nhạc ở lại quanh Đô♯ thứ
… Coda (ô 60–69): nhịp chấm dôi xuống tay trái, ở âm vực trầm; chùm ba rải lên rồi rơi xuống; hai hợp âm pp cuối

Cấu trúc

Mở đầuô 1–4 · chùm ba và bè trầm
Giai điệuô 5–9 · Đô♯ thứ → Mi trưởng
Chuyển giọngô 10–22 · Mi thứ, quanh Si, sang Fa♯ thứ
Giai điệuô 23–27 · Fa♯ thứ
Sol♯ ngânô 28–41 · át âm ở bè trầm
Tái hiệnô 42–59 · Đô♯ thứ
Codaô 60–69 · giai điệu xuống bè trầm
Ánh trăng, chương 1 (69 ô nhịp, không nhắc lại; độ dài các ô theo số ô nhịp). Số ô nhịp theo bản Winterberger (qua Mutopia). Có thể nghe bài như ba phần hoặc như một hình thức sonata thu nhỏ.

Chương nhạc không có dấu nhắc lại. Có thể nghe nó như ba phần (giai điệu – đoạn giữa trên nốt át – giai điệu trở lại), hoặc như một hình thức sonata thu nhỏ: ô 51–55 của phần tái hiện lặp lại, ở giọng chủ, cảnh "lắc qua lắc lại" của ô 15–19. Số ô nhịp theo bản Winterberger (qua Mutopia).

Đoạn Ô nhịp Nội dung Giọng
Mở đầu 1–4 Chỉ có chùm ba và quãng tám trầm; nửa sau ô 3 là hợp âm Napoli (Rê trưởng, thể đảo một); ô 4 trên nốt trầm Sol♯ (át âm) Đô♯ thứ
Giai điệu lần 1 5–9 Giai điệu vào ở nhịp lấy đà cuối ô 5, trên nốt Sol♯4 Đô♯ thứ → Mi trưởng
Giai điệu lần 2 10–15 Sol♮ thay Sol♯; hợp âm Đô trưởng ở ô 12; kết ở Si thứ, rồi chuyển sang Si trưởng (ô 15) Mi thứ → Si
Quanh nốt Si 16–22 Bè trầm đi nốt đen trên nền nốt Si; giai điệu Đô♮ – La♯ – Si nói hai lần; hợp âm Sol trưởng (Napoli của Fa♯ thứ) ở ô 21; dừng trên hợp âm Đô♯ trưởng (át của Fa♯ thứ) → Fa♯ thứ
Giai điệu lần 3 23–27 Giai điệu trên nốt Đô♯5, cao hơn lần đầu; to dần rồi nhỏ lại; dẫn về Đô♯ thứ và nốt Sol♯ Fa♯ thứ → Đô♯ thứ
Nốt át ngân 28–41 Quãng tám Sol♯ ở bè trầm suốt 12 ô (28–39); giai điệu tan vào nốt đầu của các chùm ba; chùm ba leo lên tới Rê♯6 (cuối ô 35) rồi đổ xuống; ô 40–41: bè trầm Sol♯ – La – Fa♯ – Sol♯ Đô♯ thứ
Tái hiện 42–59 Ô 42–45 giống ô 5–8; ô 51–55 ứng với ô 15–19, nay trên nốt Đô♯, với giai điệu Rê♮ – Si♯ – Đô♯ Đô♯ thứ
Coda 60–69 Nhịp chấm dôi xuống bè trầm (Sol♯2) trên các nốt trầm Đô♯, Si♯, Sol♯; chùm ba rải lên hai quãng tám rồi rơi xuống, hai lần; hai hợp âm Đô♯ thứ pp Đô♯ thứ

Chín ô đầu

Nốt nhạc theo bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (nguồn: ấn bản do A. Winterberger biên tập, 1908); số ngón là gợi ý của trang này. Mọi chùm ba được viết cho tay phải; bản Winterberger để tay trái đỡ chùm ba đầu tiên của ô 5.

Adagio sostenuto, ô 1–9

Ô 1–4 chưa có giai điệu: chỉ chùm ba và bè trầm quãng tám Đô♯ – Si – La – Fa♯ – Sol♯. Nửa sau ô 3 là hợp âm Rê trưởng với nốt Fa♯ ở bè trầm, tức hợp âm Napoli của Đô♯ thứ (xem Hợp âm Napoli và hợp âm sáu tăng); chú ý nốt Rê♮ trong chùm ba. Giai điệu vào ở nhịp lấy đà cuối ô 5, trên nốt Sol♯4, đúng một quãng tám trên nốt Sol♯3 mà ngón cái đang chơi trong chùm ba: tay phải phải ôm cả hai lớp. Câu nhạc kết ở Mi trưởng ở ô 9.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Chùm ba đều ở pp (cả bài) Ngón cái hay nhấn nốt đầu nhóm, nốt trên của chùm ba dễ lấn; không có gì che, một nốt không đều là nghe thấy ngay Gom mỗi chùm ba thành hợp âm khối để đọc hòa âm và biết thế tay; rồi rải với cổ tay mềm, ngón sát phím. Tập với máy đếm nhịp theo phách đen, rồi theo phách trắng; thu âm và nghe riêng chùm ba
Giai điệu bằng ngón 5 trong cùng tay phải (từ ô 5) Ngón 5 yếu nhất nhưng phải hát rõ nhất; ngón 1–2–3 chơi nhiều nốt hơn nên dễ lấn Chơi riêng giai điệu với đúng ngón (5, đổi 5–4 khi cần nối), hát theo; rồi thêm chùm ba bấm câm; rồi chùm ba pp. Nghiêng trọng lượng về phía ngón út, giữ đầu ngón 5 vững. Bài tập 1 và Tạo tiếng đàn
Nhịp chấm dôi so với chùm ba (ô 5–6, 10–11, 23–24…) Nốt móc kép bắt đầu ở 3/4 phách, muộn hơn nốt thứ ba của chùm ba (2/3 phách); tay dễ đánh hai nốt cùng lúc Gõ trên đùi: tay trái gõ chùm ba, tay phải gõ nhịp chấm dôi, rất chậm; nốt móc kép đến ngay sau nốt thứ ba của chùm ba, sát phách sau. Rồi mới về đàn. Xem Phối hợp hai tay và đa tiết tấu
Quãng tám trầm ngân dài (cả bài) Không ngón nào nối được hai quãng tám liền nhau; nốt trầm dễ đập hoặc rơi muộn Đặt quãng tám bằng trọng lượng, không đập; chuẩn bị thế tay trước; nối bằng bàn đạp (bài tập 2). Hát bè trầm như một giai điệu chậm: Đô♯ – Si – La – Fa♯ – Sol♯
Bàn đạp (cả bài) Senza sordino trên đàn hiện đại dễ thành nhòe; đổi vụng thì đứt tiếng Bàn đạp nối: nhả đúng lúc đánh nốt trầm mới, nhấn lại ngay sau; đạp nông. Bài tập 2 và mục Bàn đạp ở phần Diễn tấu
Nốt Sol♯ ngân (ô 28–41) Mười hai ô (28–39) trên cùng một nốt trầm dễ mất hướng; chùm ba trải rộng và leo cao (ô 32–35) Vẽ đường đi của chùm ba lên bản nhạc (lên tới Rê♯6 ở cuối ô 35, rồi xuống); làm một lần to dần và nhỏ dần thật dài mà không vượt quá p. Bản Winterberger chia vài chùm ba ở ô 30–33 cho tay trái; bạn có thể làm vậy nếu thấy tiện
Hai bè ở tay trái trong coda (ô 60–65) Ngón cái hát nhịp chấm dôi trên Sol♯2 trong khi ngón 5 giữ nốt trầm; âm vực thấp dễ đục Bài tập 3: ngón cái rõ hơn, ngón 5 nhẹ hơn; đổi bàn đạp theo nốt trầm; chùm ba tay phải thật nhẹ khi rải lên cao
Giữ mạch ở tốc độ chậm (cả bài) Nghĩ theo từng chùm ba thì nhạc đứng; người chơi hay chậm lại ở mỗi chỗ khó Nghĩ hai phách trắng mỗi ô; đánh dấu các câu lớn (ô 5–9, 10–15, 16–22…); chơi đều theo máy đếm nhịp cho đến khi vững, rồi mới cho phép hơi thở nhỏ ở cuối câu

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Bài 2 và 3 viết ở La thứ để bạn tập cảm giác tay mà không lẫn với nốt thật của bài.

1. Ba lớp trong hai tay

Ba lớp trong hai tay (soạn cho trang này)
  1. Tay phải chỉ chùm ba (ngón 1–2–3), pp, đều tuyệt đối; cổ tay mềm.
  2. Chỉ giai điệu: ngón 5 (ô 3: ngón 4 rồi 5), mp, hát theo. Nốt móc kép đến ngay sau nốt thứ ba của chùm ba, sát phách sau.
  3. Ghép tay phải, rồi thêm tay trái p: ba mức âm lượng rõ ràng, giai điệu trên cùng.

2. Bàn đạp đổi theo nốt trầm

Bàn đạp đổi theo nốt trầm (soạn cho trang này)
  1. Chữ Ped. nằm ở nốt thứ hai của chùm ba đầu tiên mỗi khi nốt trầm đổi: nhả bàn đạp đúng lúc đánh nốt trầm mới, nhấn lại ngay sau đó.
  2. Cả ô 3 là hòa âm át (Mi, rồi Mi bảy) trên cùng một nốt trầm: không đổi bàn đạp.
  3. Khi đã sạch, thử chỉ nhả bàn đạp một phần ở mỗi lần đổi, và nghe xem còn bao nhiêu "sương" của hòa âm trước.

3. Giai điệu ở ngón cái tay trái

Giai điệu ở ngón cái tay trái (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: ngón cái (bè trên) hát nhịp chấm dôi, ngón 5 giữ nốt trầm, nhẹ hơn.
  2. Thêm tay phải pp. Đây là kết cấu của coda (ô 60–65), viết ở giọng khác để bạn tập riêng cảm giác tay.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 8 tuần, 30–45 phút mỗi ngày. Tốc độ tính theo phách đen, mỗi phách là một chùm ba. Ở bài chậm, tăng tốc độ không phải mục tiêu chính: mỗi tuần hãy nghe kỹ hơn.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Đọc hướng dẫn nghe, nghe 3 bản thu; ghi tên hợp âm nhẹ bằng bút chì lên bản nhạc; tay phải chỉ chùm ba ô 1–27 (gom thành hợp âm khối rồi rải); tay trái riêng ♩ = 40
2 Bài tập 1; tay phải chùm ba và giai điệu ô 1–15, chưa bàn đạp ♩ = 40–44
3 Hai tay ô 1–27; bài tập 2, thêm bàn đạp ♩ = 44
4 Ô 28–41: vẽ đường đi của chùm ba, chọn cách chia tay, tập một lần to dần và nhỏ dần dài ♩ = 44–48
5 Tái hiện ô 42–59: đặt cạnh ô 5–22, đánh dấu chỗ giống và chỗ khác ♩ = 48
6 Coda ô 60–69 và bài tập 3; chơi liền cả chương ♩ = 48–52
7 Âm thanh: cân bằng ba lớp, tinh chỉnh bàn đạp trên cây đàn của bạn; thu âm và nghe lại ♩ = 50–54
8 Thuộc lòng (xem Học thuộc và biểu diễn); chơi cho người khác nghe ♩ ≈ 50–58

Tốc độ cuối cùng tùy cây đàn và căn phòng: đàn lớn, phòng vang thường cần chậm hơn một chút để tiếng kịp nở.

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Adagio sostenuto: chậm và ngân giữ. Nhưng Beethoven ghi nhịp alla breve (2/2): hai phách trắng mỗi ô, không phải bốn phách đen nặng nề. Nghĩ theo phách trắng giúp câu nhạc có hướng và giữ bạn khỏi chơi quá chậm. Giữ tốc độ gần như đều; chỉ thở nhẹ ở cuối các câu lớn (ô 9, 15, 22, 41) và trước hai hợp âm cuối.

Âm thanh và cân bằng

  • Giai điệu: rõ nhất, tròn, hát; trọng lượng nghiêng về phía ngón út, đầu ngón 5 vững.
  • Bè trầm: sâu và mềm; nhỏ hơn giai điệu, lớn hơn chùm ba.
  • Chùm ba: nhỏ nhất, đều như một tấm màn; không bao giờ nhấn nốt đầu nhóm.

Trong bản Winterberger dùng trên trang này, toàn chương không có một chữ f nào: chỉ pp, p và những lần to dần, nhỏ dần (chẳng hạn ở ô 25–27). Mọi đỉnh của bài đều nằm trong khung ấy.

Bàn đạp: senza sordino

Beethoven ghi chỉ dẫn này hai lần: một câu dài ở đầu bản nhạc, Si deve suonare tutto questo pezzo delicatissimamente e senza sordino ("cả chương này phải chơi hết sức tinh tế và không có bộ giảm âm"), và sempre pp e senza sordino giữa hai khuông. Tùy ấn bản, chữ này được in là sordino hoặc sordini; nghĩa như nhau. Thời Beethoven, sordini là bộ giảm âm, nên senza sordino nghĩa là bộ giảm âm luôn được nhấc lên: tương đương giữ bàn đạp vang. Đây không phải chỉ dẫn về bàn đạp trái; khi muốn una corda, Beethoven ghi riêng chữ ấy, chẳng hạn trong các sonata cuối đời.

Murray Perahia, trong lời tựa ấn bản Henle, cho rằng chỉ dẫn này không thể hiểu theo nghĩa đen: các hợp âm có thể hòa vào nhau, nhưng không được xóa mất nghĩa hòa âm, và chỗ hai hợp âm trái nhau (như trưởng và thứ ở ô 9–10) phải nghe rõ. Theo ông, chỉ dẫn có nghĩa là lúc nào cũng phải có tiếng bàn đạp. Giữ nguyên bàn đạp qua các lần đổi hòa âm, nhất là khi bè trầm đổi, sẽ làm nhòe đúng những chỗ ấy. Người chơi hôm nay có thể đọc chỉ dẫn theo ba cách:

Cách đọc Làm thế nào Được và mất
Theo sát chữ Giữ bàn đạp suốt chương, hoặc gần như suốt Gần nhất với chữ của chỉ dẫn; trên đàn hiện đại dễ nhòe, cần chơi thật nhỏ; hợp hơn ở phòng rất khô
Đổi theo hòa âm Coi chỉ dẫn là "dùng bàn đạp suốt chương", và đổi bằng bàn đạp nối mỗi khi nốt trầm hoặc hòa âm đổi Sạch, rõ; nhưng đổi quá kỹ thì tiếng khô và mất vẻ mơ hồ
Ở giữa Đổi nhanh nhưng không nhả hết (đổi một phần), hoặc giữ bàn đạp ở gần điểm bắt và điều chỉnh rất nhỏ, không bao giờ đạp sâu hết hay nhả hết Giữ được chút vang mà không nhòe; cần tai tốt và phải thử trên từng cây đàn, từng căn phòng

Lời khuyên cho người học: tập trước với cách thứ hai cho đến khi bàn đạp nối thật sạch (bài tập 2). Sau đó, ở những chỗ hòa âm đổi chậm, thử đổi một phần để giữ lại chút vang của hòa âm trước. Giữ đúng sempre pp: chơi càng nhỏ, cộng hưởng càng ít nhòe. Khi bè trầm ngân qua nhiều ô có dấu nối, giữ phím quãng tám bằng tay trái thì đổi bàn đạp vẫn không mất nốt trầm. Thu âm và nghe lại từ xa: điều bạn nghe ở ghế đàn khác điều người nghe ở cuối phòng. Xem Bàn đạp.

Ấn bản

Bản Urtext cho bạn đúng chữ của Beethoven. Các ấn bản cũ có thể thêm ký hiệu bàn đạp, sắc thái và ngón bấm của người biên tập; bản Winterberger, chẳng hạn, ghi ngón đổi 5–4 và 4–5 trên các nốt giai điệu ngân dài ở ô 7–8. Ngón cho chùm ba đổi theo thế tay (ngay bản Winterberger ghi 1–3–5 ở ô 1, 1–2–4 ở đầu ô 3): chọn theo bàn tay của bạn, miễn ngón 4–5 luôn sẵn cho giai điệu.

Lỗi thường gặp

  • Chùm ba to ngang giai điệu; ngón cái nhấn đầu mỗi nhóm.
  • Nốt móc kép của giai điệu đánh cùng lúc với nốt thứ ba của chùm ba.
  • Quá chậm: mất cảm giác hai phách, câu nhạc vụn thành từng nhóm.
  • Giữ nguyên bàn đạp qua các lần đổi bè trầm trên đàn hiện đại, thành nhòe; hoặc đổi quá nhiều, tiếng khô.
  • Quãng tám trầm đập mạnh, nhất là ở đầu mỗi ô.
  • Ô 28–41 to quá mức, như thể đã sang chương 3.
  • Coda: giai điệu ở ngón cái tay trái chìm dưới chùm ba.
  • Hai hợp âm cuối vội, không để im lặng khép lại bài.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Chỉ dẫn senza sordino ở đầu chương nghĩa là gì?
    1. Không có bộ giảm âm: bộ giảm âm luôn nhấc lên, tức giữ bàn đạp vang
    2. Không dùng bàn đạp trái (una corda)
    3. Chơi không có tiếng đệm
  2. Trong nhịp chấm dôi của giai điệu, nốt móc kép rơi vào đâu so với chùm ba?
    1. Sau nốt thứ ba của chùm ba, sát phách sau
    2. Cùng lúc với nốt thứ ba của chùm ba
    3. Cùng lúc với nốt thứ hai của chùm ba
  3. Ai đã gắn hình ảnh ánh trăng với chương này?
    1. Beethoven, trong lời đề tặng
    2. Nhà phê bình Ludwig Rellstab, trong một truyện ngắn đăng khoảng năm 1823–1824
    3. Nhà xuất bản, khi in bản đầu tiên năm 1802
  4. Điều gì xảy ra ở bè trầm trong ô 28–41?
    1. Quãng tám Sol♯ (át âm) ngân suốt nhiều ô trong khi chùm ba leo lên cao rồi đổ xuống
    2. Bè trầm chạy gam liên tục
    3. Bè trầm im lặng, chỉ còn chùm ba

Nguồn

  • Beethoven, Piano Sonata no. 14 c sharp minor op. 27 no. 2 (Moonlight), G. Henle Verlag, HN 1062 (biên tập Norbert Gertsch và Murray Perahia, ngón bấm Murray Perahia): trang ấn bản, mức độ khó; lời tựa: đoạn văn của Rellstab, ý kiến của Murray Perahia về chỉ dẫn bàn đạp.
  • Bài viết về nguồn gốc tên Moonlight trên crumey.co.uk: truyện Theodor của Rellstab (1824), sách của Wilhelm von Lenz (1852), tên Mondscheinsonate quanh năm 1840.
  • Graham Fitch, "Pedalling the Moonlight Sonata", Practising the Piano (2017): hai lần ghi chỉ dẫn bàn đạp, cách đạp từng phần.
  • Bản dàn trang công cộng của Mutopia Project (người nhập: Stewart Holmes; nguồn: ấn bản do A. Winterberger biên tập, 1908): nguồn của đoạn trích, số ô nhịp và các chi tiết nốt nhạc trên trang này.
  • G. Henle Verlag, blog về una corda, con sord. (Norbert Müllemann, 2013): senza sordino là "với bàn đạp phải"; una corda trong các sonata cuối của Beethoven.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Thời Beethoven, sordini là bộ giảm âm. Murray Perahia (lời tựa ấn bản Henle) cho rằng chỉ dẫn này không thể hiểu theo nghĩa đen: lúc nào cũng có tiếng bàn đạp, nhưng hòa âm không được nhòe.
  2. 2. A — Nốt móc kép bắt đầu ở 3/4 phách, nốt thứ ba của chùm ba ở 2/3 phách. Tập bằng cách gõ hai tiết tấu trên đùi trước khi về đàn.
  3. 3. B — Rellstab tả mặt hồ dưới ánh trăng mờ khi Beethoven còn sống. Chuyện con thuyền trên hồ Lucerne năm 1832 đến từ một cuốn sách viết năm 1852.
  4. 4. A — Sự chờ đợi trên át âm chuẩn bị cho tái hiện ở ô 42. Vẽ đường đi của chùm ba lên bản nhạc để làm một lần to dần và nhỏ dần thật dài.

Chopin: Valse Si thứ, Op. 69 số 2

Bản valse Chopin viết năm 19 tuổi và không bao giờ tự cho in: buồn, mềm mại, hát nhiều hơn nhảy. Sau Valse La thứ, đây là bước tiếp tự nhiên: tay trái đổi hợp âm gần như mỗi ô, giai điệu có những nốt trang trí viết ra bằng nốt thường, và một trio Si trưởng có những câu nhạc đi bằng quãng ba.

Si thứ · 3/4 Moderato ≈ Grade 7–8 Ba phần, trio Si trưởng

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmValse Si thứ, Op. 69 số 2 (tác phẩm di cảo)
Sáng tác / xuất bảnSáng tác năm 1829, khi Chopin còn sống ở Warsaw. In lần đầu năm 1852; năm 1855 Julian Fontana in lại trong các tập tác phẩm di cảo của Chopin, với số Op. 69 số 2
Giọng · nhịp · tốc độSi thứ (đoạn B ở Rê trưởng, trio ở Si trưởng) · 3/4 · Moderato
Hình thứcBa phần: phần đầu A – A – B – A' (B – A' có dấu nhắc lại), trio Si trưởng, rồi A – B – A' trở lại không nhắc lại
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 7–8: ABRSM xếp bài ở Grade 8 (đề cương 2015–2016), RCM Level 8; Henle mức 4 ("trung bình") trên thang 1–9
Kỹ năng chínhTay trái valse với bước nhảy và đổi thế tay liên tục, giai điệu hát có láy quanh viết ra và nốt lân cận nửa cung, rubato trong nhịp valse, bàn đạp mỗi ô, quãng ba legato tay phải
Bản nhạcIMSLP (tìm "Waltzes, Op.69 (Chopin, Frédéric)"); bản gõ lại miễn phí: Mutopia Project (theo ấn bản Peters do Herrmann Scholtz biên tập); bản Urtext: G. Henle Verlag (tập Waltzes, HN 131), Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier)

Vì sao nên học bài này

  • Bước tiếp sau Valse La thứ. Vẫn tay trái nốt trầm – hợp âm – hợp âm, nhưng nốt trầm đổi liên tục (Si, Đô♯, La♯, Rê, Mi, Fa♯…), hợp âm đổi thế gần như mỗi ô, và bài dài hơn gấp đôi (144 ô so với 56 ô).
  • Trang trí mà vẫn hát. Láy quanh, nốt lân cận nửa cung, những chuỗi nửa cung đi xuống: trong bản nhạc chúng được viết bằng nốt thường. Việc của bạn là làm chúng nghe như hơi thở của giai điệu, không như bài tập ngón.
  • Rubato thật sự. Nhiều nốt ngân và câu nhạc dài: rất hợp để tập kiểu rubato của Chopin, tay phải co giãn còn tay trái giữ nhịp valse.
  • Ba màu giọng. Si thứ u buồn, Rê trưởng sôi nổi (con anima), Si trưởng ngọt ngào (dolce). Đổi màu mà không đổi mạch là một kỹ năng diễn tấu thật sự.
  • Nốt kép đầu tiên. Lần thứ hai của trio đi chủ yếu bằng quãng ba: bước làm quen với nốt kép legato, chuẩn bị cho Nocturne Op. 9 số 2 và những bài sau.

Bối cảnh

Năm 1829, Chopin 19 tuổi và vẫn sống ở Warsaw; cuối năm 1830 ông rời Ba Lan, rồi sống ở Paris cho đến khi mất (1849). Bản valse Si thứ ra đời trong những năm ấy, và Chopin không tự cho in nó. Bài được in lần đầu năm 1852, ba năm sau khi ông mất, cùng với bản Valse Fa thứ (sau này là Op. 70 số 2). Năm 1855, người bạn của Chopin là Julian Fontana in các tập tác phẩm di cảo, trong đó có hai tập valse Op. 69 và Op. 70; bản này trở thành Op. 69 số 2.

Về thể loại valse và những năm Chopin sống ở Paris, xem lại trang Valse La thứ. Valse của Chopin là nhạc để nghe hơn là để nhảy, và bản Si thứ là ví dụ rõ: nhịp 3 vẫn đều đặn ở tay trái, nhưng giai điệu như một lời than thở nhỏ.

Nghe trước khi tập

Nghe trọn bài ít nhất ba lần, mỗi lần với một câu hỏi:

  1. Tay trái. Nốt trầm ở phách 1 có sâu và ngân không? Hai hợp âm có nhẹ hơn hẳn, và phách 3 có nhẹ nhất không?
  2. Rubato. Nghệ sĩ nán lại ở đâu: ở nốt Fa♯ ngân đầu câu, ở đỉnh câu, hay ở các nốt trang trí? Tay trái có giữ được nhịp valse không?
  3. Màu giọng. Đoạn Rê trưởng và trio Si trưởng khác nhau thế nào? Nghệ sĩ đổi tiếng đàn, hay chỉ đổi âm lượng?
  4. Dấu nhắc lại. Nghệ sĩ có nhắc lại đoạn B – A' (ô 33–64) không? Khi chủ đề trở lại ở ô 97, nó to hơn hay nhỏ hơn lần đầu?

Nghe hai bản thu của hai nghệ sĩ khác nhau, bản này rồi bản kia, và đánh dấu lên bản nhạc chỗ mỗi người nán lại: đó là bản đồ rubato đầu tiên của bạn. Xem thêm Nghệ sĩ piano và bản thu nên nghe.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Đoạn A (Si thứ, ô 1–16): giai điệu bắt đầu bằng nốt Fa♯ cao ngân qua vạch nhịp rồi rơi xuống La♯; ô 5 có láy quanh Fa♯ – Sol – Mi♯ – Fa♯
… Đoạn A, lần hai (ô 17–32): cùng giai điệu; cuối đoạn, một nốt Si♭ lặng lẽ dẫn sang giọng mới
… Đoạn B (Rê trưởng, con anima, ô 33–48): nốt Si♭ có dấu nhấn mở đầu, nhạc sáng và sôi nổi hơn; cuối đoạn, một chuỗi nửa cung đi xuống
… Đoạn A' (ô 49–64): chủ đề trở lại, tô thêm bằng những nốt nửa cung (Sol♯ – Sol – Fa♯)
… Nhắc lại B và A' (ô 33–64): lần hai có khác lần đầu không?
… Trio (Si trưởng, dolce, ô 65–80): giai điệu ngọt, xoay quanh nốt Rê♯; những nốt lặp nhịp chấm dôi ở ô 69–72
… Trio, lần hai (ô 81–96): giai điệu đi bằng nốt kép, chủ yếu quãng ba; từ ô 89 màu tối lại về Si thứ, rồi dẫn về chủ đề
… Đoạn A (ô 97–112): chủ đề trở lại, mở đầu bằng một nốt Si rất trầm ở tay trái; ấn bản Peters ghi f
… Đoạn B và A' (ô 113–144): lần này không nhắc lại; cuối bài calando e dimin., tắt dần

Cấu trúc

ASi thứ · ô 1–32 · chủ đề nói hai lần
BRê trưởng · ô 33–48 · con anima
A'Si thứ · ô 49–64 · nốt nửa cung
TrioSi trưởng · ô 65–96 · dolce
ASi thứ · ô 97–112
BRê trưởng · ô 113–128
A'Si thứ · ô 129–144 · calando
Valse Si thứ Op. 69 số 2: 144 ô nhịp 3/4 và một nhịp lấy đà (độ rộng theo số ô đã viết, chưa tính nhắc lại). Số ô theo ấn bản Peters (Herrmann Scholtz) qua bản Mutopia; ô 33–64 có dấu nhắc lại. Lần hai của trio (ô 81–96) đi bằng nốt kép, chủ yếu quãng ba, rồi về Si thứ.

Số ô dưới đây theo ấn bản Peters (bản Mutopia): 144 ô cộng một nhịp lấy đà; ô 33–64 có dấu nhắc lại.

Đoạn Ô Giọng Nội dung Điều cần chú ý
A 1–16 Si thứ Chủ đề: bốn câu 4 ô; giai điệu đi xuống từ Fa♯ trên tay trái valse; poco rit. ở ô 14–15 Nốt Fa♯ ngân qua vạch nhịp; tay trái vào đúng phách 1
A 17–32 Si thứ Chủ đề lần hai; ô 32 rẽ sang Rê trưởng qua nốt Si♭ Lần hai đừng y hệt lần đầu
B 33–48 Rê trưởng con anima: câu 8 ô nói hai lần, lần hai đổi đường đi; kết trên hợp âm át bảy của Si thứ Si♭ đầu đoạn là một nốt nghịch rơi đúng phách, rồi giải bậc xuống La: nhấn rồi nhả
A' 49–64 Si thứ Chủ đề với những nốt lân cận nửa cung; cả ô 33–64 nhắc lại Trang trí nhẹ, giai điệu chính vẫn rõ
Trio 65–96 Si trưởng, rồi Si thứ dolce: câu 8 ô nói hai lần (65–80); lần hai bằng nốt kép, chủ yếu quãng ba (81–88; ô 85–88 xen quãng sáu); từ ô 89 về Si thứ; ô 94 có một hợp âm sáu tăng dẫn về át âm Tiếng ấm, tay trái nhẹ hơn nữa; quãng ba legato
A – B – A' 97–144 Si thứ, Rê trưởng, Si thứ Phần đầu trở lại, không nhắc lại; kết calando e dimin. Ô 97: nốt trầm Si1, thấp hơn nốt Si3 của hợp âm hai quãng tám

Hình thức tổng thể là ba phần, với trio ở giữa như trong một bản minuet hay scherzo (xem Minuet và trio). Hợp âm ở ô 94 (Sol – Si – Đô♯ – Mi♯) là một hợp âm sáu tăng: Sol và Mi♯ tách ra hai phía về Fa♯, nên át âm ở ô 95 nghe như một cánh cửa mở ra.

Đọc tám ô đầu

Đoạn trích dưới đây theo ấn bản Peters do Herrmann Scholtz biên tập (bản gõ lại của Mutopia Project), đã đối chiếu từng nốt; ngón bấm và dấu bàn đạp cũng là của ấn bản ấy.

Ô 1–8 (ấn bản Peters, H. Scholtz; bản Mutopia)

Ba điều cần thấy ngay trên trang nhạc:

  • Nhịp lấy đà nối qua vạch nhịp. Nốt Fa♯ ở phách 3 được nối sang ô sau: không đánh lại, nhưng tay trái phải vào đúng phách 1 bên dưới nó.
  • Láy quanh viết ra. Ô 5: Fa♯ – Sol – Mi♯ – Fa♯ là một láy quanh viết bằng móc đơn. Chơi như một nét lướt nhẹ, rồi để giai điệu bay lên Si và Rê.
  • Bàn đạp mỗi ô. Ấn bản này ghi đạp ở phách 1 và nhả ở phách 3: nốt trầm được giữ, còn hợp âm phách 3 nghe gọn, tạo dáng "nặng – nhẹ – nhẹ" của valse.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Bước nhảy tay trái Từ nốt trầm (Si2, La♯2, có lúc Si1 như ở ô 97) lên hợp âm quanh Fa♯3 – Rê4 chỉ trong một phách; hợp âm đổi thế gần như mỗi ô "Nhảy rồi dừng": đánh nốt trầm, nhảy ngay lên hợp âm và đặt sẵn tay, rồi mới đánh. Mắt nhìn đích. Bài tập 1. Xem Quãng tám và bước nhảy
Nốt ngân nối qua vạch nhịp Tay phải giữ Fa♯ trong khi tay trái vào phách 1; dễ đánh lại nốt nối, hoặc làm trễ nốt trầm Đếm to "ba – MỘT"; tập hai tay riêng phách 3 và phách 1 của ô sau, lặp lại đến khi nốt trầm vào chắc mà tay phải không nhúc nhích
Láy quanh và nốt nửa cung (ô 5, ô 49–56) Viết bằng nốt thường nên dễ chơi đều đều, to ngang giai điệu chính Chơi "khung" giai điệu trước (chỉ các nốt dài và nốt ở phách mạnh); thêm trang trí sau, nhẹ và hơi nhanh, như một hơi lướt. Bài tập 2
Chuỗi nửa cung đi xuống (ô 48, ô 56) Sáu móc đơn liền nhau qua phím trắng và phím đen, dễ dính hoặc lệch nhịp Ngón 3 trên phím đen, ngón 1 trên phím trắng, ngón 2 cho cặp phím trắng liền nhau (xem Gam); tập chậm theo nhóm 3 nốt, rồi cả ô
Cân bằng hai tay Hợp âm ba nốt dễ át giai điệu một nốt Tay trái riêng: nốt trầm mp, hợp âm pp. Ghép tay: tay phải hát, tay trái chỉ chạm phím. Xem Tạo tiếng đàn
Quãng ba tay phải (ô 81–88) Hai nốt phải vang cùng lúc và nối liền; nốt trên là giai điệu Nốt trên legato và to hơn, nốt dưới nhẹ; tập nốt trên riêng với đúng ngón sẽ dùng, rồi thêm nốt dưới. Bài tập 3. Xem Nốt lặp và nốt kép
Nốt lặp nhịp chấm dôi (ô 69–72, 77–80) Hai hoặc ba lần cùng một nốt; nốt móc kép dễ bị nuốt hoặc quá to Đổi ngón trên nốt lặp (ví dụ 3 – 2 – 1), nhấc phím vừa đủ; móc kép nhẹ, nghiêng về nốt sau
Rubato Co giãn quá tay làm mất nhịp valse; chơi cứng thì bài mất hồn Tập với máy đếm nhịp trước; sau đó mỗi câu 4 ô chỉ nán ở một chỗ, và trả lại thời gian ngay sau

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này (ở giọng Mi thứ và Sol trưởng), không trích từ bản nhạc gốc.

1. Tay trái valse, nốt trầm xa dần

Tay trái valse, nốt trầm xa dần (soạn cho trang này)

Trong ba cặp ô đầu, ô sau giữ nguyên hợp âm nhưng nốt trầm thấp hơn một quãng tám; hai ô cuối là kết. Nhảy sớm, đặt tay sẵn trên hợp âm, rồi mới đánh đúng nhịp. Bàn đạp xuống ngay sau nốt trầm (đạp trễ) và nhả ở phách 3. Khi đã chắc, tập nhắm mắt.

2. Láy quanh viết ra, trên nền valse

Láy quanh viết ra trên nền valse (soạn cho trang này)
  1. Chơi khung giai điệu trước: chỉ các nốt ở phách 1 và các nốt dài (Si – Sol – Fa♯ – Fa♯ – Sol…), hát thành câu.
  2. Thêm các nốt trang trí: Si – Đô – Si – La♯ – Si là một láy quanh, chơi nhẹ, sát phím. Nốt Sol ở ô 2 và nốt Si ở ô 6 là nốt dựa: hơi đậm, rồi nhả xuống nốt sau.
  3. Tắt máy đếm nhịp: nán một chút ở nốt Sol (ô 2) hoặc Si (ô 6), rồi trả lại thời gian ở ô sau. Tay trái không chờ.

3. Quãng ba legato tay phải

Quãng ba legato tay phải (soạn cho trang này)
  1. Tay phải riêng, chỉ nốt trên (Rê – Mi – Rê – Đô – Rê…) với đúng ngón 4 – 5 – 4 – 3 – 4: hát legato.
  2. Rồi chỉ nốt dưới, rồi ghép: nốt trên to hơn một chút, hai nốt chạm phím cùng lúc. Cổ tay lướt ngang theo đường đi, không nhấc lên giữa hai quãng ba.
  3. Thêm tay trái, pp. Đây là kiểu nốt kép bạn sẽ gặp ở lần hai của trio.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 6 tuần, khoảng 30–45 phút mỗi ngày.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 2–3 bản thu; đánh dấu các đoạn và số ô lên bản nhạc. Bài tập 1. Đoạn A (ô 1–32): tay trái riêng, rồi tay phải riêng ♩ = 80–92
2 Đoạn A hai tay, chưa bàn đạp, rồi có bàn đạp; bài tập 2. Bắt đầu đoạn B (ô 33–48) từng tay ♩ = 92–104
3 Đoạn B và A' (ô 33–64) hai tay; tập riêng các chuỗi nửa cung (ô 48, 56) ♩ = 100–112
4 Trio (ô 65–96): bài tập 3, quãng ba từng tay; nốt lặp ô 69–72; ghép hai tay ♩ = 104–120
5 Phần trở lại (ô 97–144); cả bài liền một lần mỗi ngày; rubato có kiểm soát; thu âm và nghe xem bàn đạp có nhòe không ♩ = 116–132
6 Hoàn thiện: màu giọng của ba đoạn, đoạn kết calando; chơi cho người khác nghe ♩ ≈ 126–152 (tốc độ bạn chọn)

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp valse

Moderato là vừa phải, không chậm. Khi đã thuộc bài, cảm một nhịp lớn mỗi ô: phách 1 là bước chân, phách 2 và 3 là đà lướt. Đoạn B (con anima) có thể nhích lên một chút, trio (dolce) có thể thong thả hơn một chút, nhưng hãy giữ một mạch chung, đừng để bài vỡ thành ba bài nhỏ.

Rubato

Carl Mikuli, một học trò của Chopin, kể rằng ngay cả khi chơi rubato, Chopin vẫn để tay đệm giữ nhịp thật đều. Trong bài này, những chỗ đáng nán lại là nốt Fa♯ ngân đầu mỗi câu, bước nhảy Si – Rê ở ô 5, nốt Rê cao có dấu rf ở ô 6; nán xong thì trả lại thời gian ngay. Chỉ ở những chỗ đã ghi rit. (như ô 14–15) hay calando, cả hai tay mới cùng chậm lại.

Bàn đạp

Ấn bản Peters ghi đạp ở phách 1, nhả ở phách 3 gần như mọi ô, và để trống bàn đạp ở các ô kết câu như ô 15–16 và 31–32. Đó là điểm xuất phát tốt. Nhấn bàn đạp ngay sau nốt trầm chứ không cùng lúc; ở các chuỗi nửa cung (ô 48, 56) đạp nông hơn; ở trio, nốt trầm đổi từng ô (Si với La♯ hoặc Fa♯) nên phải đổi bàn đạp thật gọn. Luôn để tai quyết định. Xem Bàn đạp.

Trang trí và sắc thái

Các nốt trang trí viết ra (láy quanh ô 5, nốt nửa cung ở đoạn A') hãy chơi nhẹ, hơi về phía trước, như một hơi lướt tới nốt chính; xem Nốt hoa mỹ. Phần lớn bài nằm trong vùng p. Dấu rf ở ô 6 là một sự nhấn mạnh, không phải tiếng hét. Đoạn B sáng và có đà hơn; trio dolce cần tiếng ấm hơn là to hơn. Lần trở lại ở ô 97 được ấn bản Peters ghi f: hãy kiểm tra ấn bản của bạn, rồi quyết định chủ đề trở lại như một lời khẳng định hay một kỷ niệm. Những ô cuối calando e dimin.: chậm và nhỏ dần cùng lúc, đến lặng.

Ấn bản

Vì bài có hai phiên bản, chi tiết giai điệu, trang trí và sắc thái có thể khác giữa các bản in. Bản Henle (HN 131) in cả hai phiên bản; Ấn bản Quốc gia Ba Lan cũng là một lựa chọn tốt; bản Peters trên Mutopia miễn phí và dễ đọc. Chọn một bản, ghi rõ phiên bản lên trang đầu, và học theo nó từ đầu đến cuối.

Lỗi thường gặp

  • Đánh lại nốt Fa♯ nối qua vạch nhịp, hoặc làm trễ nốt trầm bên dưới nó.
  • Tay trái "um-PA-PA": hợp âm to hơn nốt trầm.
  • Láy quanh và nốt nửa cung chơi đều đều, to như giai điệu chính.
  • Rubato ở mọi ô; hoặc cả hai tay cùng chậm lại ở mọi chỗ đẹp.
  • Bàn đạp giữ qua phách 3 làm nhòe hai hòa âm; hoặc nhấn cùng lúc với nốt trầm khiến tiếng bị đứt.
  • Trio quãng ba: nốt dưới to hơn nốt trên; cổ tay nhấc lên giữa các quãng ba làm đứt legato.
  • Ba đoạn cùng một màu: Rê trưởng không sáng hơn, Si trưởng không ấm hơn.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Trio của Valse Si thứ Op. 69 số 2 ở giọng nào?
    1. Rê trưởng
    2. Si trưởng
    3. Sol trưởng
  2. Trong ấn bản Peters, láy quanh ở ô 5 được viết thế nào?
    1. Bằng nốt thường: Fa♯ – Sol – Mi♯ – Fa♯, móc đơn
    2. Bằng ký hiệu láy quanh đặt trên nốt Fa♯
    3. Bằng một nhóm nốt hoa mỹ nhỏ trước phách
  3. Rubato kiểu Chopin trong bài này là gì?
    1. Cả hai tay cùng chậm lại ở mọi chỗ đẹp
    2. Giai điệu co giãn, tay trái vẫn giữ nhịp valse, và thời gian nán lại được trả lại ngay sau đó
    3. Chơi tự do, không cần máy đếm nhịp từ đầu
  4. Ấn bản Peters ghi bàn đạp thế nào ở phần lớn các ô?
    1. Đạp ở phách 1, nhả ở phách 3
    2. Giữ một lần đạp suốt mỗi câu 4 ô
    3. Không dùng bàn đạp

Nguồn

  • IMSLP, Waltzes, Op.69 (Chopin): bản in đầu năm 1852 ở Kraków (Wildt), cùng Valse Fa thứ Op. 70 số 2; ấn bản Fontana năm 1855.
  • Chopin, Ấn bản Quốc gia Ba Lan, bảng số và niên đại tác phẩm (WN 19: sáng tác 1829, in 1852).
  • G. Henle Verlag, Chopin: Waltzes, biên tập Ewald Zimmermann, HN 131, trang ấn bản (mức độ khó 4; in cả hai phiên bản của Op. 69 số 2).
  • Chopin, Walzer h-moll Op. 69 số 2, ấn bản Peters (biên tập Herrmann Scholtz), bản gõ lại của Roland Goretzki cho Mutopia Project: nguồn của đoạn trích, số ô, sắc thái và dấu bàn đạp nêu trên trang này.
  • Carl Mikuli, lời tựa ấn bản Pianoforte-Werke của Chopin (Kistner, Leipzig, 1879), Internet Archive (rubato: tay đệm giữ nhịp).
  • Chopin, Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe), biên tập Jan Ekier. Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. B — Đoạn B (ô 33–48) ở Rê trưởng; trio (ô 65–96) ở Si trưởng, rồi tối lại về Si thứ trước khi chủ đề trở lại.
  2. 2. A — Vì được viết bằng nốt thường, chúng dễ bị chơi đều đều như giai điệu chính. Hãy chơi chúng nhẹ, như một nét lướt.
  3. 3. B — Tập với máy đếm nhịp trước; sau đó mỗi câu 4 ô chỉ nán ở một chỗ.
  4. 4. A — Nốt trầm được giữ, hợp âm phách 3 nghe gọn, tạo dáng "nặng – nhẹ – nhẹ"; các ô kết câu như ô 15–16 không có bàn đạp.

Beethoven: Sonata Pathétique, chương 2 (Adagio cantabile)

Chương chậm của Pathétique là một bài ca không lời: giai điệu, phần đệm móc kép và bè trầm cùng nằm gọn trong hai bàn tay, và một bàn tay thường phải lo hai việc cùng lúc. Trang này hướng dẫn cách tập để ba lớp âm thanh ấy tách bạch, câu nhạc liền như hơi thở, và bàn đạp không làm nhòe gì cả.

La♭ trưởng · 2/4 Adagio cantabile ≈ Grade 7–8 Rondo, 73 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcLudwig van Beethoven (1770–1827)
Tác phẩmSonata piano số 8 cung Đô thứ, Op. 13, Grande Sonate pathétique; chương 2: Adagio cantabile
Sáng tác / xuất bảnViết năm 1798, in năm 1799; đề tặng Hoàng thân Karl von Lichnowsky, người bảo trợ của Beethoven
Giọng · nhịp · tốc độLa♭ trưởng · 2/4 · Adagio cantabile (chậm, như hát)
Hình thứcRondo A – B – A – C – A và coda, 73 ô nhịp
Độ khóKhoảng ABRSM Grade 7–8: ABRSM xếp bài ở Grade 8 (đề cương 2023–2024, 2025–2026, 2027–2028)
Kỹ năng chínhBa lớp âm thanh trong hai tay, giai điệu và phần đệm trong cùng tay phải, legato bằng ngón và đổi ngón trên phím, bàn đạp nối, câu nhạc dài, đệm chùm ba
Bản nhạcIMSLP (tìm "Piano Sonata No.8, Op.13 (Beethoven, Ludwig van)"); bản Urtext: G. Henle Verlag, Bärenreiter (biên tập Jonathan Del Mar), Wiener Urtext; ấn bản ABRSM (biên tập Barry Cooper)

Vì sao nên học bài này

  • Một bàn tay, hai vai trò. Ngay từ ô đầu, tay phải vừa hát giai điệu bằng ngón 3–4–5, vừa chơi phần đệm móc kép bằng ngón 1–2. Đây là kỹ năng trung tâm của nhạc piano từ Beethoven đến Brahms.
  • Chủ đề vang lên ba lần, kết cấu đổi dần. Lần đầu, chủ đề được nhắc lại cao hơn một quãng tám với phần đệm dày hơn; lần cuối, phần đệm chuyển sang chùm ba. Bạn học cách giữ cùng một giai điệu đẹp trong ba hoàn cảnh khác nhau.
  • Chậm mà không đứng. 2/4 Adagio dễ thành từng nốt rời rạc; bài này dạy bạn nghĩ theo câu dài.
  • Bước vào Beethoven mà không cần tốc độ hay sức mạnh của chương 1 và chương 3.

Bối cảnh

Beethoven viết Pathétique khi khoảng 27 tuổi, vài năm sau khi đến Vienna (1792), lúc ông đã nổi tiếng như một nghệ sĩ piano, nhất là tài ứng tác. Tên Grande Sonate pathétique có ngay trên bản in đầu tiên năm 1799 (chuyện cái tên ở hướng dẫn nghe); "pathétique" ở đây gần nghĩa với "đầy xúc động, bi tráng", không phải "thảm hại".

Sau chương 1 Đô thứ dữ dội, chương 2 chuyển sang La♭ trưởng, thấp hơn một quãng ba trưởng: một sự yên bình bất ngờ. Nhiều người nhận thấy giai điệu của nó rất gần với một chủ đề trong chương chậm của Sonata Đô thứ K. 457 của Mozart; hai sonata còn giống nhau ở giọng và cách chia chương. So sánh hai bản là một bài tập nghe thú vị về cách Beethoven học từ Mozart. Xem thêm thời kỳ Cổ điển.

Nghe trước khi tập

Nghe trọn cả sonata (xem hướng dẫn nghe Pathétique), rồi tập trung vào chương 2 với ba câu hỏi:

  1. Bao nhiêu lớp? Ở 16 ô nhịp đầu, bạn nghe được mấy lớp âm thanh? Lớp nào to nhất, lớp nào nhỏ nhất?
  2. Chủ đề quay lại ở đâu, và phần đệm đã thay đổi ra sao lần cuối?
  3. Đoạn C (ở giọng thứ) khác chủ đề thế nào về nhịp điệu của phần đệm?

Nghe hai bản thu khác nhau, ví dụ Wilhelm Kempff và Alfred Brendel (cả hai đều thu trọn 32 sonata của Beethoven): một người trôi hơn, một người chậm và trang nghiêm hơn? Ghi lại thời lượng chương 2 của mỗi bản để thấy Adagio có thể rộng hẹp thế nào. Xem thêm Nghệ sĩ piano và bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Chủ đề (ô 1–8): giai điệu ở âm vực giữa, bắt đầu từ Đô giữa; tay phải vừa hát vừa đệm móc kép, tay trái giữ bè trầm
… Chủ đề cao hơn một quãng tám (ô 9–16): kết cấu đầy hơn, tay trái cũng tham gia phần móc kép; giai điệu sáng hơn mà vẫn mềm
… Đoạn B (ô 17–28): Fa thứ, qua Đô thứ, đến Mi♭ trưởng; tay trái hợp âm lặp lại, các âm vực đối thoại; đoạn nối có bè trong đi xuống theo nửa cung, pp trước khi chủ đề trở lại
… Chủ đề trở lại (ô 29–36): chỉ tám ô, ở âm vực giữa
… Đoạn C (ô 37–50): La♭ thứ, phần đệm chuyển sang chùm ba móc kép; tay trái đáp lời ở âm vực trầm
… Mi trưởng bất ngờ (trong đoạn C): các nốt sf; rồi đoạn nối trên hợp âm bảy giảm và hợp âm át dẫn về chủ đề
… Chủ đề lần cuối (ô 51–66): phần đệm chùm ba mang theo nhịp điệu của đoạn C; tám ô đầu ở âm vực giữa
… Chủ đề lên cao một quãng tám: tám ô tiếp theo, vẫn trên nền chùm ba
… Coda (ô 66–73): chùm ba tiếp tục, chủ – át luân phiên, mảnh giai điệu và nốt hoa mỹ, tắt dần về pp

Cấu trúc

Aô 1–16 · La♭ trưởng
Bô 17–28 · Fa thứ → Mi♭
Aô 29–36
Cô 37–50 · La♭ thứ → Mi trưởng, chùm ba
Aô 51–66 · đệm chùm ba
Codaô 66–73
Pathétique, chương 2: rondo (73 ô nhịp; độ dài các ô theo số ô nhịp).

Đây là một rondo nhỏ: chủ đề A vang lên ba lần, xen giữa là hai đoạn tương phản.

Đoạn Ô nhịp Nội dung Kết cấu, điều cần chú ý
A 1–8 Chủ đề ở âm vực giữa (bắt đầu từ Đô giữa) Tay phải: giai điệu ở trên, móc kép ở dưới; tay trái: bè trầm
A 9–16 Chủ đề nhắc lại cao hơn một quãng tám Kết cấu đầy hơn, tay trái cũng tham gia phần móc kép; giai điệu sáng hơn mà vẫn mềm
B 17–28 Đoạn xen thứ nhất: Fa thứ, qua Đô thứ, đến Mi♭ trưởng; đoạn nối có bè trong đi xuống theo nửa cung Tay trái hợp âm lặp lại; đối thoại giữa các âm vực; pp trước khi chủ đề trở lại
A 29–36 Chủ đề, chỉ tám ô, ở âm vực giữa Như lần đầu nhưng phải "nhớ" những gì vừa xảy ra
C 37–50 Đoạn xen thứ hai: La♭ thứ, phần đệm chuyển sang chùm ba móc kép; bất ngờ sang Mi trưởng (đổi tên enharmonic) với các nốt sf; đoạn nối trên hợp âm bảy giảm rồi hợp âm át Kịch tính nhất bài: tay phải vừa hát vừa đệm chùm ba; tay trái đáp lời ở âm vực trầm
A 51–66 Chủ đề lần cuối, đệm chùm ba (mang theo nhịp điệu của đoạn C): tám ô ở giữa, tám ô cao hơn một quãng tám Giai điệu như cũ nhưng phần đệm chảy hơn; đừng để chùm ba nghe như vội
Coda 66–73 Chùm ba tiếp tục, chủ – át luân phiên, mảnh giai điệu và nốt hoa mỹ, tắt dần về pp Nói lời tạm biệt, không kéo lê

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Giai điệu và móc kép trong cùng tay phải (ô 1–8) Ngón 1–2 chơi nhiều nốt hơn nên dễ to hơn; ngón 4–5 phải hát Chơi riêng giai điệu với đúng ngón 3–4–5, hát theo; rồi thêm móc kép bấm câm; rồi móc kép pp. Bài tập 1 và mục cân bằng của Tạo tiếng đàn
Legato của giai điệu Không có bàn đạp nào nối được các nốt giai điệu đi bậc liền mà không làm nhòe Đổi ngón trên phím (giữ phím, thay ngón khác vào) để ngón cần dùng luôn sẵn sàng; nối giai điệu bằng ngón trước rồi mới thêm bàn đạp. Bài tập 2
Bàn đạp Hòa âm đổi mỗi phách hoặc nửa phách; giai điệu phần lớn đi bậc, có vài bước nhảy Bàn đạp nối (nhấn sau khi đánh): nhả đúng lúc đánh nốt trầm mới, nhấn lại ngay sau. Đạp nông. Bài tập 3 và Bàn đạp
Ô 9–16, chủ đề cao một quãng tám Âm vực sáng dễ gắt; phần đệm dày hơn dễ lấn Giữ trọng lượng tay, không đẩy tiếng; luyện cân bằng như ô 1–8
Đoạn C, chùm ba móc kép Tay phải vừa hát vừa lặp hợp âm chùm ba: dễ to Cổ tay mềm, ngón sát phím; tập chùm ba riêng ở pp với máy đếm nhịp; ghép giai điệu sau
Chuyển sang Mi trưởng Đọc nốt thăng sau cả trang dấu giáng; sf dễ thành đập Viết tên hợp âm lên bản nhạc; sf là nhấn theo bối cảnh p, không phải ff
Phần A cuối với đệm chùm ba Nhịp hai (giai điệu) chọi ba (đệm) dễ làm giai điệu bị kéo theo Đếm chùm ba "1-2-3, 2-2-3"; đặt nốt giai điệu chính xác trên phách rồi mới thả lỏng
Giữ mạch cả chương Tốc độ chậm, ba lần chủ đề dễ nghe đơn điệu Đánh số các lần chủ đề quay lại và ghi một "ý" cho mỗi lần (dịu, ấm, tạm biệt)

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Ba lớp: giai điệu và móc kép trong tay phải, bè trầm ở tay trái

Ba lớp âm thanh (soạn cho trang này)
  1. Tay phải chỉ giai điệu (ngón 5–4–3), thật liền, hát theo.
  2. Thêm móc kép bằng ngón 1–2, lúc đầu bấm câm, sau đó pp.
  3. Ghép tay trái: ba mức âm lượng rõ ràng, giai điệu to nhất, móc kép nhỏ nhất.

2. Đổi ngón trên phím để giai điệu liền

Đổi ngón trên phím (soạn cho trang này)
  1. Ô 1: đánh Đô bằng ngón 5, giữa chừng lặng lẽ thay bằng ngón 4 mà phím không nhả lên. Ô 2 tương tự với 5 → 3.
  2. Nhờ vậy, ngón cần cho nốt tiếp theo luôn rảnh: giai điệu nối hoàn toàn bằng ngón, không cần bàn đạp.
  3. Chơi riêng giai điệu với các lần đổi ngón trước, rồi mới thêm móc kép.

3. Bàn đạp nối dưới hợp âm rải tay trái

Bàn đạp nhấn sau khi đánh (soạn cho trang này)
  1. Chữ Ped. nằm ở nốt thứ hai của mỗi hòa âm: nhả bàn đạp đúng lúc đánh nốt trầm mới, nhấn lại ngay sau đó.
  2. Nghe nốt trầm: nó phải còn vang sau khi bạn nhấn lại. Nếu mất, bạn nhấn lại quá muộn.
  3. Nửa sau ô 3 cùng hòa âm, không đổi bàn đạp.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 8 tuần, 45–60 phút mỗi ngày. Tốc độ tính theo móc đơn (♪), vì ở Adagio 2/4, nghĩ theo móc đơn giúp giữ các nốt móc kép đều.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe cả sonata; đánh dấu A – B – A – C – A – coda; viết ngón bấm ô 1–16. Bài tập 1–2 ♪ = 50
2 Ô 1–16: tay phải riêng (giai điệu, rồi giai điệu và móc kép), tay trái riêng; ghép hai tay ♪ = 50–56
3 Thêm bàn đạp cho ô 1–16 (bài tập 3); học ô 17–28 (đoạn B) ♪ = 56
4 Ô 29–50: chủ đề lần hai và đoạn C; tập chùm ba riêng ở pp ♪ = 56–60
5 Ô 51–73: chủ đề với đệm chùm ba và coda ♪ = 60
6 Chơi liền cả chương mỗi ngày; thu âm và nghe riêng từng lớp ♪ = 60–66
7 Câu nhạc và sắc thái: đỉnh của từng câu, sự khác nhau của ba lần chủ đề ♪ ≈ 66
8 Thuộc lòng (xem Học thuộc và biểu diễn); biểu diễn cho người khác nghe Tốc độ bạn chọn, khoảng ♪ = 60–72

Diễn tấu

Tốc độ

Adagio cantabile: chậm nhưng hát, nghĩa là câu nhạc phải liền một hơi. Nếu bạn không còn cảm thấy 2/4 (hai phách mỗi ô) mà chỉ còn từng móc đơn rời rạc, bạn đang chơi quá chậm. Chọn tốc độ để một câu tám ô nhịp vẫn là một cung đường lớn.

Âm thanh và cân bằng

  • Giai điệu cantabile, tròn, trọng lượng từ cánh tay qua ngón 4–5.
  • Móc kép là "tiếng thở" bên dưới: đều, rất nhẹ, không nhấn phách.
  • Bè trầm có hướng đi riêng (nhiều chỗ đi bậc như một giai điệu thứ hai); nghe nó.
  • Ở đoạn C, sắc thái rộng hơn, nhưng sf của Beethoven là nhấn trong bối cảnh, không phải tiếng đập.

Phát âm

Tôn trọng dấu luyến của Beethoven: ở chủ đề, dấu luyến thường nối qua hai ô; ở đoạn B, dấu luyến ngắn hơn, mỗi dấu luyến gọn trong một ô. Nốt cuối của dấu luyến nhẹ hơn. Các nốt có chấm staccato trong đoạn C và coda vẫn mềm, như những giọt nước.

Bàn đạp

Trên đàn hiện đại, đạp nông và đổi theo hòa âm, thường mỗi phách hoặc nửa phách. Giai điệu phải liền nhờ ngón tay trước, bàn đạp chỉ thêm độ ấm. Xem Bàn đạp.

Nốt hoa mỹ

Các láy quanh và nốt hoa mỹ trong giai điệu thuộc về câu hát: chơi chúng nhẹ hơn nốt chính, không vội. Láy quanh của Beethoven thường bắt đầu từ nốt trên; đọc chú thích của bản Urtext và xem Nốt hoa mỹ.

Ấn bản

Các bản thế kỷ 19 (như của Hans von Bülow) thêm nhiều sắc thái, bàn đạp và thay đổi dấu luyến. Dùng bản Urtext để biết đâu là của Beethoven; nếu muốn có lời bình về nguồn và cách chơi, có ấn bản ABRSM The 35 Piano Sonatas do Barry Cooper biên tập.

Lỗi thường gặp

  • Móc kép to bằng hoặc to hơn giai điệu, nhất là ở ngón cái.
  • Giai điệu đứt vì thiếu ngón; dùng bàn đạp để "chữa" và làm nhòe.
  • Bàn đạp đổi trễ: hai hòa âm chồng lên nhau ở mỗi phách.
  • Tốc độ quá chậm, mất cảm giác 2/4.
  • Đoạn C quá to, quá nhanh, như chương 1.
  • Phần A cuối: chùm ba của phần đệm kéo giai điệu chạy theo.
  • Ba lần chủ đề giống hệt nhau, không có hành trình.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở lần cuối (ô 51–66), phần đệm của chủ đề thay đổi thế nào?
    1. Chuyển sang chùm ba móc kép, mang theo nhịp điệu của đoạn C
    2. Chỉ còn hợp âm khối ở tay trái
    3. Giai điệu chuyển xuống tay trái, tay phải đệm
  2. Đổi ngón trên phím để làm gì?
    1. Để chơi được to hơn
    2. Để ngón cần cho nốt tiếp theo luôn rảnh, nhờ vậy giai điệu liền bằng ngón mà không cần bàn đạp
    3. Để đánh dấu chỗ lấy hơi của câu
  3. Adagio cantabile nghĩa là gì?
    1. Chậm, trang nghiêm như thánh ca
    2. Chậm, như hát
    3. Hơi nhanh, vui tươi
  4. Trong bàn đạp nối (bài tập 3), bạn nhả và nhấn lại bàn đạp lúc nào?
    1. Nhả đúng lúc đánh nốt trầm mới, nhấn lại ngay sau đó
    2. Nhả và nhấn lại trước khi đánh nốt trầm mới
    3. Giữ một lần đạp suốt mỗi ô

Nguồn

  • G. Henle Verlag, Piano Sonata no. 8 c minor op. 13 (Grande Sonate Pathétique), HN 1348 (biên tập Norbert Gertsch, Murray Perahia, 2018): lời nói đầu về niên đại, bản in đầu tiên và tên gọi.
  • Paul Badura-Skoda, lời giới thiệu đĩa Mozart, Sonata K. 457 (PDF): đoạn xen La♭ trưởng trong chương chậm của K. 457 và chủ đề Adagio của Pathétique.
  • Bản nhạc: IMSLP; bản chép LilyPond của Mutopia Project (theo Berners 1908 và Peters 1910), dùng để đếm ô và đối chiếu cấu trúc. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Nhịp hai của giai điệu chọi nhịp ba của phần đệm: đặt nốt giai điệu chính xác trên phách, đừng để chùm ba kéo giai điệu chạy theo.
  2. 2. B — Giữ phím, lặng lẽ thay ngón khác vào mà phím không nhả lên. Không có bàn đạp nào nối được các nốt giai điệu đi bậc liền mà không làm nhòe (bài tập 2).
  3. 3. B — Câu nhạc phải liền một hơi. Nếu không còn cảm thấy hai phách mỗi ô mà chỉ còn từng móc đơn rời rạc, bạn đang chơi quá chậm.
  4. 4. A — Nghe nốt trầm: nó phải còn vang sau khi bạn nhấn lại. Nếu mất, bạn đã nhấn lại quá muộn.

Chopin: Nocturne Mi♭ trưởng, Op. 9 số 2

Bản nocturne nổi tiếng nhất của Chopin là một bài học trọn vẹn về nghệ thuật hát trên phím đàn: một giai điệu dài như giọng ca opera, nằm trên lớp đệm tay trái đều như nhịp thở. Trang này hướng dẫn cách tập chơi, kèm bản đồ nghe theo từng đoạn.

Mi♭ trưởng · 12/8 Andante ≈ Grade 7 34 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmNocturne Mi♭ trưởng, Op. 9 số 2 — bài thứ hai trong bộ ba Nocturne Op. 9 (Si♭ thứ, Mi♭ trưởng, Si trưởng)
Sáng tác / xuất bảnKhoảng 1830–1831, khi Chopin mới ngoài 20 tuổi; in khoảng 1832–1833 ở Paris (Schlesinger) và Leipzig (Kistner). Bộ Op. 9 đề tặng bà Marie Pleyel, một nghệ sĩ piano nổi tiếng ở Paris
Giọng · nhịp · tốc độMi♭ trưởng · 12/8 · Andante
Hình thứcA A B A B A và coda, 34 ô nhịp; mỗi lần chủ đề trở lại được trang trí nhiều hơn
Độ khóRCM xếp bài ở Level 9 (đề cương 2022); nhà xuất bản Henle xếp mức 6 trên thang 9 ("trung bình"); bài không có trong đề cương ABRSM 2017–2028
Kỹ năng chínhGiai điệu cantabile, bước nhảy tay trái, chùm nốt hoa mỹ (fioritura), rubato, bàn đạp theo hòa âm
Bản nhạcIMSLP (tìm "Nocturnes, Op.9 (Chopin)"); bản Urtext: G. Henle Verlag, Wiener Urtext (biên tập Jan Ekier, có in các biến thể trang trí của chính Chopin), Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe)

Chỉ muốn nghe? Đọc phần Bối cảnh và Theo dõi khi nghe; phần còn lại dành cho người tập đàn.

Vì sao nên học bài này

  • Học hát bằng ngón tay. Tiếng piano tắt dần ngay sau khi đánh. Muốn giai điệu nghe liền như giọng hát, bạn phải nghe đuôi của từng nốt dài và cho nốt sau vào đúng độ to mà nốt trước còn lại lúc đó. Đây là kỹ năng cốt lõi của mọi bản nhạc chậm (xem Tạo tiếng đàn).
  • Tay trái kiểu valse trong nhịp 12/8. Mỗi phách lớn là một nốt trầm và hai hợp âm. Bước nhảy này lặp lại trong vô số tác phẩm Lãng mạn: valse, mazurka, nocturne.
  • Làm quen fioritura. Những nét trang trí hoa mỹ cho giai điệu, bắt chước lối luyến láy của ca sĩ; ở Chopin, chúng thường viết bằng nốt nhỏ, thành chùm không chia đều theo phách. Gặp chúng lần đầu trong một bài ngắn dễ hơn nhiều so với gặp trong một Ballade.
  • Rubato có kỷ luật. Bài này dạy bạn co giãn giai điệu mà không làm sụp nhịp.
  • Ngắn mà trọn vẹn. 34 ô nhịp, khoảng bốn đến năm phút: đủ để học kỹ trong hai tháng và biểu diễn được.

Bối cảnh

Nocturne (dạ khúc) không phải do Chopin đặt ra. Người khởi xướng thể loại này cho piano là nhà soạn nhạc người Ireland John Field (1782–1837): một giai điệu hát ở tay phải trên lớp hợp âm rải rộng của tay trái, nhờ bàn đạp mà ngân vang. Chopin nhận lấy khuôn mẫu đó rồi phát triển nó xa hơn.

Nguồn cảm hứng thứ hai là opera Ý. Chopin rất thích nhạc của Bellini, và khi dạy cách chơi láy quanh, nốt dựa, ông khuyên học trò lấy các ca sĩ Ý lớn làm mẫu. Lối hát bel canto ("hát đẹp") của họ chuộng những câu hát dài, liền tiếng, và ca sĩ thường tự thêm những đường luyến láy vào giai điệu. Đó chính là điều bạn nghe trong bài này: mỗi lần chủ đề A trở lại, nó được "hát" với nhiều nốt hoa mỹ hơn.

Op. 9 là bộ nocturne đầu tiên Chopin xuất bản, viết trong những năm ông rời Warsaw (cuối năm 1830), sống ở Vienna rồi đến Paris (1831). Nhà xuất bản Henle gọi bài số 2 là một trong những nocturne được yêu thích nhất, có lẽ cả trong toàn bộ tác phẩm của Chopin.

Khi chơi và khi dạy bài này, Chopin thêm vào bản in nhiều biến thể trang trí, lớn nhỏ khác nhau; nhiều biến thể ông tự tay ghi vào bản nhạc của học trò. Ấn bản Wiener Urtext của Jan Ekier in các biến thể ở chú thích (bài này có nhiều biến thể nhất trong tập), và với riêng Op. 9 số 2 còn in thêm một phiên bản thứ hai chứa trọn các biến thể.

Nghe trước khi tập

Nghe ít nhất ba lần, mỗi lần với một câu hỏi:

  1. Hơi thở. Một câu nhạc dài bao nhiêu? Nghệ sĩ "lấy hơi" ở đâu?
  2. Tay trái. Lớp đệm có bao giờ to hơn giai điệu không? Nó có giữ nhịp khi giai điệu co giãn?
  3. Trang trí. So sánh chủ đề ở ô 1, ô 5, ô 13 và ô 21: cùng một giai điệu, mỗi lần thêm gì?

Rồi nghe hai, ba nghệ sĩ khác nhau, ví dụ Arthur Rubinstein, Claudio Arrau và Maria João Pires (cả ba đều có bản thu các nocturne của Chopin). Ghi lại: ai chơi trôi hơn, ai chậm và đậm hơn, ai co giãn nhiều nhất? Không có câu trả lời duy nhất; bạn đang tìm phiên bản của mình. Muốn hiểu "giọng hát" mà Chopin bắt chước, nghe thêm một aria bel canto, như "Casta diva" trong opera Norma của Bellini.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… A (ô 1–4): chủ đề hát trên lớp đệm kiểu valse của tay trái; một câu dài, đỉnh ở nốt cao nhưng không gắt
… A' (ô 5–8): chủ đề nhắc lại, thêm nốt hoa mỹ
… B (ô 9–12): đoạn tương phản quanh Si♭ trưởng; hòa âm căng hơn, sắc thái rộng hơn
… A'' (ô 13–16): chủ đề với trang trí dày hơn; những chùm nốt nhỏ khó đầu tiên
… B' (ô 17–20): đoạn B trở lại
… A''' (ô 21–24): chủ đề lần cuối, trang trí nhiều nhất; giai điệu chính vẫn phải nổi dưới lớp trang trí
… Coda (từ ô 25): nhạc dâng lên cao trào lớn nhất của bài
… Cadenza nhỏ (senza tempo, không theo nhịp): một chuỗi nốt nhanh lấp lánh trên cao
… Kết: nhạc lắng xuống, khép lại ở Mi♭ trưởng

Cấu trúc

Aô 1–4
A'ô 5–8 · thêm trang trí
Bô 9–12 · quanh Si♭
A''ô 13–16
B'ô 17–20
A'''ô 21–24 · trang trí nhiều nhất
Codaô 25–34 · cadenza nhỏ
Nocturne Op. 9 số 2: 34 ô nhịp; mỗi lần chủ đề trở lại được trang trí nhiều hơn (độ dài các ô theo số ô nhịp).
Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
A 1–4 Chủ đề: giai điệu hát trên lớp đệm kiểu valse Một câu dài, đỉnh ở nốt cao nhưng không gắt
A' 5–8 Chủ đề nhắc lại, thêm nốt hoa mỹ Trang trí là một phần của câu hát, không phải "đoạn kỹ thuật"
B 9–12 Đoạn tương phản, quanh Si♭ trưởng (giọng át) Hòa âm căng hơn, sắc thái rộng hơn
A'' 13–16 Chủ đề, trang trí dày hơn Chùm nốt nhỏ thật sự khó đầu tiên
B' 17–20 Đoạn B trở lại Giữ mạch, đừng "nghỉ" ở đây
A''' 21–24 Chủ đề lần cuối, trang trí nhiều nhất Giai điệu chính vẫn phải nổi dưới lớp trang trí
Coda 25–34 Cao trào, cadenza ngắn, rồi lắng xuống Ô 32 ghi senza tempo (không theo nhịp)

Mọi câu nhạc đều dài 4 ô nhịp, trừ hai ô cuối. Cấu trúc đều đặn này là lợi thế khi học thuộc: bạn chỉ cần nhớ thứ tự A – A – B – A – B – A và những gì thay đổi mỗi lần.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Bước nhảy tay trái (nốt trầm → hợp âm) Khoảng cách thường hơn một quãng tám, chỉ có thời gian một móc đơn để nhảy; nốt trầm cần sâu, hợp âm cần nhẹ Tập "nhảy rồi dừng": đánh nốt trầm, nhảy ngay lên hợp âm và đặt sẵn tay trên phím, chưa đánh; rồi mới đánh đúng nhịp. Mắt nhìn đích (hợp âm), tay "cảm" nốt trầm. Tập riêng cặp trầm – hợp âm khi nhắm mắt. Bài tập 1
Nốt dài của giai điệu Piano tắt dần; nốt sau vào to hơn đuôi nốt trước nghe như bị "đánh thức" Chơi riêng giai điệu, lắng nghe từng nốt tắt; cho nốt sau vào bằng đúng độ to còn lại của nốt trước. Hát theo khi chơi
Chùm nốt hoa mỹ (fioritura) Không chia đều theo phách; phải nhẹ, trôi, không phá nhịp tay trái Học giai điệu "khung" trước (bỏ hết trang trí); học chùm nốt riêng, chia thành nhóm nhỏ; đánh dấu nốt nào trùng với nốt nào của tay trái; tăng tốc dần. Bài tập 2
Cân bằng hai tay Ba nốt của hợp âm tay trái dễ át một nốt giai điệu Chơi tay trái chỉ "chạm" phím (gần như không ra tiếng) trong khi tay phải hát; dần dần cho tay trái lên đến pp. Bài tập 3
Láy rền, láy quanh trong giai điệu Dễ thành tiếng "gõ" cơ học Khi tập chậm, viết ra số nốt cụ thể; khi nhanh, giữ chúng nhỏ hơn nốt chính. Xem Nốt hoa mỹ
Rubato Co giãn quá tay làm mất mạch; hoặc tay trái chạy theo tay phải Bật máy đếm nhịp cho tay trái; để tay phải nhanh chậm tự do nhưng phải gặp tay trái ở đầu mỗi phách lớn
Bàn đạp Đổi muộn làm nhòe hai hòa âm; đổi sớm làm mất nốt trầm Đổi bàn đạp ngay sau nốt trầm, khi ngón 5 còn giữ phím. Xem Bàn đạp
Cao trào và cadenza ở coda Một hình nốt nhắc đi nhắc lại, dồn dập dần; dễ vỡ tiếng và mỏi tay Tập các nhóm nốt đều và chậm trước; dồn tốc độ từng chút; thả lỏng cổ tay sau mỗi nhóm; giữ âm lượng trong giới hạn tiếng đàn còn tròn

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng tách từng kỹ năng của bản nocturne ra để bạn tập trước.

1. Bước nhảy tay trái

Nốt trầm ngón 5; hợp âm ngón 5-3-1 (hoặc 4-2-1). Mỗi chữ Ped. là một lần đổi bàn đạp: nhả lên ngay khi đánh nốt trầm mới rồi nhấn lại, trước khi ngón 5 rời phím.

Bước nhảy tay trái (soạn cho trang này)
  1. Bắt đầu thật chậm (♩. = 36), mắt luôn nhìn hợp âm sắp đánh.
  2. Nhảy sớm, đánh đúng lúc: vừa đánh nốt trầm xong là tay đã rời đi, đặt sẵn trên hợp âm, chờ đúng phách mới đánh.
  3. Nốt trầm mp, hợp âm pp: tai phải nghe được hai tầng riêng biệt.
  4. Tăng dần đến ♩. = 44 mà vẫn không có cảm giác vội.

2. Chùm nốt không chia đều trên nền tay trái đều

Ô 1 của bài tập có chùm 7 nốt trong thời gian của một phách lớn (đáng lẽ là 6 nốt móc kép); ô 2 có chùm 9 nốt. Tay trái giữ nhịp tuyệt đối đều, tay phải phải đáp vào nốt đích đúng lúc tay trái sang phách mới.

Chùm nốt hoa mỹ trên tay trái đều (soạn cho trang này)
  1. Tay phải riêng: chơi mỗi chùm thật chậm và đều, như một đoạn gam, với đúng ngón ghi trên khuông.
  2. Ghép với tay trái ở tốc độ rất chậm. Nốt đầu chùm vào ngay sau phách; cả chùm phải "lọt" vừa trong một phách; nốt cuối đến kịp trước khi tay trái sang phách mới.
  3. Khi đã chắc, thôi chơi đều như máy: để chùm nốt khởi đầu thong thả, trôi nhanh ở giữa rồi đáp nhẹ vào nốt đích, như một ca sĩ luyến láy.
  4. Cả chùm luôn nhỏ hơn những nốt giai điệu chính.

3. Giai điệu hát trên lớp đệm thì thầm

Hát trên lớp đệm (soạn cho trang này)
  1. Tay phải riêng, hát thành tiếng cùng lúc với chơi. Nghe nốt Mi♭ dài ở đầu ô 1 tắt dần, cho Rê vào khẽ hơn.
  2. Tay trái riêng ở pp, đều như con lắc.
  3. Ghép hai tay với máy đếm nhịp đặt theo phách lớn (♩.).
  4. Tắt máy và thử rubato: nán lại một chút ở bước nhảy lên Mi♭ cao đầu ô 3, rồi bắt kịp trong phách sau. Tay trái không chờ, không vội.

Muốn tập với máy đếm nhịp ngay trên trang:

Kế hoạch tập

Kế hoạch 8 tuần cho người tập khoảng 45–60 phút mỗi ngày. Tốc độ ghi theo phách lớn (♩. = một nhóm ba móc đơn).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; đánh dấu cấu trúc lên bản nhạc; viết số ngón. Tay trái ô 1–12 riêng; bài tập 1 ♩. = 30
2 Tay trái cả bài. Tay phải: giai điệu "khung" (bỏ trang trí) ô 1–12, vừa chơi vừa hát ♩. = 30–34
3 Ghép hai tay ô 1–12 (A, A', B). Tách riêng các chùm nốt ở ô 13–16; bài tập 2 ♩. = 32
4 Ô 13–24: trang trí đầy đủ, ghép hai tay; thêm bàn đạp ♩. = 34–36
5 Coda ô 25–34: nhóm nốt nhắc lại, cadenza, hai ô cuối ♩. = 34–36
6 Mỗi ngày chơi liền cả bài một lần, chậm; cân bằng giai điệu và đệm; thu âm ♩. = 38–40
7 Rubato có kiểm soát (bài tập 3); sắc thái; đổi bàn đạp tinh hơn ♩. ≈ 40–44
8 Chơi cho người khác nghe, chơi trên một cây đàn khác; sửa từ bản thu Tốc độ bạn chọn

Tốc độ cuối là lựa chọn của bạn: đủ trôi để nghe thấy Andante ("đi"), đủ chậm để giai điệu kịp hát.

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp 12/8

Nghĩ theo bốn phách lớn mỗi ô, không phải 12 móc đơn. Andante nghĩa là "đi": đây là một khúc hát đêm, không phải một bài thánh ca chậm. Lớp đệm kiểu valse giúp bạn cảm được độ đung đưa nhẹ của từng phách.

Rubato

Karol Mikuli, học trò của Chopin và về sau là người biên tập các tác phẩm của ông, kể rằng khi Chopin co giãn giai điệu, tay đệm vẫn tiếp tục chơi đúng nhịp. Học trò của ông còn nhớ lời dặn: "Hãy để tay trái làm nhạc trưởng và luôn giữ nhịp". Hãy coi đó là nguyên tắc tập luyện: tay trái là khung, tay phải là giọng hát, có thể đến sớm một chút, nán lại một chút, nhưng không làm sụp khung. Rubato không có nghĩa là chậm lại ở mọi chỗ đẹp.

Trang trí

  • Nốt hoa mỹ luôn nhỏ hơn giai điệu chính và nghe như một hơi luyến, không như một đoạn gam.
  • Quyết định trước nốt nào của chùm rơi cùng nốt nào của tay trái, rồi giữ quyết định đó ổn định khi tập. Sự tự do chỉ đến sau khi đã chắc.
  • Láy rền, láy quanh bắt đầu từ nốt nào: đọc chú thích trong ấn bản Urtext bạn dùng, và xem Nốt hoa mỹ.
  • Khi đã thuộc bài, thử một dị bản của chính Chopin (in trong Wiener Urtext) ở lần nhắc lại cuối. Chính Chopin cũng thường thay đổi phần trang trí khi chơi và khi dạy.

Bàn đạp

  • Đổi theo hòa âm, thường mỗi phách lớn hoặc mỗi hai phách, kiểu bàn đạp nối: nhả và nhấn lại ngay sau nốt trầm (xem Bàn đạp).
  • Ở chỗ giai điệu đi bậc liền hoặc chùm nốt nhỏ chạy dài, dùng bàn đạp nông hơn hoặc đổi thêm để không nhòe.
  • Nghe nốt trầm: nếu sau khi đổi bàn đạp nốt trầm biến mất, bạn đã nhả quá sớm hoặc nhấn quá muộn.

Sắc thái

Phần lớn bài ở p và pp; dải sắc thái hẹp nên từng nấc nhỏ đều đáng giá. Cao trào lớn nhất nằm ở coda, hãy để dành sức cho nó.

Lỗi thường gặp

  • Tay trái to ngang tay phải: bài nghe như một bản valse ồn ào, mất giọng hát.
  • Hợp âm tay trái vào trễ vì nhảy không kịp, kéo cả nhịp chậm lại.
  • Chơi chùm nốt hoa mỹ to và đều như một bài gam.
  • Rubato "mọi chỗ": nốt đẹp nào cũng được kéo dài, cả bài mất mạch.
  • Giữ bàn đạp qua hai hòa âm ở chỗ giai điệu đi bậc liền.
  • Tốc độ quá chậm: 12/8 thành 12 nhịp lê thê.
  • Đến coda thì dồn quá sớm, tiếng đàn vỡ trước khi tới đỉnh.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Mỗi lần chủ đề A trở lại, điều gì thay đổi?
    1. Nó được trang trí nhiều hơn
    2. Nó chuyển sang giọng thứ
    3. Nó chuyển xuống tay trái
  2. Fioritura là gì?
    1. Một kiểu đệm tay trái trong nhịp 12/8
    2. Những nét trang trí hoa mỹ cho giai điệu, bắt chước lối luyến láy của ca sĩ
    3. Chỉ dẫn chơi không theo nhịp ở cuối bài
  3. Theo lời kể của Karol Mikuli, rubato của Chopin là gì?
    1. Giai điệu co giãn trong khi tay đệm vẫn chơi đúng nhịp
    2. Cả hai tay cùng chậm lại ở mọi chỗ đẹp
    3. Tay trái co giãn theo tay phải
  4. Khi tập một chùm nốt hoa mỹ, nên bắt đầu từ đâu?
    1. Chơi ngay cả chùm ở tốc độ cuối
    2. Học giai điệu khung (bỏ hết trang trí) trước, rồi học chùm nốt riêng theo nhóm nhỏ
    3. Tập chùm nốt to và đều như một bài gam

Nguồn

  • Frederick Niecks, Frederick Chopin as a Man and Musician, 1888 (Project Gutenberg): lời kể của Mikuli và các học trò về rubato, Chopin và Field, Chopin và opera Ý.
  • Jan Ekier và Paweł Kamiński, Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe), chú giải tập Nocturnes: các biến thể Chopin ghi vào bản nhạc của học trò.
  • Chopin, Nocturnes, G. Henle Verlag (HN 233, biên tập Ewald Zimmermann): mức độ khó theo thang Henle. Chopin, Nocturnes, Wiener Urtext Edition (biên tập Jan Ekier): các biến thể của tác giả.
  • Bản nhạc: IMSLP. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Cấu trúc A A B A B A và coda, 34 ô nhịp, giống như ca sĩ bel canto thêm luyến láy mỗi khi hát lại một giai điệu.
  2. 2. B — Ở Chopin, chúng thường viết bằng nốt nhỏ, thành chùm không chia đều theo phách. Chơi nhẹ hơn giai điệu chính, và cả chùm phải lọt vừa phách trong khi tay trái vẫn giữ nhịp.
  3. 3. A — Tay trái là khung, tay phải là giọng hát: có thể đến sớm một chút, nán lại một chút, nhưng không làm sụp khung.
  4. 4. B — Đánh dấu nốt nào của chùm trùng với nốt nào của tay trái, rồi tăng tốc dần; chùm nốt luôn nhỏ hơn giai điệu chính.

Bach: Prelude và fugue Đô thứ, BWV 847

Cặp thứ hai của Bình quân luật quyển 1 gồm hai bài học bổ sung cho nhau: prelude dạy hai tay chạy móc kép đều tăm tắp mà vẫn có hướng đi, fugue dạy bạn giữ ba giọng độc lập trong hai bàn tay. Nếu Invention số 1 là bước từ một bè lên hai bè, thì đây là bước từ hai lên ba.

Đô thứ · 4/4 Prelude · fugue ba bè ≈ Grade 7–8 38 + 31 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcJohann Sebastian Bach (1685–1750)
Tác phẩmPrelude và fugue Đô thứ, BWV 847 — cặp số 2 trong Das Wohltemperierte Klavier (Bình quân luật), quyển 1, ngay sau Prelude Đô trưởng BWV 846
Sáng tác / xuất bảnBach chép sạch quyển 1, kèm một trang bìa trang trọng, vào năm 1722, thời ông làm việc ở Köthen. Tập nhạc lưu hành bằng bản chép tay; khoảng năm 1800 mới có bản in, gần như cùng lúc từ ba nhà xuất bản: Nägeli (Zürich), Simrock (Bonn), Hoffmeister & Kühnel (Vienna và Leipzig)
Giọng · nhịp · tốc độĐô thứ · 4/4 · đầu prelude không ghi tốc độ; về cuối có Presto (ô 28), Adagio (ô 34), Allegro (ô 35). Fugue không ghi tốc độ
Hình thứcPrelude 38 ô: móc kép liên tục ở cả hai tay, khép lại bằng ba đoạn đổi tốc độ. Fugue ba bè, 31 ô: một chủ đề, hai đối đề, năm đoạn chuyển
Độ khóABRSM xếp bài ở Grade 8 (đề cương 2015–2016), RCM ở Level 9 (đề cương 2022); chặng 6 của lộ trình. Henle xếp prelude mức 6, fugue mức 5 trên thang 9 (cả hai "trung bình")
Kỹ năng chínhMóc kép đều và cân bằng ở hai tay; nghe và giữ ba bè độc lập; ngón bấm nối liền từng bè; phát âm nhất quán; chơi gần như không bàn đạp
Bản nhạcIMSLP (tìm "Das wohltemperierte Klavier I, BWV 846-869"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 1014, biên tập Ernst-Günter Heinemann, không ghi ngón; HN 14 có ghi ngón), Bärenreiter, Wiener Urtext

Vì sao nên học bài này

  • Fugue ba bè vừa sức để bắt đầu. 31 ô nhịp, chủ đề dễ nhận ra, ba bè vào lần lượt rất rõ. Chơi được một prelude và fugue mà các bè nghe rõ là một mốc của chặng 6 trong lộ trình.
  • Prelude là bài kiểm tra độ đều. Suốt 24 ô đầu, hai tay chơi cùng một kiểu hình móc kép; một nốt vội hay một nốt to là lộ ngay. Đây là bài luyện ngón tốt hơn mọi bài tập khô khan, vì nó có hòa âm để nghe.
  • Hai cách nghĩ trong một cặp. Prelude nghĩ theo hợp âm, giống BWV 846: mỗi ô một hợp âm, rải bằng một hình nốt lặp lại; fugue nghĩ theo đường nét. Bạn tập chuyển qua lại giữa hai lối nghe.
  • Học cách tập có phương pháp. Chặn hợp âm, tập theo nhịp chấm dôi, tập từng bè và từng cặp bè: những cách này dùng được cho mọi tác phẩm phức điệu về sau.
  • Cửa vào phần còn lại của Bach. Sau bài này, các sinfonia, những cặp prelude và fugue khác của Bình quân luật và các partita sẽ bớt xa lạ.

Bối cảnh

Bình quân luật (tên Đức: Das Wohltemperierte Klavier) gồm 24 cặp prelude và fugue, mỗi cặp ở một giọng, đi lên từng nửa cung, giọng trưởng trước giọng thứ: Đô trưởng, Đô thứ, Đô♯ trưởng, Đô♯ thứ… Vì thế BWV 847 là cặp số 2. Trang bìa bản chép năm 1722 gọi tập nhạc là Praeludia und Fugen durch alle Tone und Semitonia, tức prelude và fugue qua mọi cung và nửa cung, viết cho những người trẻ ham học và cho cả những người đã thạo nghề. Chữ wohltemperiert ("được điều hòa tốt") nói đến cách lên dây cho phép chơi ở mọi giọng; tập nhạc là bằng chứng sống cho điều đó.

Prelude trông như một bài tập ngón: một hình nốt, lặp lại ô này sang ô khác. Nhưng gần cuối, Bach ghi liền ba chỉ dẫn tốc độ, Presto, Adagio, Allegro: dòng chảy đều bỗng tăng tốc, dừng lại ở một ô tự do đầy nốt trang trí, rồi lao về hợp âm cuối, như người chơi đang ngẫu hứng. Fugue thì ngắn, sáng sủa, với một chủ đề có nhịp điệu rất riêng (một vòng móc kép quanh nốt Đô rồi những bước nhảy móc đơn), nên bạn nghe ra nó ngay ở bè nào. Trang Fugue dùng chính bài này để giải thích hình thức; ở đây ta đi vào cách tập nó.

Bach viết cho đàn phím thời ấy (harpsichord, clavichord), không có bàn đạp vang. Trên piano, độ liền và độ ngân phải đến từ ngón tay; bàn đạp, nếu có, chỉ là gia vị. Xem thêm thời kỳ Baroque.

Nghe trước khi tập

Nghe vài lần, mắt theo bản nhạc, mỗi lần một nhiệm vụ:

  1. Prelude: ba chỗ đổi tốc độ. Mỗi nghệ sĩ xử lý Presto, Adagio, Allegro rất khác nhau: Presto nhanh đến đâu, Adagio tự do đến đâu?
  2. Prelude: giai điệu ẩn. Nốt đầu tiên của mỗi hình nửa ô ở tay phải (thường cũng là nốt cao nhất) nối với nhau thành một đường nét chậm. Nghệ sĩ có cho nó nổi lên không?
  3. Fugue: đếm chủ đề. Chủ đề (kể cả đáp đề) vào tám lần. Bạn nghe ra được mấy lần?
  4. Fugue: theo một bè. Một lần chỉ theo bè bass, một lần chỉ theo bè alto, bè khó nghe nhất vì nằm giữa.

Rồi so sánh vài cách chơi thật khác nhau: Glenn Gould, Sviatoslav Richter, András Schiff, Angela Hewitt, tất cả đều thu âm Bình quân luật; và một bản trên harpsichord, chẳng hạn Gustav Leonhardt. Ghi lại: ai chơi móc kép liền, ai tách; ai dùng nhiều sắc thái; tốc độ fugue chênh nhau bao nhiêu? Nếu chưa nghe cặp đứng trước, nghe thêm Prelude Đô trưởng.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Prelude, mở đầu (ô 1–4): hai tay cùng một kiểu hình móc kép trên nốt Đô trầm đứng yên, đều như một cỗ máy
… Prelude, chuyển giọng (ô 5–20): bè trầm nhìn chung đi xuống, hòa âm đổi mỗi ô; nhạc sáng lên quanh Mi♭ trưởng (ô 11–14) rồi tối lại, về Đô thứ
… Âm nền át (ô 21–27): bè trầm dừng trên nốt Sol, độ căng dồn lên; từ ô 25 hình nốt bắt đầu biến đổi
… Presto (ô 28–33): nhanh hẳn; tay phải chạy trước, từ ô 29 tay trái đuổi theo cùng hình nốt
… Adagio, rồi Allegro (ô 34–38): một ô chậm, tự do, đầy nốt trang trí; rồi lao về hợp âm Đô trưởng cuối bài
… Fugue, chủ đề (ô 1–2): bè alto một mình: một vòng móc kép quanh nốt Đô, rồi những bước nhảy móc đơn
… Đáp đề (ô 3–4): bè soprano vào ở Sol thứ; bè alto chuyển sang một chuỗi móc kép đi xuống (đối đề 1)
… Bè bass vào (ô 7–8): đủ ba bè; lần đầu chủ đề và hai đối đề vang cùng lúc
… Giữa fugue (ô 9–25): chủ đề ở Mi♭ trưởng (ô 11), Sol thứ (ô 15), Đô thứ (ô 20), xen những đoạn chuyển có móc kép chạy
… Kết (ô 26–31): bè bass vào lần cuối, rồi soprano trên nốt Đô trầm ngân dài; hợp âm cuối là Đô trưởng

Cấu trúc

Preludeô 1–20 · Đô thứ → Mi♭ trưởng → Đô thứ
Âm nền átô 21–27 · Sol ở bè trầm
Presto · Adagio · Allegroô 28–38 · kết Đô trưởng
Fugue: trình bàyô 1–8 · alto, soprano, bass
Giữa fugueô 9–25 · Mi♭ trưởng, Sol thứ, Đô thứ; các đoạn chuyển
Lần vào cuốiô 26–31 · bass, rồi soprano trên nốt Đô ngân
Prelude và fugue Đô thứ BWV 847: prelude 38 ô, fugue 31 ô (độ dài các ô theo số ô nhịp). Số ô theo bản Bach-Gesellschaft (prelude) và Edition Peters (fugue), qua Mutopia.

Prelude

Đoạn Ô nhịp Điều xảy ra
Mở đầu 1–4 Nốt Đô trầm ở đầu mỗi nửa ô; hai tay cùng một kiểu hình nốt. Mỗi ô là một hợp âm, mỗi hình nửa ô chơi hai lần
Chuyển giọng 5–20 Bè trầm đi xuống Đô – Si♭ – La♭ – Sol (ô 6–11); hòa âm chạm Sol thứ (ô 7), Fa thứ (ô 9), Mi♭ trưởng (ô 11–14), rồi qua hợp âm bảy giảm (ô 16–17) về Đô thứ (ô 18)
Âm nền át 21–27 Bè trầm đứng trên Sol. Từ ô 25, tay trái chỉ đánh nốt Sol và hai nốt kế tiếp; tay phải nối dòng móc kép ở vùng giữa
Presto 28–33 Trên nốt Sol giữ dài, tay phải chạy; từ ô 29 tay trái nhắc lại hình ấy thấp hơn một quãng tám, chậm hơn một ô. Ở ô 31–32 tay trái chơi lên tận vùng của tay phải
Adagio 34 Hai hợp âm rải; giai điệu trang trí bằng móc ba, móc bốn
Allegro 35–38 Móc kép trở lại, dồn về hợp âm Đô trưởng có dấu ngân

Bốn ô đầu của prelude

Đối chiếu từng nốt với bản Breitkopf & Härtel năm 1866 (bộ Bach-Gesellschaft) qua bản chép LilyPond của Mutopia Project. Số ngón là gợi ý của trang này.

Prelude, ô 1–4

Đọc theo hợp âm: ô 1 Đô thứ, ô 2 Fa thứ trên nốt Đô trầm, ô 3 hợp âm bảy giảm (Si♮ – Rê – Fa – La♭) trên nốt Đô trầm, ô 4 lại Đô thứ. Cả 24 ô đầu đều xây như vậy, nên hãy học thuộc theo hợp âm chứ đừng theo từng nốt.

Fugue: chủ đề, đáp đề và đối đề (ô 1–4)

Theo bản Edition Peters, qua bản chép của Mutopia Project. Cả hai bè đều nằm ở khuông trên.

Fugue, ô 1–4: chủ đề, đáp đề và đối đề 1

Hãy so bước nhảy đầu tiên. Chủ đề đi Đô – Si – Đô rồi nhảy xuống Sol (quãng 4); đáp đề đi Sol – Fa♯ – Sol rồi nhảy xuống Đô (quãng 5), chứ không xuống Rê. Chỉ nốt thứ tư ấy được chỉnh, để nốt át âm của chủ đề được đáp bằng nốt chủ âm; mọi nốt còn lại đúng là chủ đề dịch lên một quãng 5. Kiểu đáp này gọi là đáp đề điệu tính (tonal answer). Trong lúc ấy bè alto chơi đối đề 1: một chuỗi móc kép đi xuống rồi những móc đơn.

Ô 7–8: ba bè cùng lúc

Bè bass vào với chủ đề. Ở trên, soprano chơi đối đề 1 (chuỗi móc kép đi xuống, nay bắt đầu từ Fa), alto chơi đối đề 2: những móc đơn ngắt quãng bởi dấu lặng. Nốt Fa đầu ô 7 ở soprano được nối từ ô 6. Ba đường nét này còn gặp lại nhau, mỗi lần đổi bè, chẳng hạn ở ô 15–16 và ô 20–21.

Fugue, ô 7–8: chủ đề ở bè bass, hai đối đề ở trên

Fugue: bản đồ các lần vào

Ô nhịp Chủ đề ở bè Giọng Điều cần chú ý
1–2 Alto Đô thứ Chủ đề một mình
3–4 Soprano (đáp đề) Sol thứ Alto: đối đề 1
5–6 Đoạn chuyển 1 Đầu chủ đề nhắc theo chuỗi đi lên ở soprano; alto chạy móc kép
7–8 Bass Đô thứ Soprano: đối đề 1; alto: đối đề 2. Hết phần trình bày
9–10 Đoạn chuyển 2 Bass chạy móc kép đi xuống; hai bè trên nhại đầu chủ đề
11–12 Soprano Mi♭ trưởng Bass: đối đề 1
13–14 Đoạn chuyển 3 Soprano chạy móc kép đi lên; alto và bass đi móc đơn
15–16 Alto (dạng đáp đề) Sol thứ Soprano: đối đề 1; bass: đối đề 2
17–19 Đoạn chuyển 4 Các bè hỏi đáp bằng những mảnh chủ đề ngắn
20–21 Soprano Đô thứ Alto: đối đề 1; bass: đối đề 2, hơi biến đổi
22–26 Đoạn chuyển 5 Đầu chủ đề đi xuống theo chuỗi ở soprano; bass chạy móc kép
26–28 Bass (từ giữa ô 26) Đô thứ Lần vào cuối của bè trầm
29–31 Soprano (từ giữa ô 29) Đô thứ Trên quãng tám Đô ngân dài ở bè trầm; hợp âm cuối là Đô trưởng (quãng 3 Picardy)

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Móc kép đều ở prelude Hai tay cùng một kiểu hình nốt; ngón 4, 5 yếu và ngón cái hay "gõ" làm lệch nhóm; dễ nhanh dần khi hứng Chặn hợp âm trước (bài tập 1); tập nhịp chấm dôi dài – ngắn rồi ngắn – dài; tăng máy đếm nhịp từng nấc nhỏ, chỉ tăng khi ba lần liền không vấp
Cân bằng hai tay ở prelude Tay phải ở vùng giữa, tay trái ở vùng trầm; dễ thành một khối ồn, hoặc tay trái chìm mất Chơi riêng nốt đầu của mỗi hình ở tay phải như một giai điệu chậm, rồi riêng nốt trầm đầu mỗi nửa ô; khi ghép, giữ các nốt giữa nhẹ hơn
Ô 25–33 của prelude Hình nốt đổi; ở Presto hai tay đuổi nhau sát bên nhau, có chỗ chen vào cùng một vùng phím Tay riêng thật chậm; đánh dấu chỗ hai tay giao nhau và quyết định trước tay nào ở trên; ghép từng ô, rồi từng cặp ô
Adagio (ô 34) Nhiều nốt nhỏ (móc ba, móc bốn) trong một ô chậm; dễ chạy vội hoặc đếm cứng đờ Khi học nốt, đếm theo móc kép; khi đã thuộc, để nét nhạc tự do như lời nói nhưng vẫn biết mình đang ở phách nào
Nghe ba bè trong fugue Bè alto nằm giữa, dễ bị hai bè ngoài che; người chơi thường chỉ nghe soprano Tập từng bè, từng cặp bè (xem bài tập 4); hát một bè trong khi chơi hai bè kia; tô màu chủ đề và hai đối đề trên bản nhạc
Hai bè trong một tay Một bè giữ nốt dài trong khi bè kia chạy; ngón "tiện" cho từng bè riêng thường không dùng được khi ghép Chọn ngón ngay từ đầu theo kết cấu ba bè; thay ngón trên phím đang giữ; trượt một ngón từ phím đen xuống phím trắng; khi bè giữa nằm gần tay kia, chia nó cho tay kia (bài tập 2)
Phát âm chủ đề và đối đề Cùng một chủ đề mà mỗi lần một kiểu thì người nghe không nhận ra Quyết định cách nối và tách một lần, ghi bằng bút chì, áp dụng cho mọi lần vào ở cả ba bè (bài tập 3)
Đoạn chuyển có móc kép chạy (ô 9–10, 13–14, 22–24) Móc kép dễ vội và to hơn các bè đi móc đơn Tập riêng với máy đếm nhịp; giữ chúng trong khung sắc thái của cả câu, đừng biến thành đoạn khoe ngón
Ba ô cuối Tay trái giữ quãng tám Đô hơn hai ô trong khi tay phải chơi chủ đề kèm hợp âm Giữ quãng tám bằng ngón 5 và 1 cho đủ trường độ, không cần bàn đạp; nghe hợp âm Đô trưởng cuối thật tròn

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc; số ngón là gợi ý.

1. Chặn hợp âm, rải đều, rồi đổi nhịp

Chặn hợp âm, rải đều, rồi đổi nhịp (soạn cho trang này)

Ô 1: mỗi nửa ô là một hợp âm khối, để bàn tay "chụp" sẵn hình dạng. Ô 2: rải ra thành kiểu hình nốt của prelude, đều và nhẹ. Ô 3: cùng những nốt ấy theo nhịp dài – ngắn; sau đó tự đổi thành ngắn – dài. Rồi áp dụng cho prelude: chặn mỗi nửa ô thành hợp âm, đi hết 24 ô đầu, sau đó mới rải.

2. Hai bè trong một tay

Hai bè trong một tay (soạn cho trang này)

Ô 1–2: bè trên giữ nốt tròn, bè dưới chạy móc đơn liền tiếng. Ở ô 2, đánh Fa bằng ngón 4 để nối liền từ Sol, rồi lặng lẽ đổi sang ngón 5 trên phím đang giữ, nhường ngón 4 cho nốt Mi♭ của bè dưới. Ô 3: đổi vai, ngón cái giữ Đô. Ô 4: ngón 2 vắt qua ngón cái xuống Si♮ trong lúc ngón 3 chơi Rê, rồi ngón cái luồn về Đô: cả hai bè đều liền tiếng mà không cần bàn đạp.

3. Một môtip, một cách phát âm

Một môtip, một cách phát âm (soạn cho trang này)

Móc kép liền (dấu luyến), móc đơn tách nhẹ: chấm staccato ở đây nghĩa là tách, không phải ngắn cụt. Ô 1 tay phải, ô 2 tay trái, ô 3 hai tay cùng lúc, và hai tay phải nghe giống hệt nhau. Đó chính là việc bạn làm với chủ đề fugue: chọn một cách phát âm và giữ nó ở cả ba bè.

4. Tập fugue theo bè

  1. Từng bè riêng, với đúng ngón bạn sẽ dùng khi chơi đủ ba bè, không phải ngón tiện nhất cho riêng bè ấy. Vừa chơi vừa hát.
  2. Từng cặp: soprano với alto, alto với bass, rồi soprano với bass. Cặp bè ngoài cho bạn khung hòa âm; cặp có alto dạy bạn nghe bè giữa.
  3. Đủ ba bè, mỗi lần cho một bè nổi hơn hai bè kia, kể cả lúc bè ấy không có chủ đề.
  4. Chơi hai bè, hát bè thứ ba. Nếu hát không nổi, bạn chưa thật sự nghe bè ấy.
  5. Trong bản chép Mutopia (theo Edition Peters), bè alto được ghi xuống khuông dưới ở ô 12–14 và một đoạn ngắn trong ô 20, nghĩa là tay trái chơi giúp. Xem ấn bản của bạn chia thế nào, rồi tự quyết định và ghi lại.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 8 tuần, mỗi ngày khoảng 45–60 phút, prelude và fugue tập song song. Tốc độ ghi theo nốt đen.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe; đánh dấu cấu trúc, tô màu chủ đề và hai đối đề. Prelude ô 1–14: chặn hợp âm, rồi tay riêng; bài tập 1 Prelude ♩ = 60
2 Prelude ô 15–27 tay riêng, ô 1–14 hai tay. Fugue ô 1–10: từng bè, vừa chơi vừa hát; bài tập 2 Prelude ♩ = 60–66; fugue ♩ = 48
3 Prelude ô 28–38 (Presto, Adagio, Allegro) tay riêng. Fugue ô 1–14 từng cặp bè Prelude ♩ = 66–72; fugue ♩ = 50
4 Prelude liền bài, chậm. Fugue ô 15–25 từng bè, từng cặp; bài tập 3 Prelude ♩ = 76–80; fugue ♩ = 54
5 Fugue ô 26–31; ghép đủ ba bè cả bài; chốt ngón và phát âm bằng bút chì Fugue ♩ = 56–60
6 Tăng tốc prelude theo nấc; fugue liền bài; học thuộc (prelude theo hợp âm, fugue theo các lần vào của chủ đề) Prelude ♩ = 88–96; fugue ♩ = 63
7 Nối prelude với fugue; thu âm và nghe riêng từng bè; sửa cân bằng Prelude ♩ = 100 trở lên; fugue ♩ = 66–72
8 Chơi cho người khác nghe, chơi trên một cây đàn lạ; mỗi tuần vẫn giữ một buổi tập chậm Tốc độ bạn chọn

Diễn tấu

Tốc độ

Prelude không ghi tốc độ ở đầu bài. Hãy lập luận từ chính bản nhạc: nếu đến ô 28 Bach mới viết Presto, thì phần trước đó phải chậm hơn rõ, để chữ Presto còn ý nghĩa. Một khoảng hợp lý cho phần đầu là ♩ ≈ 100–120; Presto nhanh hơn hẳn; Adagio tự do; Allegro trở lại nhanh. Với fugue, chọn tốc độ để móc kép của đối đề và các đoạn chuyển vẫn rõ từng nốt; một khoảng hợp lý là ♩ = 66–80.

Phát âm

  • Prelude: có hai lựa chọn đều hợp lý: liền tiếng bằng ngón mà không bàn đạp, hoặc tách rất nhẹ (non legato) để có độ trong của harpsichord. Chọn một, giữ cho cả hai tay.
  • Fugue: một cách phổ biến là móc kép liền, móc đơn tách nhẹ. Với chủ đề: ba nốt Đô – Si – Đô thành một nhóm, các bước nhảy móc đơn tách ra; nhóm móc kép cuối ô 2 liền. Đối đề 1: chuỗi móc kép liền, các móc đơn sau đó tách. Đối đề 2: móc đơn tách, mỗi nhóm bắt đầu sau một dấu lặng nên nghe như một tiếng đáp. Nếu bạn chọn khác, không sao, miễn là nhất quán.
  • Nốt dài luôn giữ đủ trường độ; tách tiếng ở bè này không được làm đứt bè kia.

Bàn đạp

Gần như không cần. Trong prelude, bàn đạp làm nhòe móc kép ngay lập tức; có thể chạm rất nông ở hai hợp âm rải của Adagio và ở hợp âm cuối. Trong fugue, mọi độ liền phải đến từ ngón; quãng tám Đô ba ô cuối cũng giữ bằng ngón. Đọc thêm Bàn đạp để biết khi nào một chút bàn đạp nông là chấp nhận được.

Sắc thái

Bach không ghi sắc thái nào. Hãy để hòa âm dẫn đường. Prelude: ổn định ở bốn ô đầu, chuyển màu theo các giọng ở giữa bài, căng dần trên âm nền át (ô 21–27), bùng ở Presto, lắng ở Adagio, rồi về đích. Fugue: mỗi lần chủ đề vào chỉ cần rõ hơn một chút, không phải to hơn hẳn; các đoạn chuyển nhẹ hơn; lần vào cuối trên nốt Đô trầm có thể rộng và đầy.

Phần cuối prelude

Ở Presto, hai tay nhại nhau cách một ô: nghe như hai người đuổi nhau, nên hãy cho người đi trước rõ hơn một chút. Adagio là một ô ngẫu hứng: rải hợp âm thong thả, để nét trang trí trôi tự do, không đếm cứng. Trong bản Bach-Gesellschaft (theo bản chép Mutopia), nốt Fa ở nửa sau ô 34 có dấu láy (mordent): nốt chính – nốt dưới – nốt chính (xem Nốt hoa mỹ). Allegro là đoạn về đích: giữ đều, đừng vội hơn Presto.

Ấn bản

Dùng bản Urtext. Nhiều ấn bản cũ thêm sắc thái, dấu luyến và tốc độ của người biên tập; chúng có ích để tham khảo, nhưng hãy biết đâu là của Bach. Ấn bản cũng có thể khác nhau ở từng nốt: ở ô 18 của prelude (tay trái, đầu nửa ô sau), bản Bach-Gesellschaft ghi Đô, còn người chép bản Mutopia ghi Si♭ theo một bản Urtext và chú thích lại chỗ này. Xem ấn bản của bạn ghi gì. Các đoạn trích trên trang này theo bản Bach-Gesellschaft (prelude) và Edition Peters (fugue), qua Mutopia.

Lỗi thường gặp

  • Phần đầu prelude chơi nhanh đến mức Presto không còn gì để nhanh hơn.
  • Móc kép nhanh dần ở những ô dễ, chậm lại ở ô khó.
  • Ngón cái gõ mạnh, làm mỗi nhóm bốn nốt bị lệch.
  • Dùng bàn đạp để che chỗ chưa đều hoặc chỗ ngón chưa nối được.
  • Adagio thành bài tập đếm phách, hoặc ngược lại, rời rạc mất hẳn mạch.
  • Fugue chỉ nghe thấy soprano; bè alto bị nuốt.
  • Mỗi lần chủ đề vào lại phát âm một kiểu.
  • Nhấc nốt dài sớm vì ngón bấm không cho phép giữ.
  • Đập mạnh mọi lần vào của chủ đề như tiếng chuông báo, trong khi hai bè kia cũng cần được hát.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở cuối prelude, Bach ghi những chỉ dẫn tốc độ nào, theo thứ tự?
    1. Presto, Adagio, Allegro
    2. Allegro, Adagio, Presto
    3. Adagio, Presto, Allegro
  2. Trong phần trình bày của fugue, ba bè vào theo thứ tự nào?
    1. Alto (ô 1), soprano (ô 3), bass (ô 7)
    2. Soprano, alto, bass
    3. Bass, alto, soprano
  3. Đáp đề ở ô 3 khác "chủ đề dịch lên quãng 5" ở chỗ nào?
    1. Nốt thứ tư: chủ đề nhảy xuống Sol, còn đáp đề nhảy xuống Đô thay vì Rê
    2. Nhịp điệu khác hẳn chủ đề
    3. Đáp đề đi ngược chiều chủ đề
  4. Khi tập từng bè riêng, nên dùng ngón bấm nào?
    1. Ngón tiện nhất cho riêng bè đó
    2. Đúng ngón sẽ dùng khi chơi đủ ba bè
    3. Chỉ dùng ngón 2 và 3 cho chắc

Nguồn

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Presto ở ô 28, Adagio ở ô 34, Allegro ở ô 35. Vì thế phần đầu prelude nên chậm hơn rõ, để chữ Presto còn ý nghĩa.
  2. 2. A — Alto mở đầu với chủ đề, soprano đáp ở Sol thứ; ở ô 7 bè bass vào và lần đầu chủ đề cùng hai đối đề vang lên một lúc.
  3. 3. A — Đó là đáp đề điệu tính: nốt át âm của chủ đề được đáp bằng nốt chủ âm; mọi nốt còn lại đúng là chủ đề dịch lên quãng 5.
  4. 4. B — Tập bằng ngón tiện rồi đổi khi ghép bè nghĩa là học bài hai lần; chọn ngón theo kết cấu ba bè ngay từ đầu.

Debussy: Clair de lune

Clair de lune (Ánh trăng) khó không phải vì nhiều nốt, mà vì gần như cả bài nằm trong vùng pp và p, với một nhịp điệu cố tình làm mờ phách. Trang này hướng dẫn cách tập chơi: kiểm soát tiếng thật nhỏ, cân bằng các quãng ba, quãng sáu song song, đếm nhịp 9/8 mà vẫn nghe như trôi, chia hợp âm rải giữa hai tay và dùng bàn đạp như một bảng màu.

Rê♭ trưởng · 9/8 Andante très expressif ≈ Grade 8 72 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcClaude Debussy (1862–1918)
Tác phẩmClair de lune, chương 3 của Suite bergamasque (Prélude, Menuet, Clair de lune, Passepied), L. 75
Sáng tác / xuất bảnBắt đầu khoảng 1890 (Debussy tự ghi năm 1890 trên bản in thử); sửa lại và được Fromont in năm 1905. Tên ban đầu của chương này là Promenade sentimentale
Giọng · nhịp · tốc độRê♭ trưởng · 9/8 · Andante très expressif (chậm vừa, rất biểu cảm); bắt đầu pp con sordina
Hình thứcBa phần A – B – A' và coda, 72 ô nhịp
Độ khóTrinity xếp bài ở Grade 8 (danh sách từ 2023); không có trong đề cương các Grade của ABRSM, nhưng danh sách bằng ARSM của ABRSM (từ 2024) cho chọn một chương bất kỳ của Suite bergamasque; RCM xếp ở Level 10 (đề cương 2022); Henle xếp mức 5 (trung bình) trên thang 1–9
Kỹ năng chínhSắc thái pp, cân bằng hợp âm và quãng song song, nhịp mơ hồ (nhóm hai nốt trong 9/8), hợp âm rải chia hai tay, una corda, đạp nửa, rubato
Bản nhạcIMSLP (tìm "Suite bergamasque (Debussy)"); bản Urtext: G. Henle Verlag (Suite bergamasque, HN 381), ấn bản phê bình Œuvres complètes de Claude Debussy (Durand)

Chỉ muốn nghe? Đọc phần Bối cảnh và Theo dõi khi nghe; phần còn lại dành cho người tập đàn.

Vì sao nên học bài này

  • Học chơi thật nhỏ mà vẫn rõ. Một pp đều và có hồn là kỹ năng hiếm; bài này luyện nó suốt năm phút.
  • Bàn đạp thành công cụ tạo màu, không chỉ để nối: bàn đạp vang sâu, nông, đạp nửa, una corda.
  • Nhịp điệu tự do có kỷ luật. Bạn phải đếm chính xác trước khi được phép "trôi".
  • Hợp âm rải hai tay ở đoạn giữa là bước chuẩn bị cho Chopin, Liszt, Rachmaninoff.
  • Và vì đây là một trong những bản nhạc piano được yêu thích nhất: người nghe biết rõ nó, nên mọi chi tiết đều được chú ý.

Bối cảnh

Tên bài trùng tên bài thơ Clair de lune của Paul Verlaine, bài mở đầu tập Fêtes galantes (1869), bài thơ mà Debussy đã phổ nhạc thành ca khúc. Chữ bergamasque có ngay trong bài thơ ấy ("masques et bergamasques"); theo lời tựa của ấn bản Henle, tên tổ khúc thường được coi là một gợi nhớ tới tập thơ này. Bài thơ tả những nhân vật đeo mặt nạ dưới ánh trăng, vui mà buồn; âm nhạc giữ đúng cái vẻ nửa sáng nửa tối ấy.

Debussy viết bộ tổ khúc khi khoảng 28 tuổi, nhưng chỉ in nó 15 năm sau; chính ông ghi năm 1890 lên bản in thử để cho biết đây là tác phẩm thời trẻ. Bản in năm 1905 là bản đã sửa; bản thảo gốc đến nay chưa tìm thấy, nên không ai biết chắc phần nào thuộc năm 1890, phần nào thuộc năm 1905. Bài nằm ở ngưỡng giữa thế kỷ 19 và thế kỷ 20: hòa âm còn chức năng (có át, có kết rõ) nhưng màu sắc đã là của Debussy. Xem thế kỷ 20.

Nghe trước khi tập

Nghe vài lần, mỗi lần với một câu hỏi của "tai người chơi":

  1. Phách: trong mười mấy ô đầu, bạn có vỗ tay theo phách được không? Nghệ sĩ có cố làm phách rõ ra hay để nó mờ?
  2. Tầng âm thanh: ở đoạn hợp âm rải, giai điệu nằm ở đâu, và tiếng rải của tay trái to đến mức nào?
  3. Bàn đạp: có chỗ nào nghe "khô" hẳn đi không? Chỗ nào tiếng đàn như được phủ sương?
  4. Màu sắc: Debussy không kể chuyện mà vẽ một bầu không khí. Nếu phải vẽ bản nhạc này, bạn dùng màu gì cho đoạn đầu, và màu gì cho đoạn hợp âm rải ở giữa?

Nghe bản thu của Walter Gieseking, người thu trọn nhạc piano solo của Debussy, cạnh một bản thu chậm, nhiều rubato hơn để thấy biên độ của tự do trong bài này. Ghi lại tốc độ của từng bản (dài bao nhiêu phút) và cảm giác của bạn về mỗi tốc độ.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Mở đầu (ô 1–14): pp con sordina; quãng ba, quãng sáu đi xuống ở tay phải, bắt đầu sau phách đầu và nối qua phách, nên nhịp nghe mơ hồ
… Tempo rubato (ô 15–18): giai điệu rõ hơn trên các hợp âm
… Lớn dần, nhanh dần (ô 19–26, peu à peu cresc. et animé): đoạn dừng lại trên một hợp âm át rải
… Un poco mosso (ô 27–36): tay trái rải hợp âm liên tục như nước chảy, giai điệu ở tay phải
… Cao trào (ô 37–42): dồn lên điểm cao nhất của bài, quanh ô 41
… Calmato (ô 43–50): lắng lại trên nền trầm lung linh
… A' (ô 51–65): tốc độ ban đầu trở lại; chủ đề mở đầu trên nền hợp âm rải, như một kỷ niệm
… Coda (ô 66–72): hợp âm rải, tay bắt chéo, tan dần đến hết (morendo jusqu'à la fin)

Cấu trúc

Arất nhỏ, mơ hồ
Bhợp âm rải, dâng lên
A'trở lại, tan dần
Clair de lune: ba đoạn.
Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý khi chơi
A 1–14 Andante très expressif, pp con sordina. Quãng ba, quãng sáu đi xuống ở tay phải; nhạc bắt đầu sau phách đầu, nhiều dấu nối qua phách Đếm thật chính xác; hai nốt của quãng ba gần bằng nhau, nốt trên nhỉnh hơn một chút
A (tiếp) 15–26 Tempo rubato; giai điệu rõ hơn trên hợp âm; từ ô 19 peu à peu cresc. et animé (lớn dần và nhanh dần từng chút); kết thúc trên hợp âm át rải Rubato có hướng: dồn tới rồi lắng; giai điệu hát trên các hợp âm được nhấn nhẹ
B 27–36 Un poco mosso: tay trái rải hợp âm liên tục như nước chảy, giai điệu ở tay phải Hợp âm rải nhẹ, đều, không bao giờ lấn giai điệu; chia nốt giữa hai tay nếu cần
B (cao trào) 37–42 Dồn lên điểm cao nhất của bài (quanh ô 41) To nhất của bài vẫn là một tiếng tròn, không gắt
B (lắng) 43–50 Calmato: lắng lại trên nền trầm lung linh Giảm dần tốc độ và độ to để chuẩn bị cho A'
A' 51–65 Tốc độ ban đầu trở lại; chủ đề mở đầu trên nền hợp âm rải Không phải lặp lại: giờ chủ đề như một kỷ niệm, mềm hơn
Coda 66–72 Hợp âm rải, tay bắt chéo, tan dần đến hết Mỗi lần rải phải nhỏ hơn lần trước; ngân hợp âm cuối thật lâu

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
pp đều ngay từ nốt đầu Độ to theo tốc độ phím đi xuống: ấn quá chậm thì nốt không kêu, hơi nhanh là đã to Đặt ngón sát phím, ấn từ trọng lượng tay thả lỏng chứ không từ cú gõ; tìm "đáy" của phím. Tập riêng trên một nốt rồi một quãng ba: 10 lần liên tiếp pp đều nhau. Xem Tạo tiếng đàn
Quãng ba, quãng sáu song song Hai nốt phải vào cùng lúc; nốt trên cần nổi nhẹ; legato giữa các quãng khó Tập riêng nốt trên với đúng ngón, rồi riêng nốt dưới; ghép với nốt trên mp, nốt dưới pp. Nối nốt trên bằng ngón, nốt dưới nhờ bàn đạp. Bài tập 2
Nhịp mơ hồ, nhóm hai nốt trong 9/8 Mắt quen đọc nhóm ba; nốt bắt đầu sau phách và nối qua phách Đếm to "1-2-3, 1-2-3, 1-2-3" (móc đơn) khi tập chậm; ô có nhóm hai nốt đếm "1-2-3, 1-và, 1-và" cho phách đó. Tay trái hoặc máy đếm nhịp giữ phách chấm. Bài tập 1
Hợp âm rải đoạn Un poco mosso Tay trái trải rộng hơn một quãng tám; dễ to, dễ vấp chỗ đổi thế tay Chơi mỗi nhóm thành hợp âm khối để học thế tay; rải chậm với cổ tay xoay theo hướng đi; khi cần, để tay phải lấy một hai nốt cao nhất của chuỗi rải. Bài tập 3
Bàn đạp Hòa âm thay đổi, giai điệu đi bậc liền; giữ một bàn đạp quá lâu là thành tiếng ồn Đạp theo hòa âm; ở chỗ giai điệu đi bậc trên một hòa âm, đạp nông hoặc rung bàn đạp (nhả một phần rất nhanh) để làm sạch. Xem Bàn đạp
Cao trào và giữ sức Bài kéo dài pp rồi bỗng lên to; người chơi dễ "đập" Lập bản đồ sắc thái cho cả bài trên giấy: chỗ to nhất là một chỗ duy nhất. Dùng trọng lượng cánh tay, cổ tay mềm
Coda tay bắt chéo Nhìn và nghe cùng lúc; nốt cuối của mỗi lần rải dễ to Tập riêng đường đi của tay vắt qua, mắt nhìn đích trước; mỗi lần rải kết thúc nhỏ hơn lúc bắt đầu

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Đếm nhịp 9/8 có nốt bắt đầu sau phách và nhóm hai nốt

Đếm 9/8: lệch phách và nhóm hai nốt (soạn cho trang này)
  1. Tay trái giữ ba phách chấm đều như con lắc; tay phải vào sau phách một móc đơn.
  2. Đếm to bằng móc đơn. Ở nhóm hai nốt (số 2 phía trên), hai nốt chia đều thời gian của ba móc đơn.
  3. Khi đếm đã chắc, bỏ đếm và nghe: tay phải phải nghe như trôi trên nhịp, không như lệch nhịp.

2. Quãng sáu song song: nốt trên hát

Quãng sáu đi xuống, nốt trên dẫn (soạn cho trang này)
  1. Số ngón ghi cho nốt trên (đổi 5 – 4 để nối legato); nốt dưới dùng ngón cái, nối nhờ bàn đạp.
  2. Chơi riêng các nốt trên, mp, thật liền. Rồi thêm nốt dưới ở pp, hai nốt vào cùng lúc tuyệt đối.
  3. Thử với una corda: màu tiếng thay đổi thế nào? Giữ cân bằng hai nốt như cũ.

3. Hợp âm rải tay trái dưới giai điệu

Hợp âm rải chảy dưới giai điệu (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: mỗi ô 1–3 là một vòng cung lên rồi xuống; ô cuối đi lên rồi giữ hợp âm kết. Đi lên, ngón 3 vắt qua ngón cái; đi xuống, ngón cái luồn dưới. Cổ tay đi theo hướng của chuỗi nốt, không nhấc ngón cao. Nốt đỉnh của vòng cung (nốt thứ năm) không được to lên.
  2. Ghép giai điệu: tay phải mp đến mf, tay trái pp.
  3. Biến thể: để tay phải lấy nốt đỉnh của mỗi vòng cung (ngón cái) trong khi vẫn giữ giai điệu. Nghe xem có lộ chỗ nối tay không.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 9 tuần, 45–60 phút mỗi ngày. Tốc độ tính theo phách chấm (♩. = ba móc đơn).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; đánh dấu các đoạn, sắc thái, chữ chỉ dẫn; viết ngón bấm ô 1–14. Bài tập 1, đếm to ♩. = 30 (đếm móc đơn)
2 Ô 1–14 hai tay, chưa bàn đạp, đếm to; bài tập 2 ♩. = 30–34
3 Ô 15–26 (Tempo rubato): học chính xác trước khi co giãn; thêm bàn đạp cho ô 1–26 ♩. = 34–38
4 Ô 27–36 (Un poco mosso): tay trái riêng; bài tập 3; chọn cách chia tay ♩. = 36–40
5 Ô 37–50: cao trào và Calmato; ghép với phần trước ♩. = 40–44
6 Ô 51–72: A' và coda; tập tay bắt chéo ♩. = 40–44
7 Chơi liền cả bài mỗi ngày; thu âm; lập bản đồ sắc thái cả bài ♩. ≈ 44–50
8 Rubato và màu sắc: una corda, đạp nửa; tập trên một cây đàn khác Tự do quanh ♩. ≈ 46–54
9 Thuộc lòng (xem Học thuộc và biểu diễn); biểu diễn cho người khác nghe Tốc độ bạn chọn

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Andante là "đi", không phải đứng yên. Nhiều người chơi quá chậm vì nghĩ "mơ màng" nghĩa là kéo dài. Nghĩ theo một phách lớn mỗi ô khi đã thuộc: nhạc sẽ trôi. Rubato chỉ được ghi rõ ở đoạn Tempo rubato; ở đoạn mở đầu, sự mơ hồ đã nằm sẵn trong cách viết nốt, bạn không cần làm thêm.

Sắc thái và tầng âm thanh

Bài gần như chỉ sống trong vùng từ ppp đến p; chỉ một lần lên f, ở cao trào của đoạn B (ô 41). Hãy có ít nhất ba mức nhỏ khác nhau: thì thầm, nhỏ, nhỏ mà ấm. Luôn có ba tầng: giai điệu, phần hòa âm, bè trầm. Bè trầm thường là nốt ngân dài: đánh nó sâu một chút để bàn đạp có thứ để giữ.

Bàn đạp và una corda

  • Con sordina ở đầu bài nghĩa là dùng una corda (bàn đạp trái). Nó làm tiếng mềm và đổi màu, không chỉ làm nhỏ. Có thể nhả una corda ở những chỗ cần tiếng sáng hơn, như cao trào.
  • Bàn đạp vang đổi theo hòa âm. Ở các hợp âm đi song song, đổi nhanh và nông, hoặc đạp nửa (chỉ nhả một phần) để giữ bè trầm trong khi làm sạch các nốt trên.
  • Trong đoạn hợp âm rải, một bàn đạp cho mỗi hòa âm; nếu nghe đục, đạp nông hơn chứ đừng nhả hẳn.
  • Hợp âm cuối: giữ bàn đạp cho đến khi tiếng tắt hẳn, rồi nhả từ từ.

Âm sắc

Marguerite Long kể một câu Debussy hay nói: phải quên rằng piano có búa. Hãy để tiếng đàn như không bắt đầu bằng một cú đánh. Chạm phím từ rất gần, ngón phẳng hơn, phần thịt của đầu ngón. Ở những hợp âm lớn, dùng trọng lượng cả cánh tay rơi xuống, cổ tay mềm như lò xo.

Ấn bản

Bản thảo gốc đã thất lạc; các bản Urtext dựa vào ấn bản 1905 và bản in thử, có phần chú thích các chỗ khác nhau giữa các nguồn. Dùng Henle hoặc ấn bản Œuvres complètes; nhiều bản phổ thông thêm bàn đạp và ngón bấm của người biên tập mà không ghi rõ.

Lỗi thường gặp

  • Không đếm ở đoạn đầu: nghe "tự do" nhưng thật ra là sai nhịp, các nốt sau dấu nối bị cắt ngắn.
  • Mọi thứ cùng một mức p, không có tầng âm thanh.
  • Một bàn đạp kéo qua nhiều hòa âm: tiếng sương mù biến thành tiếng ồn.
  • Hợp âm rải tay trái to hơn giai điệu, hoặc nốt đỉnh của mỗi vòng cung nhô lên.
  • Cao trào bị đập, tiếng gắt.
  • Coda vội vàng; không để im lặng cuối bài có chỗ.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở đoạn Un poco mosso (ô 27–36), điều gì thay đổi rõ nhất?
    1. Tay trái rải hợp âm liên tục như nước chảy dưới giai điệu tay phải
    2. Hai tay chơi đồng âm cách quãng tám
    3. Mọi nốt chơi staccato
  2. Con sordina ở đầu bài nghĩa là gì?
    1. Không dùng bàn đạp vang
    2. Dùng una corda (bàn đạp trái)
    3. Chơi thật chậm
  3. Làm sao chơi pp đều ngay từ nốt đầu?
    1. Đặt ngón sát phím, ấn bằng trọng lượng tay thả lỏng, tìm "đáy" của phím
    2. Gõ nhanh và nhẹ từ trên cao
    3. Ấn phím thật chậm để tiếng nhỏ nhất
  4. Khi tập chậm đoạn mở đầu, nên đếm thế nào?
    1. Không cần đếm, cứ để nhạc trôi
    2. Đếm to theo móc đơn "1-2-3, 1-2-3, 1-2-3"; phách có nhóm hai nốt đếm "1-và"
    3. Đếm bốn phách mỗi ô

Nguồn

  • Debussy, Suite bergamasque, G. Henle Verlag (HN 381), lời tựa của François Lesure: niên đại, các tên gọi ban đầu, lịch sử xuất bản.
  • Paul Verlaine, Fêtes galantes, bài Clair de lune, trong Œuvres complètes, tập 1 (Project Gutenberg).
  • Bản nhạc: IMSLP; bản chép LilyPond của Mutopia Project theo bản in E. Fromont 1905, dùng để đếm ô, đối chiếu chỉ dẫn và sắc thái. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Hợp âm rải phải nhẹ, đều, không bao giờ lấn giai điệu; nốt đỉnh của mỗi vòng cung không được nhô lên.
  2. 2. B — Una corda làm tiếng mềm và đổi màu, không chỉ làm nhỏ. Có thể nhả nó ở những chỗ cần tiếng sáng hơn, như cao trào.
  3. 3. A — Ấn quá chậm thì nốt không kêu, quá nhanh thì to. Tập trên một nốt rồi một quãng ba: 10 lần liên tiếp pp đều nhau.
  4. 4. B — Bạn phải đếm chính xác trước khi được phép trôi. Không đếm thì nghe "tự do" mà thật ra sai nhịp, các nốt sau dấu nối bị cắt ngắn.

Schubert: Impromptu Sol♭ trưởng, Op. 90 số 3 (D. 899)

Một giai điệu dài như ca khúc hát chậm rãi trên dòng hợp âm rải chảy không ngừng, và cả hai nằm trong cùng tay phải: Impromptu Sol♭ trưởng là phép thử lớn của kỹ năng hát và đệm trong một bàn tay. Trang này hướng dẫn tập từng lớp âm thanh, bè trầm, bàn đạp và những câu nhạc rất dài; câu chuyện tác phẩm và so sánh bản thu nằm ở hướng dẫn nghe.

Sol♭ trưởng · 4/2 Andante ≈ Grade 8 trở lên 86 ô nhịp

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFranz Schubert (1797–1828)
Tác phẩmImpromptu số 3, Sol♭ trưởng, Andante, trong Bốn Impromptu Op. 90, D. 899
Sáng tác / xuất bảnNăm 1827. Bài số 1 và 2 in cuối năm 1827 (Tobias Haslinger, Vienna); bài số 3 và 4 đến năm 1857 mới được in, do Carl Haslinger, con trai Tobias, và bài số 3 khi ấy bị dịch sang Sol trưởng
Giọng · nhịp · tốc độSol♭ trưởng (sáu dấu giáng) · 4/2 (bốn phách nốt trắng mỗi ô) · Andante; 86 ô nhịp, khoảng 5–7 phút
Hình thứcBa phần có coda: A (ô 1–24) – B (ô 25–54, gồm đường về ở ô 53–54) – A' (ô 55–74) – coda (ô 75–86); số ô theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888
Độ khóSau Grade 8: ABRSM đưa bài vào danh sách tác phẩm của bằng ARSM; Henle xếp mức 6 (trung bình) trên thang 1–9
Kỹ năng chínhGiai điệu nốt dài (ngón 4–5) trên dòng móc đơn chùm sáu (ngón 1–2–3) trong cùng tay phải; dòng đệm đều và nhẹ; bè trầm có đường nét; láy rền ở âm vực trầm; bàn đạp nối theo hòa âm; câu nhạc rất dài; đọc sáu dấu giáng và dấu giáng kép
Bản nhạcIMSLP (tìm "4 Impromptus, D.899"); bản Urtext ở giọng gốc: G. Henle Verlag (có ấn bản riêng của bài số 3, HN 488), Wiener Urtext, Bärenreiter; bản miễn phí của Mutopia theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888. Tránh các bản in ở Sol trưởng

Vì sao nên học bài này

  • Hát và đệm trong một bàn tay, ở mức cao nhất. Ở Grieg: Arietta hay Schumann: Träumerei, bạn đã tập hát và đệm trong một bàn tay qua một bài ngắn; ở đây, suốt 86 ô nhịp 4/2, tay phải vừa hát giai điệu vừa rải hợp âm. Mọi điều bạn đã học về cân bằng trong một tay (xem Tạo tiếng đàn) đều được dùng đến.
  • Âm thanh là tất cả. Không có nốt nhanh để khoe, chỉ có màu tiếng: một giọng hát, một cây đàn hạc, một bè trầm. Bài này dạy bạn lắng nghe chính mình.
  • Bàn đạp trong kết cấu dày. Hòa âm đổi liên tục dưới những nốt giai điệu ngân dài; bạn học bàn đạp nối, nửa bàn đạp và giữ nốt bằng ngón tay trong lúc đổi (xem Bàn đạp).
  • Câu nhạc rất dài. Một câu tám ô ở nhịp 4/2 kéo dài khoảng nửa phút. Giữ một ý nhạc qua khoảng thời gian ấy là kỹ năng của người biểu diễn trưởng thành.
  • Sáu dấu giáng thành quen tay. Sau bài này, Sol♭ trưởng và Mi♭ thứ sẽ là những giọng bạn thấy dễ chịu, không còn đáng sợ.

Bối cảnh

Năm 1827, năm trọn vẹn cuối cùng của đời mình, Schubert viết hai tập, mỗi tập bốn bản: D. 899 và D. 935. Cái tên Impromptu (ngẫu hứng) có lẽ do nhà xuất bản Tobias Haslinger đặt cho tập đầu: chính ông ghi tên này lên bản thảo bài số 1. Haslinger in bài số 1 và 2 ngay cuối năm 1827; bài số 3 và 4 phải chờ đến năm 1857, gần ba mươi năm sau khi Schubert mất, mới được con trai ông, Carl Haslinger, in ra. Toàn bộ câu chuyện có trong hướng dẫn nghe; dưới đây chỉ là những điều ảnh hưởng trực tiếp đến việc tập.

Sol♭ hay Sol?

Lần in năm 1857 dịch bài lên Sol trưởng cho dễ chơi hơn (chuyện này kể ở hướng dẫn nghe); Henle nhận xét việc dịch giọng làm phai màu riêng của bài. Một dấu thăng dễ đọc hơn sáu dấu giáng, nhưng không vì thế mà dễ chơi hơn. Ở Sol♭ trưởng, năm trong bảy nốt của gam là phím đen; chỉ Đô♭ (chính là phím Si) và Fa là phím trắng. Phím đen cao và hẹp, nằm vừa dưới đầu các ngón dài: bàn tay đặt sâu vào trong phím, vững, dễ nối legato và dễ dồn trọng lượng sang ngón 4–5 để hát. Nếu bản nhạc trong tay bạn ở Sol trưởng, đó là bản theo lần in 1857; hãy đổi sang bản Urtext ở giọng gốc. Xem thêm Hóa biểu và Dịch giọng.

Thế tay phải của ô 1: dòng đệm Si♭3 – Rê♭4 – Sol♭4 nằm dưới nốt giai điệu Si♭4, tất cả là phím đen, gọn trong một quãng tám.

Nhịp 4/2

Schubert ghi nhịp 4/2: mỗi ô bốn phách nốt trắng. Ở tốc độ Andante, một ô dài khoảng bốn giây. Dòng đệm là những nhóm sáu móc đơn trên mỗi phách nốt trắng (móc đơn chùm sáu), chảy gần như không dừng từ đầu đến cuối. Hãy đếm và cảm theo nốt trắng; đếm theo nốt đen sẽ làm câu nhạc vỡ thành từng mẩu.

Nghe trước khi tập

Đọc hướng dẫn nghe trước: ở đó có sơ đồ, các câu hỏi và so sánh bản thu của Radu Lupu, Alfred Brendel và Krystian Zimerman. Lần này hãy nghe bằng tai của người sắp tập:

  1. Ba lớp, ba mức to. Giai điệu, dòng chùm sáu, bè trầm: lớp nào to nhất, lớp nào nhỏ nhất? Dòng đệm có lúc nào to bằng giai điệu không?
  2. Mạch đập. Vỗ tay theo nốt trắng, bốn cái mỗi ô. Nghệ sĩ giữ mạch đều, hay co giãn ở cuối câu?
  3. Bàn đạp. Có chỗ nào tiếng nhòe khi hòa âm đổi? Nốt giai điệu dài có bị cắt khi bàn đạp đổi không?
  4. Đoạn giữa. Ô 25 bắt đầu f: nghệ sĩ làm nó kịch tính đến đâu, và trở về pp nhanh thế nào?
  5. Tiếng rền ở bè trầm. Bạn có nghe thấy láy rền ở ô 19 và ô 53 không? Nó rõ từng nốt, hay chỉ như một vệt âm thanh?

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Câu 1 (ô 1–4): pp; nốt Si♭ ngân dài rồi hai nốt Si♭ nhắc lại nhẹ; dòng chùm sáu chảy ngay từ nốt đầu; câu dừng trên hợp âm Rê♭ trưởng (kết nửa)
… Câu 2 (ô 5–8): bắt đầu như câu 1, lần này khép về Sol♭ trưởng
… Câu dài (ô 9–16): giai điệu vươn cao hơn (tới Fa♭5 ở ô 12), hòa âm đổi màu; ô 13 lùi về pp
… Câu dài nói lại (ô 17–24): cùng giai điệu trên bè trầm khác; tiếng láy rền đầu tiên ở bè trầm (ô 19); khép về Sol♭ ở ô 24
… Đoạn giữa mở ra (ô 25–28): Mi♭ thứ, f; nốt giai điệu có dấu nhấn; bè trầm đi lên bằng những chùm ba nhỏ
… Sáng tối xen kẽ (ô 29–40): f, p, pp, cả ppp (ô 35); láy rền ở ô 29; hai cú nhấn fz (ô 36, 38)
… Những tiếng thở dài (ô 41–48): nốt nhấn rơi xuống một bậc (Sol♭–Fa, Mi♭–Rê); láy rền ở ô 46
… Mi♭ trưởng và đường về (ô 49–54): giai điệu dừng lại trên Mi♭ (ô 51–53); bè trầm đi xuống tới láy rền rất trầm trên Sol♭1 (ô 53), rồi dấu ngân (ô 54)
… Chủ đề trở lại (ô 55–74): như lần đầu nhưng rút gọn; câu cuối nói hai lần, lần hai bắt đầu fp (ô 71)
… Coda (ô 75–86): hòa âm rẽ rất xa và lên tới ffz (ô 80), rồi về Sol♭; nhịp điệu của ô đầu tiên vang lần cuối (ô 84–85); ppp, dấu ngân

Cấu trúc

Aô 1–24 · Sol♭ trưởng, pp; chủ đề và câu dài nói hai lần
Bô 25–52 · Mi♭ thứ, f → Mi♭ trưởng
Đường vềô 53–54 · láy rền Sol♭1, dấu ngân
A'ô 55–74 · chủ đề trở lại, rút gọn
Codaô 75–86 · rẽ hòa âm xa, kết ppp
Impromptu Sol♭ trưởng D. 899 số 3: 86 ô nhịp 4/2 (độ dài các ô theo số ô nhịp). Số ô theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888 (bản Mutopia), giữ nhịp 4/2 như Schubert viết; dòng chùm sáu gần như không dừng suốt bài.

Số ô nhịp, sắc thái và vị trí các láy rền dưới đây theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888 (bản Mutopia), giữ nhịp 4/2 như Schubert viết. Nếu bản của bạn đánh số khác, hãy dựa vào nội dung trong bảng.

Đoạn Ô nhịp Nội dung Điều cần chú ý
A · chủ đề 1–8 Câu 1 (ô 1–4) dừng trên hợp âm Rê♭ trưởng (kết nửa); câu 2 (ô 5–8) về Sol♭; pp Hai câu là một hơi dài tám ô; ô 4 có một crescendo nhỏ rồi diminuendo
A · câu dài 9–16 Giai điệu vươn cao (Fa♭5 ở ô 12), hòa âm đổi màu; pp ở ô 13 Đỉnh câu ở ô 10–12; ô 13 lùi lại, nhỏ hơn hẳn
A · câu dài nói lại 17–24 Cùng giai điệu, khác vài chi tiết; bè trầm mới, có láy rền đầu tiên (Rê♭2, ô 19); kết Sol♭ ở ô 24 Đừng chơi y hệt ô 9–16: bè trầm xuống sâu hơn, hòa âm tối hơn (Mi♭♭ ở ô 21)
B 25–40 Mi♭ thứ, f; nốt giai điệu có dấu nhấn; bè trầm đi lên bằng chùm ba; sắc thái đổi liên tục từ f tới ppp, có fz; láy rền ở ô 29 Tương phản rõ nhưng tiếng không gắt; dòng chùm sáu vẫn đều khi sắc thái đổi
B 41–52 Hình "thở dài": nốt nhấn rơi xuống một bậc (ô 41, 45); láy rền ở ô 46; ô 49–52 sáng lên Mi♭ trưởng, rồi giai điệu đứng yên trên nốt Mi♭ (ô 51–53) Nốt nhấn là trọng lượng, không phải cú đánh
Đường về 53–54 Bè trầm xuống tới láy rền trên Sol♭1 (ô 53); dấu ngân ở ô 54 Láy rền pp và đều; im lặng thật sự trước khi chủ đề trở lại
A' 55–74 Chủ đề nguyên vẹn (ô 55–62), phần tiếp theo rút gọn; câu cuối nói hai lần (ô 67–70 và 71–74), lần hai fp Như một kỷ niệm: nhẹ hơn nhưng không chậm hơn
Coda 75–86 Hòa âm rẽ rất xa (ô 78–80; bản Breitkopf tạm đổi hóa biểu và viết bằng dấu thăng), lên tới ffz ở ô 80, rồi về Sol♭; nhịp điệu của ô 1 vang lần cuối (ô 84–85); ppp, dấu ngân Chỗ rẽ hòa âm là cao trào cuối cùng; sau đó mọi thứ lắng xuống

Cả bài chỉ có một chất liệu: giai điệu ca khúc trên dòng chùm sáu. Đoạn giữa không đổi kết cấu mà đổi giọng, sắc thái và vai trò của bè trầm (xem Át phụ và chuyển giọng). Vì thế học thuộc bài này nghĩa là nhớ hòa âm và đường bè trầm, không phải nhớ từng nốt của dòng đệm.

Bốn ô đầu trong bản nhạc

Đoạn trích chép theo bản Mutopia của Ph. Raynaud (dựa trên ấn bản Breitkopf & Härtel 1888, phạm vi công cộng) và đã được đối chiếu từng nốt. Không ghi số ngón: xem bài tập 1 để chọn ngón.

Schubert, D. 899 số 3, ô 1–4 (theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888, bản Mutopia)

Đọc theo ba lớp. Giai điệu (thân nốt hướng lên): một nốt Si♭4 ngân dài, rồi hai nốt Si♭ có chấm dưới dấu luyến (portato), như hai lời nhắc khẽ. Dòng chùm sáu (thân nốt hướng xuống): nhóm nào rơi đúng lúc giai điệu đánh xuống thì bắt đầu bằng dấu lặng, vì ngón tay đang bận; ở ô 3, dưới bốn nốt đen của giai điệu, nó đổi thành chùm ba. Bè trầm: những quãng rộng ngân dài, và ở ô 4 một hợp âm rải. Câu dừng trên hợp âm Rê♭ trưởng. Ở giai điệu, nốt La♮ cuối ô 4 dẫn lên Si♭ ở ô 5.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Giai điệu và dòng chùm sáu trong cùng tay phải (suốt bài) Ngón 4–5 yếu phải hát; ngón 1–2–3 khỏe phải thì thầm; hai lớp dễ to bằng nhau Tách lớp: giai điệu riêng (đúng ngón, hát theo); dòng đệm riêng ở pp; giai điệu kèm dòng đệm bấm câm; rồi ghép. Nghiêng trọng lượng về phía ngón út, các ngón trong chỉ lướt phím. Bài tập 1
Dòng chùm sáu đều, không có phách mạnh (suốt bài) Nhiều nhóm bắt đầu bằng dấu lặng nên nốt thứ hai dễ bị nhấn; ngón cái nặng Chơi riêng dòng đệm, sát phím, pp, đếm "lặng – hai – ba – bốn – năm – sáu". Tập vài lượt theo nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài) rồi trở về đều. Thu âm và nghe: có nốt nào nhô lên không?
Nốt giai điệu dài (ô 1–2 và suốt bài) Ở tốc độ này, một nốt tròn ngân hơn hai giây; tiếng tắt dần, nốt sau dễ vào quá to hoặc dòng đệm lấn lên Đánh nốt dài với trọng lượng đủ sâu; trong lúc nó ngân, cho dòng đệm nhỏ hơn phần còn lại của nó; nốt giai điệu tiếp theo vào đúng độ to của đuôi nốt trước. Bài tập 2
Giai điệu đi xuống vào vùng của dòng đệm (ô 3, ô 57) Bốn nốt đen Sol♭ – Fa – Mi♭ – Rê♭ đi xuống sát những chùm ba của dòng đệm; tai khó phân biệt Tô màu các nốt giai điệu trên bản nhạc; chơi chúng có trọng lượng, các nốt chùm ba chỉ chạm. Tập riêng ô này thật chậm
Bè trầm và tay trái (ô 25–52) Quãng tám, hợp âm rộng, những chùm ba đi lên dẫn vào nốt trầm mới; tay trái dễ nặng hoặc nhòe Tập bè trầm như một giai điệu thứ hai: hát nó, rồi chơi riêng với bàn đạp; chùm ba nhẹ và hướng về nốt đích. Đổi bàn đạp ở nốt đích, không đổi ở chùm ba
Láy rền ở âm vực trầm (ô 19, 29, 46, 53, 65, 75, 79) Dây trầm dài và vang mạnh; láy rền dễ thành tiếng ầm hoặc không đều; tay trái ít khi luyện láy rền Bài tập 3: từ móc kép đếm được đến láy rền tự do, pp, ngón sát phím; bàn đạp nông. Nốt kết chơi nhẹ, liền vào nốt sau. Xem Nốt hoa mỹ
Bàn đạp (suốt bài) Hòa âm đổi mỗi nửa ô, có khi mỗi phách, trong khi nốt giai điệu còn ngân Bàn đạp nối: đánh rồi mới đổi. Ngón tay giữ nốt giai điệu trong lúc đổi; khi không giữ được, dùng nửa bàn đạp. Bài tập 2
Đọc nhạc (nhất là ô 21, 35–36, 53–54, 75, 79–80) Sáu dấu giáng, thêm dấu giáng kép (Mi♭♭, La♭♭, Si♭♭) và một đoạn viết bằng dấu thăng Phân tích hòa âm trước khi tập; viết tên nốt ở chỗ có dấu giáng kép; nhớ rằng Đô♭ là phím Si, Fa♭ là phím Mi. Xem Dấu hóa
Câu nhạc rất dài (suốt bài) Mạch nốt trắng chậm; dễ đếm theo nốt đen và chia câu thành từng mẩu Đếm bốn nốt trắng mỗi ô; đánh dấu chỗ lấy hơi sau mỗi 4 hoặc 8 ô; hát giai điệu thành tiếng trong khi chỉ chơi dòng đệm
Bàn tay nhỏ Khoảng cách giữa ngón cái (dòng đệm) và ngón út (giai điệu) thường tới một quãng tám Cổ tay mềm, xoay nhẹ theo hình rải; không gồng để với. Khi tay trái đang giữ một nốt dài, có thể mượn nó đánh vài nốt thấp nhất của dòng đệm; hỏi giáo viên trước khi đổi

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc. Chúng ở chính giọng Sol♭ trưởng và nhịp 4/2, phần lớn với móc đơn chùm sáu (bài láy rền dùng móc kép), để tay và mắt quen trước khi mở bản nhạc thật.

1. Ba ngón trong, hai ngón ngoài

Giai điệu ngón 3–4–5, dòng đệm ngón 1–2–3 (soạn cho trang này)
  1. Giai điệu riêng: Rê♭5 – Đô♭5 – Si♭4 với ngón 5 – 4 – 3, legato, mp; hát theo. Ba nốt này là một kết nhỏ: nốt Đô♭ (nốt bảy của hợp âm Rê♭ bảy) đi xuống Si♭.
  2. Dòng đệm riêng, pp, ngón 1–2–3 như ghi. Dấu lặng đầu nhóm là chỗ giai điệu đánh xuống: đừng nhấn nốt ngay sau nó.
  3. Ghép lại: giai điệu đánh xuống rồi giữ; dòng đệm chạy bên dưới như không có. Thêm tay trái và bàn đạp, đổi ở mỗi chữ Ped.

2. Giữ nốt giai điệu khi đổi bàn đạp

Giữ nốt giai điệu khi đổi bàn đạp (soạn cho trang này)
  1. Ô 1: ngón 5 giữ Rê♭5 suốt ô. Giữa ô, hòa âm đổi từ Sol♭ trưởng sang Si♭ thứ: đổi bàn đạp, nhưng ngón 5 không rời phím, nên nốt Rê♭ vẫn ngân qua chỗ đổi.
  2. Từ ô 1 sang ô 2, giai điệu đi Rê♭ – Đô♭ bằng cùng ngón 5: ngón không nối được thì bàn đạp nối. Đánh Đô♭ trước, rồi mới nhả và đạp lại.
  3. Lắng nghe nốt giai điệu dài: khi bàn đạp đổi, nó không được tắt hay "nấc".

3. Láy rền ở âm vực trầm

Láy rền ở âm vực trầm: từ đếm được đến tự do (soạn cho trang này)
  1. Ô 1: láy rền được viết thành móc kép đều, pp, ngón 3–2 sát phím; hai nốt Đô♭–Rê♭ cuối là nốt kết, rồi xuống Sol♭1.
  2. Tăng tốc dần qua nhiều ngày. Khi móc kép đã đều ở tốc độ nhanh, chuyển sang ô 2: láy rền tự do, vẫn đều và nhỏ, với nốt kết là hai nốt hoa mỹ nhỏ.
  3. Tập không bàn đạp; khi đã sạch, thêm bàn đạp thật nông ở nốt Sol♭ kết thúc.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 10 tuần, mỗi ngày 40–60 phút. Tốc độ cuối gợi ý: nốt trắng ≈ 52–60. Máy đếm nhịp đặt theo nốt trắng.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp (nốt trắng)
1 Nghe và đọc hướng dẫn nghe; đánh dấu A, B, A', coda, các câu và chỗ láy rền lên bản nhạc; tô màu giai điệu. Bài tập 1. Ô 1–8 tay phải: giai điệu riêng, dòng đệm riêng 36–40
2 Ô 1–24 tay phải hai lớp; tay trái và bàn đạp ô 1–24. Bài tập 2 36–40
3 Hai tay đoạn A (ô 1–24); láy rền ở ô 19 (bài tập 3) 40–44
4 Đoạn B, ô 25–40: đọc kỹ dấu hóa; bè trầm và chùm ba; sắc thái từ f tới ppp 36–40
5 Đoạn B, ô 41–54: hình thở dài, Mi♭ trưởng, láy rền ở ô 53 và dấu ngân 36–40
6 A' (ô 55–74) và coda (ô 75–86): đoạn đổi hóa biểu, nhịp điệu ô 1 trở lại ở cuối 40–44
7 Cả bài chậm, không dừng; thu âm, nghe riêng từng lớp 44–48
8 Cân bằng và bàn đạp: mỗi ngày một đoạn chỉ nghe bàn đạp; câu dài tám ô một hơi 48–52
9 Tốc độ cuối; hình dạng cả bài và các đỉnh sắc thái; sức bền để giữ pp suốt năm, sáu phút 52–60
10 Thuộc lòng (xem Học thuộc và biểu diễn); chơi cho người khác nghe Tốc độ bạn chọn
  • Giai điệu luôn nổi trên dòng chùm sáu, kể cả khi ngón 3 hoặc 4 hát
  • Dòng chùm sáu đều, không có nốt nhô lên sau dấu lặng
  • Nốt giai điệu dài không tắt hay nấc khi bàn đạp đổi
  • Láy rền ở bè trầm nhỏ và đều
  • Đoạn giữa có tương phản rõ mà tiếng không gắt
  • Cả bài giữ mạch nốt trắng, mỗi câu dài một hơi

Diễn tấu

Tốc độ và mạch

Andante ở đây là bước đi, không phải đứng yên. Hãy cảm bốn phách nốt trắng mỗi ô. Tốc độ gợi ý ở trên (nốt trắng ≈ 52–60) cho cả bài dài khoảng sáu phút. Chậm hơn nữa, những câu tám ô không còn liền hơi; nhanh hơn, dòng chùm sáu nghe như một bài tập ngón.

Ba lớp âm thanh

Henle mô tả bài này là một giấc mơ huyền bí ở pianissimo, và bản Breitkopf mở đầu bằng pp. Thứ bậc giữa các lớp quan trọng hơn độ to tuyệt đối:

  • Giai điệu: cantabile, tròn, không bao giờ gắt, kể cả ở đoạn giữa.
  • Dòng chùm sáu: lớp nhỏ nhất, như hơi thở của cả bài; đều nhưng không đơn điệu, hơi dâng lên theo câu nhạc.
  • Bè trầm: sâu và nhẹ; ở đoạn giữa nó trở thành một giọng hát thứ hai.

Một mốc khi mới tập: giai điệu mp, bè trầm p, dòng chùm sáu pp. Ở đoạn giữa, cả ba lớp cùng lớn lên, nhưng thứ bậc không đổi.

Bàn đạp

  • Đổi theo hòa âm, thường ở mỗi nửa ô, có khi mỗi phách, luôn theo kiểu bàn đạp nối.
  • Nốt giai điệu dài: ngón tay giữ phím trong lúc đổi (bài tập 2). Khi bè trầm cần ngân qua nhiều hòa âm phía trên, thử nửa bàn đạp: nhả nông và nhanh, dây trầm vẫn còn rung.
  • Chùm ba của bè trầm ở đoạn giữa: đổi ở nốt đích, không đổi giữa chùm ba.
  • Láy rền trầm: đạp nông, kẻo tiếng rền thành tiếng ầm.
  • Una corda có thể giúp ở những chỗ ppp (ô 35, ô 84), nhưng đừng dựa vào nó suốt bài.

Đoạn giữa

f ở ô 25 là chiều sâu, không phải độ cứng: trọng lượng từ vai và lưng, tiếng tròn. Dấu nhấn trên nốt dài là trọng lượng, còn hai cú fz ở ô 36 và 38 bất ngờ nhưng ngắn. Dòng chùm sáu vẫn đều qua mọi thay đổi sắc thái: nó là nền, không phải nhân vật.

Láy rền

Bản Breitkopf viết sẵn nốt kết cho phần lớn các láy rền (hai nốt hoa mỹ nhỏ ngay trước nốt sau). Điều quan trọng là láy rền nhỏ, đều, và tan vào nốt sau như tiếng sấm xa. Xem Nốt hoa mỹ.

Rubato

Dòng chùm sáu là chiếc đồng hồ của bài: nó co giãn rất ít. Giai điệu thở ở cuối câu, nán một chút ở đỉnh rồi bắt kịp. Hai dấu ngân, ở ô 54 và ở ô cuối, là hai chỗ dừng hẳn duy nhất; hãy để chúng thật sự yên lặng.

Ấn bản

Dùng bản Urtext ở Sol♭ trưởng: Henle có ấn bản riêng cho bài này (HN 488), bên cạnh các tập Impromptu trọn bộ; Wiener Urtext và Bärenreiter cũng là lựa chọn tốt. Bản Breitkopf & Härtel 1888 (bản Mutopia, miễn phí) hữu ích để đối chiếu nốt. Nếu gặp bản ở Sol trưởng, đó là di sản của lần in 1857.

Lỗi thường gặp

  • Dòng chùm sáu to bằng giai điệu; cả bài thành một khối âm thanh xám.
  • Nốt ngay sau dấu lặng ở mỗi nhóm bị nhấn, nghe như tiếng nấc.
  • Đếm theo nốt đen, tốc độ quá chậm, câu nhạc đứt thành từng mẩu.
  • Nốt giai điệu dài bị nhả khi đổi bàn đạp.
  • Bàn đạp đổi muộn ở đoạn giữa; bè trầm và chùm ba thành tiếng ầm.
  • Láy rền ở bè trầm to và cục mịch.
  • Đoạn giữa đánh f bằng cánh tay cứng; tiếng gắt.
  • Dùng bản in Sol trưởng, hoặc bản có ô nhịp chia đôi theo lần in 1857.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Lần in đầu tiên của bài này (năm 1857) khác bản Schubert viết ở điểm nào?
    1. Bài bị dịch sang Sol trưởng và các ô nhịp dài bị chia đôi
    2. Bài được thêm một đoạn giữa mới
    3. Bài in ở Sol♭ trưởng nhưng bỏ phần coda
  2. Nhịp 4/2 của bài nên được cảm thế nào?
    1. Bốn phách nốt trắng mỗi ô; mỗi phách chứa một nhóm sáu móc đơn của dòng đệm
    2. Bốn phách nốt đen như nhịp 4/4
    3. Tám phách nốt đen, đếm từng phách
  3. Trong tay phải, các ngón nào thường hát giai điệu?
    1. Các ngón ngoài, chủ yếu 4 và 5; ngón 1–2–3 chơi dòng chùm sáu
    2. Ngón cái, vì nó khỏe nhất
    3. Ngón 2 và 3
  4. Nên tập láy rền ở âm vực trầm (như ô 19 hay ô 53) thế nào?
    1. Viết ra thành móc kép đều, chơi chậm, nhỏ, sát phím, rồi tăng dần thành láy rền tự do
    2. Đánh thật mạnh cho nghe rõ
    3. Giữ bàn đạp sâu để che chỗ không đều

Nguồn

  • G. Henle Verlag, Impromptu G flat major op. 90 no. 3 D 899, HN 488: mức độ khó 6; mô tả bài là "a mysterious reverie in pianissimo"; nhận xét rằng các bản dịch sang Sol trưởng làm phai màu sắc của tác phẩm.
  • PTNA Piano Encyclopedia, mục D 899 và lời tựa Henle HN 4 (Impromptus and Moments musicaux): năm sáng tác, cái tên Impromptu trên bản thảo, lần in năm 1857 ở Sol trưởng với ô nhịp chia đôi.
  • Mutopia Project (mutopiaproject.org), Impromptu in Ges-dur, D. 899 số 3 (Ph. Raynaud, phạm vi công cộng, theo ấn bản Breitkopf & Härtel 1888): nguồn của đoạn trích ô 1–4, số ô nhịp, sắc thái và vị trí các láy rền nêu trên trang này.
  • Bản nhạc: IMSLP (tìm "4 Impromptus, D.899"). Xem thêm hướng dẫn nghe và tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Nhà xuất bản đổi cho dễ chơi hơn: sáu dấu giáng và nhịp 4/2 là điều khác thường với một bản nhạc ngắn thời ấy. Bản Urtext ngày nay trả lại giọng Sol♭ trưởng và nhịp 4/2.
  2. 2. A — Đếm theo nốt trắng giữ cho câu nhạc dài liền một hơi.
  3. 3. A — Nghiêng trọng lượng về phía ngón út; các ngón trong chỉ lướt phím (bài tập 1).
  4. 4. A — Dây trầm vang rất mạnh; láy rền cần nhỏ và đều, như tiếng sấm xa (bài tập 3).

Chopin: Fantaisie-Impromptu Đô♯ thứ, Op. 66

Hai phần nhanh trong đó tay phải chơi bốn nốt trên mỗi ba nốt của tay trái, kẹp giữa một đoạn hát Rê♭ trưởng như một nocturne. Trang này chỉ cách học ba chọi bốn từng bước, cách giữ đôi tay bền và khỏe qua những trang móc kép liên tục, và một kế hoạch 12 tuần.

Đô♯ thứ · 2/2 Allegro agitato · Moderato cantabile ≈ Grade 8 trở lên A – B – A và coda

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmFantaisie-Impromptu Đô♯ thứ, Op. 66 (tác phẩm di cảo)
Sáng tác / xuất bảnTheo Fontana, sáng tác năm 1834; chỉ được in sau khi Chopin mất: Julian Fontana in năm 1855. Một bản tay của Chopin đề năm 1835, ghi "soạn cho Nam tước phu nhân d'Este", sau thuộc bộ sưu tập của Arthur Rubinstein
Giọng · nhịp · tốc độĐô♯ thứ, đoạn giữa Rê♭ trưởng · 2/2 · Allegro agitato; đoạn giữa Largo rồi Moderato cantabile; phần trở lại Presto
Hình thứcBa đoạn A – B – A, với 4 ô mở đầu và coda; đoạn B là một bài hát kiểu nocturne
Độ khóHenle mức 7 ("khó") trên thang 1–9; RCM (2022) xếp bài ở danh sách ARCT (diploma)
Kỹ năng chínhBa chọi bốn; móc kép tay phải nhanh, nhẹ, nhiều nốt nửa cung; hợp âm rải rộng tay trái với xoay cẳng tay; giai điệu cantabile có nốt hoa mỹ; sức bền
Bản nhạcIMSLP (tìm "Fantaisie-Impromptu, Op.66"); bản gõ lại miễn phí: Mutopia Project (theo ấn bản do Herrmann Scholtz biên tập); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 1320, in hai phiên bản cạnh nhau), Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier)

Vì sao nên học bài này

  • Ba chọi bốn liên tục. Gần như suốt hai phần nhanh, mỗi phách đen có bốn móc kép tay phải trên ba nốt liên ba tay trái. Học xong bài này, đa tiết tấu không còn là nỗi sợ.
  • Tay phải nhanh mà nhẹ. Những vòng nốt quanh một nốt trục, nhiều nốt nửa cung (Fa thăng kép, Si♯), gam nửa cung đi xuống, những cú vọt lên âm vực cao: một bài học về sự nhẹ nhàng và đều tay ở tốc độ cao.
  • Tay trái mở rộng. Hình rải hợp âm trải quá một quãng tám (Đô♯3 – Sol♯3 – Đô♯4 – Mi4), cần xoay cẳng tay thay vì căng ngón: nền của rất nhiều nhạc Lãng mạn.
  • Hai thế giới trong một bài. Phần nhanh bồn chồn và đoạn giữa hát như một nocturne: bạn tập chuyển hẳn tiếng đàn, nhịp thở và cách dùng bàn đạp.

Bối cảnh

Impromptu nghĩa là "ngẫu hứng": một bản nhạc như bật ra tức thì. Chopin tự cho in ba bản impromptu (Op. 29, Op. 36, Op. 51). Bản này, theo Fontana viết năm 1834, ông không cho in. Sau khi Chopin mất, người bạn Julian Fontana in nó năm 1855, cùng với các valse Op. 69 và Op. 70 (trong đó có Valse Si thứ). Theo Henle, bản tay của Chopin chỉ ghi chỉ dẫn tốc độ, bản chép của Auguste Franchomme ghi "Impromptu"; cái tên ghép Fantaisie-Impromptu nhiều khả năng do Fontana đặt.

Một bản tay của chính Chopin, đề "Paris Vendredi 1835" (Paris, thứ Sáu, 1835), nằm trong một album của Nam tước phu nhân d'Este, ghi rằng bài được "soạn cho" bà; sau này bản tay thuộc bộ sưu tập của Arthur Rubinstein. Theo Henle, đây có thể là một bản chép lại sau của bài đã viết năm trước; bản Fontana in khác bản tay khá nhiều, và nhiều chỗ khác ấy khớp với bản chép của Franchomme.

Nghe trước khi tập

Nghe cả bài ít nhất ba lần trước khi mở bản nhạc, mỗi lần theo một câu hỏi:

  1. Hai lớp âm thanh. Ở phần nhanh, bạn có nghe tay phải như một dòng chảy nhẹ phía trên, tay trái như những con sóng bên dưới, hai lớp tách bạch không?
  2. Đoạn giữa. Nghệ sĩ chơi Moderato cantabile chậm đến đâu? Giai điệu có hát liền mạch không, hay bị kéo thành Largo?
  3. Coda. Ở những ô cuối, bạn có nghe ra giai điệu của đoạn giữa vang lên ở tay trái, dưới những vòng móc kép?
  4. Tốc độ và độ trong. Phần nhanh có rõ từng nốt không? Một bản vừa phải mà trong thường thuyết phục hơn một bản lao đi.

So sánh ít nhất hai bản thu: ai nhanh hơn ở phần A, ai thong thả hơn ở đoạn giữa, ai làm nổi giai điệu tay trái ở coda, và nghệ sĩ chơi bản Fontana hay bản d'Este (xem phần Bối cảnh). Gợi ý nghệ sĩ: Nghệ sĩ piano và bản thu nên nghe.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Mở đầu (ô 1–4): tay trái một mình; quãng tám Sol♯ sf ngân hai ô, rồi hình rải hợp âm Đô♯ thứ
… Phần A (từ ô 5, Allegro agitato, p): tay phải vào sau một dấu lặng nhỏ; bốn nốt tay phải chọi ba nốt tay trái trong mỗi phách
… Đoạn mạnh (ô 13–24): f, dấu nhấn ở nốt thấp của mỗi nhóm bốn; từ ô 17 nhỏ lại, nhấn nốt cao; chậm lại ở ô 24
… Chủ đề trở lại (ô 25, a tempo), rồi gam nửa cung đi xuống (ô 33–36), lớn dần
… Cao trào (ô 37–40): ff, tay phải ở âm vực cao, tay trái quãng tám đi xuống; dừng trên âm Sol♯
… Largo (ô 41–42): tay trái rải hợp âm Rê♭ trưởng, chậm, pesante
… Moderato cantabile (từ ô 43, sotto voce): giai điệu hát như nocturne, có láy rền và nốt hoa mỹ nhỏ; ô 59–62 và 71–74 là những câu tương phản
… Kết đoạn giữa (ô 82): một nốt ngân riten., như lấy hơi trước khi trở lại
… Presto (ô 83–118): phần A trở lại nguyên văn
… Coda (ô 119–138): tay phải ff rồi lắng dần; từ ô 129 giai điệu đoạn giữa vang ở tay trái; kết bằng hợp âm Đô♯ trưởng rải, ppp

Cấu trúc

Mở đầuô 1–4 · tay trái một mình
AĐô♯ thứ · ô 5–40 · Allegro agitato, ba chọi bốn
Largoô 41–42
BRê♭ trưởng · ô 43–82 · Moderato cantabile
AĐô♯ thứ · ô 83–118 · Presto
Codaô 119–138 · giai điệu B ở tay trái, kết Đô♯ trưởng
Fantaisie-Impromptu Op. 66: 138 ô nhịp 2/2 (độ rộng theo số ô). Số ô theo ấn bản Herrmann Scholtz (bản Mutopia), văn bản Fontana. Rê♭ trưởng là cách viết đồng âm của Đô♯ trưởng.

Số ô theo ấn bản Scholtz (bản Mutopia): 138 ô.

Phần Ô Giọng Nội dung Điều cần chú ý
Mở đầu 1–4 Đô♯ thứ Tay trái một mình: quãng tám Sol♯ sf, rồi hình rải hợp âm Đặt tốc độ và tiếng đàn ngay từ tay trái
A 5–40 Đô♯ thứ Chủ đề (5–12); đoạn f với nốt nhấn (13–24); chủ đề trở lại (25–32); gam nửa cung (33–36); cao trào ff (37–40) Ba chọi bốn; giữ p ở đầu để còn chỗ đi lên
Largo 41–42 Rê♭ trưởng Tay trái rải hợp âm, chậm và nặng Đổi hẳn không khí; nghe bàn đạp
B 43–82 Rê♭ trưởng Moderato cantabile, sotto voce: câu 8 ô (43–50) nói lại (51–58); câu tương phản (59–62); câu chính (63–70); tương phản (71–74); câu chính lần cuối (75–82) Hát; nốt hoa mỹ nhẹ; tay trái nhỏ hơn giai điệu
A 83–118 Đô♯ thứ Presto: như ô 5–40 Sức bền; giữ độ trong khi nhanh hơn
Coda 119–138 Đô♯ thứ, kết Đô♯ trưởng Tay phải ff trên tay trái móc đơn thường (119–126); lắng dần; giai điệu đoạn giữa ở tay trái (129–135); hợp âm Đô♯ trưởng rải Nghe rõ giai điệu tay trái dưới tay phải pp

Đoạn giữa viết ở Rê♭ trưởng, tức Đô♯ trưởng (giọng trưởng cùng tên của Đô♯ thứ) viết theo lối đồng âm: năm dấu giáng dễ đọc hơn bảy dấu thăng. Nốt Sol♯ mà phần A dừng lại ở ô 40 chính là La♭, át âm của Rê♭ trưởng, nên cú chuyển nghe tự nhiên. Ở coda, giai điệu đoạn giữa trở lại ở tay trái với trường độ gần như gấp đôi (ấn bản Scholtz ghi il canto un poco marcato: "giai điệu hơi nổi"), trong khi tay phải vẫn chạy móc kép, pp, poco a poco più tranquillo. Bài kết trên hợp âm Đô♯ trưởng: cơn bồn chồn khép lại bằng một màu sáng.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Ba chọi bốn (phần lớn ô 5–40 và 83–118) Hai tay chia mỗi phách theo hai cách; nếu tay này "kéo" tay kia, hình nốt méo đi Theo các bước ở mục dưới; luôn tập từng tay đến mức tự động trước khi ghép
Hình móc kép quanh một nốt trục (ô 5–12) Nhiều nốt nửa cung: Fa thăng kép là phím Sol, Si♯ là phím Đô; nhanh nên dễ dính, lệch Viết ngón bấm ngay tuần đầu và giữ nguyên; tập theo nhóm bốn nốt có dừng, rồi nhóm tám, rồi cả ô; tập tay phải riêng với nhịp chấm dôi (dài – ngắn, rồi ngắn – dài). Bài tập 1
Gam nửa cung đi xuống (ô 33–36) Hơn hai quãng tám liền, vừa nhanh vừa lớn dần Ngón 3 trên phím đen, 1 trên phím trắng (xem Gam); tay sát phím; lớn dần bằng trọng lượng, không bằng tăng tốc. Bài tập 2
Tay trái rải rộng (cả hai phần nhanh) Từ Đô♯3 lên Mi4 là quãng mười: không thể "với" bằng ngón Xoay cẳng tay như vặn nắm cửa: lăn về phía ngón cái khi đi lên, về phía ngón út khi đi xuống. Một cách bấm hợp lý: 5–3–1, ngón 2 vắt qua ngón cái lên nốt cao nhất, rồi 1–3. Bài tập 3; xem Hợp âm rải
Vọt lên cao (ô 7) và cao trào ff (ô 37–40) Tay phải vọt lên Si6; tay trái quãng tám đi xuống rồi xoay quanh Sol♯ "Nhảy rồi dừng": đặt tay sẵn trên đích trước khi đánh; mắt nhìn trước; quãng tám bằng cổ tay và cánh tay, không bằng ngón. Xem Quãng tám và bước nhảy
Đoạn giữa: giai điệu và nốt hoa mỹ (ô 43–82) Láy rền ngắn (ô 43), nhóm nốt nhỏ trước nốt chính (ô 49), nhóm liên bảy (ô 60, 72); tay trái rải rộng mà phải rất nhỏ Hát giai điệu không trang trí trước; thêm nốt hoa mỹ sau, nhẹ và gọn; tay trái riêng thật nhỏ. Xem Nốt hoa mỹ
Coda: giai điệu ở tay trái (ô 129–135) Tay phải vẫn chạy móc kép, dễ che mất giai điệu bên dưới Tập tay trái riêng như một bài hát; rồi ghép với tay phải pp, nhẹ như gió
Sức bền Hai lần 36 ô móc kép gần như không nghỉ, cộng coda Tập theo khối 4 rồi 8 ô; chỉ chơi liền cả phần A một, hai lần mỗi buổi; tập từng đợt khoảng 20 phút, xen 10 phút nghỉ; dừng ngay nếu đau. Xem Giữ đôi tay khỏe

Ba chọi bốn, từng bước

Dùng lưới 12 của trang Phối hợp hai tay, mục Ba chọi bốn: chia mỗi phách đen thành 12 phần; tay phải đánh ở các phần 1, 4, 7, 10, tay trái ở 1, 5, 9. Hình chung của hai tay là 3 – 1 – 2 – 2 – 1 – 3.

  1. Gõ trên mặt bàn, thật chậm, đếm "một hai ba" bốn lần mỗi phách, vài phút mỗi ngày.
  2. Bài 9 và bài 10 của trang Phối hợp hai tay: bài 9 viết chính xác trên lưới 12, bài 10 viết bằng liên ba chọi móc kép.
  3. Bài tập 1 của trang này: cùng tiết tấu ấy với một hình nốt nhỏ kiểu Chopin, ♩ = 40.
  4. Từng tay riêng ô 5–8 cho đến khi mỗi tay tự chạy mà không cần nghĩ. Tay trái phải thuộc đến mức bạn vừa chơi vừa đếm to được.
  5. Ghép từng phách: chơi một phách hai tay rồi dừng trên nốt đầu của phách sau, nơi hai tay cùng đánh. Rồi hai phách, rồi cả ô. ♩ = 40–50.
  6. Tăng tốc theo nấc nhỏ: thêm 4 vạch máy đếm nhịp mỗi khi chơi đúng ba lần liền. Từ khoảng ♩ = 80, thôi đếm từng nốt: cảm nhịp theo nốt trắng, nghe hai tay như hai dòng độc lập chỉ gặp nhau ở đầu phách.
  7. Để tay trái tự chạy, đặt sự chú ý vào tay phải. Nếu hình nốt méo, quay về bước 5 ở tốc độ thấp hơn.

Ô 5–8 dưới đây theo ấn bản do Herrmann Scholtz biên tập (bản gõ lại của Mutopia Project), đã đối chiếu từng nốt; dấu bàn đạp theo ấn bản ấy. Bản in gộp tay trái thành nhóm sáu nốt mỗi nửa ô; ở đây chúng được viết thành hai nhóm liên ba cho dễ đếm, âm thanh không đổi.

Ô 5–8 (ấn bản Herrmann Scholtz; bản Mutopia)

Ở phách 1 của ô 5 chỉ có tay trái: tay phải vào sau một dấu lặng móc kép. Từ phách 2, hai tay gặp nhau ở đầu mỗi phách. Ô 7 có cú vọt từ Rê♯6 lên Si6; nốt La cuối ô 8 nối sang ô 9.

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này (ở giọng La thứ và Fa trưởng), không trích từ bản nhạc gốc.

1. Ba chọi bốn với một hình nốt nhỏ

Ba chọi bốn với một hình nốt nhỏ (soạn cho trang này)
  1. Tay phải: nhóm bốn nốt quanh một nốt trục, ngón 2 – 3 – 2 – 1, sát phím. Tay trái: 5 – 3 – 1, ngón 2 vắt qua ngón cái, rồi 1 – 3; cổ tay xoay theo.
  2. Ghép từng phách như bước 5 ở trên, ♩ = 40. Hai tay chỉ trùng nhau ở nốt đầu mỗi phách.
  3. Khi đã chắc ở ♩ = 60, chuyển bài tập sang giọng Đô♯ thứ (nhóm Sol♯ – La – Sol♯ – Fa thăng kép): bạn đang tiến sát hình nốt thật.

2. Gam nửa cung theo nhóm bốn

Gam nửa cung theo nhóm bốn (soạn cho trang này)
  1. Ngón 3 trên mọi phím đen, ngón 1 trên phím trắng, ngón 2 cho Fa và Đô. Tay phải riêng trước, nhấn nhẹ nốt đầu mỗi nhóm bốn.
  2. Ghép với tay trái: nốt đầu mỗi nhóm bốn rơi đúng nốt đầu mỗi nhóm liên ba. Đây vẫn là ba chọi bốn, chỉ khác hình nốt.
  3. Lớn dần khi đi xuống, như ở ô 35–36: tăng trọng lượng cánh tay, không tăng tốc.

3. Hát trên hợp âm rải rộng

Hát trên hợp âm rải rộng (soạn cho trang này)
  1. Tay trái riêng: mỗi nhóm sáu nốt trải quá một quãng tám. Đừng căng ngón; để cẳng tay lăn từ ngón 5 sang ngón cái rồi quay về, nốt trầm đầu nhóm hơi đậm.
  2. Tay phải hát legato, thong thả trên dòng chảy của tay trái; nốt Si♮ ở ô 1 là một nốt lân cận nhẹ.
  3. Đây là kiểu kết cấu của đoạn Moderato cantabile: tay trái liên tục và nhỏ, tay phải tự do hơn.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 12 tuần cho người tập 60–90 phút mỗi ngày, chia ít nhất hai buổi. Tốc độ phần nhanh ghi theo phách đen (♩, mỗi phách bốn móc kép); từ tuần 9 chuyển sang nốt trắng (nốt trắng = 60, tức ♩ = 120).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe 3 bản thu; đánh dấu các phần và số ô. Gõ ba chọi bốn trên bàn; bài 9–10 của trang Hai tay. Tay trái ô 1–40 riêng; bài tập 3 tay trái ♩ = 60
2 Tay phải ô 5–40 riêng, viết ngón bấm; bài tập 1 và 2. Ghép từng phách ô 5–12 ♩ = 40–50
3 Ghép hai tay ô 5–24 ♩ = 50–60
4 Ghép ô 25–40 (gam nửa cung, cao trào). Đoạn giữa: giai điệu riêng, tay trái riêng ♩ = 56–66; đoạn giữa ♩ = 50–60
5 Đoạn giữa hai tay (ô 41–82): bàn đạp, nốt hoa mỹ, tiếng hát đoạn giữa ♩ = 60–66
6 Phần A tăng tốc; coda (ô 119–138) từng tay rồi hai tay ♩ = 66–80
7 Phần A theo khối 8 ô; nối Largo và đoạn giữa; chơi chậm cả bài một lần mỗi ngày ♩ = 80–92
8 Tăng tốc phần A; chơi liền ô 5–40 ở khoảng 80% tốc độ đã đạt ♩ = 92–108
9 Đếm theo nốt trắng; thu âm từng phần, nghe lại xem hai lớp có tách bạch không nốt trắng = 56–66
10 Cả bài liền một lần mỗi ngày, không hơn; rubato và sắc thái đoạn giữa; coda: giai điệu tay trái nốt trắng = 66–76
11 Biểu diễn thử; tập bắt đầu từ các mốc: ô 5, 25, 41, 83, 119, 129 nốt trắng = 72–80
12 Biểu diễn; giữ dáng bằng cách xen kẽ tập chậm có chủ đích và chơi liền nốt trắng ≈ 76–88, hoặc tốc độ bạn chơi sạch

Nếu đến tuần 8 hai tay vẫn "kéo" nhau, đừng ép tốc độ: kéo dài kế hoạch. Phần nhanh ở nốt trắng = 72 mà trong và nhẹ đã rất đẹp.

Diễn tấu

Tốc độ và tính cách

Allegro agitato là nhanh và bồn chồn, không phải chạy đua. Bài viết ở nhịp 2/2: khi đã quen, cảm hai phách nốt trắng mỗi ô, để móc kép tuôn đi bên trong. Phần A bắt đầu p; giữ sức cho f ở ô 13 và ff ở ô 37. Phần trở lại ghi Presto: chỉ nhanh hơn nếu bạn vẫn giữ được độ trong và sự nhẹ nhàng.

Đoạn giữa như một nocturne

Đoạn Moderato cantabile là một bài hát sotto voce ("nhỏ giọng"). Những gì bạn học ở Nocturne Op. 9 số 2 đều dùng ở đây: giai điệu legato, tay trái nhỏ hơn hẳn, rubato ở tay phải trên một nền giữ nhịp. Đừng chậm đến mức thành Largo: thử quanh ♩ ≈ 60–72. Các nốt hoa mỹ (láy rền, nhóm nốt nhỏ, nhóm liên bảy) nên nhẹ, như một nét luyến láy của giọng hát. Muốn nghe kỹ một nocturne trước, dùng bản thu và bảng Theo dõi khi nghe trong bài học ấy.

Bàn đạp

Ở phần nhanh, ấn bản Scholtz ghi đổi bàn đạp theo hòa âm, mỗi ô hoặc mỗi nửa ô. Đạp nông và ngắn để móc kép tay phải không nhòe thành một vệt; ở các gam nửa cung, đạp thật nông, chỉ đủ giữ nốt trầm. Ở đoạn giữa, đạp trễ, đổi theo hòa âm để giữ tay trái rải rộng thành một nền âm thanh. Ở coda, đổi theo giai điệu tay trái. Xem Bàn đạp.

Phiên bản nào?

Chọn một phiên bản (xem khung Hai phiên bản ở trên), ghi rõ lên trang đầu, và đừng trộn chi tiết của hai bản. Nếu học để thi hay biểu diễn trong một chương trình có yêu cầu, hỏi trước phiên bản nào được chấp nhận.

Lỗi thường gặp

  • Hai tay "khớp" nhau thành một tiết tấu đơn giản hơn: tay trái méo thành móc đơn và móc kép, hoặc tay phải bị kéo thành liên ba.
  • Bắt đầu phần A quá to; không còn chỗ cho f và ff.
  • Ngón bấm thay đổi mỗi lần chơi.
  • Tay trái căng ngón để với quãng mười thay vì xoay cẳng tay; cẳng tay mỏi rất nhanh.
  • Đoạn giữa quá chậm, thành Largo; nốt hoa mỹ to và nặng.
  • Tập phần nhanh nhiều giờ liền ở tốc độ cao: con đường ngắn nhất đến chấn thương.
  • Coda: tay phải che mất giai điệu tay trái.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ở hai phần nhanh, mỗi phách đen có bao nhiêu nốt ở mỗi tay?
    1. Tay phải bốn móc kép, tay trái ba nốt liên ba
    2. Tay phải ba nốt, tay trái bốn nốt
    3. Hai tay đều bốn nốt
  2. Đoạn Moderato cantabile viết ở giọng nào?
    1. Mi trưởng, giọng song song của Đô♯ thứ
    2. Rê♭ trưởng, tức Đô♯ trưởng viết theo lối đồng âm cho dễ đọc
    3. La trưởng, để tương phản xa nhất
  3. Điều gì xảy ra ở coda từ ô 129?
    1. Giai điệu của đoạn giữa vang ở tay trái, trong khi tay phải vẫn chạy móc kép pp
    2. Hai tay chơi quãng tám ff đến hết bài
    3. Chủ đề phần A trở lại ở tay phải, chậm gấp đôi
  4. Bản thảo d'Este là gì?
    1. Bản phác thảo đầu tiên của Chopin, năm 1834
    2. Bản tay của Chopin đề năm 1835, "soạn cho Nam tước phu nhân d'Este", sau thuộc bộ sưu tập của Arthur Rubinstein
    3. Bản in đầu tiên của Fontana, năm 1855

Nguồn

  • G. Henle Verlag, Chopin: Fantaisie-Impromptu c sharp minor op. post. 66, biên tập Ewald Zimmermann, HN 1320, trang ấn bản (mức độ khó 7; hai phiên bản in cạnh nhau) và phần bình chú (năm 1834 theo Fontana, bản tay "Paris Vendredi 1835" trong album d'Este, bản chép của Franchomme, các bản in đầu năm 1855–1856, cái tên Fantaisie-Impromptu).
  • Chopin, Fantaisie-Impromptu Op. 66, ấn bản do Herrmann Scholtz biên tập, bản gõ lại của Guy D. Lederfein cho Mutopia Project: nguồn của đoạn trích, số ô và các chỉ dẫn nêu trên trang này.
  • IMSLP: năm in, lời ghi "soạn cho" Nam tước phu nhân d'Este, chỉ dẫn Allegro agitato. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Đó là ba chọi bốn: lưới chung 12 phần, hai tay chỉ cùng đánh ở đầu mỗi phách.
  2. 2. B — Năm dấu giáng dễ đọc hơn bảy dấu thăng. Nốt Sol♯ cuối phần A chính là La♭, át âm của Rê♭ trưởng.
  3. 3. A — Ấn bản Scholtz ghi il canto un poco marcato. Bài kết trên hợp âm Đô♯ trưởng rải.
  4. 4. B — Ngày nay có hai phiên bản, Fontana và d'Este; ấn bản Henle in cả hai cạnh nhau.

Liszt: Liebestraum số 3, La♭ trưởng

Nghe thì tưởng dễ: một giai điệu chậm ai cũng ngân nga được, trên lớp hợp âm rải êm ái. Ngồi vào đàn mới thấy khác: giai điệu nằm giữa lớp đệm và do hai ngón cái hát, phần đệm chia cho hai tay, rồi hai cadenza và một cao trào quãng tám đòi kỹ thuật thật sự. Trang này hướng dẫn cách tập chơi; muốn nghe theo từng đoạn trước, xem hướng dẫn nghe Liebestraum số 3.

La♭ trưởng · 6/4 Poco allegro, con affetto ≈ Grade 8 trở lên 85 ô nhịp, hai cadenza

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFranz Liszt (1811–1886)
Tác phẩmLiebestraum số 3 La♭ trưởng, S. 541 số 3 — bài cuối trong Liebesträume (Những giấc mơ tình yêu), ba notturno cho piano; ứng với ca khúc O lieb, so lang du lieben kannst! (Hãy yêu, chừng nào bạn còn có thể yêu!)
Sáng tác / xuất bảnGốc là ca khúc của chính Liszt (S. 298) trên thơ Ferdinand Freiligrath, viết khoảng cuối năm 1843, in năm 1847. Ba Liebesträume cho piano in năm 1850; đầu mỗi bài in lời thơ (bài 1 và 2 thơ Ludwig Uhland, bài 3 thơ Freiligrath)
Giọng · nhịp · tốc độLa♭ trưởng · 6/4 · Poco allegro, con affetto (hơi nhanh, trìu mến)
Hình thức85 ô nhịp: giai điệu hát ba lần, ngăn bởi hai cadenza; lần thứ hai bắt đầu ở Si trưởng rồi dồn lên cao trào; lần thứ ba trở về La♭ trưởng
Độ khóHenle xếp mức 7 trên thang 9 ("khó"), trên hai bài kia của tập (mức 6); RCM (đề cương 2022) đặt bài ở danh sách ARCT; ABRSM không xếp bài vào Grade nào
Kỹ năng chínhGiai điệu ngón cái giữa lớp đệm, hợp âm rải chia hai tay, cadenza, quãng tám và bước nhảy, bàn đạp theo hòa âm, sức bền ở đoạn dồn
Bản nhạcIMSLP (tìm "Liebesträume, S.541"); bản Urtext: G. Henle Verlag (HN 634, biên tập Ernst-Günter Heinemann, số ngón Klaus Schilde)

Vì sao nên học bài này

  • Hát bằng ngón cái. Trong Nocturne Op. 9 số 2 của Chopin, giai điệu nằm trên cùng, phía ngón 5. Ở đây nó nằm giữa, và ngón cái phải hát trong khi các ngón còn lại của cùng bàn tay thì thầm.
  • Hai tay, một dòng đệm. Hợp âm rải chia giữa hai tay phải nghe như do một bàn tay chơi, không có "đường nối".
  • Cadenza đầu tiên. Bạn học cách tập một đoạn không vạch nhịp: chia nhóm, kẻ vạch tạm, rồi mới tự do. Cách này dùng cho mọi cadenza về sau.
  • Bước lên chặng cao. Đoạn dồn lên cao trào có quãng tám, bước nhảy và cần sức bền: một bài kiểm tra tốt trước những tác phẩm Lãng mạn lớn.
  • Một tiết mục ai cũng biết. Henle gọi bài này là một trong những bản nhạc piano được chơi nhiều nhất; người nghe đã thuộc giai điệu thì cũng nghe rõ từng chỗ nó bị chìm hay nhòe.

Bối cảnh

Liszt là nghệ sĩ piano lừng lẫy nhất thời ông, và cũng là người đưa rất nhiều ca khúc, của Schubert, Schumann và của chính ông, lên phím đàn. Liebesträume là ba ca khúc của ông được viết lại thành ba notturno (nocturne) cho piano, in năm 1850. Theo Henle, bản piano in lời thơ ở đầu mỗi bài, cho thấy bài thơ vẫn quan trọng cả trong bản không lời.

Ca khúc gốc của bài số 3 (khoảng cuối năm 1843) phổ thơ Ferdinand Freiligrath, mở đầu bằng lời giục giã hãy yêu, chừng nào bạn còn có thể yêu: một lời nhắc khẩn thiết chứ không phải một giấc mơ êm ái (bài thơ và ca khúc ở hướng dẫn nghe). Hãy nhớ điều này khi chọn tốc độ: Liszt ghi Poco allegro, không phải Adagio.

Henle xếp hai Liebestraum đầu ở mức 6, bài số 3 ở mức 7: bài số 3 khó hơn hai bài kia. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Đọc hướng dẫn nghe, rồi nghe với bản nhạc trong tay, mỗi lần một câu hỏi:

  1. Giai điệu ở đâu? Hát theo phần mở đầu: bạn hát ở quãng giọng nào? Giai điệu nằm trên, dưới hay giữa lớp hợp âm rải?
  2. Bản đồ. Đánh dấu hai cadenza, chỗ Più animato sang Si trưởng, đoạn sempre stringendo và chỗ trở về Tempo I.
  3. Bàn đạp. Nốt trầm có ngân suốt mà giai điệu vẫn trong không? Chỗ nào nghe nhòe?
  4. Ca khúc gốc. Nghe một bản thu ca khúc (giọng hát và piano) để biết người hát lấy hơi ở đâu; đó cũng là chỗ câu nhạc của bạn thở.

So sánh vài nghệ sĩ gắn bó với nhạc Liszt, như Jorge Bolet và Leslie Howard (người thu âm toàn bộ nhạc piano độc tấu của Liszt). Ai giữ được bước "đi" của Poco allegro, ai chậm và đậm hơn? Hai cadenza được nắn hình ra sao: đều đặn hay nhanh dần, chậm dần? Gợi ý cách chọn bản thu: Nghệ sĩ piano và bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Giai điệu lần một (ô 1–23): La♭ trưởng; giai điệu ở âm vực giữa, dưới là nốt trầm, trên là hợp âm rải nhẹ
… Cadenza thứ nhất (ô 24–25): chuỗi nốt chạy liền không chia vạch nhịp, mở sang một màu khác
… Più animato (ô 26): giai điệu trở lại, bắt đầu ở Si trưởng; sáng và sôi nổi hơn
… Sempre stringendo (từ ô 37): nhạc dồn dần, chuyển giọng liên tục
… Cao trào: giai điệu vang bằng quãng tám, rồi tan thành hợp âm rải
… Lắng xuống, cadenza thứ hai: chuẩn bị cho lần hát cuối
… Tempo I (ô 61): giai điệu lần cuối ở La♭ trưởng, trở lại tốc độ ban đầu
… Kết: nhạc lắng dần, khép lại ở La♭ trưởng

Cấu trúc

Aô 1–23 · La♭ trưởng, giai điệu ở âm vực giữa
Cadenza 1ô 24–25
A'ô 26–36 · Più animato, mở đầu ở Si trưởng
Dồn lên cao tràoô 37–60 · sempre stringendo, quãng tám; cadenza 2 ở cuối
A''ô 61–85 · Tempo I, La♭ trưởng
Liebestraum số 3: 85 ô nhịp 6/4, giai điệu hát ba lần, ngăn bởi hai cadenza (độ dài các ô theo số ô nhịp). Số ô theo bản in đầu (Kistner 1850), mỗi khúc không chia vạch nhịp một ô (cadenza 1 ô 25; ô 59 và cadenza 2 ô 60); PTNA đặt Più animato ở ô 27.
Đoạn Ô nhịp Giọng, chỉ dẫn Nội dung
A 1–23 La♭ trưởng · Poco allegro, con affetto Giai điệu ở âm vực giữa, phần lớn do ngón cái hát, có chỗ chuyền từ tay này sang tay kia; hợp âm rải chia cho hai tay
Cadenza 1 24–25 ô 24 dẫn vào, ô 25 không chia vạch nhịp Chuỗi nốt chạy liền không vạch nhịp, dẫn sang giọng mới
A' 26–36 Più animato · bắt đầu ở Si trưởng Giai điệu lần hai, sáng hơn, sôi nổi hơn
Dồn lên cao trào 37–60 sempre stringendo Chuyển giọng liên tục, nhanh dần; ở đỉnh, giai điệu vang bằng quãng tám rồi tan thành hợp âm rải. Đoạn khó nhất bài. Cadenza 2 ở cuối đoạn
A'' 61–85 Tempo I · La♭ trưởng Giai điệu lần cuối, lắng dần đến kết

Số ô nhịp đếm trên bản in đầu (Kistner, 1850), bản mà ấn bản Henle dựa vào: không tính nốt lấy đà, và mỗi khúc không chia vạch nhịp nằm giữa hai vạch nhịp tính là một ô: cadenza thứ nhất là ô 25; trước cadenza thứ hai (ô 60, leggiero) còn ô 59, chuỗi nốt hai tay dimin. cũng không chia vạch nhịp. Piano Encyclopedia (Hội giáo viên piano Nhật Bản, PTNA) đặt Più animato ở ô 27; ấn bản của bạn cũng có thể đếm lệch một ô quanh các cadenza.

Vì sao Si trưởng nghe sáng đến vậy? Si trưởng cùng âm với Đô♭ trưởng, tức giọng dựng trên bậc III hạ của La♭ trưởng. Hai hợp âm trưởng cách nhau quãng ba và chỉ chung một nốt (Mi♭) là quan hệ trung âm hóa (chromatic mediant); bước chuyển này không đi qua giọng át hay hạ át (xem Át phụ và chuyển giọng). Trên phím, bạn đi từ bốn dấu giáng sang năm dấu thăng: địa hình dưới tay đổi hẳn, nên phải học đoạn này như một bài mới.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Giai điệu của ngón cái Ngón cái khỏe nhưng dễ thô; các ngón 2–5 cùng bàn tay chơi phần đệm ngay sát bên trên, dễ to ngang giai điệu Chơi riêng giai điệu bằng đúng ngón cái; rồi thêm phần đệm chỉ "chạm" phím; dồn sức nặng cánh tay về phía ngón cái, các ngón khác sát mặt phím. Bài tập 1
Giai điệu chuyền tay Hai ngón cái khác nhau về lực và màu; chỗ chuyền dễ hụt hơi hoặc nhô lên Đánh dấu bằng bút chì tay nào chơi nốt nào (nhìn khuông và hướng đuôi nốt); chơi riêng các nốt giai điệu với đúng tay ấy; thu âm và thử đoán chỗ đổi tay: nếu đoán ra, chưa đạt
Hợp âm rải chia hai tay Chỗ nối giữa nốt cuối của tay này và nốt đầu của tay kia hay lệch nhịp hoặc to hơn Tập riêng phần đệm ở pp, có lúc nhắm mắt; tập riêng cặp nốt ở chỗ nối như một quãng; tập với nhịp chấm dôi. Xem Hợp âm và hình đệm
Hai cadenza Không vạch nhịp, nhiều nốt; dễ vội, nhòe, hoặc đều đều như bài gam Chia nhóm theo hình hợp âm, kẻ vạch nhịp tạm bằng bút chì, chặn từng nhóm thành hợp âm, đặt máy đếm nhịp một tiếng mỗi nhóm; chỉ khi đã chắc mới nắn hình tự do. Bài tập 2
Đoạn Si trưởng (ô 26–36) Năm dấu thăng, địa hình phím khác hẳn; tốc độ nhích lên Tập gam và hợp âm rải Si trưởng mấy ngày trước khi vào đoạn này; đọc kỹ dấu hóa bất thường; giữ ngón bấm cố định
Đoạn dồn và cao trào (ô 37–60) Quãng tám, bước nhảy ở cả hai tay, tốc độ tăng dần; dễ lên đỉnh quá sớm và mỏi tay Quãng tám với cổ tay mềm, nghỉ sau mỗi nhóm; "nhảy sớm, đánh đúng lúc" (xem Quãng tám và bước nhảy); vạch sẵn đường sắc thái để đỉnh nằm đúng chỗ. Bài tập 3
Bàn đạp Âm vực rộng cần bàn đạp để ngân, nhưng giai điệu và đệm dễ nhòe vào nhau Đổi theo hòa âm, ngay sau nốt trầm mới; sau mỗi lần đổi, nghe xem nốt trầm còn không; ở cadenza thử đạp nông hoặc đổi thêm. Xem Bàn đạp
Tốc độ và tính cách Giai điệu đẹp dễ kéo người chơi chậm lại và ủy mị Đếm hai phách lớn mỗi ô; nhớ chữ Poco allegro; co giãn theo câu, không theo từng nốt

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc; chúng viết ở Mi♭ trưởng để bạn không lẫn với nốt thật của Liszt. Số ngón là gợi ý.

1. Ngón cái hát, các ngón khác thì thầm

Ngón cái hát, các ngón khác thì thầm (soạn cho trang này)
  1. Chỉ chơi bốn nốt giai điệu bằng ngón cái, mf, nối bằng bàn đạp; nghe chúng thành một câu hát.
  2. Thêm các ngón 2–5 ở pp: chạm nông, sát mặt phím, như chỉ vừa đủ cho phím xuống.
  3. Thêm tay trái, đổi bàn đạp ở mỗi nốt trầm (mỗi chữ Ped. là một lần đổi).
  4. Khi đã đều, đảo vai: phần đệm to, giai điệu nhỏ, rồi trở lại. Bạn đang dạy tay rằng nó điều khiển được từng lớp.

2. Cadenza chia nhóm

Cadenza chia nhóm (soạn cho trang này)

Một "thác nốt" rơi xuống theo hợp âm Si♭ bảy rồi vọt lên: mỗi nhóm bốn nốt bắt đầu từ nốt thứ hai của nhóm trước, bàn tay hất lên rồi rơi xuống. Cách tập: chặn mỗi nhóm thành hợp âm; chơi từng nhóm, dừng trên nốt đầu nhóm sau; đặt máy đếm nhịp một tiếng mỗi nhóm rồi tăng dần; cuối cùng mới tự do: vào rõ, nhanh dần ở giữa, chậm lại khi về đích. Với hai cadenza của Liszt cũng vậy: đếm số nốt, chia nhóm theo hình hợp âm, kẻ vạch nhịp tạm bằng bút chì.

3. Giai điệu quãng tám, tay trái nhảy

Giai điệu quãng tám, tay trái nhảy (soạn cho trang này)

Giai điệu của bài tập 1, nay bằng quãng tám, giống cách giai điệu vang lên ở cao trào. Quãng tám dùng ngón 1–5 (phím đen có thể 1–4), cổ tay mềm, sức từ cánh tay, mỗi nốt vẫn phải "hát" chứ không đập. Tay trái: nốt trầm rồi nhảy lên hợp âm (ngón 5-3-1); nhảy sớm, đánh đúng lúc, mắt nhìn đích.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 10 tuần cho người tập khoảng 60 phút mỗi ngày. Tốc độ ghi theo nốt đen (sáu nốt đen mỗi ô).

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp
1 Nghe, đọc lời thơ; đánh dấu bốn đoạn và hai cadenza. Ô 1–23: chỉ giai điệu, đúng tay và ngón sẽ dùng; bài tập 1 ♩ = 72
2 Ô 1–23: phần đệm riêng ở pp, chia hai tay; rồi ghép giai điệu; bàn đạp theo hòa âm ♩ = 72–80
3 Cadenza 1 theo nhóm (bài tập 2); gam và hợp âm rải Si trưởng; ô 26–36 tay riêng Cadenza: một tiếng mỗi nhóm; ♩ = 72
4 Ô 26–36 hai tay; ô 37–48 tay riêng, chậm ♩ = 72–80
5 Ô 37–60: quãng tám và bước nhảy (bài tập 3); tập từng khúc ngắn, nghỉ đều ♩ = 66–80
6 Cadenza 2; ô 61–85 ♩ = 80
7 Nối từng cặp đoạn qua hai cadenza; cân bằng giai điệu và đệm; thu âm ♩ = 88–96
8 Chơi liền bài; dồn tốc độ ở đoạn sempre stringendo có kiểm soát ♩ = 100–108
9 Co giãn, sắc thái, bàn đạp tinh hơn; học thuộc theo đoạn ♩ = 108–116
10 Chơi cho người khác nghe, chơi trên một cây đàn lạ; sửa từ bản thu Tốc độ bạn chọn

Ở đoạn quãng tám, tập ngắn và nghỉ đều; cổ tay hay cẳng tay mỏi, căng thì dừng lại xem lại cách tập; đau thì dừng ngay (xem Giữ đôi tay khỏe).

Diễn tấu

Tốc độ và nhịp

Poco allegro, con affetto: hơi nhanh, trìu mến. Nhịp 6/4 nghĩa là hai phách lớn mỗi ô, mỗi phách ba nốt đen; hãy cảm nhịp theo hai phách ấy, không phải sáu nốt đen. Giai điệu đẹp khiến người chơi muốn chậm lại, nhưng một bài hát quá chậm sẽ đứt hơi. Tốc độ cuối là lựa chọn của bạn, miễn là còn nghe ra bước "đi".

Ba lớp âm thanh

Nghĩ bài này như ba lớp: nốt trầm (sâu, ngân nhờ bàn đạp), giai điệu (hát, cantando), hợp âm rải (mềm, đều, thì thầm). Một tỉ lệ để bắt đầu: giai điệu mf, nốt trầm mp, hợp âm rải pp. Ngón cái hát bằng cạnh ngón và sức nặng cánh tay, không bằng cú thúc của riêng ngón. Xem thêm Tạo tiếng đàn.

Bàn đạp

Đổi theo hòa âm, kiểu bàn đạp nối: nhả và nhấn lại ngay sau nốt trầm mới. Khi hòa âm đổi nhanh hơn, đổi thường hơn. Trong cadenza, đạp nông hoặc nhả một phần để chuỗi nốt khỏi thành một khối mờ. Đọc kỹ dấu bàn đạp trong ấn bản Urtext, rồi để tai quyết định ở cây đàn và căn phòng của bạn.

Cadenza

Cadenza không phải bài gam. Hãy nghĩ đến một ca sĩ luyến láy: vào rõ, trôi nhanh ở giữa, đáp nhẹ vào đích. Sự tự do chỉ đến sau khi từng nhóm nốt đã chắc; tự do về thời gian, không tự do về nốt.

Cao trào

Đoạn sempre stringendo dài hơn hai mươi ô: vạch sẵn đường đi, đâu là chân dốc, đâu là đỉnh. Lên đỉnh quá sớm thì không còn gì để dâng tiếp. Ở đỉnh, giai điệu bằng quãng tám phải vang mà không gắt; khi nó tan thành hợp âm rải, đừng để mất đường giai điệu. Rồi lắng xuống thật sự trước cadenza thứ hai.

Lần hát cuối

Tempo I: trở lại tốc độ ban đầu, nhưng đừng chơi y như lần một. Sau cao trào, giai điệu nghe như một kỷ niệm: nhỏ hơn, chậm rãi hơn trong hơi thở, và để những ô cuối lắng hẳn.

Ấn bản

Theo Henle, bản in năm 1850 đặt lời thơ trước mỗi bài; nếu ấn bản của bạn không in, hãy tìm đọc bài thơ. Các ấn bản cũ trên IMSLP thường khác nhau về ngón bấm và bàn đạp; dùng chúng để tham khảo, còn nốt nhạc thì đối chiếu với bản Urtext.

Lỗi thường gặp

  • Giai điệu chìm trong phần đệm; hoặc ngược lại, ngón cái gõ thô từng nốt.
  • Các ngón 2–5 to ngang giai điệu.
  • Chỗ nối giữa hai tay trong hợp âm rải nghe như có khe.
  • Bàn đạp giữ qua hai hòa âm, hoặc nhả quá sớm làm mất nốt trầm.
  • Cadenza chạy đều như bài gam, hoặc nhòe thành một khối.
  • Không đổi màu khi sang Si trưởng.
  • Lên đỉnh quá sớm trong đoạn dồn; quãng tám đập gắt.
  • Tốc độ quá chậm, ủy mị: Poco allegro thành một khúc ru.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Ca khúc gốc của Liebestraum số 3 phổ thơ của ai?
    1. Ferdinand Freiligrath
    2. Ludwig Uhland
    3. Heinrich Heine
  2. Sau cadenza thứ nhất, giai điệu trở lại bắt đầu ở giọng nào?
    1. Si trưởng
    2. Mi♭ trưởng
    3. Fa thứ
  3. Ở phần mở đầu, ai "hát" giai điệu?
    1. Chủ yếu là ngón cái, ở âm vực giữa, giữa lớp hợp âm rải
    2. Ngón 5 tay phải, ở âm vực cao nhất
    3. Tay trái, ở âm vực trầm
  4. Cách tập cadenza nào hợp lý nhất?
    1. Chơi thật nhanh ngay từ đầu cho quen tay
    2. Chia nhóm, kẻ vạch nhịp tạm, tập với máy đếm nhịp, rồi mới chơi tự do
    3. Bỏ qua, vì cadenza là phần ngẫu hứng

Nguồn

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. A — Hai Liebestraum đầu theo thơ Uhland; bài số 3 theo bài thơ "O lieb, so lang du lieben kannst!" của Freiligrath.
  2. 2. A — Si trưởng cùng âm với Đô♭ trưởng, cách La♭ trưởng một quãng ba; màu sắc đổi hẳn, kèm chỉ dẫn Più animato.
  3. 3. A — Vì vậy cần tập cho ngón cái hát trong khi các ngón còn lại của cùng bàn tay chỉ chạm nhẹ.
  4. 4. B — Tự do chỉ đến sau khi từng nhóm nốt đã chắc: tự do về thời gian, không tự do về nốt.

Chopin: Ballade số 1 cung Sol thứ, Op. 23

Ballade số 1 là một câu chuyện kể không lời dài khoảng chín, mười phút: hai chủ đề gặp nhau, biến đổi, đổi màu, rồi bị cuốn vào một coda dữ dội. Đây là bài ở trình độ diploma, đòi hỏi cùng lúc tiếng hát, sức bền, kỹ thuật quãng tám và một bản đồ hình thức thuộc lòng. Trang này giúp bạn hiểu cấu trúc, chọn cách tập an toàn và lên kế hoạch 12 tuần.

Sol thứ · 6/4 Moderato · Presto con fuoco Sau Grade 8 Gần hình thức sonata

Thông tin tác phẩm và bản nhạc nên dùng
MụcThông tin
Nhà soạn nhạcFrédéric Chopin (1810–1849)
Tác phẩmBallade số 1 cung Sol thứ, Op. 23, bản đầu tiên trong bốn ballade
Sáng tác / xuất bảnHoàn thành năm 1835, ở Paris (hợp đồng in ký ngày 9/1/1836); IMSLP ghi một bản đầu có thể từ năm 1831. In năm 1836 ở Leipzig (tháng 6), Paris (tháng 7) và London (tháng 8). Đề tặng "Mr le Baron de Stockhausen", đại sứ của Hanover ở Paris
Giọng · nhịp · tốc độSol thứ · mở đầu Largo 4/4, phần chính Moderato 6/4, coda Presto con fuoco 2/2
Hình thứcTự do, gần với hình thức sonata: phần mở đầu, hai chủ đề, phần biến đổi, hai chủ đề trở lại theo thứ tự đảo ngược, coda
Độ khóHenle mức 8 ("khó") trên thang 1–9; Henle ghi ABRSM: bằng LRSM (diploma)
Kỹ năng chínhGiai điệu hát ở nhiều tầng, rubato trong khung lớn, hợp âm và quãng tám ff, nhảy xa, lướt nhẹ leggiero, sức bền, học thuộc một hình thức dài
Bản nhạcIMSLP (tìm "Ballade No.1, Op.23 (Chopin, Frédéric)"); bản Urtext: Ấn bản Quốc gia Ba Lan (Wydanie Narodowe, biên tập Jan Ekier), G. Henle Verlag (HN 867)

Vì sao nên học bài này

  • Một tác phẩm lớn trọn vẹn. Sau những bài ba, bốn phút, đây là lần đầu bạn phải giữ mạch một câu chuyện gần mười phút.
  • Biến đổi chủ đề. Cùng một giai điệu có thể thì thầm, rồi bùng nổ fortissimo. Học cách Chopin làm điều đó là học cách diễn tấu mọi tác phẩm Lãng mạn lớn.
  • Gần như mọi kỹ thuật Lãng mạn đều có mặt: tiếng hát, hợp âm dày, quãng tám, nhảy xa, lướt nhẹ, đa tiết tấu, bàn đạp nhiều tầng.
  • Một mục tiêu biểu diễn thật. Henle gọi đây là một trong những tác phẩm được yêu thích nhất của Chopin, và ghi bài thuộc danh sách thi bằng LRSM của ABRSM.

Bối cảnh

Chopin là người đầu tiên đặt tên ballade cho một tác phẩm khí nhạc không lời. Chữ này vốn chỉ một thể thơ kể chuyện, nhiều khi là truyền thuyết, được các nhà thơ Lãng mạn rất ưa chuộng. Lịch sử sáng tác của Ballade số 1 có rất ít tài liệu: theo Henle, hợp đồng in với Breitkopf & Härtel ký ngày 9/1/1836, nên bài đã xong năm 1835, ở Paris; IMSLP ghi một bản đầu có thể từ năm 1831, kèm dấu hỏi. Từ năm 1831 Chopin sống ở Paris cho đến khi mất.

Robert Schumann, trong thư gửi Heinrich Dorn ngày 14/9/1836, khen đây là một trong những tác phẩm xuất sắc nhất của Chopin; khi ông nói với Chopin rằng mình thích nó nhất, Chopin lặng nghĩ một lúc rồi đáp rằng ông cũng thích nó nhất. Schumann còn thuật lại rằng Chopin từng nói các ballade của mình được gợi hứng từ thơ của Adam Mickiewicz, nhà thơ Ba Lan cũng sống ở Paris và quen Chopin.

Bài này cũng quen thuộc với khán giả ngoài phòng hòa nhạc: trong phim The Pianist (2002) của Roman Polanski, nhân vật Władysław Szpilman chơi nó cho sĩ quan Đức Wilm Hosenfeld; tiếng piano trong phim là của Janusz Olejniczak. Xem thêm thời kỳ Lãng mạn.

Nghe trước khi tập

Nghe trọn bài ít nhất ba lần trước khi mở bản nhạc, mỗi lần theo dõi một điều:

  1. Hai chủ đề: nhận ra chủ đề 1 (Sol thứ, ngập ngừng, như lời kể) và chủ đề 2 (Mi♭ trưởng, dịu dàng). Mỗi lần chúng quay lại, chúng đã khác đi thế nào?
  2. Tốc độ: ở đâu nhạc dồn lên, ở đâu lắng xuống? Bài có một nhịp độ chung không?
  3. Đỉnh: đâu là chỗ to nhất của bài? Coda có phải là đỉnh không, hay là sự sụp đổ?

Rồi so sánh các cách chơi. Vladimir Horowitz chơi bài này trong buổi hòa nhạc trở lại Carnegie Hall ngày 9/5/1965 (Sony Classical có bản thu); Krystian Zimerman thu bốn ballade cho Deutsche Grammophon (1988). Bạn không cần chọn ai đúng; hãy ghi lại mỗi người chọn đỉnh của bài ở đâu, và ai nhanh, ai chậm ở phần Moderato. Xem thêm Nghệ sĩ piano và bản thu.

Theo dõi khi nghe

Dán link một bản thu vào khung phía trên (hoặc chọn một file trên máy), rồi bấm ghi mốc khi bạn nghe thấy từng sự kiện.

Thời điểm Sự kiện
… Mở đầu (Largo, ô 1–7): hai tay đồng âm cách quãng tám, như người kể cất giọng; dừng trên một hợp âm nghịch tai
… Chủ đề 1 (từ ô 8): Moderato 6/4, Sol thứ; giai điệu nhỏ, ngập ngừng, nhiều chỗ ngừng như lấy hơi
… Đoạn chuyển (agitato): nhanh dần; chất liệu của chủ đề 1 trải khắp bàn phím, dâng lên cao trào rồi lắng xuống
… Chủ đề 2 (từ ô 68): Mi♭ trưởng, meno mosso, sotto voce; dịu dàng như một bài ca
… Chủ đề 1 ở La thứ: trở lại bất an, dẫn thẳng vào lần biến đổi tiếp theo
… Chủ đề 2 ở La trưởng: fortissimo, hợp âm dày, quãng tám
… Đoạn valse (Mi♭ trưởng): nhẹ nhàng, lướt leggiero ở tay phải trên bè trầm kiểu valse
… Chủ đề 2 trở lại (Mi♭ trưởng): lại fortissimo, hùng tráng
… Chủ đề 1 trở lại (Sol thứ, sotto voce): trên âm nền Rê kéo dài, lớn dần tới il più forte possibile rồi ập vào coda
… Coda (Presto con fuoco, từ ô 208): hợp âm nhấn fz, gam quãng tám hai tay; kết bằng chuỗi quãng tám nửa cung hai tay chạy ngược chiều

Cấu trúc

Largoô 1–7
Chủ đề 1Sol thứ · từ ô 8
Đoạn chuyểnagitato
Chủ đề 2Mi♭ trưởng · từ ô 68
Chủ đề 1La thứ
Chủ đề 2La trưởng · ff
Đoạn nối và valseMi♭ trưởng
Chủ đề 2Mi♭ trưởng · ff
Chủ đề 1Sol thứ · âm nền Rê
CodaPresto con fuoco
Chopin, Ballade số 1 (độ dài các ô gần đúng). Hai chủ đề trở lại theo thứ tự đảo ngược.
Phần Giọng Tính chất và chỉ dẫn Thách thức chính
Mở đầu (ô 1–7) Bắt đầu trên hợp âm La♭ trưởng (hợp âm Napoli của Sol thứ) Largo, hai tay đồng âm cách quãng tám, như người kể cất giọng; kết thúc trên một hợp âm nghịch tai Giữ hơi dài; quyết định nốt tranh cãi trong hợp âm cuối (xem phần Diễn tấu)
Chủ đề 1 (từ ô 8) Sol thứ Moderato 6/4: giai điệu nhỏ, ngập ngừng, nhiều chỗ ngừng như lấy hơi, tay trái đệm hợp âm nhẹ; sau đó một đoạn lướt nhẹ Rubato trong nhịp 6/4; giai điệu hát mà không ủy mị
Đoạn chuyển từ Sol thứ chuyển đi Agitato, nhanh dần, chất liệu của chủ đề 1 trải rộng khắp bàn phím, dâng lên cao trào rồi lắng xuống Nhảy xa tay trái, sức bền, xây cao trào từ xa
Chủ đề 2 (từ ô 68) Mi♭ trưởng Meno mosso, sotto voce: giai điệu dịu như một bài ca Cân bằng giai điệu với bè trong; tiếng p ấm
Biến đổi 1 La thứ Chủ đề 1 trở lại, bất an, dẫn tới… Giữ mạch, không "bắt đầu lại"
Biến đổi 2 La trưởng …chủ đề 2 vang lên fortissimo, hợp âm dày, quãng tám Tiếng to mà tròn; trọng lượng cánh tay
Đoạn valse Mi♭ trưởng Một đoạn mới, nhẹ nhàng, dáng điệu valse; lướt leggiero tay phải trên bè trầm kiểu valse Nhẹ, nhanh, trong; đổi sắc thái liên tục
Chủ đề 2 trở lại Mi♭ trưởng Lại fortissimo, hùng tráng Sức bền; không để mất tiếng vì mỏi
Chủ đề 1 trở lại Sol thứ Meno mosso, sotto voce, trên âm nền Rê kéo dài; lớn dần tới il più forte possibile Xây cao trào từ tiếng rất nhỏ
Coda (từ ô 208) Sol thứ Presto con fuoco: hợp âm nhấn fz, gam quãng tám hai tay; kết bằng chuỗi quãng tám nửa cung hai tay chạy ngược chiều Tốc độ, nhảy xa, quãng tám, an toàn cho cơ thể

Kế hoạch giọng khác thường. Theo thông lệ, một tác phẩm Sol thứ sẽ đưa chủ đề 2 sang Si♭ trưởng (giọng trưởng song song). Chopin chọn Mi♭ trưởng (bậc VI), và ở phần giữa đưa chủ đề 2 sang La trưởng, cách Mi♭ một quãng ba cung, xa nhất có thể. Trong phần trở lại, hai chủ đề xuất hiện theo thứ tự ngược: chủ đề 2 trước, chủ đề 1 sau, và chủ đề 1 không bao giờ tìm được một kết trọn vẹn trước khi coda ập đến. Đó là lý do bài nghe như một câu chuyện có kết cục bi thảm hơn là một hình thức khép tròn. So sánh với hình thức sonata chuẩn để thấy Chopin đã bẻ cong nó thế nào.

Chỗ khó và cách tập

Chỗ khó Vì sao khó Cách tập
Rubato của chủ đề 1 Nhiều chỗ ngừng; dễ thành từng mảnh rời Tập với máy đếm nhịp theo phách trắng chấm (hai phách mỗi ô 6/4) cho đến khi thuộc nhịp; sau đó mới co giãn, luôn trở về phách lớn. Bài tập 1
Đoạn agitato Tay trái nhảy xa, tay phải hình nốt dày; nhanh dần Tập từng tay; tập "nhảy rồi dừng" (đặt tay sẵn trên đích trước khi đánh); nhóm theo phách; tăng tốc theo từng nấc nhỏ
Chủ đề 2 và các bè trong Giai điệu ở trên nhưng các nốt hòa âm cùng tay dễ lấn Chơi riêng giai điệu; rồi hợp âm với các nốt dưới bấm câm; rồi pp. Xem Tạo tiếng đàn
Hợp âm và quãng tám ff (chủ đề 2 ở La trưởng và Mi♭ trưởng) Dễ đập, dễ căng vai, mỏi nhanh Âm lượng từ trọng lượng cánh tay rơi tự do, cổ tay mềm, thả lỏng ngay sau khi đánh. Tập mf trước, chỉ thêm âm lượng khi đã thả lỏng hoàn toàn
Đoạn valse, lướt leggiero Nhanh mà phải nhẹ và trong; tay trái valse phải đều Ngón sát phím, cổ tay nhẹ; tập theo nhịp chấm và theo nhóm; tay trái nốt trầm sâu, hợp âm nhẹ. Bài tập 3
Coda: nhảy xa, quãng tám, gam xen kẽ Tốc độ Presto cộng mệt mỏi cuối bài Tập coda khi tay còn tươi, từng đợt khoảng 20 phút, xen 10 phút nghỉ; tập chậm có chủ đích; quãng tám bằng cổ tay và cánh tay, không bằng ngón. Bài tập 2
Sức bền cả bài Phần khó nhất nằm ở cuối Từ tuần 6, mỗi ngày chơi liền từ chủ đề 2 trở lại đến hết; từ tuần 9, chơi liền cả bài một lần mỗi ngày, không quá một lần
Học thuộc một hình thức dài Chủ đề quay lại ở nhiều giọng; dễ "nhảy" nhầm phần Lập bản đồ: tên mỗi phần, giọng, ô bắt đầu; tập bắt đầu từ 10–12 "điểm neo" bất kỳ. Xem Học thuộc và biểu diễn

Bài tập chuẩn bị

Các bài dưới đây soạn riêng cho trang này, không trích từ bản nhạc gốc.

1. Hát trong nhịp 6/4, có chỗ lấy hơi

Giai điệu 6/4 có chỗ lấy hơi (soạn cho trang này)
  1. Bật máy đếm nhịp ở hai phách mỗi ô (♩. hay nửa ô): mỗi ô 6/4 là hai nhịp lớn, không phải sáu nhịp nhỏ.
  2. Dấu lặng ở cuối ô 2 là một hơi thở: đừng bỏ nó, cũng đừng kéo dài nó.
  3. Tắt máy đếm nhịp: nán lại một chút ở nốt Mi♭ (ô 1), rồi trả lại thời gian ở hai nốt sau. Tay trái nhẹ, hợp âm ngắn.

2. Quãng tám nửa cung và nhảy xa tay trái, tập chậm

Quãng tám đi nửa cung trên bè trầm nhảy xa (soạn cho trang này)
  1. Tay phải: ngón 1 – 5 cho phím trắng, 1 – 4 cho phím đen (có thể dùng 1 – 3 nếu tay lớn). Cổ tay hơi cao, mỗi quãng tám "rơi" từ cổ tay rồi thả lỏng ngay.
  2. Tay trái: mắt nhìn đích (hợp âm), tay di chuyển ngay sau nốt trầm; tập "nhảy rồi dừng" trước khi tập đúng nhịp.
  3. Tăng tốc mỗi lần 4 vạch máy đếm nhịp (nốt trắng), vào những ngày tập tốt. Bất kỳ cảm giác căng hay đau nào ở cẳng tay: dừng lại, nghỉ, quay về tốc độ trước.

3. Lướt nhẹ trên bè trầm valse

Lướt leggiero trên bè trầm valse (soạn cho trang này)
  1. Tay phải: ngón sát phím, chỉ chạm nửa trên của phím, cổ tay nổi nhẹ. Nghe như những hạt nước, không như một bài gam.
  2. Tay trái: nốt trầm sâu, hai hợp âm nhẹ và ngắn, như bước valse.
  3. Biến thể: chơi tay phải theo nhóm ba nốt (có dừng), rồi nhóm sáu, rồi cả ô một hơi.

Kế hoạch tập

Kế hoạch 12 tuần cho người tập 90–120 phút mỗi ngày (chia ít nhất hai buổi). Tốc độ ghi theo phách lớn: nốt trắng chấm (nửa ô) trong phần 6/4, nốt trắng trong coda 2/2.

Tuần Việc chính Máy đếm nhịp (trắng chấm; coda: trắng)
1 Nghe 3 bản thu; lập bản đồ cấu trúc (phần, giọng, ô bắt đầu); viết ngón bấm. Phần mở đầu và chủ đề 1. Bài tập 1 30
2 Đoạn chuyển agitato từng tay, rồi hai tay rất chậm. Bắt đầu tập coda riêng từng tay, chậm, 10 phút mỗi ngày; bài tập 2 30–36 · coda 50
3 Chủ đề 2 (Mi♭ trưởng); cân bằng giai điệu – bè trong; bàn đạp 34–38
4 Biến đổi: La thứ và La trưởng ff; tập hợp âm với trọng lượng cánh tay ở mf 36–40
5 Đoạn valse; bài tập 3; nối các phần đã học 40–44
6 Chủ đề 2 và chủ đề 1 trở lại; ghép coda hai tay chậm. Mỗi ngày chơi liền từ chủ đề 2 trở lại đến hết, chậm 40–46 · coda 60
7 Tăng tốc đoạn agitato và đoạn valse; thu âm từng phần 46–52
8 Coda: tăng tốc theo nấc nhỏ, chỉ khi tay còn tươi; tập quãng tám theo nhóm coda 66–76
9 Chơi liền cả bài một lần mỗi ngày (không hơn); sửa chỗ hở trong bản đồ học thuộc gần tốc độ cuối, trừ coda
10 Rubato, tầng âm thanh, kế hoạch sắc thái cả bài: chọn một đỉnh lớn tốc độ cuối
11 Biểu diễn thử cho người nghe; tập bắt đầu từ các điểm neo bất kỳ; chơi trên một cây đàn lạ tốc độ cuối, coda ≈ 80–88
12 Hai, ba lần biểu diễn thật; giữ dáng: chơi chậm có chủ đích xen kẽ với chơi liền tốc độ bạn chọn

Nếu đến tuần 8 coda vẫn căng cứng, hãy kéo dài kế hoạch thêm vài tuần thay vì ép tốc độ. Tốc độ coda vừa phải mà sạch, có hướng, vẫn thuyết phục hơn một coda nhanh mà rời rạc.

Diễn tấu

Nhịp độ và rubato

Bài không có một tốc độ duy nhất: Largo, Moderato, agitato, meno mosso, Presto con fuoco là những thế giới khác nhau. Điều giữ chúng lại với nhau là phách lớn: hai phách mỗi ô 6/4. Rubato kiểu Chopin là co giãn giai điệu trên một nền giữ nhịp; nếu cả hai tay cùng chậm lại ở mọi chỗ đẹp, câu chuyện sẽ mất đà.

Âm thanh và tầng lớp

  • Chủ đề 1: giọng kể, nhỏ và giản dị, không phải giọng hát opera.
  • Chủ đề 2: hát nhưng giản dị; dành tiếng to cho những lần nó quay lại.
  • Hai lần chủ đề 2 vang fortissimo (La trưởng, rồi Mi♭ trưởng): tiếng to phải đến từ trọng lượng, các nốt dưới của hợp âm vẫn nhỏ hơn giai điệu.
  • Coda: bản in đầu chỉ ghi fz ở hợp âm đầu, ngay sau il più forte possibile; ấn bản Klindworth ghi ff ngay từ đầu và fff ở những ô cuối; giữ tiếng to mà tròn, dành phần to nhất cho những ô cuối.

Bàn đạp

Đổi theo hòa âm; ở các đoạn nhanh và chuỗi gam, đạp nông hoặc ngắn để giữ độ trong. Trong coda, bàn đạp nhấn mạnh hợp âm và nốt trầm, không phải "phủ" lên mọi thứ. Xem Bàn đạp.

Nốt tranh cãi ở cuối phần mở đầu

Hợp âm kết thúc phần Largo (ô 7) có một nốt tay trái mà các ấn bản in khác nhau: bản Pháp in đầu và bản tay dở dang của Chopin ghi Mi♭, tạo một âm nghịch tai treo lơ lửng; bản Đức in đầu (Breitkopf & Härtel, 1836) và một số ấn bản sau ghi Rê, nghe êm hơn. Henle chọn Mi♭ và bàn chỗ này trong phần bình chú. Hãy đọc chú thích trong ấn bản bạn dùng, nghe cả hai, rồi chọn một cách và chơi nó với niềm tin.

Ấn bản

Ấn bản Quốc gia Ba Lan (biên tập Jan Ekier, Paweł Kamiński) và Henle đều dựa trên các nguồn gốc và ghi các biến thể. Bản in thế kỷ 19 có chỗ khác nguồn gốc: theo Henle, bản Scholtz in sau đổi Mi♭ ở ô 7 thành Rê. Khi so ấn bản, xem phần chú thích nguồn.

Lỗi thường gặp

  • Chủ đề 1 quá chậm và ủy mị; mất cảm giác hai phách lớn mỗi ô.
  • Dùng hết sức ở lần fortissimo đầu tiên (La trưởng), không còn gì cho lần thứ hai và coda.
  • Đoạn valse nặng nề, tay trái to.
  • Coda nhanh quá khả năng, nốt rơi rụng.
  • Tập coda nhiều giờ liền khi tay đã mỏi: con đường ngắn nhất đến chấn thương.
  • Học thuộc chỉ bằng trí nhớ ngón tay: khi hồi hộp, bị "nhảy" từ lần chủ đề quay lại này sang lần khác.

Học tiếp

Kiểm tra nhanh

Kiểm tra nhanh (đáp án ở cuối chương)

  1. Trong phần trở lại, hai chủ đề xuất hiện theo thứ tự nào?
    1. Như phần đầu: chủ đề 1 trước, chủ đề 2 sau
    2. Đảo ngược: chủ đề 2 trước, chủ đề 1 sau
    3. Chỉ chủ đề 2 trở lại
  2. Theo nghĩa gốc, ballade là gì?
    1. Một thể thơ kể chuyện, nhiều khi là truyền thuyết
    2. Một điệu nhảy dân gian Ba Lan
    3. Một bài hát ru
  3. Ở hai lần chủ đề 2 vang fortissimo, tiếng to nên đến từ đâu?
    1. Ngón tay ấn mạnh và giữ cứng
    2. Trọng lượng cánh tay rơi tự do, cổ tay mềm, thả lỏng ngay sau khi đánh
    3. Đánh từ trên cao xuống thật nhanh
  4. Tập coda thế nào cho an toàn?
    1. Khi tay còn tươi, từng đợt khoảng 20 phút xen nghỉ, chậm có chủ đích; dừng lại nếu thấy căng hay đau
    2. Tập nhiều giờ liền để quen tốc độ
    3. Chỉ tập ở tốc độ cuối để cảm được tính cách

Nguồn

  • G. Henle Verlag, Chopin: Ballade g minor op. 23, HN 867, biên tập Norbert Müllemann: trang ấn bản (mức độ khó 8; ABRSM: LRSM), lời tựa (Schumann, Mickiewicz, hợp đồng in năm 1836, các bản in đầu) và phần bình chú (nốt Mi♭ hay Rê ở ô 7).
  • G. Henle Verlag, Chopin: Ballades, HN 862, trang ấn bản (mức độ khó của bốn ballade).
  • Chopin, Première Ballade Op. 23, ấn bản Karl Klindworth (Bote & Bock), bản gõ lại của Javier Ruiz-Alma cho Mutopia Project: số ô, giọng và các chỉ dẫn nêu trên trang này.
  • IMSLP: năm sáng tác, lời đề tặng, các bản in đầu. Xem thêm tài liệu tham khảo.

Đáp án kiểm tra nhanh

  1. 1. B — Chủ đề 1 không bao giờ tìm được một kết trọn vẹn trước khi coda ập đến, nên bài nghe như một câu chuyện có kết cục bi thảm.
  2. 2. A — Chopin là người đầu tiên đặt tên ballade cho một tác phẩm khí nhạc không lời. Hãy coi nó như một cách kể, không phải một cốt truyện để minh họa.
  3. 3. B — Tập ở mf trước, chỉ thêm âm lượng khi đã thả lỏng hoàn toàn; các nốt dưới của hợp âm vẫn nhỏ hơn giai điệu.
  4. 4. A — Tập coda nhiều giờ liền khi tay đã mỏi là con đường ngắn nhất đến chấn thương. Nếu đến tuần 8 coda vẫn căng cứng, hãy kéo dài kế hoạch.